Domestication and Improvement of Animals and Economic Zoology Questions in Gujarati

(C) જ્યારે મીઠા ક્લોવર (sweet clover) નું ઘાસ બગડી જાય છે,ત્યારે તેમાં ડાયક્યુમેરોલ નામનું સંયોજન ઉત્પન્ન થાય છે.
ડાયક્યુમેરોલ યકૃતમાં વિટામિન $K$ પર આધારિત રક્ત ગંઠાઈ જવાના પરિબળોના સંશ્લેષણને અટકાવીને એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ (રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને રોકનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે.
પરિણામે,આ ઘાસ ખાતા પશુઓમાં વિટામિન $K$ ની કાર્યાત્મક ઉણપ સર્જાય છે,જેના કારણે લોહી યોગ્ય રીતે ગંઠાઈ શકતું નથી અને લાંબા સમય સુધી રક્તસ્ત્રાવ થવાને કારણે પશુનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

(C) સામાન્ય ઉપયોગી જાતો (જેને દ્વિ-હેતુક જાતો પણ કહેવાય છે) એવી જાતો છે જેમાં ગાયો દૂધના સારા ઉત્પાદકો હોય છે અને બળદો ખેતીના કામ માટે ઉપયોગી હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,હરિયાણા,ઓંગોલ અને કાંકરેજને સામાન્ય ઉપયોગી અથવા દ્વિ-હેતુક જાતો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ગીર,સાહિવાલ અને દેવની મુખ્યત્વે દૂધાળ જાતો છે,જ્યારે માલવી,નાગેરી અને હલ્લીકર મુખ્યત્વે ખેતીકામ માટેની (draught) જાતો છે.

(B) પ્રાણીઓમાં વાયરલ રોગો વિવિધ વાયરસ દ્વારા થાય છે.
$1$. બ્લુ ટંગ રોગ $Orbivirus$ દ્વારા થાય છે.
$2$. ફૂટ એન્ડ માઉથ ડિસીઝ (ખરવા-મોવાસા) $Aphthovirus$ દ્વારા થાય છે.
$3$. રિન્ડરપેસ્ટ રોગ $Rinderpest$ વાયરસ (એક મોર્બિલીવાયરસ) દ્વારા થાય છે.
$4$. રેબીઝ $Lyssavirus$ દ્વારા થાય છે.
વિકલ્પ $B$ માં સૂચિબદ્ધ આ તમામ રોગો પશુધન અને અન્ય પ્રાણીઓને અસર કરતા જાણીતા વાયરલ ચેપ છે.

(C) $Sunandini$ એ કેરળમાં વિકસાવવામાં આવેલી સંકર ગાયની ઓલાદ છે.
તે દૂધ ઉત્પાદન વધારવા માટે સ્થાનિક ભારતીય ગાયની ઓલાદ અને વિદેશી $Jersey$ આખલાના સંકરણ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) જિલેટીન એ ચામડી,કંડરા (tendons),અસ્થિબંધ (ligaments) અને હાડકાંને પાણી સાથે ઉકાળીને મેળવવામાં આવતું પ્રોટીન છે. તે મુખ્યત્વે ઢોર (પશુ) ના હાડકાં,શીંગડાં અને ખરીઓમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી,તે પશુપાલન ઉદ્યોગની એક આડપેદાશ છે.

(A) બકરીને સામાન્ય રીતે ગરીબની ગાય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેને રાખવી સરળ છે,ઓછી જગ્યાની જરૂર પડે છે અને તે પૌષ્ટિક દૂધ આપે છે.
મહાત્મા ગાંધી બકરીઓ રાખતા હતા અને તેના ઉછેરની હિમાયત કરતા હતા,કારણ કે તે ગ્રામીણ ગરીબો માટે સુલભ હતી અને પોષણનો ટકાઉ સ્ત્રોત પૂરો પાડતી હતી.

(A) સમશીતોષ્ણ હિમાલયના પ્રદેશમાં આબોહવા અને ભૂપ્રદેશ પશુપાલન પ્રવૃત્તિઓ માટે ખૂબ જ અનુકૂળ છે.
ઘેટાં ઉછેર એ આ પ્રદેશોમાં રહેતા લોકો માટે પરંપરાગત અને પ્રાથમિક વ્યવસાય છે.
આ ઘેટાંમાંથી મેળવવામાં આવતું ઊન ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું હોય છે અને તે સ્થાનિક સમુદાયો માટે આવકનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ઘેટાં ઉછેર એ સૌથી મહત્વનો વ્યવસાય છે.

(A) લોહી (Lohi) એ ઘેટાંની એક ઓલાદ છે,જે મુખ્યત્વે પંજાબ અને રાજસ્થાનના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
આ ઘેટાંનો ઉછેર સારી ગુણવત્તાવાળા ઊન અને દૂધના ઉત્પાદન માટે કરવામાં આવે છે.

(D) ઘેટાં $(Ovis \text{ } aries)$ અને બકરાં $(Capra \text{ } hircus)$ અલગ-અલગ પ્રજાતિઓ છે.
તેઓ તેમના બાહ્ય લક્ષણોમાં નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે.
ખાસ કરીને, તેઓ શરીરના આકાર, શીંગડાની રચના અને કદ, અને નાકના આકાર (પ્રોફાઇલ) માં તફાવત દર્શાવે છે.
સામાન્ય રીતે ઘેટાંના નાકનો ભાગ ઉપસેલો (convex) હોય છે, જ્યારે બકરાંમાં તે સીધો અથવા અંદરની તરફ વળેલો (concave) હોય છે.

(C) બકરીના માંસને સામાન્ય રીતે $Mutton$ (મટન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Pork$ એ ડુક્કરનું માંસ છે.
$Beef$ એ ગાય કે બળદનું માંસ છે.
$Meat$ એ ખોરાક તરીકે વપરાતા પ્રાણીના માંસ માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે,પરંતુ $Mutton$ એ બકરીના માંસ માટેનો ચોક્કસ રાંધણ શબ્દ છે.

(D) બકરીઓ મુખ્યત્વે બ્રાઉઝર (browsers) છે,ઘાસ ખાનારા પ્રાણીઓ નથી. તેઓ મુખ્યત્વે વિવિધ પ્રકારની ઝાડીઓ અને નીચા વૃક્ષોના પાંદડા,કુમળી ડાળીઓ,કળીઓ અને ફળો ખાય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ઘેટાંનો ઉછેર મુખ્યત્વે વિશ્વભરમાં ઊનના ઉત્પાદન માટે કરવામાં આવે છે,જે એક મુખ્ય કાપડ રેસો છે. જોકે ઘેટાંનો ઉપયોગ માંસ (મટન) અને દૂધ માટે પણ થાય છે,પરંતુ તેમનું આર્થિક મહત્વ ઊન ઉદ્યોગ સાથે સૌથી વધુ જોડાયેલું છે,જેમાં વિશ્વભરમાં લાખો લોકો રોકાયેલા છે.

(C) વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલામિન) મુખ્યત્વે પ્રાણીજન્ય ખોરાક અને અમુક સૂક્ષ્મજીવોમાં જોવા મળે છે.
બકરીનું લીવર વિટામિન $B_{12}$ નો અત્યંત સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે કારણ કે લીવર વિટામિનનો સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.
સ્પિરુલિના એ એક બ્લુ-ગ્રીન શેવાળ છે જેને ઘણીવાર $B_{12}$ ના વનસ્પતિ સ્ત્રોત તરીકે ગણવામાં આવે છે,જોકે તેમાં સ્યુડો-વિટામિન $B_{12}$ હોય છે જે મનુષ્યોમાં જૈવિક રીતે સક્રિય નથી; તેમ છતાં,જૈવિક સ્ત્રોતોના સંદર્ભમાં,તેને ઉચ્ચ પોષક તત્વો ધરાવતા ખોરાક સાથે ગણવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી બકરીનું લીવર અને સ્પિરુલિના સૌથી સમૃદ્ધ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. $Nali$ અને $Lohi$ એ જાણીતી ભારતીય ઘેટાંની જાતો છે. $Nali$ તેના ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કાર્પેટના ઊન માટે પ્રખ્યાત છે,જ્યારે $Lohi$ સારી ગુણવત્તાનું ઊન ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતું છે અને તે દૂધ ઉત્પાદન માટે પણ મૂલ્યવાન માનવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
$Merino$ એ ઘેટાંની વિશ્વવિખ્યાત વિદેશી ઓલાદ છે જે તેની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી ઊન માટે જાણીતી છે.
$Nali$,$Lohi$ અને $Bhakarwal$ એ ભારતમાં જોવા મળતી દેશી (સ્થાનિક) ઘેટાંની ઓલાદો છે.

(B) અંગોરા ઊન એ અંગોરા સસલા દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવતું નરમ અને રેશમી રેસા છે.
જોકે બકરીની કેટલીક જાતિઓ (જેમ કે અંગોરા બકરી) મોહેર ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ 'અંગોરા ઊન' શબ્દ ખાસ કરીને અંગોરા સસલામાંથી મેળવવામાં આવતા રેસા માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $\text{ચિરૂ}$ $(Pantholops hodgsonii)$, જેને તિબેટીયન કાળિયાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $\text{શાહતૂષ}$ ઊનનો સ્ત્રોત છે.
$\text{શાહતૂષ}$ ને વિશ્વનું સૌથી ઉત્તમ, હલકું અને ગરમ ઊન માનવામાં આવે છે.
આ ઊન માટે $\text{ચિરૂ}$ ના ગેરકાયદેસર શિકારને કારણે, તે લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ફાટેલી ખરી (cloven hoof) એટલે એવી ખરી જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલી હોય છે. આ લાક્ષણિકતા $Artiodactyla$ (બેકી આંગળીઓવાળા પ્રાણીઓ) શ્રેણીના પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘેટું ($Ovis$ $aries$) એ $Artiodactyla$ શ્રેણીમાં આવે છે અને તેમાં ફાટેલી ખરી જોવા મળે છે.
તેની સામે,ઘોડા અને ઝેબ્રા $Perissodactyla$ (એકી આંગળીઓવાળા પ્રાણીઓ) શ્રેણીમાં આવે છે અને તેમની ખરી એક જ હોય છે,જ્યારે હાથીઓમાં ફાટેલી ખરી હોતી નથી.

(B) પશ્મિના ઊન પશ્મિના બકરીમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Capra \text{ } hircus$ છે. આ જાત હિમાલયના ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. તે તેના અત્યંત ઝીણા, નરમ અને ગરમ અંદરના વાળ (undercoat) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે, જેનો ઉપયોગ લક્ઝુરિયસ પશ્મિના શાલ અને વસ્ત્રો બનાવવા માટે થાય છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ઘેટાંના શરીર પરથી ઉન અને ચામડીના પાતળા સ્તરને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને 'શીયરિંગ' (ઉન ઉતારવું) કહેવામાં આવે છે.
ભારતમાં,સામાન્ય રીતે વર્ષમાં બે વાર ઉન ઉતારવામાં આવે છે.
ઉન ઉતારવા માટેનો ભલામણ કરેલ સમયગાળો શિયાળાની ઋતુ $(February-March)$ અને ચોમાસાની ઋતુ $(August-September)$ છે.
આ સમયગાળાની પસંદગી એટલા માટે કરવામાં આવે છે કારણ કે આ સમયે ઘેટાં પર ઉનનો પૂરતો વિકાસ થયેલો હોય છે અને પૂરતા પ્રમાણમાં ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતાને કારણે ઉન ઉતાર્યા પછી ઘેટાંનું સ્વાસ્થ્ય જળવાઈ રહે છે.

(A) મરઘા ઉછેર (Poultry farming) એ સાચો જવાબ છે કારણ કે અન્ય પશુપાલન પદ્ધતિઓની તુલનામાં તેમાં પ્રમાણમાં ઓછી જગ્યાની જરૂર પડે છે. તેનું સંચાલન અને જાળવણી સરળ છે અને તે ઝડપી આર્થિક વળતર આપે છે,કારણ કે બ્રોઇલર મરઘાં $6$ થી $8$ અઠવાડિયામાં બજાર માટે તૈયાર થઈ શકે છે,જે $6$ મહિનાના ગાળામાં સરળતાથી આવી જાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ડુક્કર એ સર્વભક્ષી પ્રાણીઓ છે જે શાકભાજી,કચરો,રસોડાનો કચરો,ખેતીના અવશેષો અને અમુક વાતાવરણમાં માનવ મળ સહિત વિવિધ પ્રકારના કાર્બનિક પદાર્થો ખાવા માટે જાણીતા છે. આ પ્રકારની ખોરાક લેવાની પદ્ધતિ તેમની આહારની લવચીકતા દર્શાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સામાન્ય રીતે,ડુક્કરમાં પ્રજનન માટેની ચોક્કસ ઋતુઓ જોવા મળે છે.
જોકે વ્યવસ્થિત વાતાવરણમાં આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રજનન થઈ શકે છે,પરંતુ કુદરતી અથવા પરંપરાગત ખેતીના વાતાવરણમાં,ડુક્કર ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન પ્રજનન પ્રવૃત્તિ દર્શાવે છે,જેમાં ઘણીવાર શિયાળાના અંત અને વસંતઋતુની શરૂઆત (જેમ કે $February$ થી $March$) અને ઉનાળાના અંતથી પાનખરની શરૂઆત (જેમ કે $August$ થી $September$) નો સમાવેશ થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. ડુક્કર ઉછેરનો નોંધપાત્ર ફાયદો છે કારણ કે ડુક્કરોમાં ખોરાકનું રૂપાંતરણ કાર્યક્ષમતા (feed conversion efficiency) ખૂબ ઊંચી હોય છે,એટલે કે અન્ય પશુઓની તુલનામાં શરીરના વજનમાં પ્રતિ કિલોગ્રામ વધારો કરવા માટે તેમને ખૂબ જ ઓછા ખોરાકની જરૂર પડે છે.
$2$. તેઓ તેમના શરીરના વજનના પ્રમાણમાં વધુ ટકાવારીમાં માંસ (dressed carcass) આપે છે.
$3$. વધુમાં,ડુક્કર ઉછેરમાં અન્ય પશુપાલન (જેમ કે ગાય કે ઘેટાં) ની સરખામણીમાં શરૂઆતનું રોકાણ ઓછું હોય છે અને આર્થિક વળતર ઝડપથી મળે છે.

(B) લેન્ડરેસ એ ડુક્કરની એક જાણીતી વિદેશી ઓલાદ છે. તેના ઝડપી વિકાસ દર અને ઉત્તમ માંસની ગુણવત્તાને કારણે તેનો વ્યાપારી ધોરણે ડુક્કર ઉછેરમાં મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ઘોરી એ ભારતના અમુક વિસ્તારોમાં જોવા મળતી ડુક્કરની એક મહત્વપૂર્ણ દેશી જાતિ છે.

(D) ગધેડાની મોટી સફેદ જાત,જેને સામાન્ય રીતે ભારતીય જંગલી ગધેડા અથવા $Equus$ $hemionus$ $khur$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા કચ્છના રણના ખારા રણ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.

(B) આપણા દેશમાં ગધેડાની $2$ જાતો જોવા મળે છે: નાની ઘેરા રાખોડી રંગની અને મોટી આછા રાખોડીથી લગભગ સફેદ રંગની.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
ભારતીય સેના મુશ્કેલ પહાડી વિસ્તારોમાં લોજિસ્ટિક્સ અને પરિવહન માટે ખચ્ચરનો ઉપયોગ કરે છે,કારણ કે તેમની સહનશક્તિ વધુ હોય છે અને તેઓ સીધા,સાંકડા રસ્તાઓ પર સરળતાથી ચાલી શકે છે.
સેના બે પ્રકારના ખચ્ચરનો ઉપયોગ કરે છે:
$(i)$ જનરલ સર્વિસ પ્રકાર,અને
$(ii)$ માઉન્ટેન આર્ટિલરી પ્રકાર.

(D) ઉષ્ણકટિબંધીય દેશોમાં,પશુઓના રહેઠાણ માટેનું મુખ્ય પડકાર ગરમીના તણાવ (heat stress) નું સંચાલન કરવાનું છે.
વધારે પડતું તાપમાન ડુક્કરના સ્વાસ્થ્ય,વૃદ્ધિ અને પ્રજનન ક્ષમતા પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.
તેથી,ડુક્કરનું ઘર બનાવતી વખતે તાપમાનનું નિયંત્રણ એ સૌથી મહત્વનું પરિબળ છે,જેથી યોગ્ય વેન્ટિલેશન અને ઠંડક જળવાઈ રહે અને ગરમી સંબંધિત તણાવ અને રોગોને અટકાવી શકાય.

(D) $Bhutia$ એ ભારતીય ઘોડાની એક મહત્વપૂર્ણ ઓલાદ છે. તેઓ મુખ્યત્વે $Punjab$ અને $Bhutan$ ના પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે.

(D) ઘોડાઓનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે મનુષ્યો દ્વારા પરિવહન,ખેતી અને શ્રમ માટે કરવામાં આવ્યો છે,તેથી તેમને બોજ ઉઠાવનારા પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેઓ તેમની શારીરિક સહનશક્તિ અને સ્થિતિસ્થાપકતા માટે જાણીતા છે,જે તેમને મજબૂત પ્રાણીઓ બનાવે છે.
વધુમાં,ઘોડાઓ ઉચ્ચ સ્તરની જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતા અને સામાજિક જાગૃતિ દર્શાવે છે,જે તેમને બુદ્ધિશાળી પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અન્ય પ્રાણીઓની સરખામણીમાં ઘોડાનો પ્રજનન દર પ્રમાણમાં ઓછો હોય છે.
$Camelus$ $dromedarius$ (ઊંટ),$Ovis$ $sp.$ (ઘેટાં),અને $Capra$ $hircus$ (બકરી) સામાન્ય રીતે ઘોડાની તુલનામાં વધુ પ્રજનન ક્ષમતા અને ટૂંકા ગર્ભાવસ્થા સમયગાળા ધરાવે છે. ઘોડા સામાન્ય રીતે વર્ષમાં માત્ર એક જ બચ્ચાને જન્મ આપે છે અને તેમની ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો લગભગ $11$ મહિના જેટલો લાંબો હોય છે.

(B) ઘોડાઓ તૃણાહારી પ્રાણીઓ છે અને તેમને ઉર્જા અને સ્વાસ્થ્ય માટે સંતુલિત આહારની જરૂર હોય છે. તેમને મુખ્યત્વે $Oats$ (જવ), $Barley$ (બાજરી), $Gram$ (ચણા) જેવા અનાજ અને $Hay$ (સૂકું ઘાસ) નું મિશ્રણ ખવડાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન જાળવવા માટે તેમના આહારમાં ઘણીવાર $Common$ $\text{salt}$ (સામાન્ય મીઠું) ઉમેરવામાં આવે છે.

(B) $Spiti$ ઘોડો એ $\text{ભારત}$ ના $\text{હિમાચલ}$ $\text{પ્રદેશ}$ રાજ્યની $Spiti$ ખીણની મૂળ જાતિ છે.
તે $\text{હિમાલય}$ ના ઊંચાઈવાળા અને ઠંડા રણના વાતાવરણમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત છે અને તેની મજબૂતી તથા કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવાની ક્ષમતા માટે જાણીતું છે.

(B) બોજ ઉઠાવતું પ્રાણી એટલે એવું પ્રાણી જેનો ઉપયોગ મનુષ્યો ભારે ભાર વહન કરવા માટે કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ગધેડો તેની મજબૂતી,ઓછી વનસ્પતિ પર જીવવાની ક્ષમતા અને ઘોડા કે ખચ્ચર જેવા અન્ય પાલતુ પ્રાણીઓની તુલનામાં ખૂબ ઓછી કાળજીની જરૂરિયાત માટે જાણીતું છે. તેથી,ગધેડો સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(D) ખચ્ચર એ આંતરજાતીય સંકરણનું પરિણામ છે,જેમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,તે નર ગધેડા અને માદા ઘોડી (mare) વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ઊંટની ખૂંધ મુખ્યત્વે મેદસ્વી પેશીઓ (ચરબી) ની બનેલી હોય છે. આ સંગ્રહિત ચરબી રણના વાતાવરણમાં જ્યારે ખોરાકની અછત હોય ત્યારે ઊંટ માટે ઊર્જા અને પોષણના સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે. તે પાણી સંગ્રહવા માટેનું અંગ નથી.

(C) ભારતીય ઊંટ,જેને ડ્રોમેડરી અથવા અરબી ઊંટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એક ખૂંધ હોવી તે છે. આ ઊંટ શુષ્ક વાતાવરણમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે અને સામાન્ય રીતે ભારત અને ઉત્તર આફ્રિકા જેવા પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ઊંટ મોસમી પ્રજનન કરનારા પ્રાણીઓ છે,અને તેમની પ્રજનન ઋતુ સામાન્ય રીતે શિયાળાના મહિનાઓ દરમિયાન,ખાસ કરીને $November$ થી $March$ સુધી હોય છે.

(B) . ઊંટને લોકપ્રિય રીતે 'રણનું જહાજ' કહેવામાં આવે છે,કારણ કે તેની રણમાં લાંબા અંતર સુધી મુસાફરી કરવાની અદભૂત ક્ષમતા અને પાણી વગર લાંબો સમય ટકી રહેવાની શક્તિ હોય છે.

(C) ઊંટનો ખૂંધ એ મેદયુક્ત પેશીઓ (adipose tissue) નો બનેલો હોય છે,જેમાં ચરબીનો સંગ્રહ થાય છે. જ્યારે આ ચરબીનું ચયાપચયની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઓક્સિડેશન થાય છે,ત્યારે તે મેટાબોલિક પાણી ઉત્પન્ન કરે છે,જે પ્રાણીને સૂકા વાતાવરણમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઊંટને 'રણનું વહાણ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે રણના વિસ્તારોમાં સૌથી મૂલ્યવાન પ્રાણી છે કારણ કે તે ખૂબ જ ઓછા ખોરાક અને પાણી સાથે લાંબા સમય સુધી જીવી શકે છે,તે પણ જ્યારે તે ભારે ભાર વહન કરતું હોય ત્યારે.
તેની શારીરિક અનુકૂલન ક્ષમતાઓ,જેમ કે તેના ખૂંધમાં ચરબીનો સંગ્રહ કરવાની અને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા,તેને રણમાં જીવવા માટે અનન્ય રીતે સક્ષમ બનાવે છે.

(A) અરેબિયન ઊંટ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Camelus \, dromedarius$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેની પીઠ પર એક જ ખૂંધ હોય છે. તેનાથી વિપરીત,બેક્ટ્રિયન ઊંટ $(Camelus \, bactrianus)$ બે ખૂંધ ધરાવવા માટે જાણીતું છે.

(A) બેક્ટ્રિયન ઊંટ $(Camelus\, bactrianus)$ તેની પીઠ પર બે ખૂંધ ધરાવવા માટે જાણીતું છે.
આ ઊંટ મુખ્યત્વે ગોબીના રણ અને મધ્ય એશિયાના અન્ય વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
તેની સરખામણીમાં,ડ્રોમેડરી ઊંટ $(Camelus\, dromedarius)$ માત્ર એક જ ખૂંધ ધરાવે છે.

(B) $Surra$ (સુરા) એ $Trypanosoma evansi$ દ્વારા થતો પ્રજીવજન્ય રોગ છે,જે સામાન્ય રીતે ઊંટને ચેપ લગાડે છે. ઊંટને અસર કરતા અન્ય રોગોમાં એન્થ્રેક્સ,ન્યુમોનિયા,કેમલપોક્સ અને હડકવા (રેબીઝ) નો સમાવેશ થાય છે.

(D) ભારતમાં ઊંટની ચાર મુખ્ય ઓલાદો જોવા મળે છે: $Jaisalmeri$,$Sindhi$,$Bikaneri$ અને $Kutchi$. $Jaisalmeri$,$Sindhi$ અને $Bikaneri$ મુખ્યત્વે રાજસ્થાન રાજ્યમાં જોવા મળે છે,જ્યારે $Kutchi$ ઓલાદ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાનિક છે. તેથી,આપેલી તમામ ઓલાદો ભારતીય છે.

(C) ભારતમાં ઊંટની કુલ $9$ માન્ય જાતો છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોના આધારે,આ પ્રશ્ન મુખ્ય જાતોના વર્ગીકરણનો નિર્દેશ કરે છે. નેશનલ બ્યુરો ઓફ એનિમલ જેનેટિક રિસોર્સિસ $(NBAGR)$ મુજબ,ભારતમાં ઊંટની $9$ નોંધાયેલ જાતો છે. સામાન્ય રીતે પાઠ્યપુસ્તકોમાં મુખ્ય જાતો જેવી કે બિકાનેરી,જેસલમેરી,કચ્છી અને મેવારીનો ઉલ્લેખ હોય છે,તેથી સાચો જવાબ $4$ છે.

(D) ઊંટનો ખૂંધ મુખ્યત્વે મેદપૂર્ણ (Adipose) પેશી (ચરબી) નો બનેલો હોય છે.
જ્યારે ઊંટને ખોરાક અને પાણી મળતું નથી,ત્યારે આ સંગ્રહિત ચરબીનું ચયાપચયિક ઓક્સિડેશન થાય છે.
ચરબીના ઓક્સિડેશનની રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉર્જા અને ચયાપચયિક પાણી ઉત્પન્ન થાય છે,જે ઊંટને રણના સૂકા વાતાવરણમાં જીવિત રહેવામાં મદદ કરે છે.