Biodiversity and Wild Life Conservation Questions in Gujarati

(C) જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ બે પ્રકારમાં વહેંચાયેલું છે: $In-situ$ (સ્થાન-અંતર્ગત) અને $Ex-situ$ (સ્થાન-બાહ્ય).
$In-situ$ સંરક્ષણમાં પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે, જેમ કે વન્યજીવ અભયારણ્યો, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને જૈવવિવિધતા આરક્ષિત વિસ્તારો.
$Ex-situ$ સંરક્ષણમાં પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે, જેમ કે વનસ્પતિ ઉદ્યાનો, પ્રાણી સંગ્રહાલયો અને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન (જનનકોષો અથવા ભ્રૂણને ખૂબ જ ઓછા તાપમાને, દા.ત. પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં $-196^{\circ}C$ પર સંગ્રહિત કરવા).
તેથી, ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન એ $Ex-situ$ સંરક્ષણની પદ્ધતિ છે.

(D) ઇન-સિટુ (સ્થળ-સ્થિત) સંરક્ષણમાં જાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.
રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો,વન્યજીવ અભયારણ્યો અને બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ એ ઇન-સિટુ સંરક્ષણ માટે સ્થાપિત સુરક્ષિત વિસ્તારોના ઉદાહરણો છે.
આ વિસ્તારો જનીનિક સંસાધનોને કુદરતી રીતે વિકસવા અને જીવંત રહેવા માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ઇન-સિટુ સંરક્ષણ માટેની સાચી પદ્ધતિઓ છે.

(B) વિશ્વનો પ્રથમ સફેદ વાઘ $1951$ માં $\text{ભારત}$ના $\text{મધ્ય } \text{પ્રદેશ}$ રાજ્યના $\text{રીવા}$ના જંગલોમાં મળી આવ્યો હતો। આ સફેદ વાઘ $\text{મોહન}$ નામનો નર બચ્ચું હતું, જે આજે વિશ્વભરના પ્રાણી સંગ્રહાલયો અને અભયારણ્યોમાં જોવા મળતા મોટાભાગના સફેદ વાઘોનો પૂર્વજ બન્યો છે।

(A) સફેદ વાઘ એ વાઘ $(Panthera \text{ } tigris)$ ની કોઈ અલગ પ્રજાતિ કે ઉપજાતિ નથી.
તે આલ્બિનો નથી કારણ કે તેના પટ્ટાઓ અને આંખોમાં હજુ પણ રંજકદ્રવ્ય (મેલેનિન) હોય છે.
તે ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણી નથી કારણ કે તે જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું નથી.
સફેદ રંગનું કારણ રંજકદ્રવ્યના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર જનીનમાં રહેલ બેવડો પ્રચ્છન્ન એલીલ (એક વિકૃતિ) છે, જેના પરિણામે ફીઓમેલેનિન (જે વાઘને નારંગી રંગ આપે છે) નો અભાવ જોવા મળે છે, જ્યારે યુમેલેનિન (જે તેમને કાળા પટ્ટા આપે છે) જળવાઈ રહે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક આસામ રાજ્યના ગોલાઘાટ,કાર્બી આંગલોંગ અને નાગાંવ જિલ્લાઓમાં આવેલું છે. તે આશરે $430 \ km^2$ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે અને તે વિશ્વના એક-શિંગડાવાળા ગેંડાઓની કુલ વસ્તીના બે-તૃતીયાંશ ભાગ માટે જાણીતું છે.

(B) ઓડિશાના ભુવનેશ્વરમાં આવેલું નંદનકાનન પ્રાણી ઉદ્યાન તેના $White$ tiger (સફેદ વાઘ) ના સફળ કેપ્ટિવ બ્રીડિંગ પ્રોગ્રામ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે। તે વિશ્વનું પ્રથમ પ્રાણી ઉદ્યાન હતું જ્યાં કેદમાં સફેદ વાઘનું સંવર્ધન કરવામાં આવ્યું હતું.

(B) $1$-શિંગી ગેંડો (Rhinoceros unicornis) એ ભારતની એક મુખ્ય પ્રજાતિ છે.
આસામ રાજ્યમાં આવેલું કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન એક-શિંગી ગેંડાની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવવા માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
તે યુનેસ્કો $(UNESCO)$ ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે અને આ પ્રાણીઓ માટે સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન પૂરું પાડે છે.

(D) ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલ ગીર નેશનલ પાર્ક અને વન્યજીવ અભયારણ્ય એ વિશ્વમાં એશિયાઈ સિંહ $(Panthera \text{ } leo \text{ } persica)$ માટેનું એકમાત્ર કુદરતી નિવાસસ્થાન છે.
તે એક સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં આ લુપ્તપ્રાય બિલાડી કુળના પ્રાણીઓનું તેમના કુદરતી પર્યાવરણમાં સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે.

(D) નિવાસસ્થાનનો વિનાશ અને વિખંડન એ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના લુપ્ત થવાનું સૌથી મહત્વનું કારણ છે.
વિવિધ માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે મોટા નિવાસસ્થાનો નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થઈ જાય છે,જેનાથી જૈવવિવિધતાનો નાશ થાય છે.
આને વૈશ્વિક વન્યજીવ વસ્તી માટેનો પ્રાથમિક ખતરો માનવામાં આવે છે.

(C) . $\text{ગુજરાત}$માં આવેલ $\text{ગીર}$ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને વન્યજીવ અભયારણ્ય એશિયાઈ $\text{સિંહ}$ $(Panthera leo persica)$ માટેનું એકમાત્ર કુદરતી નિવાસસ્થાન હોવા માટે પ્રખ્યાત છે. તેથી, $\text{ગીર } - \text{સિંહ}$ એ સાચી જોડી છે.

(C) સાચી જોડી $\text{માનસ } - \text{આસામ}$ છે.
$\text{કોર્બેટ}$ ઉત્તરાખંડમાં આવેલું છે.
$\text{પલામાઉ}$ ઝારખંડમાં આવેલું છે.
$\text{બાંદીપુર}$ કર્ણાટકમાં આવેલું છે.

(C) મધ્ય પ્રદેશના મંડલા જિલ્લામાં આવેલું કાન્હા નેશનલ પાર્ક દેશના સૌથી મોટા વન્યજીવ અભયારણ્યોમાંનું એક છે.
તે આશરે $940 \ km^2$ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે અને તે વાઘ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
તેની સ્થાપના $1933$ માં કરવામાં આવી હતી અને $1955$ માં તેને નેશનલ પાર્ક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
તે ભારત સરકાર દ્વારા 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' માટે પસંદ કરાયેલા $9$ નેશનલ પાર્કોમાંનું એક છે.

(C) નિર્વનીકરણ એટલે જંગલોના આવરણને મોટા પાયે દૂર કરવું.
$1$. તે જંગલી પ્રાણીઓના કુદરતી નિવાસસ્થાનનો નાશ કરે છે,જેનાથી જૈવવિવિધતામાં ઘટાડો થાય છે.
$2$. તે બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડીને અને જલચક્રને અસર કરીને સ્થાનિક હવામાનની પેટર્નમાં ફેરફાર કરે છે.
$3$. તે જમીનના ધોવાણ તરફ દોરી જાય છે કારણ કે વૃક્ષોના મૂળ,જે જમીનને પકડી રાખે છે,તે દૂર થઈ જાય છે.
$4$. તે પોષક તત્વોના પુનઃચક્રણને ધીમું કરે છે કારણ કે જંગલના કચરાનું વિઘટન ખોરવાય છે અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર ઉપરની જમીનનું સ્તર નાશ પામે છે.
તેથી,'તે પોષક તત્વોના પુનઃચક્રણને ઝડપી બનાવે છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(D) રણથંભોર નેશનલ પાર્ક એ ભારતનાં રાજસ્થાન રાજ્યના સવાઈ માધોપુર જિલ્લામાં આવેલું એક પ્રખ્યાત વન્યજીવ અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે. તે બંગાળના વાઘની વસ્તી માટે જાણીતું છે અને જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે.

(D) $\text{કેવલાદેવ}$ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, જે અગાઉ $\text{ભરતપુર}$ પક્ષી અભયારણ્ય તરીકે ઓળખાતું હતું, તે ભારતના $\text{રાજસ્થાન}$ રાજ્યના $\text{ભરતપુર}$ ખાતે આવેલું એક પ્રખ્યાત પક્ષી અભયારણ્ય છે। તે $UNESCO$ ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે અને તેની વિવિધ પક્ષીઓની વસ્તી, ખાસ કરીને સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ માટે જાણીતું છે।

(A) કેવલાદેવ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન,જે અગાઉ ભરતપુર પક્ષી અભયારણ્ય તરીકે ઓળખાતું હતું,તે રાજસ્થાન,ભારતનું એક પ્રખ્યાત પક્ષી અભયારણ્ય છે. તે યુનેસ્કો $(UNESCO)$ ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે અને તે પક્ષીઓની વિવિધ પ્રજાતિઓ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે,ખાસ કરીને શિયાળાની ઋતુમાં આવતા સ્થળાંતરિત પક્ષીઓ માટે.

(D) દૂધવા નેશનલ પાર્ક ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલું છે.
તે તેની વિવિધ વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ માટે જાણીતું એક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષિત ક્ષેત્ર છે.
તાજેતરમાં,ગેંડા ($R$hinoceros) ની વસ્તીને તેમના સંરક્ષણમાં મદદ કરવા માટે આ પાર્કમાં સફળતાપૂર્વક ફરીથી દાખલ કરવામાં આવી છે.

(B) વન્યજીવોની વસ્તીમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ નિવાસસ્થાનનો વિનાશ (Habitat destruction) છે. નિવાસસ્થાનનો વિનાશ એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં કુદરતી નિવાસસ્થાનો ત્યાં રહેતી પ્રજાતિઓને ટેકો આપવા માટે સક્ષમ રહેતા નથી. આનાથી વન્યજીવોનું સ્થળાંતર થાય છે અથવા તેમનું મૃત્યુ થાય છે. જોકે 'વૃક્ષોનું કપાણ' (વનીકરણનો નાશ) એ નિવાસસ્થાનના વિનાશનું એક ચોક્કસ સ્વરૂપ છે,પરંતુ 'નિવાસસ્થાનનો વિનાશ' એ વધુ વ્યાપક અને સચોટ વૈજ્ઞાનિક શબ્દ છે જે કુદરતી વાતાવરણના નુકસાન તરફ દોરી જતી તમામ પ્રવૃત્તિઓને આવરી લે છે.

(C) રાજાજી નેશનલ પાર્ક ભારતના $Uttarakhand$ રાજ્યમાં આવેલું છે. તેની સ્થાપના $1983$ માં ત્રણ અભયારણ્યો: રાજાજી,મોતીચૂર અને ચિલ્લાના જોડાણ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તે એશિયન હાથીઓની વસ્તી માટે જાણીતું છે.

(A) જંગલ સંરક્ષણમાં જંગલના સંસાધનોનું રક્ષણ અને વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે જેથી પર્યાવરણીય સંતુલન જળવાઈ રહે.
$A$. વૃક્ષો કાપવા (નિર્વનીકરણ) એ એવી પ્રવૃત્તિ છે જે જંગલના આવરણનો નાશ કરે છે અને તેથી તે સંરક્ષણની વિરોધી છે.
$B$. વન્ય પ્રાણીઓનું સંરક્ષણ કરવાથી આહાર શૃંખલા અને ઇકોસિસ્ટમની સ્થિરતા જળવાઈ રહે છે,જે જંગલના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે.
$C$. લાકડાના ઉપયોગમાં કરકસર એટલે લાકડાનો ટકાઉ અને કાર્યક્ષમ ઉપયોગ,જે જંગલો પરનું દબાણ ઘટાડે છે.
$D$. જંગલની આગ અટકાવવી એ જંગલની ઇકોસિસ્ટમને વિનાશથી બચાવવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
આમ,વૃક્ષો કાપવા એ જંગલ સંરક્ષણની વિરોધી પ્રવૃત્તિ છે.

(C) વન્યજીવ અભયારણ્ય એ એક સુરક્ષિત વિસ્તાર છે જ્યાં વન્યજીવો અને તેમના રહેઠાણોને બચાવવા માટે માનવીય પ્રવૃત્તિઓનું કડક નિયમન કરવામાં આવે છે.
$1$. ઇકોલોજીકલ સંતુલન જાળવવા માટે આ વિસ્તારોમાં પ્રાણીસૃષ્ટિ અને વનસ્પતિસૃષ્ટિનું સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે.
$2$. પ્રાણીઓનો શિકાર,ગેરકાયદેસર શિકાર અને પકડવા પર સખત પ્રતિબંધ છે.
$3$. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોથી વિપરીત,નિયંત્રિત પરિસ્થિતિઓમાં લાકડા કાપવા,ગૌણ વન પેદાશો એકત્રિત કરવા જેવી કેટલીક માનવીય પ્રવૃત્તિઓને મંજૂરી મળી શકે છે,પરંતુ જમીન અને વનસ્પતિનો વ્યાપારી ઉપયોગ એ અભયારણ્યનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નથી.
$4$. તેથી,જમીન અને વનસ્પતિનો વ્યાપારી ઉપયોગ એ વન્યજીવ અભયારણ્યની પ્રમાણભૂત પ્રથા કે ઉદ્દેશ્ય નથી.

(B) રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો એ સખત રીતે સુરક્ષિત વિસ્તારો છે જ્યાં પશુઓને ચરાવવા,શિકાર કરવો અને ખાનગી જમીનના અધિકારો જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઇકોસિસ્ટમ અને વન્યજીવનને તેમની કુદરતી સ્થિતિમાં જાળવી રાખવાનો છે. તેથી,રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની સીમાઓની અંદર કોઈપણ માનવીય પ્રવૃત્તિની મંજૂરી હોતી નથી.

(C) $Assam$ રાજ્યમાં આવેલું $Kaziranga$ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન એક શિંગડાવાળા ગેંડા $(Rhinoceros)$ ના મુખ્ય નિવાસસ્થાન તરીકે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
તે વિશ્વના બે-તૃતીયાંશ એક શિંગડાવાળા ગેંડા ($Rhinoceros$ $unicornis$) ની વસ્તી ધરાવે છે.

(B) સાચી જોડી $\text{ફ્લેમિંગો } - \text{કચ્છનું રણ}$ છે।
$1$. $\text{ગુજરાત}$નું કચ્છનું રણ ગ્રેટ ફ્લેમિંગોના પ્રજનન સ્થળ તરીકે જાણીતું છે।
$2$. $\text{રણથંભોર}$ મુખ્યત્વે વાઘ માટે જાણીતું છે।
$3$. $\text{દાચીગામ}$ નેશનલ પાર્ક હંગુલ અથવા કાશ્મીરી સ્ટેગ માટે પ્રખ્યાત છે, જંગલી ગધેડા માટે નહીં।
$4$. ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ મુખ્યત્વે $\text{રાજસ્થાન}$ અને $\text{ગુજરાત}$ના સૂકા ઘાસના મેદાનોમાં જોવા મળે છે, $\text{આસામ}$માં નહીં।

(C) જે પ્રાણીઓને લુપ્તપ્રાય,અસુરક્ષિત અથવા દુર્લભ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,તેમને સામૂહિક રીતે ભયગ્રસ્ત પ્રજાતિઓ (Threatened species) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ શ્રેણીઓ ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર $(IUCN)$ દ્વારા જંગલમાં પ્રજાતિઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા લુપ્ત થવાના જોખમના આધારે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Carolina$ $\text{Parakeet}$ $(Conuropsis$ $\text{carolinensis})$ એ પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું એકમાત્ર પોપટનું પ્રજાતિ હતું। નિવાસસ્થાનના નાશ, પીંછા માટે શિકાર અને ખેડૂતો દ્વારા તેને જીવાત માનવાને કારણે $20$ મી સદીની શરૂઆતમાં તે લુપ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું। $Atitlan$ $\text{Grebe}$ પણ લુપ્ત થઈ ગયું છે, પરંતુ $Carolina$ $\text{Parakeet}$ એ જૈવવિવિધતાના અભ્યાસમાં તાજેતરના લુપ્તતાના સંદર્ભમાં વારંવાર ટાંકવામાં આવતું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।

(D) વન્યજીવોનું લુપ્ત થવું એ માનવસર્જિત અનેક પરિબળોને કારણે થાય છે.
$1$. માંસ અને વેપાર માટેનો શિકાર વસ્તીમાં સીધો ઘટાડો કરે છે.
$2$. નિવાસસ્થાનોનો વિનાશ (જંગલોનો નાશ,શહેરીકરણ) એ મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી સંસાધનોને દૂર કરે છે.
$3$. હવા અને પાણીનું પ્રદૂષણ ઝેરી પદાર્થો ઉમેરે છે જે શારીરિક પ્રક્રિયાઓ અને પ્રજનન ક્ષમતાને ખોરવે છે.
આ તમામ પરિબળો જૈવવિવિધતાના નુકસાન અને લુપ્તતામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $IUCN$ રેડ લિસ્ટના ડેટા મુજબ,પૃષ્ઠવંશીઓમાં સસ્તન પ્રાણીઓ સૌથી વધુ લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ ધરાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,સસ્તન પ્રાણીઓની લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓની સંખ્યા આશરે $62$ છે,જ્યારે સરીસૃપ અને પક્ષીઓ માટે આ સંખ્યા અનુક્રમે $6$ અને $11$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) 'એન્થ્રોપોજેનિક' (Anthropogenic) શબ્દ 'એન્થ્રોપોસ' (માનવ) અને 'જેનિક' (ઉદ્ભવ) પરથી આવ્યો છે.
તેથી,માનવસર્જિત વિલુપ્તીકરણ એટલે માનવીય પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે થતો પ્રજાતિઓનો નાશ.
આમાં નિવાસસ્થાનનો વિનાશ,અતિશય શોષણ,પ્રદૂષણ અને આક્રમક પ્રજાતિઓનો પ્રવેશ જેવા પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે.

(A) એશિયાઈ સિંહ $(Panthera leo persica)$ એ સિંહની એક ઉપજાતિ છે જે ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને તેની આસપાસના વિસ્તારો પૂરતી મર્યાદિત છે.
ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર $(IUCN)$ ની રેડ લિસ્ટ મુજબ,એશિયાઈ સિંહને 'ભયગ્રસ્ત' $(Endangered - EN)$ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યો છે,કારણ કે તેની વસ્તી માત્ર એક જ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં મર્યાદિત છે અને રોગચાળો,કુદરતી આફતો અથવા માનવીય દખલગીરી જેવા જોખમોને કારણે તે લુપ્ત થવાની સંભાવના ધરાવે છે.

(D) $IUCN$ રેડ લિસ્ટ ઓફ થ્રેટન્ડ સ્પીસીઝ મુજબ,રેડ પાંડા ($Ailurus$ $fulgens$) હાલમાં 'સંકટગ્રસ્ત' $(Endangered)$ પ્રજાતિ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે. આ વર્ગીકરણ તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનનો નાશ,ટુકડાઓ થવા અને શિકારને કારણે તેમની વસ્તીમાં થયેલા નોંધપાત્ર ઘટાડાને કારણે કરવામાં આવ્યું છે.

(C) જ્યારે કોઈ પ્રજાતિ લુપ્ત થાય છે,ત્યારે તે જે અનન્ય આનુવંશિક માહિતી ધરાવે છે તે જીવાવરણમાંથી કાયમી ધોરણે દૂર થઈ જાય છે. આને તેના જનીન પૂલ (gene pool) નો નાશ કહેવામાં આવે છે. જોકે બંગાળના વાઘ જેવા ટોચના શિકારીના લુપ્ત થવાથી ઇકોલોજીકલ અસંતુલન સર્જાઈ શકે છે (જેમ કે શિકારની વસ્તીમાં વધારો),પરંતુ સૌથી પાયાનું અને અપરિવર્તનીય જૈવિક પરિણામ તેની આનુવંશિક વિવિધતાનો કાયમી નાશ છે,જે ક્યારેય પાછો મેળવી શકાતો નથી.

(A) પ્રથમ પૃથ્વી સંમેલન,જેને યુનાઈટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ ઓન એન્વાયરમેન્ટ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ $(UNCED)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $1992$ માં રિયો ડી જાનેરો,બ્રાઝિલમાં યોજાયું હતું.
આ સંમેલન ટકાઉ વિકાસ અને વૈશ્વિક સ્તરે પર્યાવરણ અને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ પર કેન્દ્રિત હતું.

(D) કોઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં પ્રજાતિની સંખ્યામાં વધારો સામાન્ય રીતે $\text{સહજીવન}$ $(Mutualism)$ અથવા $\text{સહભોજિતા}$ જેવી હકારાત્મક આંતરક્રિયાઓને કારણે થાય છે, જે વધુ સારા સંસાધનો અથવા રક્ષણ પૂરું પાડે છે।
$\text{આંતર-જાતીય}$ અને $\text{આંતર-પ્રજાતીય}$ સ્પર્ધા સામાન્ય રીતે સંસાધનોની અછત વધારીને વસ્તી વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે।
$\text{સ્થળાંતર}$ $(Emigration)$ એટલે વ્યક્તિઓનું વિસ્તાર છોડીને જવું, જેનાથી વસ્તીનું કદ ઘટે છે।
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી માત્ર $\text{સહજીવન}$ $(Mutualism)$ જ એવી પ્રક્રિયા છે જે ફાયદાકારક આંતરક્રિયાઓ દ્વારા વસ્તી વૃદ્ધિમાં મદદ કરી શકે છે।

(D) વન્યજીવનનો વિનાશ જૈવવિવિધતાના નુકસાન તરફ દોરી જાય છે.
આ નુકસાનનું સૌથી ગંભીર પરિણામ જનીન ભંડોળ (gene pool) માં ઘટાડો છે.
વન્યજીવન આનુવંશિક વિવિધતાના ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં પાક અને પશુધનમાં વિવિધ રોગો સામે પ્રતિકારક શક્તિ આપતા જનીનોનો સમાવેશ થાય છે.
જ્યારે પ્રજાતિઓ લુપ્ત થાય છે અથવા તેમના રહેઠાણોનો નાશ થાય છે,ત્યારે આ મૂલ્યવાન આનુવંશિક સંસાધનો કાયમ માટે ખોવાઈ જાય છે,જેનો અર્થ છે કે આપણે હવે આ જંગલી સ્ત્રોતોમાંથી રોગ પ્રતિકારક શક્તિ માટેના જનીનો મેળવી શકતા નથી.

(C) આર્બોરેટમ એ એક વિશિષ્ટ વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે જે વૃક્ષો અને કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓ માટે સમર્પિત છે. તે વૃક્ષો અને ક્ષુપનો જીવંત સંગ્રહ છે,જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર વૈજ્ઞાનિક સંશોધન,સંરક્ષણ અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે.

(A) $IUCN$ ના વર્ગીકરણ મુજબ,જે પ્રજાતિઓની વસ્તી ગંભીર રીતે ઘટી ગઈ છે અને જેમની અંતિમ સુરક્ષાની ખાતરી નથી,તેમને $Threatened$ $species$ (ભયગ્રસ્ત પ્રજાતિઓ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ એક વ્યાપક શ્રેણી છે જેમાં $Endangered$ (લુપ્તપ્રાય),$Vulnerable$ (સંવેદનશીલ) અને $Critically$ $Endangered$ (અતિ ગંભીર રીતે લુપ્તપ્રાય) પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે તમામ જંગલમાં લુપ્ત થવાનું ઉચ્ચ જોખમ ધરાવે છે.

(D) ભયંકર (Threatened) પ્રજાતિ એ $IUCN$ (International Union for Conservation of Nature) દ્વારા વ્યાખ્યાયિત એક વ્યાપક શ્રેણી છે.
તેમાં એવી પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે નજીકના ભવિષ્યમાં લુપ્ત થવાનું જોખમ ધરાવે છે.
આ શ્રેણીમાં લુપ્તપ્રાય,સંવેદનશીલ અને દુર્લભ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે,કારણ કે આ તમામ જૂથો નિવાસસ્થાનના નાશ,અતિશય શોષણ અથવા પર્યાવરણીય ફેરફારોને કારણે વિવિધ સ્તરના જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે.

(A) 'ચિપકો આંદોલન' એ $1970$ ના દાયકામાં ભારતના ગ્રામીણ ગામવાસીઓ,ખાસ કરીને મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ એક અહિંસક સામાજિક અને પર્યાવરણીય આંદોલન હતું.
તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૃક્ષો અને જંગલોને વિનાશથી બચાવવાનો અને તેનું સંરક્ષણ કરવાનો હતો.
સુંદરલાલ બહુગુણા એક અગ્રણી નેતા અને કાર્યકર્તા હતા જેમણે આ આંદોલનના સંદેશને ફેલાવવામાં અને તેને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રખ્યાત બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

(D) $\text{હરિયાણા}$ રાજ્યે તેના તમામ પ્રવાસન રિસોર્ટ્સના નામ વિવિધ પક્ષીઓના નામ પરથી રાખ્યા છે। આ પહેલ $\text{હરિયાણા}$ ટુરિઝમ કોર્પોરેશન દ્વારા રાજ્યમાં વન્યજીવન જાગૃતિ અને પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવી હતી। તેના ઉદાહરણોમાં $Kingfisher$, $Magpie$, $Bulbul$ અને $Parakeet$ જેવા રિસોર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે।

(B) 'વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ' એ ભારતનો એક સીમાચિહ્નરૂપ કાયદો છે.
તે ભારતની સંસદ દ્વારા $1972$ ના વર્ષમાં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.
આ અધિનિયમ દેશની પર્યાવરણીય અને ઇકોલોજીકલ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી વન્ય પ્રાણીઓ,પક્ષીઓ અને વનસ્પતિઓના રક્ષણ માટે અને તેની સાથે જોડાયેલી અથવા આનુષંગિક બાબતો માટે જોગવાઈ કરે છે.

(C) જંગલી ભેંસ (જેને એશિયન વોટર બફેલો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એક વિશાળ અને શક્તિશાળી પ્રાણી છે. તેના કદ,જાડી ચામડી અને ખતરનાક,વળેલા શિંગડાઓને કારણે એક પુખ્ત જંગલી ભેંસ વાઘ સામે પોતાનો બચાવ કરવામાં સક્ષમ છે. વાઘ સામાન્ય રીતે તંદુરસ્ત પુખ્ત જંગલી ભેંસ પર હુમલો કરવાનું ટાળે છે કારણ કે તેમાં ઈજા થવાનું જોખમ ખૂબ વધારે હોય છે.

(D) લાયન-ટેલ્ડ મેકાક,નીલગીરી લંગુર અને બોનેટ મેકાક સહિતના મોટાભાગના વાંદરાઓ દિવસચર (diurnal) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ દિવસ દરમિયાન સક્રિય હોય છે અને રાત્રે સૂઈ જાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાં એવી કોઈ સામાન્ય વાંદરાની પ્રજાતિ નથી જે સંપૂર્ણપણે નિશાચર (nocturnal) હોય. તેથી,સાચો જવાબ $D$ (ઉપરમાંથી કોઈ નહીં) છે.

(C) આવાસના વિનાશ અને અતિશય શિકારને કારણે $1952$ માં ભારતમાં $\text{ચિત્તો}$ ($Acinonyx$ $jubatus$) લુપ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો। જોકે તાજેતરમાં પુનઃપ્રવેશ કાર્યક્રમો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે તે ભારતમાં જંગલમાંથી લુપ્ત થયેલી પ્રજાતિ તરીકે ઓળખાય છે।

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. આસામના શિવસાગર અને જોરહાટ જિલ્લામાં આવેલું કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક એક શિંગડાવાળા ગેંડા $(Rhinoceros unicornis)$ ના નિવાસસ્થાન તરીકે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. તે યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે અને આ લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિના સંરક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન,જે મૂળરૂપે હેલી નેશનલ પાર્ક તરીકે ઓળખાતું હતું,તેની સ્થાપના $1936$ માં કરવામાં આવી હતી. તે ભારતનું પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે,જે ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં આવેલું છે.

(C) ગ્રેટર ફ્લેમિંગો $(Phoenicopterus \text{ roseus})$ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા કચ્છના રણના ખારા કાદવવાળા વિસ્તારોમાં પ્રજનન કરવા માટે જાણીતા છે. આ વિસ્તાર, ખાસ કરીને 'ફ્લેમિંગો સિટી', પ્રજનન ઋતુ દરમિયાન આ પક્ષીઓ માટે જરૂરી માળા બાંધવાની જગ્યા પૂરી પાડે છે.

(A) સાચી જોડી $A$ છે. ઇન્ડિયન વાઇલ્ડ એસ સેન્ચ્યુરી (ભારતીય જંગલી ગધેડાનું અભયારણ્ય),જેને લિટલ રણ ઓફ કચ્છ અભયારણ્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગુજરાતના રણ ઓફ કચ્છમાં આવેલું છે.
$B$ ખોટું છે કારણ કે ગીરનું જંગલ એશિયાટિક સિંહ માટે પ્રખ્યાત છે,વાઘ માટે નહીં.
$C$ ખોટું છે કારણ કે માનસ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન મુખ્યત્વે એક શિંગડાવાળા ગેંડા અને જંગલી ભેંસ માટે જાણીતું છે.
$D$ ખોટું છે કારણ કે કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન બંગાળના વાઘ માટે પ્રખ્યાત છે,એશિયાટિક સિંહ માટે નહીં.

(D) . દુર્લભ પ્રજાતિઓ એવી પ્રજાતિઓ છે જેની વસ્તી કુદરતી રીતે ખૂબ ઓછી હોય છે,જે કાં તો કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં મર્યાદિત હોય છે અથવા સમગ્ર વિસ્તારમાં ખૂબ જ છૂટીછવાઈ જોવા મળે છે.