Mix Examples - Classification of Elements and Periodicity in Properties Questions in Gujarati

(A) આવર્ત કોષ્ટકમાં,સૌથી ડાબી બાજુએ આવેલા તત્વો (સમૂહ $1$ અને $2$) ધાતુઓ છે,અધાતુઓ નથી. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે એક જ સમૂહના તત્વો સમાન સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે આવર્ત કોષ્ટકમાં મોટાભાગના તત્વો ધાતુઓ છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે અર્ધધાતુઓ ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચે સીમારેખા તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $Li$ અને $Mg$ તેમના સમાન આયનીય કદ અને વિદ્યુતઋણતાને કારણે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.
આ સંબંધ આવર્ત કોષ્ટકના બીજા અને ત્રીજા આવર્તના અમુક તત્વો વચ્ચે જોવા મળે છે.

(C) બીજા અને ત્રીજા આવર્તના અમુક તત્વો વચ્ચે વિકર્ણીય સંબંધ જોવા મળે છે.
વિકર્ણીય સંબંધ ધરાવતી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$1. Li \text{ અને } Mg$
$2. Be \text{ અને } Al$
$3. B \text{ અને } Si$
આમ,આપેલી યાદીમાં આવી $3$ જોડીઓ છે.
$Al \text{ અને } S$ ની જોડી વિકર્ણીય સંબંધ ધરાવતી નથી.

(A) $-2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતા આયનની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6$ છે,જે $18$ ઇલેક્ટ્રોન સૂચવે છે.
તટસ્થ અવસ્થામાં,ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $18 - 2 = 16$ થાય છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 16$ ધરાવતું તત્વ સલ્ફર $(S)$ છે.
તટસ્થ સલ્ફરની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^4$ છે.
તેની સંયોજકતા કક્ષા $n = 3$ હોવાથી,તે આવર્ત $3$ માં આવે છે.
તેમાં $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન $(3s^2 3p^4)$ હોવાથી,તે સમૂહ $16$ માં આવે છે.

(C) વિધાન $(i)$ સાચું છે: આવર્ત કોષ્ટકમાં,લગભગ $78 \%$ તત્વો ધાતુઓ છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે: સમૂહમાં,ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ધાતુ ગુણધર્મ વધે છે અને આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં અધાતુ ગુણધર્મ વધે છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે: તત્વ $Ho$ (હોલ્મિયમ) નો પરમાણુ ક્રમાંક $67$ છે અને તે લેન્થેનાઇડ શ્રેણીમાં આવે છે,જે $f-$બ્લોકનો ભાગ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ રુબિડિયમ $(Rb)$ એ આલ્કલી ધાતુ છે,જે $s$-બ્લોકનું તત્વ છે. તેથી,$A-3$.
$(B)$ પ્લેટિનમ $(Pt)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $78$ છે. તેથી,$B-4$.
$(C)$ એકા-સિલિકોન એ મેન્ડેલીફ દ્વારા જર્મેનિયમ $(Ge)$ ને આપવામાં આવેલું નામ હતું. તેથી,$C-1$.
$(D)$ પોલોનિયમ $(Po)$ એ સમૂહ $16$ (ચાલકોજન) નું રેડિયોએક્ટિવ તત્વ છે. તેથી,$D-2$.
આમ,સાચી જોડ $A-3, B-4, C-1, D-2$ છે.

(B) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી: ક્રમ $N > O > P > S$ છે. નાઇટ્રોજન $(2p^3)$ અર્ધ-ભરાયેલી સ્થાયી કક્ષા ધરાવે છે,તેથી તેની $IE_1$ ઓક્સિજન $(2p^4)$ કરતા વધારે છે. તેવી જ રીતે,ફોસ્ફરસ $(3p^3)$ સલ્ફર $(3p^4)$ કરતા વધારે છે. આમ,$N > O > P > S$ સાચું છે.
$2$. ઋણ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી: સાચો ક્રમ $Cl > F > S > O$ છે. ફ્લોરિનની નાની કદને કારણે ઇલેક્ટ્રોન-ઇલેક્ટ્રોન અપાકર્ષણને લીધે ક્લોરિનની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ફ્લોરિન કરતા વધારે હોય છે. આપેલ ક્રમ $F > Cl > O > S$ ખોટો છે.
$3$. કદ: એક જ તત્વ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થા વધતા કદ ઘટે છે. તેથી $Fe^{3+} < Fe^{2+} < Fe$ સાચું છે.
$4$. અધાત્વીય ગુણધર્મ: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં ઘટે છે. તેથી $O > N > S > P$ સાચું છે.
આમ,ખોટો ક્રમ વિકલ્પ $B$ છે.

(B) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $Li < Na < K$ (ધાત્વિક ત્રિજ્યા): સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં કક્ષાની સંખ્યા વધવાને કારણે ધાત્વિક ત્રિજ્યા વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે.
$2$. $Br < F < Cl$ (ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી): $F$ નું કદ નાનું હોવાથી અને આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણને કારણે તેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $Cl$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે. સાચો ક્રમ $F < Br < Cl$ છે. તેથી,$Br < F < Cl$ ખોટું છે.
$3$. $C < N < O$ (પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી): આવર્તમાં સામાન્ય રીતે આયનીકરણ એન્થાલ્પી વધે છે. $N$ ની અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષક સ્થાયી હોવાથી તેની આયનીકરણ એન્થાલ્પી $O$ કરતા વધારે હોય છે.
$4$. $Mg^{2+} < Na^{+} < F^{-}$ (આયનીય ત્રિજ્યા): આ આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ છે ($10$ ઇલેક્ટ્રોન). આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ માટે,જેમ પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ વધે તેમ આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે. તેથી આ ક્રમ સાચો છે.

(B) આયનીકરણ એન્થાલ્પી: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં વધે છે. $B, Be, C, O, N$ માટે ક્રમ $B < Be < C < O < N$ છે. તેથી,$A \rightarrow III$.
$(B)$ ધાત્વીય ગુણધર્મ: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે. $Na, Mg, Si, P$ માટે ધાત્વીય ગુણધર્મનો ક્રમ $P < Si < Mg < Na$ છે. તેથી,$B \rightarrow I$.
$(C)$ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી: હેલોજન માટે ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય $I < Br < F < Cl$ છે. તેથી,$C \rightarrow IV$.
$(D)$ વિદ્યુતઋણતા: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં વધે છે. $I, N, O, F$ માટે ક્રમ $I < N < O < F$ છે. તેથી,$D \rightarrow II$.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(D) ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી: સમૂહમાં સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ઘટે છે,પરંતુ $p$-બ્લોક તત્વો માટે બીજા આવર્તના તત્વોની $EA_1$ ત્રીજા આવર્તના તત્વો કરતા ઓછી હોય છે. તેથી,ક્રમ $S > Se > O$ છે (સાચું).
વિદ્યુતઋણતા: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે વધે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે ઘટે છે. $F > O > Cl$ ક્રમ સાચો છે.
ધાત્વિક ત્રિજ્યા: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે ઘટે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે વધે છે. $Na > Li > Al$ ક્રમ સાચો છે.
ધાત્વિક સ્વભાવ: સમૂહમાં ઉપરથી નીચે વધે છે. તેથી,સાચો ક્રમ $Ba > K > Na$ હોવો જોઈએ. આપેલ સેટ $Na > K > Ba$ ખોટો છે.

(A) વિધાન $I$: નાઈટ્રોજન $(Z=7)$ અર્ધ-પૂર્ણ $2p^3$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે,જે વધારાની સ્થિરતા આપે છે,જેના કારણે બેરિલિયમ $(Z=4)$ ની સરખામણીમાં તેની આયનીકરણ એન્થાલ્પી વધારે હોય છે. ઉપરાંત,આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં વિદ્યુતઋણતા વધે છે,તેથી નાઈટ્રોજન $(3.04)$ એ બેરિલિયમ $(1.57)$ કરતા વધુ વિદ્યુતઋણીય છે. આમ,વિધાન $I$ સાચું છે.
વિધાન $II$: અધાતુના ઓક્સાઈડ અને ઊંચા ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ધાતુના ઓક્સાઈડ સામાન્ય રીતે એસિડિક હોય છે. $B_2O_3$ એ અધાતુનો ઓક્સાઈડ (એસિડિક) છે અને $CrO_3$ (જ્યાં $Cr$ $+6$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે) એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે. આમ,વિધાન $II$ સાચું છે.

(C) નાઈટ્રોજન $(N)$ ની ઈલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^2 2s^2 2p^3$ છે અને ઓક્સિજન $(O)$ ની $1s^2 2s^2 2p^4$ છે.
વિધાન-$1$: નાઈટ્રોજન અર્ધ-પૂર્ણ $2p$ પેટાકોષ ધરાવે છે,જે તેને ખૂબ જ સ્થિર બનાવે છે. નાઈટ્રોજનમાં ઈલેક્ટ્રોન ઉમેરવા માટે ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જ્યારે ઓક્સિજનમાં ઈલેક્ટ્રોન ઉમેરતી વખતે ઉર્જા મુક્ત થાય છે. આમ,નાઈટ્રોજનની ઈલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ઓક્સિજન કરતા ઓછી છે. વિધાન-$1$ સાચું છે.
વિધાન-$2$: નાઈટ્રોજન સ્થિર અર્ધ-પૂર્ણ $2p^3$ રચના ધરાવે છે,જેના કારણે ઓક્સિજન $(2p^4)$ ની સરખામણીમાં તેમાંથી ઈલેક્ટ્રોન દૂર કરવો મુશ્કેલ છે. તેથી,નાઈટ્રોજનની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓક્સિજન કરતા વધારે છે,એટલે કે ઓક્સિજનની આયનીકરણ એન્થાલ્પી નાઈટ્રોજન કરતા ઓછી છે. વિધાન-$2$ સાચું છે.

(B) $K$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $19$ છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 4s^1$ છે.
$K \longrightarrow K^{+} + e^{-}$ માટે,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $\Delta_i H_1 = 419 \ kJ \ mol^{-1}$ ઓછી છે કારણ કે $K$ સ્થિર નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેનો સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન સરળતાથી ગુમાવે છે.
$K^{+} \longrightarrow K^{2+} + e^{-}$ માટે,બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $\Delta_i H_2 = 3051 \ kJ \ mol^{-1}$ ખૂબ વધારે છે કારણ કે ઇલેક્ટ્રોન સ્થિર,સંપૂર્ણ ભરાયેલી નિષ્ક્રિય વાયુની કક્ષા (આર્ગોન રચના) માંથી દૂર કરવામાં આવે છે.
પોટેશિયમ એ આલ્કલી ધાતુ છે જેની ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષણ શક્તિ ઓછી છે,જેના પરિણામે ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $\Delta_{eg} H = -48 \ kJ \ mol^{-1}$ ઓછી ઋણ હોય છે.
આમ,આપેલા મૂલ્યો $K$ માટે છે.

(D) આપેલા વિકલ્પોમાં ખોટો ક્રમ તપાસીએ:
$A$. $Al_2O_3$ (એમ્ફોટેરિક) < $MgO$ (બેઝિક) < $Na_2O$ (પ્રબળ બેઝિક) < $K_2O$ (વધુ પ્રબળ બેઝિક). આ ક્રમ સાચો છે.
$B$. સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં એસિડિકતા વધે છે કારણ કે બંધ વિયોજન ઉર્જા ઘટે છે. તેથી,$NH_3 < PH_3 < AsH_3$ એ એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ છે.
$C$. નવી કક્ષા ઉમેરાવાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આયનીય ત્રિજ્યા વધે છે. તેથી,$Li^{+} < Na^{+} < K^{+} < Cs^{+}$ સાચો ક્રમ છે.
$D$. પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી સામાન્ય રીતે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે વધે છે. જોકે,$Be$ $(2s^2)$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી $B$ $(2s^2 2p^1)$ કરતા વધારે હોય છે કારણ કે $s$-કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી તે વધુ સ્થાયી છે. સાચો ક્રમ $Li < B < Be < C$ છે. તેથી,$Li < Be < B < C$ ક્રમ ખોટો છે.

(C) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં પરમાણ્વીય કદમાં વધારો થવાને કારણે ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ઓછી ઋણ બને છે.
જોકે,$F$ પરમાણુનું કદ નાનું હોવાથી તેમાં ઇલેક્ટ્રોન-ઇલેક્ટ્રોન અપાકર્ષણને કારણે $F$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $Cl$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે.
આમ,ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનો સાચો ક્રમ $I < Br < F < Cl$ છે.
આપેલ ક્રમ $I < Br < Cl < F$ વાસ્તવિક વલણ સાથે સુસંગત નથી,તેથી વિકલ્પ $(C)$ સાચો જવાબ છે.

(B) $I$ અને $II$ સાચા છે: તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેયો છે અને અધાતુઓની સંખ્યા ધાતુ તત્વોની સરખામણીમાં ઓછી છે.
$III$ સાચું છે: આવર્ત કોષ્ટકમાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર અને શીલ્ડિંગ અસરોને કારણે આવર્ત દરમિયાન તત્વોની પ્રથમ આયનીકરણ ઉર્જા નિયમિત રીતે બદલાતી નથી.
$IV$ ખોટું છે: $Pd (Z=46)$ ની ધરા અવસ્થાની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Kr] 4d^{10} 5s^0$ છે.
તેથી,વિધાનો $I, II,$ અને $III$ સાચા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$(A)$ નાઈટ્રોજન $(2s^2 2p^3)$ અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષક ધરાવે છે,તેથી તેની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી કાર્બન $(2s^2 2p^2)$ કરતા વધારે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(B)$ ઓક્સિજનના નાના કદને કારણે તેમાં આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ જોવા મળે છે,તેથી સલ્ફરની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ઓક્સિજન કરતા વધુ ઋણ હોય છે. આમ,ઓક્સિજનની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી સલ્ફર કરતા ઓછી છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$(C)$ $Mg^{2+}$ અને $Al^{3+}$ આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ છે ($10$ ઇલેક્ટ્રોન). આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ માટે,પરમાણુ ક્રમાંક વધતા આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે. $Al$ $(13)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $Mg$ $(12)$ કરતા વધારે હોવાથી,$Mg^{2+}$ ની ત્રિજ્યા $Al^{3+}$ કરતા મોટી છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(D)$ આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતા વિદ્યુતઋણતા વધે છે. ફ્લોરિન ઓક્સિજન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે. આ વિધાન સાચું છે.

(A) સૌથી વધુ સક્રિય અધાતુ $B$ છે કારણ કે તેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ ઋણ $(-328 \ kJ/mol)$ છે.
સૌથી વધુ સક્રિય ધાતુ $A$ છે કારણ કે તેની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી $(419 \ kJ/mol)$ છે.
સૌથી ઓછું સક્રિય તત્વ $D$ છે કારણ કે તેની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી ખૂબ ઊંચી છે અને ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ધન છે.
બાઈનરી હેલાઈડ બનાવતી ધાતુ $C$ છે,જેની ક્રમિક આયનીકરણ ઉર્જાઓ તુલનાત્મક છે.

(C) વિધાન $(I)$ સાચું છે: $Na$,$Mg$ અને $Al$ માટે પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો ક્રમ $Mg > Al > Na$ છે કારણ કે $Mg$ માં $3s$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે.
વિધાન $(II)$ ખોટું છે: $3.5$ વિદ્યુતઋણતા ધરાવતું તત્વ ઓક્સિજન છે,જ્યારે ક્લોરિનની વિદ્યુતઋણતા $3.0$ છે.
વિધાન $(III)$ સાચું છે: આ આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ છે. જેમ પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ વધે તેમ આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે,તેથી ક્રમ $Mg^{2+} < Na^{+} < F^{-} < O^{2-}$ સાચો છે.
વિધાન $(IV)$ ખોટું છે: $106$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ સીબોર્ગિયમ $(Sg)$ છે,જ્યારે બોહ્રિયમ $(Bh)$ નો ક્રમાંક $107$ છે.

(C) 'He' એ બ્રહ્માંડમાં બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ વિપુલ તત્વ છે.
$(b)$ ડાર્મસ્ટેડિયમ એ $Ds$ સંજ્ઞા અને $110$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ છે.
$(c)$ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં,ઓસ્મિયમ સૌથી વધુ ઘનતા $(22.59 \ g/cm^3)$ ધરાવતું તત્વ છે.
$(d)$ ફ્રાન્સિયમ એ આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ તત્વ છે.
આમ,ચારેય વિધાનો સાચા છે.

(B) આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે,જેના કારણે પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા ઘટે છે.
અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો અને પરમાણ્વીય કદમાં ઘટાડાને કારણે,ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની ક્ષમતા ઘટે છે,જે ધાત્વીય ગુણધર્મમાં ઘટાડો કરે છે.

(C) રેડિયોએક્ટિવિટી સિવાયના તમામ આવર્તી ગુણધર્મો છે.
રેડિયોએક્ટિવિટી એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં અમુક તત્વોના ન્યુક્લિયસ સ્વયંભૂ વિઘટન પામે છે અને તે ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી પર આધાર રાખતું નથી,તેથી તે આવર્તી ગુણધર્મ નથી.
પરમાણ્વીય કદ,ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી અને આયનીકરણ એન્થાલ્પી એવા ગુણધર્મો છે જે તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી અનુસાર બદલાય છે અથવા નિયમિત વલણ દર્શાવે છે.

(D) આપેલા વિધાનોની સમજૂતી નીચે મુજબ છે:
$I$. બેરિલિયમ $(Be)$ અને બેરિયમ $(Ba)$ બંને એક જ સમૂહ $(2)$ ના તત્વો છે. સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં,પરમાણુ/આયનનું કદ વધે છે અને તેમનો સહસંયોજક ગુણધર્મ ઘટે છે. તેથી,$Ba$ ના સંયોજનો સામાન્ય રીતે $Be$ ના સંયોજનો કરતા ઓછા સહસંયોજક હોય છે. આમ,વિધાન $I$ સાચું નથી.
$II$. $He$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ધન હોય છે કારણ કે તેનું કદ ખૂબ નાનું છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના પૂર્ણ ભરાયેલી $(1s^2)$ છે. તેથી,વિધાન $II$ સાચું છે.
$III$. $OF_2$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,જ્યારે $Na_2O$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે. તેથી,વિધાન $III$ સાચું નથી.
$IV$. $Na^{+}$ અને $F^{-}$ બંને આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ છે (બંનેમાં $10$ ઇલેક્ટ્રોન છે). જોકે,$Na^{+}$ માં $11$ પ્રોટોન છે જ્યારે $F^{-}$ માં $9$ પ્રોટોન છે. $Na^{+}$ માં વધુ કેન્દ્રીય વીજભારને કારણે,તે ઇલેક્ટ્રોન પર વધુ આકર્ષણ બળ લગાડે છે,જેથી તેની ત્રિજ્યા $F^{-}$ કરતા નાની હોય છે. તેથી,વિધાન $IV$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $I$ અને $III$ સાચા નથી,તેથી વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.

(D) $(i)$ મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારા સાથે એસિડિક ગુણધર્મ વધે છે અને સમાન ઓક્સિડેશન આંક માટે,આવર્ત કોષ્ટકમાં આવર્તની સાથે એસિડિક પ્રકૃતિ વધે છે. આમ,$Na_2O$ (બેઝિક) $< MgO$ (બેઝિક) $< ZnO$ (ઉભયગુણી) $< P_4O_6$ (એસિડિક). આ વિધાન સાચું $(T)$ છે.
$(ii) F$ ના નાના કદ અને આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણને કારણે $Cl$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $F$ કરતા વધુ ઋણ હોય છે. ક્રમ $Cl > F > Br$ છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું $(F)$ છે.
$(iii)$ આયનીય કદ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યામાં વધારા સાથે વધે છે (એનાયન) અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાથી ઘટે છે (કેટાયન). ક્રમ $M^{2-} > M^{-} > M^{+} > M^{2+}$ સાચો છે. આ વિધાન સાચું $(T)$ છે.
$(iv)$ બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પીમાં $M^{+}$ આયનમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. $K^{+}$ પાસે સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના $([Ar])$ છે,જ્યારે $Cu^{+}$ પાસે $d^{10}$ રચના છે. $K^{+}$ ની સ્થાયી રચનામાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે $Cu^{+}$ કરતા ઘણી વધારે ઉર્જાની જરૂર પડે છે. આમ,$K$ ની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $Cu$ કરતા વધારે છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું $(F)$ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(i)-T, (ii)-F, (iii)-T, (iv)-F$ છે. સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(B) $(i)$ $He$ ની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(2372 \ kJ/mol)$ એ $Li$ ની દ્વિતીય આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(7298 \ kJ/mol)$ કરતા ઓછી છે. આ સાચું છે.
$(ii)$ $Li$ ની દ્વિતીય આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ છે કારણ કે $Li^+$ માંથી બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે સ્થાયી $1s^2$ નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના તોડવી પડે છે. આ સાચું છે.
$(iii)$ બધા સંક્રાંતિ તત્વો $d$-બ્લોક તત્વો છે,પરંતુ બધા $d$-બ્લોક તત્વો સંક્રાંતિ તત્વો નથી (દા.ત.,$Zn, Cd, Hg$). આ ખોટું છે.
$(iv)$ '$J$' અક્ષર એ આવર્ત કોષ્ટકમાં જોવા ન મળતો એકમાત્ર મૂળાક્ષર છે. આ સાચું છે.
$(v)$ ફ્રાન્સિયમ અત્યંત દુર્લભ છે,અને પૃથ્વીના પોપડામાં તેની સાંદ્રતા $\sim 10^{-18} \ ppm$ હોવાનો અંદાજ છે. આ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(i), (ii), (iv),$ અને $(v)$ સાચા છે.

(C) આપેલ છે કે $B$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $Z$ છે. $B$ નિષ્ક્રિય વાયુ હોવાથી,તે સમૂહ $18$ માં આવે છે.
તેથી,$Z-1$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $A$ હેલોજન (સમૂહ $17$) છે,જેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ખૂબ ઊંચી હોય છે.
$Z+1$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $C$ આલ્કલી ધાતુ (સમૂહ $1$) છે,જે $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય છે.
$Z+2$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $D$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ (સમૂહ $2$) છે,જે $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય છે.
આમ,વિધાન $(1)$ સાચું છે ($A$ હેલોજન છે) અને વિધાન $(3)$ સાચું છે ($D$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે). વિધાન $(2)$ ખોટું છે કારણ કે $C$ એ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે આધુનિક આવર્ત નિયમ મુજબ તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેયો છે,જે તેમની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાને સમાન છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે ફ્લોરિન $(F)$ ની વિદ્યુતઋણતા $(4.0)$ આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી વધુ છે,જે ક્લોરિન ($Cl$,$3.0$) કરતા વધારે છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે કારણ કે સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટતી હોવાથી વિદ્યુતધનાત્મક સ્વભાવ (ધાત્વીય ગુણધર્મ) વધે છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $I$ સાચું છે.

(A) આવર્ત કોષ્ટકના બીજા અને ત્રીજા આવર્તના અમુક તત્વો વચ્ચે વિકર્ણીય સંબંધ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને,$Li$ (સમૂહ $1$,આવર્ત $2$) એ $Mg$ (સમૂહ $2$,આવર્ત $3$) સાથે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે. આનું કારણ એ છે કે તેઓ સમાન આયનીય કદ અને વીજભાર-કદનો ગુણોત્તર ધરાવે છે.

(D) $Mg + 2F \rightarrow MgF_2$ પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $Mg$ ના આયનીકરણ અને $F$ ના ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિમાં થતા ઉર્જા ફેરફારોના સરવાળા દ્વારા ગણી શકાય છે.
$Mg_{(g)} \rightarrow Mg_{(g)}^{+2} + 2e^{-}$,$\Delta H_1 = IE_1 + IE_2 = 737 + 1451 = 2188\ kJ\ mol^{-1}$.
$2F_{(g)} + 2e^{-} \rightarrow 2F_{(g)}^{-}$,$\Delta H_2 = 2 \times (-EA) = 2 \times (-328) = -656\ kJ\ mol^{-1}$.
આ પગલાંઓ ઉમેરતા,કુલ એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = \Delta H_1 + \Delta H_2 = 2188 - 656 = 1532\ kJ\ mol^{-1}$ થાય છે.

(A) વિધાન $I$: $Na^{+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^{2} 2s^{2} 2p^{6}$ છે,જે સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના છે. $Na^{+}$ માંથી બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે ખૂબ જ ઊંચી ઉર્જાની જરૂર પડે છે. તેનાથી વિપરીત,$Mg^{+}$ ની રચના $1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{1}$ છે,અને બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવાથી સ્થાયી $Mg^{2+}$ આયન $(1s^{2} 2s^{2} 2p^{6})$ મળે છે. આમ,$Na$ ની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $Mg$ કરતા ઘણી વધારે છે. વિધાન $I$ સાચું છે.
વિધાન $II$: $O^{2-}$ અને $F^{-}$ બંને $10$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતી આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ છે. આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝની આયનીય ત્રિજ્યા પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ વધવાની સાથે ઘટે છે. $O$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z=8)$ એ $F$ $(Z=9)$ કરતા ઓછો હોવાથી,$O^{2-}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $F^{-}$ કરતા મોટી છે. વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ધાત્વીય ગુણધર્મ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે અને આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે. $K$ ($Group$ $1$) સૌથી વધુ ધાત્વીય છે,ત્યારબાદ $Mg$ ($Group$ $2$),$Al$ ($Group$ $13$),અને $B$ ($Group$ $13$,અર્ધધાતુ) આવે છે. તેથી,$K > Mg > Al > B$ સાચું છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા ધન આયનીય ત્રિજ્યા કરતા મોટી હોય છે,પરંતુ તે ઋણ આયનીય ત્રિજ્યા કરતા નાની હોય છે. તેથી,તે કોઈપણ તત્વ માટે હંમેશા આયનીય ત્રિજ્યા કરતા મોટી હોતી નથી.

(B) વિધાન-$I$: $Mg$ $(160 \ pm)$ ની પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા $Al$ $(143 \ pm)$ કરતા વધારે છે. $Mg^{2+}$ $(72 \ pm)$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $Al^{3+}$ $(54 \ pm)$ કરતા વધારે છે. આમ, સાચો ક્રમ $Mg > Al > Mg^{2+} > Al^{3+}$ છે. તેથી, વિધાન-$I$ ખોટું છે.
વિધાન-$II$: ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય સામાન્ય રીતે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં વધે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં ઘટે છે. નાના કદ અને આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણને કારણે, $\text{ઓક્સિજન}$ $(O)$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $\text{સલ્ફર}$ $(S)$ કરતા ઓછી હોય છે. ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીના મૂલ્યનો સાચો ક્રમ $Cl > Br > S > O$ છે. તેથી, વિધાન-$II$ સાચું છે.

(B) વિધાન-$I$: પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(IE_1)$ સામાન્ય રીતે $Z_{eff}$ વધવાને કારણે આવર્તમાં વધે છે. જોકે,$N$ $(2p^3)$ અર્ધ-પૂર્ણ સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે,તેથી તેની $IE_1$ એ $O$ $(2p^4)$ કરતા વધારે છે. સાચો ક્રમ $C < O < N < F$ છે. તેથી,વિધાન-$I$ સાચું છે.
વિધાન-$II$: ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનું માન $(|\Delta_{eg}H|)$ સામાન્ય રીતે સમૂહમાં નીચે જતાં ઘટે છે. જોકે,ઓક્સિજન $(O)$ ખૂબ નાનું કદ ધરાવે છે,જેના કારણે તેમાં આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ વધુ હોય છે,જે તેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય સમૂહના અન્ય સભ્યો કરતા ઓછું બનાવે છે. સાચો ક્રમ $S > Se > Te > Po > O$ છે. તેથી,વિધાન-$II$ સાચું છે.

(C) એક આવર્તમાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો અને પરમાણુ કદમાં ઘટાડાને કારણે પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી ડાબેથી જમણે વધે છે.
તેથી,આવર્તમાં સૌથી ડાબી બાજુએ રહેલા તત્વની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે આપણે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જઈએ છીએ ત્યારે ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ (વધુ મૂલ્ય ધરાવતી) બને છે (નિષ્ક્રિય વાયુઓ સિવાય,જે સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોન રચનાને કારણે ધન મૂલ્ય ધરાવે છે).
આમ,સૌથી જમણી બાજુએ રહેલા તત્વ (હેલોજન) ની ઋણ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ હોય છે.

(A) $1$. કદની સરખામણી કરતા: $Mg$ $(160 \text{ pm})$ > $Al$ $(143 \text{ pm})$ > $Mg^{2+}$ $(72 \text{ pm})$ > $Al^{3+}$ $(54 \text{ pm})$. આમ,$Mg$ સૌથી મોટી અને $Al^{3+}$ સૌથી નાની સ્પીસીઝ છે. તેથી વિધાન $A$ ખોટું છે.
$2$. પરમાણુ ક્રમાંક $107$ ધરાવતું તત્વ બોહરિયમ $(Bh)$ છે,પરંતુ તેનું પદ્ધતિસરનું $IUPAC$ નામ અનિલસેપ્ટિયમ છે. વિધાન $B$ સાચું છે.
$3$. $Li$ અને $Mg$ તેમના સમાન વીજભાર/કદ ગુણોત્તરને કારણે વિકર્ણી સંબંધ દર્શાવે છે. વિધાન $C$ સાચું છે.
$4$. $[AlCl(H_2O)_5]^{2+}$ માં,$Al$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે અને તે $6$ સવર્ગ બંધ બનાવે છે (સહસંયોજકતા $6$). વિધાન $D$ સાચું છે.