History of periodic table Questions in Gujarati

(D) આધુનિક આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેય છે. આ નિયમ $1913$ માં $H.G.J. \, Moseley$ દ્વારા તત્વોના $X$-ray વર્ણપટ સાથેના તેમના પ્રયોગોના આધારે આપવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલા,$Mendeleev$ એ પરમાણુ દળના આધારે આવર્ત નિયમ સૂચવ્યો હતો.

(A) ટેલ્યુરિક હેલિક્સ,જેને $vis \text{ } tellurique$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $1862$ માં ફ્રેન્ચ ભૂસ્તરશાસ્ત્રી $A.E. \text{ } B. \text{ } de \text{ } Chancourtois$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત તત્વોની ત્રિ-પરિમાણીય ગોઠવણી હતી.
તેમણે તત્વોને નળાકારની સપાટી પર હેલિક્સ પર વધતા પરમાણુ ભારના ક્રમમાં ગોઠવ્યા હતા.

(A) મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય ભારના આવર્તનીય વિધેય છે.

(C) ડોબરેનરના ત્રિપુટીના નિયમ મુજબ,મધ્યના તત્વનું પરમાણ્વીય દળ અન્ય બે તત્વોના પરમાણ્વીય દળના સરેરાશ (arithmetic mean) જેટલું હોય છે.
$Cl, Br, I$ ત્રિપુટી માટે:
$Cl$ નું પરમાણ્વીય દળ = $35.5$
$I$ નું પરમાણ્વીય દળ = $127$
સરેરાશ = $\frac{35.5 + 127}{2} = 81.25$
આ મૂલ્ય $Br$ ના વાસ્તવિક પરમાણ્વીય દળ $(80)$ ની નજીક છે.
તેથી,$Cl, Br, I$ એ ડોબરેનરની ત્રિપુટી બનાવે છે.

(A) આવર્ત કોષ્ટકના વિકાસમાં સૌથી મહત્વનું સક્રિય પગલું $Mendeleev$ દ્વારા લેવામાં આવ્યું હતું.
જોકે અન્ય વૈજ્ઞાનિકોએ પણ તત્વોના વર્ગીકરણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું,પરંતુ $Mendeleev$ એ તત્વોને તેમના પરમાણુ ભાર અને આવર્તનીય ગુણધર્મોના આધારે ગોઠવ્યા હતા,જેણે આ દિશામાં થયેલી પ્રગતિને અન્ય કોઈની સરખામણીએ ઘણી વધારે આગળ વધારી હતી.

(D) હાઇડ્રોજન અસામાન્ય વર્તણૂક દર્શાવે છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુઓ (સમૂહ $1$) અને હેલોજન (સમૂહ $17$) બંને સાથે સમાનતા ધરાવે છે. આ દ્વિ સ્વભાવને કારણે,આવર્ત કોષ્ટકમાં તેનું સ્થાન અસામાન્ય ગણવામાં આવે છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકના વિકાસમાં $Lothar \text{ } Meyer$ (પરમાણ્વીય કદનો વક્ર),$Newlands$ (અષ્ટકનો નિયમ) અને $Prout$ (પ્રાઉટની પૂર્વધારણા) જેવા અનેક વૈજ્ઞાનિકો સામેલ હતા. $Rutherford$ મુખ્યત્વે પરમાણુ બંધારણમાં તેમના યોગદાન માટે જાણીતા છે,ખાસ કરીને પરમાણુના કેન્દ્રની શોધ માટે,અને તેઓ આવર્ત કોષ્ટકના વિકાસ સાથે જોડાયેલા નથી.

(C) એચ. જી. જે. મોસેલીએ આધુનિક આવર્ત નિયમ આપ્યો,જે મુજબ તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ ના આવર્તનીય વિધેય છે.

(B) મોઝલેના $X$-રે સ્પેક્ટ્રા પરના કાર્યએ સાબિત કર્યું કે તત્વ દ્વારા ઉત્સર્જિત $X$-રેની આવૃત્તિ તેના પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ સાથે $\sqrt{\nu} = a(Z - b)$ સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે,જેણે પરમાણુ દળ કરતા પરમાણુ ક્રમાંકનું મહત્વ સાબિત કર્યું.

(D) આધુનિક આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેય છે.
આ નિયમ $H.G.J. Moseley$ દ્વારા $1913$ માં તત્વોના $X$-ray વર્ણપટ સાથેના તેમના પ્રયોગોના આધારે આપવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) લોથર મેયરે પરમાણુ કદ અને પરમાણુ દળ વચ્ચે આલેખ દોર્યો હતો.
આ વક્રમાં,શિખરો આલ્કલી ધાતુઓ ($Li, Na, K, Rb, Cs$ વગેરે) દ્વારા રોકાયેલા છે.
વક્રનો ઉતરતો ભાગ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ($Be, Mg, Ca, Sr, Ba$ વગેરે) દ્વારા રોકાયેલો છે.
વક્રનો ચડતો ભાગ હેલોજન દ્વારા રોકાયેલો છે.
તેથી,શિખરની બાજુમાં ઉતરતી સ્થિતિ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ધરાવે છે.

(C) લોથર મેયર વક્ર મુજબ,વક્રના ઉતરતા ભાગ પર આવેલા તત્વો આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ્સ $(AEM)$ છે.
$M$ એ આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ હોવાથી,તેની સંયોજકતા $+2$ છે.
તેથી,$M$ નો નાઈટ્રેટ $M^{2+}$ અને $NO_3^-$ ના સંયોજનથી બનશે.
રાસાયણિક સૂત્ર $M(NO_3)_2$ છે.

(D) ડોબરેનરનો ત્રિપુટીનો નિયમ જણાવે છે કે ત્રિપુટીમાં રહેલા મધ્યના તત્વનું પરમાણ્વીય દળ બાકીના બે તત્વોના પરમાણ્વીય દળના સરેરાશ જેટલું હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,કોઈ પણ સેટ સાચી ડોબરેનરની ત્રિપુટી દર્શાવતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) ડોબરેનરના ત્રિપુટીના નિયમ મુજબ,મધ્યના તત્વનું પરમાણ્વીય દળ એ ત્રિપુટીના અન્ય બે તત્વોના પરમાણ્વીય દળના સરેરાશ જેટલું હોય છે.
$(Cl, Br, I)$ ત્રિપુટી માટે:
$Br$ નું પરમાણ્વીય દળ $= \frac{Cl \text{ નું પરમાણ્વીય દળ} + I \text{ નું પરમાણ્વીય દળ}}{2}$
$Br$ નું પરમાણ્વીય દળ $= \frac{35.5 + 127}{2}$
$Br$ નું પરમાણ્વીય દળ $= \frac{162.5}{2} = 81.25$

(C) લોથર મેયરે તત્વોના પરમાણ્વીય કદ અને પરમાણ્વીય દળ વચ્ચે આલેખ દોર્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વો વક્ર પર સમાન સ્થાન ધરાવે છે. આમ,તેમણે તત્વોના આવર્તનીય વર્ગીકરણ માટે પરમાણ્વીય કદને આધાર તરીકે ઉપયોગમાં લીધું હતું.

(D) લોથર મેયરે તત્વોના પરમાણ્વીય કદ અને પરમાણ્વીય દળ વચ્ચે આલેખ દોર્યો હતો.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વો વક્ર પર સમાન સ્થાન ધરાવે છે.
ખાસ કરીને,આલ્કલી ધાતુઓ $(Li, Na, K, Rb, Cs)$ વક્રની ટોચ પર જોવા મળે છે.
આ તત્વો ખૂબ જ વિદ્યુતધન છે અને તેમના સંબંધિત આવર્તમાં સૌથી મોટું પરમાણ્વીય કદ ધરાવે છે.

(B) હેનરી મોસલેએ વિવિધ તત્ત્વોના ક્ષ-કિરણ વર્ણપટ પરના તેમના પ્રયોગો દ્વારા દર્શાવ્યું હતું કે તત્ત્વ દ્વારા ઉત્સર્જિત ક્ષ-કિરણોની આવૃત્તિ તેના પરમાણ્વિય ભારને બદલે તેના પરમાણ્વિય ક્રમાંક $(Z)$ સાથે સંબંધિત છે.
આ શોધ આધુનિક આવર્ત નિયમના નિર્માણ તરફ દોરી ગઈ,જે જણાવે છે કે તત્ત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વિય ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેય છે.

(A) ત્રિપુટીના નિયમ મુજબ,મધ્યમ તત્વનું પરમાણ્વીય દળ એ પ્રથમ અને ત્રીજા તત્વના પરમાણ્વીય દળની સરેરાશ હોય છે.
$Cl, Br, I$ ત્રિપુટી માટે:
$Br$ નું પરમાણ્વીય દળ $= \frac{Cl \text{ નું પરમાણ્વીય દળ} + I \text{ નું પરમાણ્વીય દળ}}{2} = \frac{35.5 + 127}{2} = 81.25 \approx 80$.

(N/A) મેન્ડેલીફે તેમના આવર્ત કોષ્ટકમાં તત્વોને તેમના $ \text{atomic weight} $ (પરમાણ્વીય દળ) ના ક્રમમાં ગોઠવ્યા હતા. તેમણે તત્વોને તેમના વધતા પરમાણ્વીય દળના ક્રમમાં આવર્ત અને સમૂહમાં ગોઠવ્યા હતા. તેમણે સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વોને એક જ સમૂહમાં મૂક્યા હતા.
જો કે,તેઓ આ ગોઠવણીને લાંબા સમય સુધી વળગી રહ્યા ન હતા. તેમણે જોયું કે જો તત્વોને તેમના વધતા પરમાણ્વીય દળના ક્રમમાં સખત રીતે ગોઠવવામાં આવે,તો કેટલાક તત્વો આ વર્ગીકરણની યોજનામાં બંધબેસતા ન હતા.
તેથી,તેમણે કેટલાક કિસ્સાઓમાં પરમાણ્વીય દળના ક્રમને અવગણ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે,આયોડિન $(I)$ નું પરમાણ્વીય દળ ટેલુરિયમ $(Te)$ કરતા ઓછું છે. તેમ છતાં,મેન્ડેલીફે ટેલુરિયમને (સમૂહ $VI$ માં) આયોડિન (સમૂહ $VII$ માં) પહેલા મૂક્યું હતું,કારણ કે આયોડિનના ગુણધર્મો ફ્લોરિન $(F)$,ક્લોરિન $(Cl)$ અને બ્રોમિન $(Br)$ સાથે ખૂબ જ સમાન છે.

(N/A) મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના $ \text{atomic weights} $ (પરમાણ્વીય ભાર) ના આવર્તનીય વિધેયો છે. બીજી તરફ,આધુનિક આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના $ \text{atomic numbers} $ (પરમાણ્વીય ક્રમાંક) ના આવર્તનીય વિધેયો છે.

(N/A) આવર્ત કોષ્ટક રસાયણવિજ્ઞાનમાં સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર બંને રીતે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખ્યાલ છે. તે વિદ્યાર્થીઓ માટે દૈનિક આધાર તરીકે કામ કરે છે,વ્યાવસાયિકો માટે સંશોધનના નવા રસ્તાઓ સૂચવે છે અને સમગ્ર રસાયણવિજ્ઞાનનું સંક્ષિપ્ત આયોજન પૂરું પાડે છે.
તે એ હકીકતનું નોંધપાત્ર નિદર્શન છે કે રાસાયણિક તત્વો એ અસ્તવ્યસ્ત સમૂહ નથી,પરંતુ તે ચોક્કસ વલણો દર્શાવે છે અને પરિવારોમાં સાથે રહે છે.
આવર્ત કોષ્ટકની જાગૃતિ કોઈપણ વ્યક્તિ માટે જરૂરી છે જે વિશ્વને સમજવા માંગે છે અને તે કેવી રીતે રસાયણવિજ્ઞાનના મૂળભૂત ઘટકો,એટલે કે રાસાયણિક તત્વોમાંથી બનેલું છે તે જોવા માંગે છે.

(N/A) ગ્લેન $T$. સીબોર્ગના મતે,આવર્ત કોષ્ટક એ રસાયણશાસ્ત્રમાં સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર બંને રીતે કદાચ સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખ્યાલ છે.
તે વિદ્યાર્થીઓ માટે દૈનિક આધાર તરીકે કામ કરે છે,વ્યાવસાયિકો માટે સંશોધનના નવા રસ્તાઓ સૂચવે છે અને સમગ્ર રસાયણશાસ્ત્રનું સંક્ષિપ્ત આયોજન પૂરું પાડે છે.
તે એ હકીકતનું નોંધપાત્ર નિદર્શન છે કે રાસાયણિક તત્વો એ અસ્તિત્વનો કોઈ યાદચ્છિક સમૂહ નથી,પરંતુ તે વલણો દર્શાવે છે અને પરિવારોમાં સાથે રહે છે.
આવર્ત કોષ્ટકની જાગૃતિ કોઈપણ વ્યક્તિ માટે જરૂરી છે જે વિશ્વને સમજવા માંગે છે અને તે કેવી રીતે રસાયણશાસ્ત્રના મૂળભૂત ઘટકો,એટલે કે રાસાયણિક તત્વોમાંથી બનેલું છે તે જોવા માંગે છે.

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે તત્વો એ તમામ પ્રકારના દ્રવ્યના પાયાના એકમો છે. $1800$ માં,માત્ર $31$ તત્વો જાણીતા હતા. $1865$ સુધીમાં,ઓળખાયેલા તત્વોની સંખ્યા બમણી થઈને $63$ થઈ ગઈ હતી. હાલમાં $114$ તત્વો જાણીતા છે. તેમાંથી,તાજેતરમાં શોધાયેલા તત્વો માનવસર્જિત છે. નવા તત્વોના સંશ્લેષણ માટેના પ્રયાસો ચાલુ છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં તત્વો હોવાથી,આ તમામ તત્વો અને તેમના અસંખ્ય સંયોજનોના રસાયણશાસ્ત્રનો વ્યક્તિગત રીતે અભ્યાસ કરવો ખૂબ મુશ્કેલ છે. આ સમસ્યાને હળવી કરવા માટે,વૈજ્ઞાનિકોએ તત્વોનું વર્ગીકરણ કરીને તેમના જ્ઞાનને વ્યવસ્થિત કરવાની પદ્ધતિ શોધી. આ માત્ર તત્વો વિશેના જાણીતા રાસાયણિક તથ્યોને તર્કસંગત બનાવતું નથી,પરંતુ આગળના અભ્યાસ માટે નવા તત્વોની આગાહી કરવામાં પણ મદદ કરે છે.

(N/A)

વૈજ્ઞાનિક અને દેશ	વર્ષ અને યોગદાન
$1$. જોહાન ડોબરેનર (રસાયણશાસ્ત્રી),જર્મન	$1829$. ત્રિપુટીનો નિયમ: તેમણે ત્રણ તત્વોના જૂથો (ત્રિપુટીઓ) ના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા નોંધી હતી. મધ્યમ તત્વનું પરમાણ્વીય દળ અન્ય બેના સરેરાશ જેટલું હતું.
$2$. $A.E.B.$ ડી ચાન્કોર્ટોઈસ (ભૂસ્તરશાસ્ત્રી),ફ્રેન્ચ	$1862$. ટેલ્યુરિક હેલિક્સ: તેમણે જાણીતા તત્વોને તેમના વધતા પરમાણ્વીય દળના ક્રમમાં નળાકાર કોષ્ટક પર ગોઠવ્યા હતા.
$3$. જોન એલેક્ઝાન્ડર ન્યુલેન્ડ્સ (રસાયણશાસ્ત્રી),અંગ્રેજ	$1865$. અષ્ટકનો નિયમ: તેમણે તત્વોને તેમના વધતા પરમાણ્વીય દળના ક્રમમાં ગોઠવ્યા અને નોંધ્યું કે દરેક આઠમું તત્વ પ્રથમ તત્વ જેવા ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$4$. દિમિત્રી મેન્ડેલીવ (રસાયણશાસ્ત્રી),રશિયન	$1869$. આવર્તનો નિયમ: "તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે." તેમણે પ્રથમ વ્યાપક આવર્ત કોષ્ટક બનાવ્યું.
$5$. લોથર મેયર (રસાયણશાસ્ત્રી),જર્મન	$1868$. પરમાણ્વીય કદનો વક્ર: તેમણે પરમાણ્વીય કદ જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોને પરમાણ્વીય દળ સામે આલેખિત કર્યા,જે આવર્તનીય ભાત દર્શાવે છે.
$6$. હેનરી મોઝલે (ભૌતિકશાસ્ત્રી),અંગ્રેજ	$1913$. આધુનિક આવર્તનો નિયમ: તેમણે અવલોકન કર્યું કે $X$-રે આવૃત્તિનું વર્ગમૂળ $(\sqrt{\nu})$ અને પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(Z)$ વચ્ચેનો આલેખ સીધી રેખા આપે છે. તેમણે જણાવ્યું: "તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેય છે."

(N/A)

વૈજ્ઞાનિક	ફાળો
$1$. જોહાન ડોબરેનર	$Law \ of \ Triads$ $(1829)$ આપ્યો,જેમાં જણાવ્યું કે મધ્યના તત્વનું પરમાણ્વીય દળ અન્ય બે તત્વોના સરેરાશ જેટલું હોય છે.
$2$. $A.E.B.$ ડી ચાન્કોર્ટિસ	$Telluric \ Helix$ $(1862)$ આપ્યો,જે પરમાણ્વીય દળના વધતા ક્રમમાં તત્વોની નળાકાર ગોઠવણી હતી.
$3$. જોન ન્યુલેન્ડ્સ	$Law \ of \ Octaves$ $(1865)$ આપ્યો,જેમાં અવલોકન કર્યું કે દરેક આઠમું તત્વ પ્રથમ તત્વ સાથે સમાન ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$4$. દિમિત્રી મેન્ડેલીફ	$Periodic \ Law$ $(1869)$ આપ્યો,જે મુજબ તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.
$5$. લોથર મેયર	પરમાણ્વીય કદ જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોને પરમાણ્વીય દળ સામે આલેખિત કર્યા અને આવર્તનીય ભાત દર્શાવી $(1868)$.
$6$. હેનરી મોઝલે	$Modern \ Periodic \ Law$ $(1913)$ સ્થાપિત કર્યો,જે દર્શાવે છે કે ગુણધર્મો પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(Z)$ ના આવર્તનીય વિધેય છે.

(N/A) જર્મન રસાયણશાસ્ત્રી,જોહાન ડોબરેનર,તત્વોના ગુણધર્મો વચ્ચેના વલણોનો વિચાર કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.
તેમણે ત્રણ તત્વોના જૂથોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા નોંધી,જેને તેમણે "ત્રિપુટી" (Triads) કહ્યા.
"ત્રિપુટીનો નિયમ":
- "દરેક ત્રિપુટીના મધ્યમ તત્વનું પરમાણ્વીય દળ અન્ય બે તત્વોના પરમાણ્વીય દળોની સરેરાશ જેટલું હોય છે."

ત્રિપુટી ક્રમ	તત્વો અને પરમાણ્વીય દળ	$1^{st}$ અને $3^{rd}$ તત્વની સરેરાશ
$(1)$	$Li(7), Na(23), K(39)$	$(7+39) / 2 = 23$
$(2)$	$Ca(40), Sr(88), Ba(137)$	$(40+137) / 2 = 88.5$
$(3)$	$Cl(35.5), Br(80), I(127)$	$(35.5+127) / 2 = 81.25$

નિષ્કર્ષ: મધ્યમ તત્વનું પરમાણ્વીય દળ પ્રથમ અને ત્રીજા તત્વના પરમાણ્વીય દળોની સરેરાશની લગભગ સમાન હોય છે.

(N/A) જોન એલેક્ઝાન્ડર ન્યુલેન્ડ્સે $1865$ માં અષ્ટકનો નિયમ (Law of Octaves) રજૂ કર્યો હતો.
- નિયમ: "દરેક આઠમા તત્વના ગુણધર્મો પ્રથમ તત્વ જેવા જ હોય છે."
- આ સંબંધ સંગીતના સૂર જેવો છે,જેમાં દરેક આઠમો સૂર પ્રથમ સૂરને મળતો આવે છે. તેમના આ કાર્ય માટે,તેમને પાછળથી $1887$ માં રોયલ સોસાયટી,લંડન દ્વારા ડેવી મેડલ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

(N/A) જોન એલેક્ઝાન્ડર ન્યુલેન્ડે $1865$ માં અષ્ટકનો નિયમ આપ્યો હતો.
- નિયમ: "દરેક આઠમા તત્વના ગુણધર્મો પ્રથમ તત્વ જેવા જ હોય છે."
- આ સંબંધ સંગીતના સૂર જેવો છે,જેમાં દરેક આઠમો સૂર પ્રથમ સૂરને મળતો આવે છે. તેમના કાર્ય માટે,તેમને $1887$ માં રોયલ સોસાયટી,લંડન દ્વારા ડેવી મેડલ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

(N/A) મેન્ડેલીફનું આવર્ત કોષ્ટક રસાયણશાસ્ત્રના વિકાસમાં એક મોટી સિદ્ધિ હતી. તેના મહત્વના યોગદાન નીચે મુજબ છે:
$(A)$ તત્વોનો વ્યવસ્થિત અભ્યાસ:
- તેણે તત્વોના રસાયણશાસ્ત્રના અભ્યાસને સરળ બનાવ્યો.
- એક સમૂહમાં રહેલા એક તત્વના ગુણધર્મો જાણીને,તે જ સમૂહના અન્ય તત્વોના ગુણધર્મો સરળતાથી અનુમાનિત કરી શકાય છે.
- આનાથી મોટી સંખ્યામાં તત્વોના ગુણધર્મોનો અભ્યાસ કરવો અને યાદ રાખવું ખૂબ જ ઉપયોગી બન્યું.
$(B)$ પરમાણ્વીય દળમાં સુધારો:
- તેણે કોષ્ટકમાં તત્વોના સ્થાનના આધારે કેટલાક તત્વોના પરમાણ્વીય દળને સુધારવામાં મદદ કરી.
- ઉદાહરણ તરીકે,બેરિલિયમનું પરમાણ્વીય દળ $13.5$ થી સુધારીને $9$ કરવામાં આવ્યું.
- તેવી જ રીતે,ઇન્ડિયમ,સોનું,પ્લેટિનમ વગેરેના પરમાણ્વીય દળ પણ સુધારવામાં આવ્યા.
$(C)$ નવા તત્વોની આગાહી:
- મેન્ડેલીફના સમયમાં માત્ર $56$ તત્વો જાણીતા હતા.
- આ તત્વોને ગોઠવતી વખતે,તેણે અજાણ્યા તત્વો માટે ખાલી જગ્યાઓ છોડી હતી.
- તેણે આ તત્વોના ગુણધર્મોની આગાહી તેમના સ્થાનના આધારે કરી હતી.
- પાછળથી શોધાયેલા આ તત્વોના ગુણધર્મો મેન્ડેલીફ દ્વારા આગાહી કરાયેલ ગુણધર્મો સાથે મળતા આવતા હતા.

(N/A) મેન્ડેલીફનો આવર્તનો નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય ભારના આવર્તનીય વિધેય છે.
મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટકની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. તત્વોને તેમના વધતા પરમાણ્વીય ભારના ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા.
$2$. તેમાં $8$ ઉભા સ્તંભો જેને સમૂહ કહેવાય છે અને $7$ આડી હરોળ જેને આવર્ત કહેવાય છે,તેનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. મેન્ડેલીફે હજુ સુધી શોધાયેલા ન હોય તેવા તત્વો માટે ખાલી જગ્યાઓ છોડી હતી (દા.ત.,એકા-બોરોન,એકા-એલ્યુમિનિયમ અને એકા-સિલિકોન).
$4$. તેણે તત્વોના વ્યવસ્થિત અભ્યાસની મંજૂરી આપી અને અજ્ઞાત તત્વોના ગુણધર્મોની આગાહી કરી.

(N/A) મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટકની ખામીઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વોને અલગ-અલગ સમૂહોમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા,જ્યારે અલગ ગુણધર્મો ધરાવતા કેટલાક તત્વોને એક જ સમૂહમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે,આલ્કલી ધાતુઓ $(Li, Na, K)$ ને સિક્કા બનાવતી ધાતુઓ $(Cu, Ag, Au)$ સાથે મૂકવામાં આવી હતી,તેમ છતાં તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મો અલગ છે. તેવી જ રીતે,રાસાયણિક રીતે સમાન તત્વો જેમ કે $Cu$ અને $Hg$ ને અલગ-અલગ સમૂહોમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા.
$(ii)$ કેટલાક કિસ્સાઓમાં,સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો જાળવી રાખવા માટે વધુ પરમાણ્વીય દળ ધરાવતા તત્વોને ઓછા પરમાણ્વીય દળ ધરાવતા તત્વોની પહેલા મૂકવામાં આવ્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે $(Ar, K)$ અને $(Co, Ni)$ ની જોડી.
$(iii)$ સમસ્થાનિકોને (Isotopes) આવર્ત કોષ્ટકમાં અલગ સ્થાન આપવામાં આવ્યું ન હતું,જે પરમાણ્વીય દળ પર આધારિત વર્ગીકરણના સિદ્ધાંતથી વિપરીત છે.
$(iv)$ હાઇડ્રોજનનું સ્થાન વિવાદાસ્પદ હતું,કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુઓ અને હેલોજન બંને સાથે સમાનતા દર્શાવે છે.
$(v)$ સમૂહ $VIII$ ના તત્વોની ત્રણ ત્રિપુટીઓમાં ગોઠવણી માટે કોઈ સ્પષ્ટ તર્ક આપવામાં આવ્યો ન હતો.
$(vi)$ $IV, V$ અને $VI$ લાંબા આવર્તોમાં બેકી અને એકી શ્રેણીઓનું અસ્તિત્વ સમજાવી શકાયું ન હતું.
$(vii)$ આવર્ત કોષ્ટકમાં લેન્થેનાઇડ્સ અને એક્ટિનાઇડ્સ માટે યોગ્ય સ્થાન આપવામાં આવ્યું ન હતું.

(N/A) મેન્ડેલીફે તેના આવર્તકોષ્ટકમાં તત્ત્વોનું વર્ગીકરણ તેમના $Atomic \ Mass$ (પરમાણ્વીય દળ) ના આધારે કર્યું હતું. તે તેને દૃઢપણે પકડી રાખી શક્યો નહીં,કારણ કે તેણે તત્ત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોની સમાનતાને પરમાણ્વીય દળના ક્રમ કરતાં વધુ મહત્ત્વ આપવું પડ્યું હતું,જેના કારણે કેટલીક વિસંગતતાઓ સર્જાઈ હતી.

(A) મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના $atomic \ mass$ (પરમાણ્વીય દળ) ના આવર્તનીય વિધેય છે.
તેની સામે,આધુનિક આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના $atomic \ number$ (પરમાણ્વીય ક્રમાંક) ના આવર્તનીય વિધેય છે.

(N/A) ન્યૂલૅન્ડ: $1887$ માં રોયલ સોસાયટી,લંડન દ્વારા ડેવી મેડલ (Davy Medal) એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
ગ્લેન ટી. સીબોર્ગ: $1951$ માં રસાયણવિજ્ઞાન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. તેમના સન્માનમાં,$106$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વનું નામ સીબોર્ગિયમ $(Sg)$ રાખવામાં આવ્યું છે.

(A) ડોબરેનરના ત્રિપુટીના નિયમ મુજબ,મધ્યના તત્વનો પરમાણ્વીય ભાર બાકીના બે તત્વોના પરમાણ્વીય ભારના સરેરાશ જેટલો હોય છે.
$Li$ નો પરમાણ્વીય ભાર $= 7$
$K$ નો પરમાણ્વીય ભાર $= 39$
$Na$ નો પરમાણ્વીય ભાર $= \frac{Li \text{ નો પરમાણ્વીય ભાર} + K \text{ નો પરમાણ્વીય ભાર}}{2}$
$Na$ નો પરમાણ્વીય ભાર $= \frac{7 + 39}{2} = \frac{46}{2} = 23$

(N/A) $1$. જોહાન વુલ્ફગેંગ ડોબરેનર: ત્રિપુટીનો નિયમ
$2$. એ.ઈ.બી. દ કાનકોર્ટેઇસ: તત્વોની નળાકાર ગોઠવણી
$3$. જહૉન એલેકઝાન્ડર ન્યુલૅન્ડ: અષ્ટકનો નિયમ
$4$. દિમિત્રી મેન્ડેલીફ: આવર્ત નિયમ
$5$. હેનરી મોસલે: આધુનિક આવર્ત નિયમ

(A) મેન્ડેલીફના આવર્તકોષ્ટકમાં $7$ આડી હરોળ છે જેને આવર્ત કહેવાય છે અને $8$ ઊભા સ્તંભ છે જેને સમૂહ કહેવાય છે. દરેક સમૂહને બે પેટા-સમૂહ $A$ અને $B$ માં વિભાજિત કરવામાં આવે છે.

(B) મેન્ડેલીફે તત્ત્વોની ગોઠવણી મુખ્યત્વે તેમના $Atomic \ mass$ (પરમાણ્વીય દળ) ના આધારે કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે તત્ત્વોના ગુણધર્મો તેમના $Atomic \ mass$ ના આવર્તનીય વિધેય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,તેમણે રાસાયણિક ગુણધર્મોને આધારે $I$ (પરમાણ્વીય દળ $126.9$) ને $Te$ (પરમાણ્વીય દળ $127.6$) પછી સમૂહ-$VII$ માં સ્થાન આપ્યું હતું,ભલે $I$ નું પરમાણ્વીય દળ $Te$ કરતા ઓછું હતું.

(N/A) મેન્ડેલીફે તે સમયે શોધાયેલા ન હોય તેવા કેટલાક તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી. તેમણે આ તત્વો માટે તેમના આવર્તકોષ્ટકમાં ખાલી જગ્યાઓ રાખી હતી અને તે જ સમૂહમાં તેમની તરત પહેલા આવતા તત્વના નામની આગળ '$eka-$' (સંસ્કૃતમાં 'એક') શબ્દ લગાવીને તેમને નામ આપ્યા હતા.

$\text{તત્વ}$	$\text{મેન્ડેલીફનું}$ $\text{નામ}$
$\text{ગેલિયમ}$	$\text{એકા}-\text{એલ્યુમિનિયમ}$
$\text{જર્મેનિયમ}$	$\text{એકા}-\text{સિલિકોન}$

(B) મેન્ડેલીફનું આવર્તકોષ્ટક મુખ્યત્વે નીચેના પરિબળો પર આધારિત હતું:
$(i)$ પરમાણ્વીય દળ (આવર્ત નિયમ): તત્ત્વોને તેમના પરમાણ્વીય દળના ચડતા ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા.
$(ii)$ ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા: સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્ત્વોને એક જૂથમાં રાખવામાં આવ્યા હતા.
$(iii)$ સંયોજનોના પ્રમાણસૂત્ર: તેમણે તત્ત્વો દ્વારા બનતા હાઇડ્રાઇડ્સ અને ઓક્સાઇડ્સના પ્રમાણસૂત્રોને ધ્યાનમાં લીધા હતા.

(B) મેન્ડેલીફના આવર્તકોષ્ટકની રચના થઈ ત્યારે નીચેની જાણકારીઓ ઉપલબ્ધ ન હતી:
$(i)$ પરમાણુઓનું આંતરિક બંધારણ
$(ii)$ અવપરમાણ્વીય કણો (જેમ કે પ્રોટોન,ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન)
$(iii)$ તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના
તેથી,પરમાણ્વીય ક્રમાંકનો ખ્યાલ ત્યારે અજ્ઞાત હતો,કારણ કે તે પ્રોટોનની સંખ્યા પર આધારિત છે.

(N/A) $(i)$ જહોન વુલ્ફગેંગ ડોબરેનર
$(ii)$ ત્રિપુટીનો નિયમ
$(iii)$ જહોન એલેક્ઝાન્ડર ન્યુલેન્ડ
$(iv)$ દમિત્રી મેન્ડેલીફ અને લોથર મેયર

(N/A) $(i)$ ખોટું: પ્રથમ આવર્તકોષ્ટક મેન્ડેલીફ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું,જ્યારે ડોબરેનરે ત્રિપુટીનો નિયમ આપ્યો હતો.
$(ii)$ સાચું: જોન ન્યૂલેન્ડે $1865$ માં અષ્ટકનો નિયમ રજૂ કર્યો હતો.
$(iii)$ સાચું: દિમિત્રી મેન્ડેલીફને પરમાણ્વીય દળના આધારે આવર્ત નિયમ ઘડવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે.
$(iv)$ ખોટું: મેન્ડેલીફે એકા-એલ્યુમિનિયમને ગેલિયમ અને એકા-સિલિકોનને જર્મેનિયમ નામ આપ્યું હતું.

(A) $(i)$ સાચું: $Courtois$ એ તત્વો અને તેમના ઓક્સાઇડના ગુણધર્મોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
$(ii)$ ખોટું: $Li, Na, K$ એ $Döbereiner$ ની ત્રિપુટી બનાવે છે,$Li, Na, Rb$ નહીં.
$(iii)$ ખોટું: $Newlands$ એ $56$ તત્વોને $7$ સમૂહ (અષ્ટક) માં ગોઠવ્યા હતા,$18$ માં નહીં.
$(iv)$ ખોટું: $Mendeleev$ નું આવર્તકોષ્ટક પરમાણુ ભાર (દળ) પર આધારિત હતું,પરમાણુક્રમાંક પર નહીં.

(A) $(1-B), (2-E), (3-A), (4-C)$

(A) જ્યારે $D.I.$ મેન્ડેલીફે આવર્ત કોષ્ટક રજૂ કર્યું ત્યારે પરમાણુનું બંધારણ અજ્ઞાત હતું. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મેન્ડેલીફના આવર્ત નિયમ અનુસાર,તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.

(D) વિધાન $(I)$ ખોટું છે કારણ કે ન્યુલેન્ડ્સ દ્વારા આપવામાં આવેલ અષ્ટકનો નિયમ તત્વોને તેમના પરમાણુ ભારના વધતા ક્રમમાં ગોઠવે છે,પરમાણુ ક્રમાંકના નહીં.
વિધાન $(II)$ ખોટું છે કારણ કે લોથર મેયરે ભૌતિક ગુણધર્મો (જેમ કે પરમાણુ કદ) ને પરમાણુ ભાર સામે આલેખિત કર્યા હતા,પરમાણુ ક્રમાંક સામે નહીં.

(C) $Dobereiner$ ના ત્રિપુટીના નિયમ મુજબ,વચ્ચેના તત્વનું પરમાણ્વીય દળ બાકીના બે તત્વોના પરમાણ્વીય દળના સરેરાશ જેટલું હોય છે.
$1$. $Li, Na, K$ માટે: $\frac{7 + 39}{2} = 23$ (ત્રિપુટી બનાવે છે).
$2$. $Ca, Sr, Ba$ માટે: $\frac{40 + 137}{2} = 88.5 \approx 88$ (ત્રિપુટી બનાવે છે).
$3$. $Cl, Br, I$ માટે: $\frac{35.5 + 127}{2} = 81.25 \approx 80$ (ત્રિપુટી બનાવે છે).
$4$. $Cl, K, Ca$ માટે: પરમાણ્વીય દળ $35.5, 39$ અને $40$ છે. $35.5$ અને $40$ ની સરેરાશ $37.75$ થાય છે,જે $39$ ની નજીક નથી. તેથી,તે ત્રિપુટી બનાવતું નથી.

(C) "તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય ભારના આવર્તનીય વિધેયો છે." આ વિધાન $Mendeleev$ ના આવર્તનો નિયમ તરીકે ઓળખાય છે.