Extended or long form of periodic table Questions in Gujarati

(C) આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં,$13$ મો સમૂહ $III$ $A$ (અથવા $13$) તરીકે ઓળખાય છે,$III$ $B$ તરીકે નહીં.
સમૂહ $III$ $B$ એ આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં $3$ જા સમૂહને અનુરૂપ છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકનો $3^{rd}$ આવર્ત $8$ તત્વો ($Na$ થી $Ar$) ધરાવે છે.
તેથી,$3^{rd}$ આવર્તમાં $18$ તત્વો હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.
$1^{st}$ આવર્તમાં $H$ અને $He$ હોય છે,જે બંને અધાતુઓ છે.
$7^{th}$ આવર્ત અપૂર્ણ છે,અને $p-$બ્લોકમાં ધાતુ,અધાતુ અને અર્ધધાતુ ત્રણેય પ્રકારના તત્વો જોવા મળે છે.

(B) તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક $120$ છે.
આવર્ત કોષ્ટક મુજબ,નિષ્ક્રિય વાયુ $Og$ (ઓગનેસન) નો પરમાણુ ક્રમાંક $118$ છે.
$119$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું આગામી તત્વ $8^{th}$ આવર્ત અને $1^{st}$ સમૂહ $(8s^1)$ માં આવશે.
$120$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Og] \, 8s^2$ થશે.
તેથી,તે $2^{nd}$ સમૂહ અને $8^{th}$ આવર્તમાં આવે છે.

(A) $100$ થી વધુ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિમાં અંકો માટે ચોક્કસ મૂળ શબ્દો વપરાય છે: $0 = nil$,$1 = un$,$2 = bi$.
પરમાણુ ક્રમાંક $120$ માટે,મૂળ શબ્દો $un$ $(1)$,$bi$ $(2)$,અને $nil$ $(0)$ છે.
આ મૂળ શબ્દોને જોડીને અને પ્રત્યય $-ium$ ઉમેરવાથી નામ $Unbinilium$ મળે છે.
સંજ્ઞા મૂળ શબ્દોના પ્રથમ અક્ષરો પરથી મેળવવામાં આવે છે: $U$ $(un)$,$b$ $(bi)$,અને $n$ $(nil)$,જેનું પરિણામ $Ubn$ છે.

$Digit$	$Name-Abbreviation$
$0$	$nil-n$
$1$	$un-u$
$2$	$bi-b$

(N/A) $5^{\text{th}}$ આવર્ત માટે,મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $n=5$ છે.
ભરવા માટે ઉપલબ્ધ કક્ષકો $5s$,$4d$ અને $5p$ છે.
દરેક પેટાકોષમાં કક્ષકોની સંખ્યા છે: $5s$ ($1$ કક્ષક),$4d$ ($5$ કક્ષકો),અને $5p$ ($3$ કક્ષકો).
કુલ કક્ષકોની સંખ્યા $1 + 5 + 3 = 9$ છે.
પાઉલીના અપવર્જનના સિદ્ધાંત મુજબ,દરેક કક્ષક મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાવી શકે છે.
તેથી,સમાવી શકાય તેવા ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા $9 \times 2 = 18$ છે.
દરેક તત્વ એક ઇલેક્ટ્રોનના ઉમેરાને અનુરૂપ હોવાથી,$5^{\text{th}}$ આવર્તમાં $18$ તત્વો છે.

(N/A) આવર્ત નિયમ અને આઉફબાઉના સિદ્ધાંતને અનુસરીને,આપણે આ તત્વોના સ્થાનની આગાહી કરી શકીએ છીએ:
$1$. $Z=117$ માટે: આ તત્વ નિષ્ક્રિય વાયુ $Rn$ $(Z=86)$ ને અનુસરે છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Rn] 5f^{14} 6d^{10} 7s^{2} 7p^{5}$ છે. તે સમૂહ $17$ (હેલોજન પરિવાર) માં આવે છે.
$2$. $Z=120$ માટે: આ તત્વ નિષ્ક્રિય વાયુ $Og$ $(Z=118)$ ને અનુસરે છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Og] 8s^{2}$ છે. તે સમૂહ $2$ (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) માં આવે છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકમાં તત્વોના આયોજનનો મૂળભૂત વિષય તત્વોને તેમના ગુણધર્મો અનુસાર આવર્ત અને સમૂહમાં વર્ગીકૃત કરવાનો છે.
આ ગોઠવણી તત્વો અને તેમના સંયોજનોનો અભ્યાસ સરળ અને વ્યવસ્થિત બનાવે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં,સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વોને એક જ સમૂહમાં મૂકવામાં આવે છે.

(17) $1^{st}$ આવર્તમાં $2$ તત્વો અને $2^{nd}$ આવર્તમાં $8$ તત્વો હોય છે. $3^{rd}$ આવર્ત $Z = 11$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વથી શરૂ થાય છે. $3^{rd}$ આવર્તમાં $8$ તત્વો હોય છે,જે $Z = 18$ પર પૂર્ણ થાય છે (જે $18^{th}$ સમૂહમાં છે). તેથી,$3^{rd}$ આવર્તના $17^{th}$ સમૂહમાં રહેલા તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 17$ છે.

વિવિધ બ્લોકના તત્વો માટેની સામાન્ય બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવેલ છે:

તત્વ બ્લોક	સામાન્ય બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના
$s$-બ્લોક	$ns^{1-2}$
$p$-બ્લોક	$ns^{2} np^{1-6}$
$d$-બ્લોક	$(n-1)d^{1-10} ns^{0-2}$
$f$-બ્લોક	$(n-2)f^{1-14} (n-1)d^{0-1} ns^{2}$

(N/A) $(i)$ $n=3$ હોવાથી,તત્વ $3^{\text{rd}}$ આવર્તનું છે. તે $p$-બ્લોકનું તત્વ છે કારણ કે છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $p$-કક્ષકમાં જાય છે.
$p$-કક્ષકમાં $4$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેથી,સમૂહ નંબર $= 2 (s\text{-બ્લોક}) + 10 (d\text{-બ્લોક}) + 4 (p\text{-ઇલેક્ટ્રોન}) = 16$.
તેથી,તત્વ $3^{\text{rd}}$ આવર્ત અને $16^{\text{th}}$ સમૂહનું છે. તે સલ્ફર $(S)$ છે.
$(ii)$ $n=4$ હોવાથી,તત્વ $4^{\text{th}}$ આવર્તનું છે. તે $d$-બ્લોકનું તત્વ છે.
$d$-કક્ષકમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેથી,સમૂહ નંબર $= 2 (s\text{-બ્લોક}) + 2 (d\text{-ઇલેક્ટ્રોન}) = 4$.
તેથી,તે $4^{\text{th}}$ આવર્ત અને $4^{\text{th}}$ સમૂહનું તત્વ છે. તે ટાઇટેનિયમ $(Ti)$ છે.
$(iii)$ $n=6$ હોવાથી,તત્વ $6^{\text{th}}$ આવર્તનું છે. તે $f$-બ્લોકનું તત્વ છે. બધા $f$-બ્લોક તત્વો સમૂહ $3$ માં આવે છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Xe] 4f^{7} 5d^{1} 6s^{2}$ છે. પરમાણુ ક્રમાંક $54 + 7 + 1 + 2 = 64$ છે. તે ગેડોલિનિયમ $(Gd)$ છે.

(C) આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી બહારની કક્ષા અથવા સંયોજકતા કક્ષા માટેના મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $(n)$ નું મૂલ્ય આવર્ત દર્શાવે છે.

(B) -ઉપકોષમાં $5$ કક્ષકો હોય છે,જેમાં મહત્તમ $10$ ઇલેક્ટ્રોન $(2 \times 5 = 10)$ સમાઈ શકે છે.
તેથી,$d$-બ્લોક $10$ સ્તંભોનો બનેલો છે.
વિધાન $(b)$ ખોટું છે કારણ કે તેમાં $d$-બ્લોકમાં $8$ સ્તંભો હોવાનું જણાવ્યું છે.

(N/A) મોઝલેનું કાર્ય અને આધુનિક આવર્ત નિયમ:
- જ્યારે મેન્ડેલીફે તેમનું આવર્ત કોષ્ટક વિકસાવ્યું,ત્યારે રસાયણશાસ્ત્રીઓ પરમાણુની આંતરિક રચના વિશે બહુ જાણતા નહોતા. $20$ મી સદીની શરૂઆતમાં પરમાણુના કણો વિશેના સિદ્ધાંતોમાં ઊંડા વિકાસ જોવા મળ્યા હતા.
- $1913$ માં,અંગ્રેજ ભૌતિકશાસ્ત્રી હેનરી મોઝલેએ તત્વોના લાક્ષણિક $X$-ray સ્પેક્ટ્રામાં નિયમિતતાનું અવલોકન કર્યું. તેમણે $\sqrt{v} = a(Z - b)$ સંબંધ સ્થાપિત કર્યો,જ્યાં $v$ એ ઉત્સર્જિત $X$-ray ની આવૃત્તિ છે અને $Z$ એ તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક છે.
$(i)$ $\sqrt{v}$ વિરુદ્ધ $Z$ નો આલેખ સીધી રેખા આપે છે.
$(ii)$ $v$ વિરુદ્ધ $Z$ નો આલેખ સીધી રેખા આપતો નથી.
- આમ તેમણે દર્શાવ્યું કે પરમાણુ ક્રમાંક એ પરમાણુ દળ કરતાં તત્વનો વધુ મૂળભૂત ગુણધર્મ છે.
- આધુનિક આવર્ત નિયમ: "તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેયો છે."
$(B)$ આધુનિક આવર્ત કોષ્ટક: આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં $7$ આવર્ત અને $18$ સમૂહ છે.
- આવર્ત: આવર્ત કોષ્ટકમાં આડી હરોળને આવર્ત કહેવામાં આવે છે.

$Period$ (આવર્ત)	$1, 2, 3, 4, 5, 6, 7$
$Number$ of elements (તત્વોની સંખ્યા)	$2, 8, 8, 18, 18, 32, 32$

- સમૂહ: આવર્ત કોષ્ટકમાં ઉભી સ્તંભોને સમૂહ કહેવામાં આવે છે.
- $IUPAC$ ની ભલામણ મુજબ,સમૂહોને $1$ થી $18$ સુધી ક્રમાંકિત કરવામાં આવ્યા છે,જે જૂની પદ્ધતિ ($IA$ થી $VIIIA$,$IB$ થી $VIIIB$) ને બદલે છે.

(N/A) પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ એટલે પરમાણુના કેન્દ્રમાં રહેલા પ્રોટોનની સંખ્યા.
આધુનિક આવર્તનો નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના આવર્તનીય વિધેય છે.
આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકના મુખ્ય પાસાઓ:
$(i)$ તે તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના પર આધારિત છે,જે તેમની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા અને સંયોજકતા નક્કી કરે છે.
$(ii)$ તેમાં $18$ ઊભા સ્તંભો છે જેને સમૂહ કહેવાય છે અને $7$ આડી હરોળ છે જેને આવર્ત કહેવાય છે.
$(iii)$ સમાન સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવતા તત્વોને એક જ સમૂહમાં મૂકવામાં આવે છે,જે સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(N/A) નામકરણની જૂની પદ્ધતિ અને વિવાદ:
$\rightarrow$ નવા તત્વોનું નામકરણ પરંપરાગત રીતે શોધનારનો વિશેષાધિકાર હતો અને સૂચિત નામ $IUPAC$ દ્વારા માન્ય રાખવામાં આવતું હતું. તાજેતરના વર્ષોમાં આનાથી કેટલાક વિવાદો સર્જાયા છે. ખૂબ ઊંચા પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા નવા તત્વો એટલા અસ્થિર હોય છે કે માત્ર અલ્પ જથ્થો,ક્યારેક માત્ર થોડા પરમાણુઓ જ પ્રાપ્ત થાય છે.
- તેમનું સંશ્લેષણ અને લાક્ષણિકતા માટે અત્યંત આધુનિક અને ખર્ચાળ સાધનો અને પ્રયોગશાળાની જરૂર પડે છે. આવું કાર્ય વિશ્વની માત્ર થોડી પ્રયોગશાળાઓમાં જ સ્પર્ધાત્મક ભાવના સાથે કરવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ વૈજ્ઞાનિકો નવા તત્વ પર વિશ્વસનીય ડેટા એકત્રિત કરતા પહેલા,તેની શોધનો દાવો કરવા માટે લલચાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,અમેરિકન અને સોવિયેત બંને વૈજ્ઞાનિકોએ તત્વ $104$ શોધવાનો શ્રેય દાવો કર્યો હતો.
- અમેરિકનોએ તેને રધરફોર્ડિયમ નામ આપ્યું જ્યારે સોવિયેતોએ તેને કુર્ચેટોવિયમ નામ આપ્યું.
- આવી સમસ્યાઓ ટાળવા માટે,$IUPAC$ એ ભલામણ કરી છે કે જ્યાં સુધી નવા તત્વની શોધ સાબિત ન થાય અને તેનું નામ સત્તાવાર રીતે માન્ય ન થાય ત્યાં સુધી,તત્વના પરમાણુ ક્રમાંક પરથી સીધું જ પદ્ધતિસરનું નામકરણ મેળવવું જોઈએ,જેમાં $0$ અને $1-9$ માટે સંખ્યાત્મક મૂળનો ઉપયોગ થાય છે.
- મૂળને પરમાણુ ક્રમાંક બનાવતા અંકોના ક્રમમાં મૂકવામાં આવે છે અને અંતે "ium" ઉમેરવામાં આવે છે.

(N/A) $106$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વનું નામ આપવા માટે,આપણે $Z > 100$ ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:

અંક	$1, 0, 6$
મૂળ નામ	$Un, Nil, hex$

આ મૂળ નામોને જોડીને અને "ium" પ્રત્યય ઉમેરીને:
$Un + nil + hex + ium = Unnilhexium$.
તેની સંજ્ઞા મૂળ નામોના પ્રથમ અક્ષરો પરથી મેળવવામાં આવે છે: $U + n + h = Unh$.

(N/A) તત્વનો આવર્ત ક્રમ મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $(n)$ નું મૂલ્ય દર્શાવે છે.
જેમ આવર્ત ક્રમ વધે છે તેમ ઉર્જાનું મૂલ્ય વધે છે $(n=1, n=2, \ldots \text{ વગેરે })$.
કોઈપણ આવર્તમાં રહેલા તત્વોની સંખ્યા તે કક્ષામાં રહેલા પરમાણ્વીય કક્ષકોની સંખ્યા કરતા બમણી હોય છે.

(N/A) $6^{th}$ આવર્ત માટે,મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $n = 6$ છે.
ઉપલબ્ધ કક્ષકો $l$ ના મૂલ્યો $0$ થી $n-1$ દ્વારા નક્કી થાય છે. $n=6$ માટે,આવર્ત ભરવામાં સામેલ પેટાકોષો $6s$,$4f$,$5d$ અને $6p$ છે.

પેટાકોષ	$6s$	$4f$	$5d$	$6p$
કક્ષકોની સંખ્યા	$1$	$7$	$5$	$3$

કુલ કક્ષકોની સંખ્યા $= 1 + 7 + 5 + 3 = 16$.
દરેક કક્ષકમાં મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે,તેથી કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 16 \times 2 = 32$.
તેથી,$6^{th}$ આવર્તમાં $32$ તત્વો છે.

(N/A) એક જ સમૂહનાં તત્ત્વોની સામ્યતા: એક જ સમૂહ અથવા ઊભા સ્તંભમાં રહેલાં તત્ત્વોની સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના સમાન હોય છે. એક જ સમૂહનાં તત્ત્વોની બાહ્યકક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રૉનની સંખ્યા સમાન હોય છે તથા ગુણધર્મો પણ સમાન હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે સમૂહ-$1$ નાં તત્ત્વો (આલ્કલી ધાતુઓ)ની સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રૉનીય રચના $ns^1$ છે.
સમૂહ-$1$ નાં તત્વોનાં નામ,સંજ્ઞા અને ઇલેક્ટ્રોનીય રચના નીચેના કોષ્ટક મુજબ છે:

પરમાણ્વીય ક્રમાંક અને સંજ્ઞા	ઇલેક્ટ્રોનીય રચના
$3, Li$	$1s^2 2s^1$ અથવા $[He] 2s^1$
$11, Na$	$1s^2 2s^2 2p^6 3s^1$ અથવા $[Ne] 3s^1$
$19, K$	$1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^1$ અથવા $[Ar] 4s^1$
$37, Rb$	$1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^{10} 4s^2 4p^6 5s^1$ અથવા $[Kr] 5s^1$
$55, Cs$	$1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^{10} 4s^2 4p^6 4d^{10} 5s^2 5p^6 6s^1$ અથવા $[Xe] 6s^1$
$87, Fr$	$[Rn] 7s^1$

(N/A) $Z = 114$ ધરાવતું તત્વ આવર્ત $6$ $(Z = 86)$ અને આવર્ત $7$ $(Z = 118)$ ના નિષ્ક્રિય વાયુઓની વચ્ચે આવેલું છે.
તેથી,તેનો આવર્ત $7$ છે.

આવર્તનો ક્રમ	$1, 2, 3, 4, 5, 6, 7$
છેલ્લું તત્વ	$He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, Og$
છેલ્લા તત્વનો $Z$	$2, 10, 18, 36, 54, 86, 118$

$Z$	$118, 117, 116, 115, 114$
સમૂહ	$18, 17, 16, 15, 14$

ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: $[Rn]^{86} \ 5f^{14} \ 6d^{10} \ 7s^{2} \ 7p^{2}$.
સંયોજકતા કોષની રચના $7s^{2} \ 7p^{2}$ છે.
સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા $2 + 2 = 4$ હોવાથી,સમૂહ નંબર $10 + 4 = 14$ થશે.
આમ,તત્વ આવર્ત $7$ અને સમૂહ $14$ માં છે.

(N/A)

આવર્ત	પ્રથમ તત્વ $(Name/Symbol, Z)$ અને અંતિમ તત્વ $(Name/Symbol, Z)$
$1$	$Hydrogen (H), 1$; $Helium (He), 2$
$2$	$Lithium (Li), 3$; $Neon (Ne), 10$
$3$	$Sodium (Na), 11$; $Argon (Ar), 18$
$4$	$Potassium (K), 19$; $Krypton (Kr), 36$
$5$	$Rubidium (Rb), 37$; $Xenon (Xe), 54$
$6$	$Cesium (Cs), 55$; $Radon (Rn), 86$
$7$	$Francium (Fr), 87$; $Oganesson (Og), 118$

(N/A) આવર્ત કોષ્ટકમાં ચાર બ્લોક આવેલા છે,જે $s$,$p$,$d$ અને $f$ બ્લોક છે.
આ વર્ગીકરણ પરમાણુની ધરા અવસ્થામાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન કઈ પરમાણ્વીય કક્ષકમાં દાખલ થાય છે તેના પર આધાર રાખે છે.
$1$. $s$-બ્લોક: છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$2$. $p$-બ્લોક: છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $p$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$3$. $d$-બ્લોક: છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $d$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$4$. $f$-બ્લોક: છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $f$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.

(A) $Hydrogen$ $(H)$ અને $Helium$ $(He)$ તત્વોને આવર્ત કોષ્ટકમાં અપવાદ ગણવામાં આવે છે.
$Hydrogen$ નું સ્થાન:
$\rightarrow$ $Hydrogen$ પાસે $1s$ કક્ષકમાં $1 \ e^-$ છે,તેથી તે $group-1$ માં હોવું જોઈએ.
$\rightarrow$ $Hydrogen$ $1 \ e^-$ મેળવીને $Helium$ જેવી સ્થાયી રચના પ્રાપ્ત કરી શકે છે,તેથી તે $group-17$ માં હોવું જોઈએ.
$\rightarrow$ આ વિરોધાભાસી ગુણધર્મોને કારણે,$Hydrogen$ ને આવર્ત કોષ્ટકમાં અલગ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
$Helium$ નું સ્થાન:
$\rightarrow$ $Helium$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^2$ છે,જે સૂચવે છે કે તે $s$-block માં હોવું જોઈએ.
$\rightarrow$ જોકે,તેને $group-18$ ના તત્વો સાથે $p$-block માં મૂકવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેની સંયોજકતા કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે અને તે નિષ્ક્રિય વાયુઓના ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકમાં તત્વનું સ્થાન તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$H$ (હાઇડ્રોજન) નો પરમાણુ ક્રમાંક $1$ છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^1$ છે. આલ્કલી ધાતુઓની જેમ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની અથવા હેલોજનની જેમ એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની તેની ક્ષમતાને કારણે,તેને ઘણીવાર સમૂહ $1$ ની ટોચ પર મૂકવામાં આવે છે.
$He$ (હિલિયમ) નો પરમાણુ ક્રમાંક $2$ છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^2$ છે. તેની સંયોજકતા કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી (ડુપ્લેટ) હોવાથી,તે નિષ્ક્રિય વાયુઓના ગુણધર્મો દર્શાવે છે અને તેને સમૂહ $18$ માં મૂકવામાં આવે છે.

(C) $p-$બ્લોક તત્વો આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ થી $18$ સુધીના તત્વો ધરાવે છે,જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન સૌથી બહારની $p-$કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.

(N/A) આધુનિક આવર્ત નિયમ મુજબ તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણુ ક્રમાંકનું આવર્તનીય વિધેય છે. આનો અર્થ એ છે કે સમાન ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવતા તત્વો નિયમિત અંતરાલે પુનરાવર્તિત થાય છે,જેનાથી ગુણધર્મોમાં આવર્તનીયતા જોવા મળે છે.
$1$. આવર્તનીયતાનું કારણ: મુખ્ય કારણ એ છે કે ચોક્કસ નિયમિત અંતરાલ પછી સમાન બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન રચનાનું પુનરાવર્તન થાય છે.
$2$. ઉદાહરણ $1$: સમૂહ $1$ (આલ્કલી ધાતુઓ). આ સમૂહના તમામ તત્વોની બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^1$ સમાન હોય છે.
- ${}_{3}Li: [He] 2s^1$
- ${}_{11}Na: [Ne] 3s^1$
- ${}_{19}K: [Ar] 4s^1$
- ${}_{37}Rb: [Kr] 5s^1$
- ${}_{55}Cs: [Xe] 6s^1$
- ${}_{87}Fr: [Rn] 7s^1$
આને કારણે,તેઓ બધા સમાન ગુણધર્મો દર્શાવે છે,જેમ કે નરમ હોવું,અત્યંત પ્રતિક્રિયાશીલ હોવું,બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવવા અને એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને યુનિપોઝિટિવ આયન $(M^+)$ બનાવવો.
$3$. ઉદાહરણ $2$: સમૂહ $17$ (હેલોજન). આ સમૂહના તમામ તત્વોની બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^5$ સમાન હોય છે.
- ${}_{9}F: [He] 2s^2 2p^5$
- ${}_{17}Cl: [Ne] 3s^2 3p^5$
- ${}_{35}Br: [Ar] 3d^{10} 4s^2 4p^5$
- ${}_{53}I: [Kr] 4d^{10} 5s^2 5p^5$
- ${}_{85}At: [Xe] 4f^{14} 5d^{10} 6s^2 6p^5$
આ રચનાને કારણે,તેઓ બધા સમાન રાસાયણિક વર્તન દર્શાવે છે,જેમ કે ઉચ્ચ વિદ્યુતઋણતા અને એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને યુનિનેગેટિવ આયન $(X^-)$ બનાવવાની વૃત્તિ.

(N/A) આધુનિક આવર્ત કોષ્ટક મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટક કરતા વધુ સારું છે કારણ કે તે તત્વોને પરમાણુ દળને બદલે પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાના આધારે વર્ગીકૃત કરે છે.
મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ આ કોષ્ટકમાં $18$ ઊભા સ્તંભો (સમૂહ) અને $7$ આડી હરોળ (આવર્ત) હોય છે.
$(ii)$ તે મેન્ડેલીફના કોષ્ટકની ખામીઓ જેવી કે સમસ્થાનિકોનું સ્થાન અને પરમાણુ દળની વિસંગતતાઓને દૂર કરે છે.
$(iii)$ તત્વોને તેમની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાના આધારે $s, p, d,$ અને $f$-વિભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે,જે ઇલેક્ટ્રોનિક બંધારણ અને રાસાયણિક ગુણધર્મો વચ્ચેનો સ્પષ્ટ સંબંધ દર્શાવે છે.
$(iv)$ તે સંક્રાંતિ તત્વો ($d$-વિભાગ) અને આંતરિક સંક્રાંતિ તત્વો (લેન્થેનોઇડ્સ અને એક્ટિનોઇડ્સ) ની વ્યવસ્થિત ગોઠવણી પૂરી પાડે છે.
$(v)$ પરમાણુ ત્રિજ્યા,આયનીકરણ એન્થાલ્પી અને વિદ્યુતઋણતા જેવા ગુણધર્મોમાં આવર્તિત વલણો આધુનિક આવર્ત નિયમ દ્વારા વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવી શકાય છે.

(N/A) આધુનિક આવર્તકોષ્ટકમાં તત્ત્વોની ગોઠવણીનો મુખ્ય આધાર તત્ત્વોની ઇલેક્ટ્રોન રચના છે.
આધુનિક આવર્ત નિયમ મુજબ,તત્ત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(Z)$ ના આવર્તનીય વિધેય છે.
આનો અર્થ એ છે કે તત્ત્વોને તેમના પરમાણ્વીય ક્રમાંકના વધતા ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે,જે તેમની ઇલેક્ટ્રોન રચના દર્શાવે છે,જેના પરિણામે નિયમિત અંતરાલે સમાન ગુણધર્મોનું પુનરાવર્તન થાય છે.

(A) આવર્ત કોષ્ટકમાં આડી હરોળને $Periods$ (આવર્ત) કહે છે. આવર્ત ક્રમાંક તે હરોળના તત્ત્વોના મહત્તમ મુખ્ય ક્વૉન્ટમ આંક $(n)$ ને અનુરૂપ હોય છે.
ઊભા સ્તંભને $Groups$ (સમૂહ) કહે છે. એક જ સમૂહના તત્ત્વોની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રૉનીય રચના સમાન હોય છે,જેના કારણે તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે.

(N/A) દરેક આવર્તમાં તત્ત્વોની સંખ્યા કક્ષકોના ભરાવા $(ns, (n-2)f, (n-1)d, np)$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. તેનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:

આવર્ત	તત્ત્વોની સંખ્યા
$1$	$2$
$2$	$8$
$3$	$8$
$4$	$18$
$5$	$18$
$6$	$32$
$7$	$32$ (અપૂર્ણ)

(A) $100$ થી વધારે પરમાણ્વીય ક્રમાંક ધરાવતા તત્વોના નામ,પરમાણ્વીય ક્રમાંકના દરેક અંક માટે સંખ્યા દર્શક શબ્દોના ક્રમમાં મૂકીને અને અંતે $-ium$ પ્રત્યય લગાવીને આપવામાં આવે છે.

(C) કોઈપણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા મહત્તમ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2n^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
દરેક તત્ત્વ એક કક્ષક ભરાવાને અનુરૂપ હોવાથી,આવર્તમાં તત્ત્વોની સંખ્યા તે કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલી હોય છે.
$6^{th}$ આવર્ત માટે,ભરાતી કક્ષકો $6s, 4f, 5d,$ અને $6p$ છે.
કુલ કક્ષકોની સંખ્યા $1 + 7 + 5 + 3 = 16$ છે.
દરેક કક્ષકમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકતા હોવાથી,$6^{th}$ આવર્તમાં મહત્તમ તત્ત્વોની સંખ્યા $16 \times 2 = 32$ થાય છે.

(A) પ્રથમ આવર્ત માટે મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $n = 1$ છે.
$n = 1$ માટે,ગૌણ ક્વોન્ટમ આંક $l = (n - 1) = 0$ થાય,જે $1s$ કક્ષક દર્શાવે છે.
એક કક્ષકમાં મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે,તેથી પ્રથમ આવર્તમાં $2$ તત્ત્વો ($H$ અને $He$) શક્ય છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકનો $7^{th}$ આવર્ત એક્ટિનોઇડ્સ ધરાવે છે,જેમાં ઘણા માનવનિર્મિત (સંશ્લેષિત) રેડિયોસક્રિય તત્ત્વોનો સમાવેશ થાય છે.

(B) $4f$ (લેન્થેનોઇડ) અને $5f$ (એક્ટિનોઈડ) શ્રેણીનાં તત્વોને વિસ્તૃત આવર્તકોષ્ટકની નીચે બહાર રાખવામાં આવ્યાં છે. આ તત્વોને આંતર-સંક્રાંતિ તત્ત્વો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A) આવર્ત કોષ્ટકમાં દરેક આવર્તના શરૂઆતના તત્ત્વો આલ્કલી ધાતુઓ છે (આવર્ત $1$ સિવાય,જે હાઇડ્રોજનથી શરૂ થાય છે). તત્ત્વો નીચે મુજબ છે:

આવર્ત	શરૂઆતનું તત્ત્વ
$1$	$H$
$2$	$Li$
$3$	$Na$
$4$	$K$
$5$	$Rb$
$6$	$Cs$
$7$	$Fr$

(C) આધુનિક વિસ્તૃત આવર્તકોષ્ટકને છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન કઈ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે તેના આધારે $4$ વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે.
આ વિભાગો $s, p, d$ અને $f$ વિભાગ તરીકે ઓળખાય છે.

(A) હિલિયમ $(He)$ ને આવર્તકોષ્ટકના સમૂહ $18$ અને આવર્ત $1$ માં મૂકવામાં આવ્યું છે.
તેને સમૂહ $18$ માં મૂકવામાં આવ્યું છે કારણ કે તે સ્થાયી સંયોજકતા કક્ષા $(1s^2)$ ધરાવતો નિષ્ક્રિય વાયુ છે.
જોકે તેની સંયોજકતા કક્ષા $K$-કક્ષા $(n=1)$ છે,જે પૂર્ણ ભરાયેલી છે,તે સમૂહ $18$ ના અન્ય નિષ્ક્રિય વાયુઓ સાથે રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતાનો ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(B) બાહ્યતમ કક્ષાની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનીય રચના નીચે મુજબ છે:
$s-$ વિભાગના તત્ત્વો: $ns^{1-2}$
$p-$ વિભાગના તત્ત્વો: $ns^2 np^{1-6}$
$d-$ વિભાગના તત્ત્વો: $(n-1)d^{1-10} ns^{0-2}$
$f-$ વિભાગના તત્ત્વો: $(n-2)f^{1-14} (n-1)d^{0-1} ns^2$

(N/A) તત્વનો આવર્ત તેના સંયોજકતા કોશના મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $(n)$ ને અનુરૂપ હોય છે.
તત્વનો વિભાગ તે કક્ષક દ્વારા નક્કી થાય છે જેમાં છેલ્લો ઈલેક્ટ્રોન દાખલ થાય છે.
સમૂહ ક્રમાંક $s$-વિભાગ અને $p$-વિભાગના તત્વો માટે સંયોજકતા ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા,અથવા $d$-વિભાગના તત્વો માટે $(n-1)d$ અને $ns$ ઈલેક્ટ્રોનના સરવાળા દ્વારા નક્કી થાય છે,જ્યાં $n$ એ સંયોજકતા કોશનો મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક છે.

(N/A) $(i)$ $n=3$ માટે,તત્વ $3^{rd}$ આવર્તનું છે.
કુલ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન = $2+4 = 6$. તેથી,તે $16$ મા સમૂહનું તત્વ છે ($p$-વિભાગ).
$(ii)$ $n=4$ માટે,તત્વ $4^{th}$ આવર્તનું છે.
ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $3d^2 4s^2$ છે. કુલ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન = $2+2 = 4$. તેથી,તે $4$ થા સમૂહનું તત્વ છે ($d$-વિભાગ).
$(iii)$ $n=6$ માટે,તત્વ $6^{th}$ આવર્તનું છે.
ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $4f^7 5d^1 6s^2$ છે. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $f$-કક્ષકમાં દાખલ થતો હોવાથી,તે $f$-વિભાગનું તત્વ છે (લેન્થેનોઈડ શ્રેણી).
બધા જ $f$-વિભાગના તત્વો $3$ જા સમૂહમાં આવે છે.

(A) આપેલ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $ns^2 np^4$ છે,જ્યાં $n = 3$ હોવાથી રચના $3s^2 3p^4$ થશે.
મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક $n = 3$ હોવાથી,તત્વ $3$ જા આવર્તનું છે.
સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2 4 = 6$ છે.
$p$-વિભાગના તત્વો માટે,સમૂહ નંબર $10 \text{સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન} = 10 6 = 16$ ગણવામાં આવે છે.
આમ,તત્વ $3$ જા આવર્ત અને $16$ મા સમૂહમાં આવેલું છે.

(A) $Z > 100$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિ પરમાણુ ક્રમાંકના અંકો પર આધારિત છે: $0=nil, 1=un, 2=bi, 3=tri, 5=pent, 9=enn$.
$(1)$ $Unnilbium$ $(102)$: $Un(1) + nil(0) + bi(2) = 102$ ($No$,$Nobelium$).
$(2)$ $Unnilennium$ $(109)$: $Un(1) + nil(0) + enn(9) = 109$ ($Mt$,$Meitnerium$).
$(3)$ $Unnilpentium$ $(105)$: $Un(1) + nil(0) + pent(5) = 105$ ($Db$,$Dubnium$).
$(4)$ $Unniltrium$ $(103)$: $Un(1) + nil(0) + tri(3) = 103$ ($Lr$,$Lawrencium$).
તેથી,સાચી જોડ $(1-E, 2-C, 3-A, 4-B)$ છે.

(C) પરમાણુક્રમાંક નીચે મુજબના તત્વો સાથે સુસંગત છે:
$(1)$ પરમાણુક્રમાંક $101$ એ મેન્ડેલિયમ $(Md)$ છે,જે $(C)$ સાથે સુસંગત છે.
$(2)$ પરમાણુક્રમાંક $104$ એ રધરફોર્ડિયમ $(Rf)$ છે,જે $(A)$ સાથે સુસંગત છે.
$(3)$ પરમાણુક્રમાંક $116$ એ લિવરમોરિયમ $(Lv)$ છે,જે $(E)$ સાથે સુસંગત છે.
$(4)$ પરમાણુક્રમાંક $109$ એ મેઈટનેરિયમ $(Mt)$ છે,જે $(F)$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-C, 2-A, 3-E, 4-F)$ છે.

(D) $100$ થી વધુ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો માટે $\text{IUPAC}$ નામકરણમાં સંખ્યાત્મક મૂળનો ઉપયોગ થાય છે:
$0 = nil$,$1 = un$,$2 = bi$,$3 = tri$,$4 = quad$,$5 = pent$,$6 = hex$,$7 = sept$,$8 = oct$,$9 = enn$.
અનનિલિનિયમ $(unnilennium)$ માટે:
$un = 1$,$nil = 0$,$enn = 9$.
તેથી,પરમાણુ ક્રમાંક $109$ છે.

(A) $Z > 100$ ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિમાં દરેક અંક માટે ચોક્કસ મૂળ શબ્દો વપરાય છે: $0 = \text{nil}$,$1 = \text{un}$,$2 = \text{bi}$,$3 = \text{tri}$,$4 = \text{quad}$,$5 = \text{pent}$,$6 = \text{hex}$,$7 = \text{sept}$,$8 = \text{oct}$,$9 = \text{enn}$.
Unnilunium માટે: $\text{Un} (1) + \text{nil} (0) + \text{un} (1) + \text{ium} = 101$.
તેથી,Unnilunium નો પરમાણુ ક્રમાંક $101$ છે.

(A-D) $Z > 100$ ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામો ચકાસીએ:
$1$. Unnilunium $(101)$ એ Mendelevium $(Md)$ છે. આ સાચું છે.
$2$. Unniltrium $(103)$ એ Lawrencium $(Lr)$ છે. આ સાચું છે.
$3$. Unnilhexium $(106)$ એ Seaborgium $(Sg)$ છે. આ સાચું છે.
$4$. Ununnilium $(110)$ એ Darmstadtium $(Ds)$ છે. આ સાચું છે.
આપેલ તમામ જોડીઓ સાચી છે.

(D) $100$ થી વધુ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ પરમાણુ ક્રમાંકના અંકો પર આધારિત છે.
$119$ માટે:
$1$ = અન
$1$ = અન
$9$ = એન
પ્રત્યય = -ઈયમ
તેથી,નામ $Ununennium$ $(Uue)$ છે.

(A) તત્વ $E$ એ આવર્ત $4$ અને સમૂહ $16$ માં છે. સમૂહ $16$ ના તત્વો ઓક્સિજન પરિવાર (કેલ્કોજેન્સ) છે.
તત્વ $E$ એ સેલેનિયમ $(Se)$ છે,જેનો પરમાણુ ક્રમાંક $34$ છે અને ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3 d^{10} 4 s^{2} 4 p^{4}$ છે.
સમૂહ $16$ માં $E$ ની બરાબર ઉપરનું તત્વ સલ્ફર $(S)$ છે,જે આવર્ત $3$ માં છે.
સલ્ફર $(S)$ ની સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3 s^{2} 3 p^{4}$ છે.

(D) $Rn$ (રેડોન) નો પરમાણુ ક્રમાંક $86$ છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક રચના મુજબ કુલ ઇલેક્ટ્રોન: $86 + 14 (5f) + 1 (6d) + 2 (7s) = 103$.
પરમાણુ ક્રમાંક $103$ ધરાવતું તત્વ $Lawrencium$ છે.
$Z > 100$ ધરાવતા તત્વો માટે $IUPAC$ નામકરણ મુજબ:
$1 = un$,$0 = nil$,$3 = tri$.
તેથી,નામ $Unniltrium$ થાય છે.