General Questions in Gujarati

(D) વિધાન $(1)$ સાચું છે: પાણી એક ઉત્તમ દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે: તરબૂચમાં આશરે $92\%$ પાણી હોય છે.
વિધાન $(3)$ ખોટું છે: જોકે સ્થળજ વનસ્પતિઓ મોટા પ્રમાણમાં પાણીનું શોષણ કરે છે,પરંતુ તેનો મોટાભાગનો જથ્થો બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ગુમાવાય છે,પ્રકાશસંશ્લેષણમાં વપરાતો નથી.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: એક પુખ્ત મકાઈનો છોડ દિવસમાં લગભગ $3$ લિટર પાણી શોષે છે.
વિધાન $(5)$ ખોટું છે: વનસ્પતિની વિવિધ જાતિઓ અને પેશીઓમાં પાણીનું વિતરણ નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
તેથી,વિધાન $(3)$ અને $(5)$ ખોટા છે.

(D) વનસ્પતિમાં જલવાહક પેશી $(Xylem)$ મુખ્યત્વે મૂળમાંથી પ્રકાંડ અને પર્ણો સુધી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજ ક્ષારોના વહન માટે જવાબદાર છે.
વધુમાં,$Xylem$ મૂળમાં સંશ્લેષિત થયેલા અમુક વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો અને કાર્બનિક નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોનું પણ વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી વહન કરે છે.
તેથી,$Xylem$ પાણી,ખનિજ ક્ષારો અને અંતઃસ્ત્રાવોના સ્થળાંતર સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) આશૂનતા (Turgidity) એ કોષની એવી સ્થિતિ છે જેમાં કોષરસ દ્વારા કોષદીવાલ પર દબાણ (આશૂનતા દાબ) ઉત્પન્ન થાય છે.
આ આશૂનતા દાબ વનસ્પતિ કોષોની રચનાત્મક અખંડિતતા જાળવવા માટે આવશ્યક છે.
તે કોષના કદમાં વધારો અને વિસ્તરણ વૃદ્ધિ માટે જરૂરી યાંત્રિક બળ પૂરું પાડે છે,જે વનસ્પતિના વિકાસની એક પાયાની પ્રક્રિયા છે.
તેથી,કોષની આશૂનતા સીધી રીતે વિસ્તરણ વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે.

(D) જલવાહક (Xylem) એ એક જટિલ કાયમી પેશી છે જે મૂળમાંથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર છે.
પાણી અને ખનિજ ક્ષારો ઉપરાંત,જલવાહક મૂળમાંથી પ્રરોહ તંત્ર સુધી થોડું કાર્બનિક નાઇટ્રોજન (એમિનો એસિડ અને સંબંધિત સંયોજનોના સ્વરૂપમાં) અને વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે સાયટોકાઈનિન) નું પણ વહન કરે છે.
તેથી,જલવાહક દ્વારા થતા સ્થળાંતરનું સૌથી સચોટ વર્ણન પાણી,ખનિજ ક્ષારો,થોડું કાર્બનિક નાઇટ્રોજન અને અંતઃસ્ત્રાવો છે.

(NONE OF THE OPTIONS PROVIDED ARE FULLY CORRECT BASED ON THE ANALYSIS (CORRECT SET IS $(I), (II), (III)$).) વિધાન $(i)$ સાચું છે: પાણી,ખનિજો અને ખોરાક જથ્થાબંધ પ્રવાહ સિસ્ટમ દ્વારા વહન પામે છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: જથ્થાબંધ પ્રવાહ હકારાત્મક અથવા નકારાત્મક હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઢાળ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે: વાહક પેશીઓ દ્વારા પદાર્થોની જથ્થાબંધ હેરફેરને સ્થળાંતર કહેવાય છે.
વિધાન $(iv)$ ખોટું છે: જલવાહક પેશી મુખ્યત્વે પાણી,ખનિજ ક્ષારો,કેટલાક કાર્બનિક નાઈટ્રોજન અને અંતઃસ્ત્રાવોનું મૂળથી હવાઈ ભાગો તરફ વહન કરે છે.
વિધાન $(v)$ ખોટું છે: અન્નવાહક પેશી મુખ્યત્વે કાર્બનિક દ્રાવ્યો (ખોરાક) નું પાંદડાઓથી અન્ય ભાગો તરફ વહન કરે છે.
તેથી,વિધાન $(i), (ii)$ અને $(iii)$ સાચા છે (અસત્ય નથી).

(N/A) વનસ્પતિઓમાં પાણીના વહન માટેના એપોપ્લાસ્ટ અને સિમ્પ્લાસ્ટ પથ:

એપોપ્લાસ્ટ પથ	સિમ્પ્લાસ્ટ પથ
$(1)$ એપોપ્લાસ્ટ પથમાં પાણીનું વહન અધિસ્તર અને બાહ્યકના પાસપાસેના કોષદીવાલો દ્વારા થાય છે. મૂળના અંતઃસ્તરમાં આવેલા કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ પાસે પાણીનું વહન અવરોધાય છે.	$(1)$ સિમ્પ્લાસ્ટ પથમાં પાણીનું વહન અધિસ્તર,બાહ્યક,અંતઃસ્તર અને મૂળના પરિચક્રના આંતરજોડાયેલા જીવરસ (protoplasts) દ્વારા થાય છે.
$(2)$ આ પાણીના વહનની ઝડપી પ્રક્રિયા છે અને પાણી સામૂહિક પ્રવાહ (mass flow) દ્વારા વહન પામે છે.	$(2)$ આ પાણીના વહનની ધીમી પ્રક્રિયા છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં વહનને સમજવા માટે આપણે નીચેના પ્રશ્નો પર વિચાર કરવો જોઈએ:
$1$. પાણી ઊંચા વૃક્ષોની ટોચ સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે?
$2$. પદાર્થો એક કોષમાંથી બીજા કોષમાં શા માટે વહન પામે છે?
$3$. શું બધા પદાર્થો સમાન રીતે વહન પામે છે?
$4$. શું પદાર્થોના વહન માટે ચયાપચયિક ઉર્જાની જરૂર પડે છે?
વનસ્પતિઓને અણુઓનું ખૂબ લાંબા અંતર સુધી વહન કરવાની જરૂર હોય છે,જે પ્રાણીઓ કરતા ઘણું વધારે છે. પ્રાણીઓથી વિપરીત,વનસ્પતિઓમાં કોઈ રુધિરાભિસરણ તંત્ર હોતું નથી,છતાં મૂળ દ્વારા શોષાયેલું પાણી વનસ્પતિના તમામ ભાગો સુધી,જેમાં વધતા પ્રકાંડની ટોચનો પણ સમાવેશ થાય છે,ત્યાં સુધી પહોંચવું પડે છે. તેવી જ રીતે,પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પર્ણોમાં બનેલો ખોરાક વનસ્પતિના તમામ ભાગોમાં,જેમાં જમીનમાં ઊંડે સુધી રહેલા મૂળના છેડાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે,ત્યાં પહોંચાડવો પડે છે. આ ઉપરાંત,ટૂંકા અંતર માટે કોષની અંદર,પટલની આરપાર અને પેશીઓમાં એક કોષથી બીજા કોષમાં વહન થવું પણ અનિવાર્ય છે.

(C) $\Rightarrow$ જ્યારે આપણે પદાર્થોના વહન વિશે વાત કરીએ છીએ,ત્યારે આપણે સૌ પ્રથમ એ વ્યાખ્યાયિત કરવાની જરૂર છે કે આપણે કેવા પ્રકારના વહન વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ અને આપણે કયા પદાર્થોને ધ્યાનમાં લઈ રહ્યા છીએ.

(N/A) $\Rightarrow$ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં પાણી,ખનિજ પોષકતત્વો,કાર્બનિક પોષકતત્વો અને વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો જેવા પદાર્થોનું વહન થવું જરૂરી છે.
$\Rightarrow$ ટૂંકા અંતર માટે પદાર્થો પ્રસરણ અને કોષરસના પ્રવાહ દ્વારા વહન પામે છે,જેમાં સક્રિય વહન પણ મદદરૂપ થાય છે.
$\Rightarrow$ લાંબા અંતરનું વહન વાહક પેશીતંત્ર (જલવાહક અને અન્નવાહક) દ્વારા થાય છે.
$\Rightarrow$ વાહક પેશીતંત્ર દ્વારા પદાર્થોના આ લાંબા અંતરના વહનને સ્થળાંતર (Translocation) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ વનસ્પતિઓમાં વહનની દિશા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$\Rightarrow$ મૂળ ધરાવતી વનસ્પતિઓમાં,જલવાહક $(Xylem)$ દ્વારા પાણી અને ખનિજોનું વહન મુખ્યત્વે એકદિશીય હોય છે,જે મૂળથી પ્રકાંડ તરફ થાય છે.
$\Rightarrow$ પ્રકાશસંશ્લેષી પર્ણોમાં સંશ્લેષિત કાર્બનિક સંયોજનો વનસ્પતિના અન્ય તમામ ભાગોમાં,જેમાં સંગ્રહસ્થાન અંગોનો પણ સમાવેશ થાય છે,ત્યાં મોકલવામાં આવે છે. આ સંગ્રહસ્થાન અંગોમાંથી તેમને પાછળથી ફરીથી અન્ય ભાગોમાં મોકલવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ ખનિજ પોષક તત્વો મૂળ દ્વારા શોષાય છે અને ઉપરની તરફ પ્રકાંડ,પર્ણો અને વૃદ્ધિ પામતા પ્રદેશોમાં વહન પામે છે.
$\Rightarrow$ જ્યારે વનસ્પતિનો કોઈ ભાગ વૃદ્ધત્વ (senescence) પામે છે,ત્યારે તે પ્રદેશોમાંથી પોષક તત્વો પાછા ખેંચી લેવામાં આવે છે અને વૃદ્ધિ પામતા ભાગોમાં મોકલવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ અંતઃસ્ત્રાવો (વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો) અને અન્ય રાસાયણિક ઉત્તેજકોનું પણ વહન થાય છે,જોકે તે ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં હોય છે.
$\Rightarrow$ આ વહન ઘણીવાર સખત રીતે ધ્રુવીય અથવા એકદિશીય રીતે થાય છે,જે સંશ્લેષણના સ્થાનથી અન્ય લક્ષિત ભાગો તરફ ગતિ કરે છે.
$\Rightarrow$ પરિણામે,સપુષ્પી વનસ્પતિમાં સંયોજનોની એક જટિલ પરંતુ અત્યંત વ્યવસ્થિત અવરજવર વિવિધ દિશાઓમાં જોવા મળે છે,જેમાં દરેક અંગ ચોક્કસ પદાર્થો મેળવે છે અને અન્ય પદાર્થોનો ત્યાગ કરે છે.

(D) $\Rightarrow$ વનસ્પતિની તમામ દેહધાર્મિક પ્રક્રિયાઓ માટે પાણી આવશ્યક છે.
$\Rightarrow$ તમામ સજીવોમાં પાણી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$\Rightarrow$ તે એવું માધ્યમ પૂરું પાડે છે જેમાં મોટાભાગના પદાર્થો ઓગળેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ કોષોનો જીવરસ (protoplasm) બીજું કંઈ નથી પણ પાણી છે જેમાં વિવિધ અણુઓ ઓગળેલા અને નિલંબિત હોય છે.

(N/A) અપદ્રવ્ય (Apoplast) પરિપથ એ પાસપાસે આવેલી કોષદીવાલોનું તંત્ર છે જે સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ પથરાયેલું હોય છે.
મૂળની અંતઃસ્થ રચનામાં અંતઃસ્તર (Endodermis) માં આવેલી કેસ્પેરિયન પટ્ટી (Casparian strip) સિવાય,આ પરિપથ સમગ્ર વનસ્પતિમાં ફેલાયેલો હોય છે.
પાણીનું વહન અપદ્રવ્ય પરિપથ દ્વારા માત્ર આંતરકોષીય અવકાશો અને કોષદીવાલો મારફતે થાય છે.

(N/A) $\Rightarrow$ સંસક્તિ બળ (Cohesion Force): આ પાણીના અણુઓ વચ્ચેના પરસ્પર આકર્ષણને દર્શાવે છે,જે જલવાહક પેશીમાં પાણીના સતત સ્તંભને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$\Rightarrow$ આસક્તિ બળ (Adhesion Force): આ પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ પ્રત્યેનું આકર્ષણ છે,જેમ કે જલવાહક તત્વો (વાહિનીકી અને વાહિની) ની અંદરની દીવાલો,જે ગુરુત્વાકર્ષણના ખેંચાણ સામે ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.
$\Rightarrow$ પૃષ્ઠતાણ (Surface Tension): આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે પ્રવાહી અવસ્થામાં પાણીના અણુઓ એકબીજા તરફ વાયુ અવસ્થામાં રહેલા પાણીના અણુઓ કરતા વધુ મજબૂતીથી આકર્ષાય છે,જે પાણીની ઉચ્ચ તાણ શક્તિ (tensile strength) સમજાવે છે.

(N/A) $(1)$ સિમ્પ્લાસ્ટ પથ એ આંતરજોડાયેલા જીવરસ (protoplasts) ની પ્રણાલી છે. આ પથમાં,પાણી કોષોના કોષરસ (cytoplasm) દ્વારા વહન પામે છે અને કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા એક કોષમાંથી બીજા કોષમાં જાય છે.
$(2)$ મૂળદાબ એ વનસ્પતિના મૂળના જલવાહક રસમાં ઉદ્ભવતું ધન દબાણ છે. તે મૂળરોમ દ્વારા જમીનમાંથી ખનીજ આયનોના સક્રિય શોષણનું પરિણામ છે,જે મૂળની અંદર પાણીનું જલક્ષમતા (water potential) ઘટાડે છે,જેના કારણે પાણી જમીનમાંથી મૂળમાં પ્રવેશે છે અને જલવાહક પેશીમાં આગળ વધે છે.

(N/A) $(1)$ સંસક્તિ બળ: પાણીના અણુઓ વચ્ચેનું પરસ્પર આકર્ષણ.
$(2)$ આસક્તિ બળ: પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ (જેમ કે જલવાહક ઘટકોની સપાટી) તરફનું આકર્ષણ.

(N/A) પાણીના ગુણધર્મો જે તેને જૈવિક પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક બનાવે છે:
$(1)$ સાર્વત્રિક દ્રાવક: પાણી મુખ્ય દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે દ્રાવ્ય ક્ષારો અને ખનિજોને ઓગળવા અને જમીનના દ્રાવણ દ્વારા વનસ્પતિમાં પ્રવેશવા દે છે.
$(2)$ તટસ્થ $pH$: તે તટસ્થ $pH$ ધરાવતું આદર્શ દ્રાવક છે,જે જૈવિક અણુઓની સ્થિરતા જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
$(3)$ જીવરસનો ઘટક: પાણી જીવરસનો મુખ્ય ઘટક છે,જે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
$(4)$ વહન માટેનું માધ્યમ: તે પોષક તત્વો,ખનિજો અને કાર્બોદિત જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના એક કોષમાંથી બીજા કોષમાં,પેશીથી પેશી અને અંગથી અંગ સુધીના વહન માટે માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(5)$ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ભૂમિકા: પાણી પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયક છે. તે કાર્બોદિતના સંશ્લેષણ માટે હાઇડ્રોજન આયનો પૂરા પાડે છે અને આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજનના અણુઓ મુક્ત થાય છે.
$(6)$ તાપમાનનું નિયમન: પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ક્ષમતા વધુ હોય છે,જે વનસ્પતિઓ અને સજીવોનું આંતરિક તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$(7)$ પ્રજનનમાં ભૂમિકા: બ્રાયોફાઇટ્સ અને ટેરિડોફાઇટ્સ જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,નર જન્યુઓના માદા જન્યુઓ સુધી પહોંચવા માટે પાણી આવશ્યક છે,જે ફલનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(B) $\Rightarrow$ વનસ્પતિમાં આયનો,ખનિજો અને કાર્બનિક પદાર્થોના વહન માટે વિવિધ વહન પદ્ધતિઓની જરૂર હોય છે કારણ કે:
$(i)$ પ્રસરણ એક ધીમી પ્રક્રિયા છે અને તે માત્ર ટૂંકા અંતરના વહન માટે જ અસરકારક છે.
$(ii)$ વનસ્પતિને પદાર્થોનું લાંબા અંતર સુધી વહન કરવાની જરૂર હોય છે,જેમ કે મૂળથી પર્ણો સુધી (ઉર્ધ્વગામી) અને પર્ણોથી અન્ય ભાગો સુધી (અધોગામી/પાર્શ્વીય).
$(iii)$ પ્રસરણ વધતી જતી વનસ્પતિની ચયાપચયની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી પદાર્થોના જથ્થાબંધ વહન માટે પૂરતું નથી.
$(iv)$ તેથી,વનસ્પતિના સમગ્ર શરીરમાં પોષક તત્વો અને પાણીનું કાર્યક્ષમ વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સક્રિય વહન અને સામૂહિક પ્રવાહ (mass flow) જેવી વિશિષ્ટ પદ્ધતિઓ જરૂરી છે.

(N/A) કેશનળીમાં પાણીનું ઉપર ચઢવું એ કેશાકર્ષણ (capillarity) ના સિદ્ધાંત દ્વારા નક્કી થાય છે.
કેશાકર્ષણ માટેના સૂત્ર $h = \frac{2T \cos \theta}{r \rho g}$ મુજબ,જ્યાં $h$ એ પ્રવાહીના સ્તંભની ઊંચાઈ છે,$T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે,$\theta$ એ સંપર્ક કોણ છે,$r$ એ નળીની ત્રિજ્યા છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે.
આ સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પાણીના સ્તંભની ઊંચાઈ $(h)$ એ નળીની ત્રિજ્યા $(r)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $h \propto \frac{1}{r}$.
નળી $B$ એ નળી $A$ કરતા સાંકડી (નાની ત્રિજ્યા ધરાવતી) હોવાથી,મજબૂત કેશાકર્ષણને કારણે નળી $B$ માં પાણી નળી $A$ ની સરખામણીમાં વધુ ઊંચાઈ સુધી ચઢે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ તરબૂચમાં $92$ ટકાથી વધુ પાણી હોય છે.
$\Rightarrow$ મોટાભાગની ક્ષુપ (herbaceous) વનસ્પતિઓમાં તેમના તાજા વજનના માત્ર $10$ થી $15$ ટકા જેટલો જ શુષ્ક પદાર્થ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે બાકીનો ભાગ પાણી છે.
$\Rightarrow$ કાષ્ઠીય (woody) વનસ્પતિઓમાં ક્ષુપ વનસ્પતિઓની તુલનામાં પ્રમાણમાં ખૂબ ઓછું પાણી હોય છે.
$\Rightarrow$ વનસ્પતિના નરમ ભાગોમાં મુખ્યત્વે પાણી હોય છે.

(A) એપોપ્લાસ્ટ માર્ગમાં,પાણી મૂળના રોમથી જલવાહક પેશી (xylem) સુધી માત્ર કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા જ વહન પામે છે,જેમાં તે કોઈપણ કોષરસ પટલને ઓળંગતું નથી.
એપોપ્લાસ્ટ એ વનસ્પતિ પેશીઓમાં કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય હવાના અવકાશની બનેલી એક સતત પ્રણાલી છે.

(A) સિમ્પ્લાસ્ટ પથ એ વનસ્પતિ કોષોના આંતરજોડાણ ધરાવતા પ્રોટોપ્લાસ્ટની સિસ્ટમ છે.
આ પ્રોટોપ્લાસ્ટ કોષરસના પુલ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને પ્લાઝ્મોડેસ્માટા કહેવામાં આવે છે.
પ્રોટોપ્લાસ્ટ એ કોષનો જીવંત ભાગ હોવાથી,સિમ્પ્લાસ્ટને જીવંત સાતત્ય માનવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,એપોપ્લાસ્ટમાં કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ જેવા નિર્જીવ ભાગોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.

(C) માયકોરાઇઝા એ ફૂગ અને મૂળતંત્ર વચ્ચેનું સહજીવન છે.
ફૂગ મૂળને ખનિજો અને પાણી પૂરા પાડે છે,બદલામાં મૂળ માયકોરાઇઝાને શર્કરા અને $N$-યુક્ત સંયોજનો પૂરા પાડે છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓ માયકોરાઇઝા સાથે ફરજિયાત સહજીવન ધરાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Pinus$ ના બીજ માયકોરાઇઝાની હાજરી વગર અંકુરિત થઈ શકતા નથી અને સ્થાપિત થઈ શકતા નથી.

(A) જે પાણી છિદ્રાળુ ખડકોમાં અને જમીનમાં ઊંડે મુક્તપણે જોવા મળે છે તેને ભૂગર્ભ જળ (Ground water) કહેવામાં આવે છે.
તે અપ્રવેશ્ય સ્તરની ઉપર જોવા મળે છે.
આ પાણીના ઉપરના સ્તરને જળસ્તર (Water table) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સિમ્પ્લાસ્ટ તંત્ર એ આંતરિક રીતે જોડાયેલા પ્રોટોપ્લાસ્ટનું તંત્ર છે.
પાસપાસેના કોષો કોષરસના તંતુઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જે પ્લાઝ્મોડેસ્માટામાંથી પસાર થાય છે.
સિમ્પ્લાસ્ટમાં કોષરસનો સમાવેશ થાય છે અને તે પ્લાઝ્મોડેસ્માટા દ્વારા જોડાયેલ હોવાથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગના ઘટકો છે.

(B) સિમ્પ્લાસ્ટ પથમાં,જમીનથી જલવાહક પેશી સુધી પાણીનું વહન વનસ્પતિના જીવંત ભાગો દ્વારા એક કોષમાંથી બીજા કોષમાં થાય છે.
પાસપાસેના કોષોનો કોષરસ કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) તરીકે ઓળખાતા કોષરસીય પુલ દ્વારા જોડાયેલો હોય છે.
તેથી,સિમ્પ્લાસ્ટ પથમાં પાણી આ જોડાણો દ્વારા એક કોષમાંથી બીજા કોષમાં વહન પામે છે.

(A) સિમ્પ્લાસ્ટ પથ એ વનસ્પતિ શરીરના જીવંત ભાગોનો બનેલો છે,જે પ્લાઝ્મોડેસ્માટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેમાં કોષરસ,કોષરસસ્તર અને પ્લાઝ્મોડેસ્માટા તરીકે ઓળખાતા કોષરસીય પુલનો સમાવેશ થાય છે.
કોષદીવાલ એ નિર્જીવ ઘટક છે અને તે એપોપ્લાસ્ટ પથનો ભાગ છે,સિમ્પ્લાસ્ટ પથનો નહીં.

(D) પ્રસરણની પ્રક્રિયા એ અણુઓનું વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફનું નિષ્ક્રિય વહન છે.
પ્રસરણના દરને અસર કરતા કેટલાક પરિબળો નીચે મુજબ છે:
$1$. સાંદ્રતા ઢાળ: વધુ તીવ્ર ઢાળ પ્રસરણના દરને વધારે છે.
$2$. પટલની પ્રવેશશીલતા: બે વિસ્તારોને અલગ કરતા પટલની પ્રકૃતિ નક્કી કરે છે કે અણુઓ કેટલી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
$3$. તાપમાન અને દબાણ: ઊંચું તાપમાન અણુઓની ગતિજ ઉર્જા વધારે છે,જેનાથી પ્રસરણનો દર વધે છે. તેવી જ રીતે,દબાણનો તફાવત પણ પદાર્થોના વહનને અસર કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ પરિબળો પ્રસરણના દરને અસર કરે છે.

(D) Adhesion (આસંજન) એટલે પાણીના અણુઓ અને જલવાહક પેશીના ઘટકો (જેમ કે જલવાહિની અને જલવાહિનિકી) ની ધ્રુવીય સપાટીઓ વચ્ચેનું ભૌતિક આકર્ષણ.
આ બળ પાણીને જલવાહકની દીવાલો સાથે ચોંટી રહેવામાં મદદ કરે છે,જેથી ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પાણીનો સ્તંભ તૂટી ન જાય.
તેનાથી વિપરીત,Cohesion (સંસક્તિ) એ હાઇડ્રોજન બંધને કારણે પાણીના અણુઓ વચ્ચેનું આકર્ષણ છે.
તેથી,પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ તરફનું આકર્ષણ એ Adhesion (આસંજન) ની વ્યાખ્યા છે.

(C) પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં $ATP$ ઉર્જાના વપરાશની જરૂર પડતી નથી.
તે સાંદ્રતા ઢાળને અનુસરીને થાય છે,જ્યાં અણુઓ યાદચ્છિક રીતે વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
પ્રસરણ એક ધીમી પ્રક્રિયા છે અને તે જીવંત તંત્ર પર આધારિત નથી.
તે અણુઓની યાદચ્છિક ગતિ પર આધારિત હોવાથી,તે માત્ર ટૂંકા અંતર માટે જ અસરકારક છે અને વનસ્પતિઓમાં લાંબા અંતરના વહન માટે અત્યંત ધીમી અને બિનકાર્યક્ષમ બને છે.

(A) $apoplast$ (અપૉપ્લાસ્ટ) પથ વનસ્પતિ દેહના નિર્જીવ ભાગોનો બનેલો છે,જેમાં કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશનો સમાવેશ થાય છે.
પાણી $apoplast$ દ્વારા જલક્ષમતાના ઢાળને કારણે સામૂહિક પ્રવાહ (mass flow) દ્વારા વહન પામે છે.
તેનાથી વિપરીત,$symplast$ (સિમ્પ્લાસ્ટ) પથમાં વનસ્પતિના જીવંત ભાગોનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે પ્લાઝ્મોડેસ્માટા દ્વારા જોડાયેલા પ્રોટોપ્લાસ્ટ.

(D) એપોપ્લાસ્ટ પથ આંતરજોડાણ ધરાવતી કોષદીવાલ,આંતરકોષીય અવકાશ,અને અંતઃસ્તરની કોષદીવાલ ($Casparian$ પટ્ટીઓ સિવાય),જલવાહક અને વાહક તત્વોનો બનેલો છે. આ તંત્રને નિર્જીવ માનવામાં આવે છે અને તે સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે.
સિમ્પ્લાસ્ટ પથ વનસ્પતિના જીવંત ભાગોનો બનેલો છે,જે પાસપાસેના કોષોના આંતરજોડાણ ધરાવતા પ્રોટોપ્લાસ્ટ દ્વારા બને છે જે $plasmodesmata$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: સૂકા જીવંત બીજમાં તેના વજનના લગભગ $10-15 \%$ જેટલું પાણી હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: પુખ્ત મકાઈનો છોડ એક દિવસમાં લગભગ $3 \ L$ પાણીનું શોષણ કરે છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: રાઈનો છોડ લગભગ $5$ કલાકમાં તેના પોતાના વજન જેટલું પાણી શોષી લે છે.
વિધાન $IV$ ખોટું છે: કૃષિ અને કુદરતી બંને પર્યાવરણમાં વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદકતા માટે પાણી એક મહત્વપૂર્ણ મર્યાદિત પરિબળ છે.
તેથી,વિધાન $I, II,$ અને $III$ સાચા છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં વાયુઓ,પાણી,ખનીજો,અંતઃસ્ત્રાવો અને પોષકતત્વો જેવા પદાર્થોનું ટૂંકા અંતરનું વહન મુખ્યત્વે બે પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. પ્રસરણ: આ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જેમાં અણુઓ વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
$2$. કોષરસ પ્રવાહ (Cytoplasmic streaming): આ વનસ્પતિ કોષની અંદર કોષરસનું હલનચલન છે,જે ઘણીવાર સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ પદાર્થોને કોષરસ પટલમાંથી પસાર કરવા માટે સક્રિય વહન દ્વારા પૂરક બને છે.
આમ,ટૂંકા અંતરના વહનમાં પ્રસરણ અને કોષરસ પ્રવાહ (સક્રિય વહન દ્વારા પૂરક) બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(B) પ્રસરણ એ એક ધીમી પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેમાં અણુઓનું વહન ઉર્જાના વપરાશ વગર વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારથી ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફ થાય છે. આ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે અને અણુઓના વહન માટે તેને કોઈ જીવંત તંત્ર કે વાહક પ્રોટીનની જરૂર પડતી નથી.

(D) પ્રસરણ એ અણુઓનું વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફ થતું નિષ્ક્રિય વહન છે.
પ્રસરણના દરને અસર કરતા પરિબળો નીચે મુજબ છે:
$1$. સાંદ્રતા ઢાળ: વધુ તીવ્ર સાંદ્રતા ઢાળ પ્રસરણનો દર વધારે છે.
$2$. તાપમાન: ઊંચું તાપમાન અણુઓની ગતિજ ઉર્જામાં વધારો કરે છે,જેનાથી પ્રસરણનો દર વધે છે.
$3$. દબાણ: દબાણમાં ફેરફાર કણોના વહનને અસર કરી શકે છે.
$4$. પ્રસરણ પામતા પદાર્થની ઘનતા: પ્રસરણ એ વાયુની ઘનતાના વર્ગમૂળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,આપેલ તમામ પરિબળો પ્રસરણના દરને અસર કરે છે.

(D) $Symplast$ માર્ગ એ આંતરિક રીતે જોડાયેલા જીવંત કોષરસનું તંત્ર છે।
તેમાં પાણીનું વહન કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ દ્વારા થાય છે, જે કોષના જીવંત ઘટકો છે।
$\text{કોષદીવાલ}$ એ નિર્જીવ ઘટક છે અને તે $Apoplast$ માર્ગ સાથે સંકળાયેલ છે, $Symplast$ માર્ગ સાથે નહીં।

(B) વનસ્પતિઓમાં ખનિજોના શોષણના સંદર્ભમાં,પાણી અને ખનિજોનો માર્ગ બે ભાગમાં વહેંચાયેલો છે:
$1$. 'બાહ્ય અવકાશ' અથવા એપપ્લાસ્ટ માર્ગ એ વનસ્પતિના નિર્જીવ ભાગોનો બનેલો છે,ખાસ કરીને આંતરકોષીય અવકાશ અને કોષદીવાલ.
$2$. 'આંતરિક અવકાશ' અથવા સિમ્પ્લાસ્ટ માર્ગ એ વનસ્પતિના જીવંત ભાગોનો બનેલો છે,ખાસ કરીને કોષરસ અને રસધાની.
તેથી,$A$ એ આંતરકોષીય અવકાશ અને કોષદીવાલ દર્શાવે છે,અને $B$ એ કોષરસ અને રસધાની દર્શાવે છે.

(C) પાણી વનસ્પતિના જીવન માટે આવશ્યક છે,પરંતુ તે ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરતું નથી.
તે ટર્ગોર દબાણ જાળવી રાખીને કોષના લંબાઈ વધારવા (cell elongation) માટે જવાબદાર છે.
તે કોષોની સ્ફીતતા જાળવી રાખે છે,જે બિન-કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓના માળખાકીય આધાર માટે જરૂરી છે.
તે કોષની અંદર વિવિધ ઉત્સેચકીય અને ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ થવા માટે જલીય માધ્યમ પૂરું પાડે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ ઝાયલેમ રસ મુખ્યત્વે પાણી અને જમીનમાંથી શોષાયેલા દ્રાવ્ય ખનિજ પોષક તત્વો ધરાવે છે.
$\Rightarrow$ ફ્લોએમ રસ મુખ્યત્વે સુક્રોઝ ધરાવે છે,જે એક ડાયસેકેરાઈડ છે. આ ઉપરાંત,તેમાં વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવો,એમિનો એસિડ અને અન્ય કાર્બનિક દ્રાવ્યો હોય છે જે સ્ત્રોતથી સિંક (ગ્રાહક) તરફ વહન પામે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
વનસ્પતિઓમાં પ્રાણીઓની જેમ કોઈ જટિલ પરિવહનતંત્ર (જેમ કે રુધિરાભિસરણ તંત્ર) હોતું નથી.
વનસ્પતિઓમાં વહન માટે $Xylem$ (જલવાહક પેશી) અને $Phloem$ (અન્નવાહક પેશી) જેવી વિશિષ્ટ પેશીઓ હોય છે,પરંતુ તેમાં હૃદય જેવું કોઈ પમ્પિંગ અંગ હોતું નથી.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિઓમાં પદાર્થોનું વહન ખૂબ લાંબા અંતર સુધી (દા.ત. મૂળથી ઊંચા વૃક્ષોની ટોચ સુધી) થાય છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે પાણી મૂળથી હવાઈ ભાગો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
વિધાન $D$ પણ સાચું છે કારણ કે પ્રકાશસંશ્લેષણની નીપજો પર્ણોમાંથી મૂળના છેડા સુધી વહન પામે છે.

(C) વનસ્પતિમાં પાણી અને ખનીજ તત્ત્વોનું મૂળથી હવાઈ ભાગો તરફનું વહન મુખ્યત્વે એકદિશીય (ઉર્ધ્વગામી) હોય છે.
તેની સામે,કાર્બનિક પોષકતત્વો (જે પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થાય છે) અને અંતઃસ્ત્રાવોનું વહન બહુદિશીય હોય છે,કારણ કે તેમને વનસ્પતિના વિવિધ ભાગો જેવા કે મૂળ,ફળ અને વિકાસ પામતી કલિકાઓ સુધી પહોંચાડવાના હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: પાણી અને ખનીજ તત્ત્વો (એકદિશીય) અને કાર્બનિક પોષકતત્વો તથા અંતઃસ્ત્રાવો (બહુદિશીય).

(B) પ્રસરણ એ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં ચયાપચયિક ઊર્જા $(ATP)$ ના વ્યયની જરૂર પડતી નથી.
વિધાન $I$ સાચું છે: તે એક નિષ્ક્રિય વહન પ્રક્રિયા છે જે સામાન્ય રીતે ટૂંકા અંતર માટે થાય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: પ્રસરણ એ અણુઓની યાદચ્છિક ગતિ છે અને તે સાંદ્રતા ઢાળના આધારે કોઈપણ દિશામાં થઈ શકે છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે અને તેમાં ઊર્જાની જરૂર પડતી નથી.
વિધાન $IV$ ખોટું છે: પ્રસરણ હંમેશા વધુ સાંદ્રતાથી ઓછી સાંદ્રતા તરફ થાય છે.
વિધાન $V$ સાચું છે: તે એક ધીમી પ્રક્રિયા છે અને તે જીવિત તંત્ર પર આધારિત નથી.
વિધાન $VI$ સાચું છે: પ્રસરણ વાયુઓ અને પ્રવાહીમાં ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે,જ્યારે ઘન પદાર્થોમાં તે ખૂબ જ ધીમું અને મર્યાદિત છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $I, II, V$ અને $VI$ છે.

(C) એક્વાપોરિન્સ એ અંતર્ગત પટલીય પ્રોટીન છે જે કોષરસપટલ દ્વારા પાણી અને કેટલીકવાર નાના દ્રાવ્યોના વહન માટે ચેનલ તરીકે કાર્ય કરે છે. વનસ્પતિઓમાં તે ઓછામાં ઓછા $8$ વિવિધ પ્રકારોમાં જોવા મળે છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય કોષરસપટલ દ્વારા પાણીના અણુઓનું ઝડપી વહન કરવાનું છે,જે કોષીય આસુનતા (turgor) અને જૈવિક પ્રક્રિયાઓ જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વનસ્પતિની તમામ દેહધાર્મિક પ્રક્રિયાઓ માટે પાણી આવશ્યક છે અને તે તમામ જીવંત સજીવોમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
મોટાભાગની શાકીય વનસ્પતિઓમાં તેમના તાજા વજનના માત્ર $10-15\%$ જેટલો જ શુષ્ક પદાર્થ હોય છે.
બાકીના ભાગમાં મોટાભાગે પાણી હોય છે.
તડબૂચમાં $92\%$ થી વધુ પાણી હોય છે,જ્યારે મોટાભાગની શાકીય વનસ્પતિઓમાં તેમના તાજા વજનના માત્ર $10-15\%$ જેટલો જ શુષ્ક પદાર્થ હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. શુષ્ક બીજ સંપૂર્ણપણે પાણી વગરના હોતા નથી; તેમાં થોડા પ્રમાણમાં પાણી હોય છે,જે ભ્રૂણની જીવંતતા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે. જો તેમાં પાણીનું પ્રમાણ શૂન્ય હોય,તો અંકુરણ માટે જરૂરી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ શક્ય ન બને. અન્ય તમામ વિધાનો જૈવિક રીતે સાચા છે: જીવરસ એક જલીય માધ્યમ છે,કાષ્ઠમય પેશીઓ નાજુક પેશીઓની સરખામણીમાં નિર્જલીકૃત હોય છે,અને પાણી એ સાર્વત્રિક દ્રાવક છે જે જીવન માટે અનિવાર્ય છે.

$(A)$ પ્રસરણ એ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જેમાં અણુઓ વધુ સંકેન્દ્રણ ધરાવતા વિસ્તારથી ઓછા સંકેન્દ્રણ ધરાવતા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
$1$. તે એક ધીમી પ્રક્રિયા છે અને તે જીવંત તંત્ર પર આધારિત નથી.
$2$. તે સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની દિશામાં થાય છે અને તેમાં ઊર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી.
$3$. જોકે, પ્રસરણ માત્ર ટૂંકા અંતર માટે જ અસરકારક છે. વનસ્પતિઓમાં પદાર્થોનું લાંબા અંતર સુધીનું વહન વાહક પેશીઓ $(xylem$ અને $phloem)$ દ્વારા સામૂહિક પ્રવાહ $(mass flow)$ કે જથ્થાબંધ પ્રવાહ દ્વારા થાય છે, પ્રસરણ દ્વારા નહીં.
તેથી, લાંબા અંતર સુધીનું વહન પ્રસરણ દ્વારા થાય છે તે વિધાન અસંગત છે.

(B) સામૂહિક વહન (bulk flow) એ બે બિંદુઓ વચ્ચેના દબાણના તફાવતને પરિણામે પદાર્થોનું એક બિંદુથી બીજા બિંદુ સુધી મોટા જથ્થામાં થતું વહન છે.
તે ઊંચી વનસ્પતિઓમાં લાંબા અંતરના વહન માટેની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે પાણી,ખનિજો અને ખોરાકનું સ્થળાંતર.
સામૂહિક વહનમાં,તમામ પદાર્થો (ભલે તે દ્રાવણ સ્વરૂપે હોય કે નિલંબિત સ્વરૂપે) નદીના પ્રવાહની જેમ સમાન ગતિએ વહન પામે છે.
સામૂહિક વહન એ પ્રસરણ (diffusion) થી અલગ છે; પ્રસરણ એ ધીમી પ્રક્રિયા છે અને તે દબાણના તફાવત પર આધારિત નથી,જ્યારે સામૂહિક વહન એ દબાણના તફાવત દ્વારા સંચાલિત ઝડપી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,વિધાન $I, II,$ અને $III$ સાચા છે,જ્યારે વિધાન $IV$ ખોટું છે.

(A) અપદ્રવ્ય $(Apoplast)$ પથ એ વનસ્પતિમાં પાસપાસેના કોષદીવાલોનું તંત્ર છે જે મૂળના અંતઃસ્તરમાં આવેલા $Casparian$ પટ્ટીઓ સિવાય સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે.
આ પથમાં પાણી આંતરકોષીય અવકાશ અને કોષદીવાલો મારફતે વહન પામે છે.
તેમાં કોષરસસ્તરને ઓળંગવાની જરૂર પડતી નથી,જેના કારણે પાણીનું વહન નિષ્ક્રિય અને ઝડપી થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) આપેલ મૂળના વહનના પરિપથની આકૃતિમાં,પાણીનું વહન સિમ્પ્લાસ્ટિક અને એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગો દ્વારા થાય છે.
$P$ એ કોષરસતંતુ (Plasmodesmata) દર્શાવે છે,જે વનસ્પતિ કોષોની કોષદીવાલમાંથી પસાર થતી નલિકાઓ છે,જે તેમની વચ્ચે વહન અને સંદેશાવ્યવહારની મંજૂરી આપે છે.
$Q$ એ બાહ્યક (Cortex) દર્શાવે છે,જે અધિસ્તર અને વાહકપેશીના નળાકાર વચ્ચેનો વિસ્તાર છે.
$R$ એ કાસ્પેરિયન પટ્ટી (Casparian strip) દર્શાવે છે,જે અંતઃસ્તરની ત્રિજ્યાવર્તી અને આડી દીવાલોમાં જમા થયેલ કોષદીવાલના પદાર્થની પટ્ટી છે,અને તે બાકીની કોષદીવાલ કરતા રાસાયણિક રીતે અલગ હોય છે.

(C) અપદ્રવ્ય પથ વનસ્પતિના નિર્જીવ ભાગો જેવા કે કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશનો બનેલો છે. તે મૂળના અંતઃસ્તરમાં કાસ્પેરિયન પટ્ટી સિવાય સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે. તે પાણીના પ્રમાણમાં ઝડપી વહનને મંજૂરી આપે છે.
- વિધાન $III$ (કોષદીવાલ) અપદ્રવ્ય પથમાં આવે છે.
- વિધાન $VI$ (ઝડપી વહન) અપદ્રવ્ય પથની લાક્ષણિકતા છે.
- વિધાન $VII$ (આંતરકોષીય અવકાશ) અપદ્રવ્ય પથમાં આવે છે.
સંદ્રવ્ય પથ વનસ્પતિના જીવંત ભાગોનો બનેલો છે,જે કોષરસતંતુ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. પાણી કોષરસ મારફતે વહન પામે છે.
- વિધાન $I$ (કોષરસતંતુ) સંદ્રવ્ય પથમાં આવે છે.
- વિધાન $V$ (કોષરસ) સંદ્રવ્ય પથમાં આવે છે.
આમ,અપદ્રવ્ય પથ માટે $III, VI, VII$ અને સંદ્રવ્ય પથ માટે $I, V$ સાચો વિકલ્પ છે.