જો તમને બે નળીઓ ($A$ અને $B$) આપવામાં આવે,જેમાં એક સાંકડી અને બીજી પ્રમાણમાં પહોળી હોય,અને જો બંનેને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પાણી ભરેલા બીકરમાં ડૂબાડવામાં આવે,તો $B$ માં $A$ કરતા પાણીનું સ્તર ઊંચું કેમ જોવા મળે છે?
(N/A) કેશનળીમાં પાણીનું ઉપર ચઢવું એ કેશાકર્ષણ (capillarity) ના સિદ્ધાંત દ્વારા નક્કી થાય છે.
કેશાકર્ષણ માટેના સૂત્ર $h = \frac{2T \cos \theta}{r \rho g}$ મુજબ,જ્યાં $h$ એ પ્રવાહીના સ્તંભની ઊંચાઈ છે,$T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે,$\theta$ એ સંપર્ક કોણ છે,$r$ એ નળીની ત્રિજ્યા છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે.
આ સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પાણીના સ્તંભની ઊંચાઈ $(h)$ એ નળીની ત્રિજ્યા $(r)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $h \propto \frac{1}{r}$.
નળી $B$ એ નળી $A$ કરતા સાંકડી (નાની ત્રિજ્યા ધરાવતી) હોવાથી,મજબૂત કેશાકર્ષણને કારણે નળી $B$ માં પાણી નળી $A$ ની સરખામણીમાં વધુ ઊંચાઈ સુધી ચઢે છે.
કેશાકર્ષણ માટેના સૂત્ર $h = \frac{2T \cos \theta}{r \rho g}$ મુજબ,જ્યાં $h$ એ પ્રવાહીના સ્તંભની ઊંચાઈ છે,$T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે,$\theta$ એ સંપર્ક કોણ છે,$r$ એ નળીની ત્રિજ્યા છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે.
આ સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પાણીના સ્તંભની ઊંચાઈ $(h)$ એ નળીની ત્રિજ્યા $(r)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $h \propto \frac{1}{r}$.
નળી $B$ એ નળી $A$ કરતા સાંકડી (નાની ત્રિજ્યા ધરાવતી) હોવાથી,મજબૂત કેશાકર્ષણને કારણે નળી $B$ માં પાણી નળી $A$ ની સરખામણીમાં વધુ ઊંચાઈ સુધી ચઢે છે.
Explore More
Similar Questions
નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન/વિધાનો અસત્ય નથી?
$(i)$ પાણી અને ખનિજો,અને ખોરાક સામાન્ય રીતે સમૂહ અથવા જથ્થાબંધ પ્રવાહ (bulk flow) સિસ્ટમ દ્વારા વહન પામે છે.
$(ii)$ જથ્થાબંધ પ્રવાહ હકારાત્મક હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઢાળ અથવા નકારાત્મક હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઢાળ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
$(iii)$ વનસ્પતિઓના વાહક પેશીઓ દ્વારા પદાર્થોની જથ્થાબંધ હેરફેરને સ્થળાંતર (translocation) કહેવામાં આવે છે.
$(iv)$ જલવાહક પેશી કાર્બનિક અને અકાર્બનિક દ્રાવ્યોનું મુખ્યત્વે મૂળથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો તરફ સ્થળાંતર કરે છે.
$(v)$ અન્નવાહક પેશી પાણી,ખનિજ ક્ષારો,કેટલાક કાર્બનિક નાઈટ્રોજન અને અંતઃસ્ત્રાવોનું પાંદડાઓથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગો તરફ સ્થળાંતર કરે છે.
$(i)$ પાણી અને ખનિજો,અને ખોરાક સામાન્ય રીતે સમૂહ અથવા જથ્થાબંધ પ્રવાહ (bulk flow) સિસ્ટમ દ્વારા વહન પામે છે.
$(ii)$ જથ્થાબંધ પ્રવાહ હકારાત્મક હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઢાળ અથવા નકારાત્મક હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઢાળ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
$(iii)$ વનસ્પતિઓના વાહક પેશીઓ દ્વારા પદાર્થોની જથ્થાબંધ હેરફેરને સ્થળાંતર (translocation) કહેવામાં આવે છે.
$(iv)$ જલવાહક પેશી કાર્બનિક અને અકાર્બનિક દ્રાવ્યોનું મુખ્યત્વે મૂળથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો તરફ સ્થળાંતર કરે છે.
$(v)$ અન્નવાહક પેશી પાણી,ખનિજ ક્ષારો,કેટલાક કાર્બનિક નાઈટ્રોજન અને અંતઃસ્ત્રાવોનું પાંદડાઓથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગો તરફ સ્થળાંતર કરે છે.
MediumAIIMS 2017
View Solutionપાણીના કયા ગુણધર્મને કારણે પ્લવકો (planktons) પાણીની સપાટી પર મુક્ત રીતે હલનચલન કરી શકે છે?
Medium
View Solutionવનસ્પતિઓમાં વહનની બાબતે નીચેનામાંથી કયું વિધાન અસંગત છે?
Medium
View Solutionપાણીના ગુણધર્મો માટે અસંગત વિધાન જણાવો.
Medium
View Solutionપાણીના અણુઓ અને જલવાહક પેશીની જલવાહિનીની દીવાલો વચ્ચે કયું બળ સર્જાય છે?
Easy
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo