The Pituitary Gland Questions in Gujarati

(D) અગ્ર પિટ્યુટરી (એડેનોહાઈપોફિસિસ) $7$ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$,પ્રોલેક્ટિન $(PRL)$,થાયરોઈડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$,એડ્રીનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$,લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન $(LH)$,ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$,અને મેલાનોસાઈટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(MSH)$.
આ તમામ અંતઃસ્ત્રાવો રાસાયણિક રીતે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.
આમાંના મોટાભાગના અંતઃસ્ત્રાવો ટ્રોફિક કાર્ય કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરે છે,જેને ગૌણ લક્ષ્ય અંગો કહેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ઓક્સિટોસિન અને $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે.
વેસોપ્રેસિન એ $ADH$ નું બીજું નામ છે.
વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ ત્રણેય પદાર્થો પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) સાથે સંકળાયેલા હોવાથી,આ સમૂહ એક જ અંતઃસ્ત્રાવી સ્ત્રોત સાથે સંબંધિત અંતઃસ્ત્રાવો દર્શાવે છે.

(B) વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ (Growth hormone),જેને $GH$ અથવા સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેને $STH$ (સોમેટોટ્રોફિક હોર્મોન) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે શરીરના પેશીઓ,ખાસ કરીને હાડકાં અને સ્નાયુઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પુખ્તાવસ્થા પછી પિટ્યુટરી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે 'એક્રોમેગેલી' (acromegaly) નામનો રોગ થાય છે.
આ સ્થિતિમાં,હાથ અને પગમાં ખૂબ જ વધારો થાય છે અને કરોડરજ્જુ વળી જાય છે,જે વ્યક્તિને ગોરિલા જેવો દેખાવ આપે છે.

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિને શરીરની "માસ્ટર એન્ડોક્રાઈન ગ્રંથિ" અથવા અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રના મુખ્ય વહીવટકર્તા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેને ઘણીવાર "અંતઃસ્ત્રાવી ઓર્કેસ્ટ્રાના નેતા" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે તે ઘણા બધા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓના કાર્યનું નિયમન કરે છે.

(C) અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતા મુખ્યત્વે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત ગોનાડોટ્રોપિન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) $FSH$ સાથે મળીને ગ્રાફિયન પુટિકાની અંતિમ પરિપક્વતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને અંડપાત (ovulation) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચી જોડી $FSH-LH$ છે.

(B) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ને સામૂહિક રીતે ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને ખાસ કરીને પ્રજનન અંગો (પુરુષોમાં શુક્રપિંડ અને સ્ત્રીઓમાં અંડપિંડ) ની વૃદ્ધિ,વિકાસ અને શારીરિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $GH$ (ગ્રોથ હોર્મોન) છે,જેને $STH$ (સોમેટોટ્રોપિક હોર્મોન) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$GH$ એમિનો એસિડના શોષણ અને પ્રોટીનના સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપીને કોષ વિભાજન,પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને અસ્થિ વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
તે યકૃતને ઇન્સ્યુલિન જેવા ગ્રોથ ફેક્ટર્સ $(IGFs)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે,જે હાડકાના પેશીઓ પર $GH$ ની વૃદ્ધિ-પ્રેરક અસરોનું માધ્યમ બને છે.

(B) જે અંતઃસ્ત્રાવ અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓનું નિયંત્રણ કરે છે તેને ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ કહેવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Thyrotropin$ (જેને $TSH$ અથવા થાયરોઇડ ઉત્તેજક અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એક ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ખાસ કરીને થાયરોઇડ ગ્રંથિની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(D) $ACTH$ (એડ્રીનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન),$GH$ (ગ્રોથ હોર્મોન),અને $FSH$ (ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ તમામ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા હોર્મોન્સ છે.
થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન અને સ્ત્રવિત થતું હોર્મોન છે,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા નહીં.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો જનનપિંડો (નરમાં શુક્રપિંડ અને માદામાં અંડપિંડ) પર કાર્ય કરે છે અને તેમના કાર્યો જેવા કે જનનકોષોનું નિર્માણ અને જાતીય સ્ટીરોઈડ્સના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તેમને સામૂહિક રીતે ગોનાડોટ્રોપિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ એ એક જટિલ રચના છે જે બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) ના બે અલગ-અલગ સ્ત્રોતોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$1$. અગ્ર પિટ્યુટરી (એડેનોહાઈપોફિસિસ) એ મુખના બાહ્ય ગર્ભસ્તરના અંતઃવલનમાંથી ઉદ્ભવે છે,જેને રથકેની કોથળી (Rathke's pouch) કહેવામાં આવે છે.
$2$. પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) એ ડાયેન્સફાલૉનના તળિયાના ન્યુરોએક્ટોડર્મ (ચેતા બાહ્ય ગર્ભસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે.
આમ,બંને ઘટકો બાહ્ય ગર્ભસ્તર પેશીમાંથી ઉદ્ભવતા હોવાથી,સાચો જવાબ બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) છે.

(D) $ADH$,જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિના પશ્ચ ખંડ દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મૂત્રપિંડના નલિકાઓના દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા અને સંગ્રહણ નલિકાઓમાંથી પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે.
$ADH$ ની ઉણપ મૂત્રપિંડની પાણી જાળવી રાખવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે,જેના પરિણામે મોટા પ્રમાણમાં મંદ મૂત્રનો ત્યાગ થાય છે,આ સ્થિતિને ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ કહેવામાં આવે છે.

(C) સેલા ટરસીકા એ માનવ ખોપરીના સ્ફેનોઇડ અસ્થિમાં આવેલો ઘોડાની જીન (saddle) જેવો આકાર ધરાવતો ગર્ત છે. તે ખોપરીના તળિયે આવેલો હોય છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (હાઈપોફિસિસ) માટે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,તે ખોપરીમાં આવેલી એક અસ્થિમય ખાંચ છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ધારણ કરે છે.

(B) $Oxytocin$ એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ (માયોમેટ્રિયમ) ના શક્તિશાળી સંકોચનને ઉત્તેજિત કરીને પ્રસૂતિ (બાળકનો જન્મ) ની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે $Prolactin$ દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે,$Oxytocin$ સ્તન ગ્રંથિઓમાંથી 'મિલ્ક ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (દૂધ બહાર કાઢવાની પ્રતિક્રિયા) માટે જવાબદાર છે,પરંતુ પ્રજનનના સંદર્ભમાં તેનું પ્રાથમિક શારીરિક કાર્ય પ્રસૂતિ દરમિયાન શ્રમ (labor) ને ઉત્તેજિત કરવાનું છે.

(B) $ACTH$ (એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન) એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન અને સ્ત્રવિત થતું પોલીપેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે.
તે $39$ એમિનો એસિડની એક શૃંખલાનું બનેલું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $LTH$ એટલે લ્યુટિયોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ,જેને સામાન્ય રીતે પ્રોલેક્ટીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. તેને લેક્ટોજેનિક અંતઃસ્ત્રાવ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સ્તન ગ્રંથિઓને દૂધ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. તે પ્રકૃતિમાં પ્રોટીનયુક્ત અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$3$. તેને મેમોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે સ્તન ગ્રંથિઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $LTH$ સાથે જોડાયેલા સાચા વર્ણનો અથવા નામો છે.

(A) $FSH$ એટલે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
રાસાયણિક રીતે,$FSH$ એ ગ્લાયકોપ્રોટીન છે,જેનો અર્થ છે કે તે કાર્બોહાઇડ્રેટ શૃંખલાઓ સાથે સહસંયોજક રીતે જોડાયેલ પ્રોટીનનું બનેલું છે.
તે શરીરના વિકાસ,વૃદ્ધિ,જાતીય પરિપક્વતા અને પ્રજનન પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) પ્રત્યક્ષ ક્રિયા કરતો અંતઃસ્ત્રાવ એ છે જે અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિને ઉત્તેજિત કરવાને બદલે શારીરિક અસરો ઉત્પન્ન કરવા માટે સીધા બિન-અંતઃસ્ત્રાવી લક્ષ્ય પેશીઓ પર કાર્ય કરે છે.
$MSH$ (મેલાનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ત્વચામાં રહેલા મેલાનોસાઇટ્સ પર સીધી અસર કરીને રંજકદ્રવ્યનું નિયમન કરે છે.
તેની સામે,$ICSH$ (ઇન્ટરસ્ટિશિયલ સેલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન),$ACTH$ (એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન),અને $TSH$ (થાઇરોઇડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ મુખ્યત્વે અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓને (અનુક્રમે શુક્રપિંડ,એડ્રિનલ બાહ્યક અને થાઇરોઇડ ગ્રંથિ) તેમના પોતાના અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) વામનતા એ એવી સ્થિતિ છે જે અટકેલા વિકાસ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. તે વૃદ્ધિના સમયગાળા દરમિયાન અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$,જેને સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેના અલ્પસ્ત્રાવ (ઓછા સ્ત્રાવ) ને કારણે થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ઓક્સિટોસીન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સંગ્રહિત/મુક્ત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને પ્રસૂતિ (બાળકનો જન્મ) દરમિયાન તેના જોરદાર સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.
તે સ્તન ગ્રંથિઓમાંથી દૂધના સ્ત્રાવને પણ ઉત્તેજિત કરે છે,તેથી તેને ઘણીવાર 'બર્થ હોર્મોન' અથવા 'મિલ્ક-ઇજેક્શન હોર્મોન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $Neurohypophysis$ (જેને પશ્ચ પિટ્યુટરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ચેતા અંતઃસ્ત્રાવોના સંગ્રહ અને મુક્તિ માટેનું કેન્દ્ર છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને $Oxytocin$ અને $Vasopressin$ $(ADH)$,હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષો દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને સંગ્રહ તથા ત્યારબાદ રુધિરમાં મુક્ત કરવા માટે ચેતાક્ષ દ્વારા $Neurohypophysis$ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(A) હેરિંગ બોડી,જેને ન્યુરોસેક્રેટરી બોડી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષોના અક્ષતંતુઓના અંતિમ ભાગો છે જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાં આવેલા હોય છે,જેને $Neurohypophysis$ (ન્યુરોહાઈપોફાયસીસ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ રુધિરમાં મુક્ત થાય તે પહેલાં $Oxytocin$ (ઓક્સિટોસિન) અને $Vasopressin$ $(ADH)$ જેવા ન્યુરોહાઈપોફાયસિયલ અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઓક્સિટોસિન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં તેના બે મુખ્ય કાર્યો છે:
$1$. તે બાળકના જન્મ સમયે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે,જેને પ્રસૂતિ (Parturition) કહેવામાં આવે છે.
$2$. તે સ્તન ગ્રંથિઓની આસપાસના માયોએપિથેલિયલ કોષોના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે દૂધ બહાર આવે છે,જેને 'મિલ્ક લેટ-ડાઉન રિફ્લેક્સ' કહેવામાં આવે છે.
આમ,વિકલ્પ $(C)$ અને $(D)$ બંને સાચા છે.

(A) મનુષ્યમાં, $MSH$ (મેલાનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) પિટ્યુટરી ગ્રંથિના $Pars$ intermedia (મધ્ય ભાગ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
આ ભાગ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર અને પશ્વ ખંડની વચ્ચે આવેલો હોય છે.
$MSH$ મેલાનોસાઇટ્સને મેલાનિન ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરીને ત્વચાના રંજકદ્રવ્યના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) $GH$ (ગ્રોથ હોર્મોન),જેને સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે કોષ વિભાજન,પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને અસ્થિઓની લંબાઈમાં વધારો કરીને શરીરની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$ACTH$ (એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન) એડ્રિનલ બાહ્યકને ઉત્તેજિત કરે છે.
$ADH$ (એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક હોર્મોન) મૂત્રપિંડમાં પાણીના સંતુલનને નિયંત્રિત કરે છે.
$PTH$ (પેરાથાઇરોઇડ હોર્મોન) રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર જાળવી રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ન્યુરોહાયપોફાયસીસ,જેને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી. તેના બદલે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત બે અંતઃસ્ત્રાવો,$Oxytocin$ (ઓક્સિટોસીન) અને $Vasopressin$ ($Antidiuretic$ $Hormone$ અથવા $ADH$) નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) પશ્વ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) હાઈપોથેલેમસના સીધા ચેતાકીય નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
તે પોતાના અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતું નથી,પરંતુ તે ઓક્સિટોસિન અને વાસોપ્રેસિન $(ADH)$ નામના બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે,જે હાઈપોથેલેમિક ચેતાકોષો દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને અક્ષતંતુ પરિવહન દ્વારા પશ્વ પિટ્યુટરી સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(D) ગોનાડોટ્રોફિક અંતઃસ્ત્રાવો એવા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે પ્રજનન અંગો (પુરુષોમાં શુક્રપિંડ અને સ્ત્રીઓમાં અંડપિંડ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
મનુષ્યોમાં,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત મુખ્ય ગોનાડોટ્રોપિન લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ છે.
$A$. કોલીપ્સ અંતઃસ્ત્રાવ એ પેરાથાઇરોઇડ હોર્મોન $(PTH)$ નું બીજું નામ છે.
$B$. પ્રોલેક્ટિન દૂધના ઉત્પાદનમાં સામેલ છે.
$C$. ઓક્સિટોસીન ગર્ભાશયના સંકોચન અને દૂધના સ્ત્રાવમાં સામેલ છે.
$D$. લ્યુટિનાઈઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવ $(LH)$ એ ગોનાડોટ્રોફિક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો,જેને ગોનાડોટ્રોપિન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે પ્રજનન અંગો (નરમાં શુક્રપિંડ અને માદામાં અંડપિંડ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
મનુષ્યોમાં,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત મુખ્ય ગોનાડોટ્રોપિન્સ લ્યુટિનાઈઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવ $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટીંગ હોર્મોન $(FSH)$ છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પ્રજનન પ્રક્રિયાઓના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં જનનકોષોનું નિર્માણ (gametogenesis) અને જાતીય સ્ટીરોઈડ્સનો સ્ત્રાવ સામેલ છે.

(C) સોમેટોટ્રોફિક હોર્મોન,જેને ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પિચ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ખંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે કોષોમાં એમિનો એસિડના શોષણ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપીને પ્રોટીન ચયાપચયના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
વધુમાં,તે હાડકાં અને કાસ્થિ સહિતના કંકાલ પેશીઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના દ્વારા તે શરીરની એકંદર વૃદ્ધિનું નિયંત્રણ કરે છે.

(D) ઓક્સિટોસીનનું સંશ્લેષણ હાયપોથેલેમસ દ્વારા થાય છે અને તે ચેતાક્ષ દ્વારા ન્યુરોહાયપોફાયસીસ (પશ્વ પિટ્યુટરી) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
ન્યુરોહાયપોફાયસીસમાંથી,તેનો સંગ્રહ થાય છે અને તે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,ઓક્સિટોસીન મુક્ત થવાનું સ્થાન ન્યુરોહાયપોફાયસીસ છે.

(C) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો જનનપિંડો (નરમાં શુક્રપિંડ અને માદામાં અંડપિંડ) પર કાર્ય કરીને તેમના પ્રજનન કાર્યોને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તેમને સામૂહિક રીતે ગોનાડોટ્રોફીક અંતઃસ્ત્રાવ અથવા ગોનાડોટ્રોપિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) એક્રોમેગલી એ એક અંતઃસ્ત્રાવી વિકાર છે જે પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ નો વધુ પડતો સ્ત્રાવ થવાથી થાય છે.
જ્યારે પુખ્ત વયના લોકોમાં $GH$ નો વધુ પડતો સ્ત્રાવ થાય છે,ત્યારે તે ચહેરા અને હાથ-પગના હાડકાંમાં અસામાન્ય વૃદ્ધિ પ્રેરે છે,કારણ કે હાડકાંની વૃદ્ધિની પ્લેટો (epiphyseal plates) બંધ થઈ ગયા પછી પણ હાડકાં વધવાનું ચાલુ રાખે છે,જેના પરિણામે ચહેરાના ભાગોમાં ગંભીર વિકૃતિ જોવા મળે છે.

(D) વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$,જેને સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
વૃદ્ધિના સમયગાળા (બાળપણ) દરમિયાન,$GH$ નો વધુ પડતો સ્ત્રાવ લાંબા હાડકાંની અતિશય વૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે મહાકાયતા (Gigantism) નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.
એક્રોમેગાલી પુખ્ત વયના લોકોમાં $GH$ ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે,જે ચહેરા,હાથ અને પગના હાડકાંના કદમાં વધારો કરે છે.
વામનતા (Dwarfism) વૃદ્ધિના સમયગાળા દરમિયાન $GH$ ના ઓછા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
કુશીંગ સિન્ડ્રોમ કોર્ટિસોલ અંતઃસ્ત્રાવના વધુ પડતા સ્ત્રાવ સાથે સંબંધિત છે.

(A) વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$,જેને સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેને વૃદ્ધિ અને વિકાસ પર તેની સંપૂર્ણ અસર માટે થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ની સહાયક ક્રિયાની જરૂર હોય છે.
વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના સામાન્ય કાર્ય માટે થાયરોક્સિન આવશ્યક છે.
થાયરોક્સિનની ગેરહાજરીમાં,વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ નોંધપાત્ર રીતે ઓછો અસરકારક હોય છે,જે ક્રેટીનિઝમ જેવી સ્થિતિમાં વૃદ્ધિ અટકી જવા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ થાયરોક્સિનની હાજરીમાં વધુ અસરકારક છે.

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રાવ પામતા અંતઃસ્ત્રાવો મુખ્યત્વે પેપ્ટાઈડ અથવા પ્રોટીન સ્વરૂપના હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેઓને પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો,પ્રોટીન અંતઃસ્ત્રાવો અથવા ગ્લાયકોપ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ગ્લાયકોપ્રોટીન એ પ્રોટીન અને તેની સાથે જોડાયેલ કાર્બોદિતની શૃંખલાઓ ધરાવતા જટિલ અણુઓ છે.
તેથી,પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવો રાસાયણિક રીતે પ્રોટીન અને પ્રોટીન તથા કાર્બોદિતના જટિલ ઘટકો (ગ્લાયકોપ્રોટીન) છે.

(A) મહાકાયતા અને એક્રોમેગાલી એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થતી વિકૃતિઓ છે,જેને હાઈપરપિટ્યુટરીઝમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મહાકાયતા એ વૃદ્ધિના સમયગાળા (બાળપણ) દરમિયાન $GH$ ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે લાંબા હાડકાં અસામાન્ય રીતે લાંબા થાય છે.
એક્રોમેગાલી એ પુખ્ત વયના લોકોમાં $GH$ ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે,જે ખાસ કરીને ચહેરાના હાડકાં અને હાથ-પગમાં ગંભીર વિકૃતિઓ તરફ દોરી જાય છે.

(A) $MSH$ એટલે મેલેનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન. મનુષ્યમાં,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ એડેનોહાયપોફિસિસ અને ન્યુરોહાયપોફિસિસમાં વિભાજિત છે. એડેનોહાયપોફિસિસમાં પાર્સ ડિસ્ટાલિસ,પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા અને પાર્સ ટ્યુબેરલિસનો સમાવેશ થાય છે. $MSH$ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા (મધ્ય ખંડ) દ્વારા સ્ત્રવે છે. મનુષ્યમાં,પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા લગભગ પાર્સ ડિસ્ટાલિસ સાથે ભળી ગયેલ હોય છે.

(D) પિટ્યુટરી ગ્રંથિને માનવ શરીરની 'માસ્ટર ગ્રંથિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું કારણ એ છે કે તે એવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે અન્ય ઘણી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ જેવી કે થાયરોઈડ,એડ્રીનલ ગ્રંથિઓ અને પ્રજનન ગ્રંથિઓની પ્રવૃત્તિઓનું નિયમન કરે છે. જોકે હાયપોથેલેમસ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર નિયંત્રણ રાખે છે,તેમ છતાં પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રના હોર્મોનલ આઉટપુટના મુખ્ય સંયોજક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ડાયાબિટીસ ઈનસિપિડ્‌સ એ એક એવી સ્થિતિ છે જે વધુ પડતા મંદ મૂત્રના ઉત્સર્જન અને અતિશય તરસ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. તે $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન),જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની ઉણપને કારણે થાય છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિના પશ્ચ ખંડ (ન્યુરોહાઈપોફાઈસિસ) દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે. તેથી,આ અંતઃસ્ત્રાવની ઉણપ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે સંબંધિત છે.

(A) નીચલી કક્ષાના પૃષ્ઠવંશીઓમાં,$MSH$ (મેલેનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) પિટ્યુટરી ગ્રંથિના મધ્યાંશ (pars intermedia) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે મેલેનોસાઇટ્સ (મેલેનિન ધરાવતા કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને રંજકદ્રવ્યના નિર્માણનું નિયમન કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$MSH$ મેલેનોસાઇટ્સની અંદર મેલેનિનના કણોનું વિક્ષેપન (dispersion) પ્રેરે છે,જેના પરિણામે ત્વચાનો રંગ ઘેરો બને છે.

(C) પ્રોલેક્ટિન,જેને લ્યુટોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ $(LTH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્તન ગ્રંથિઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરવાનું છે અને બાળકના જન્મ પછી દૂધના સ્ત્રાવને પ્રેરિત કરવાનું તથા તેને જાળવી રાખવાનું છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) ઓક્સિટોસીન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને બાળકના જન્મ (પ્રસૂતિ) દરમિયાન તેમના જોરદાર સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે. તેથી,તેને 'બર્થ હોર્મોન' (જન્મ આપતો અંતઃસ્ત્રાવ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે નર અને માદા બંનેની પ્રજનન પ્રણાલીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
માદાઓમાં,$FSH$ અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે,જે અંડકોષના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
નરમાં,$FSH$ શુક્રપિંડમાં આવેલા સર્ટૉલી કોષો પર કાર્ય કરીને શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોનું નિર્માણ) ની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$FSH$ એ અંડકોષ અને શુક્રકોષ બંનેના નિર્માણને અસર કરતું મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(C) પ્રોલેક્ટિન એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (એડેનોહાઈપોફાઈસિસ) ના લેક્ટોટ્રોફ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન અને સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે મુખ્યત્વે બાળકના જન્મ પછી સ્તન ગ્રંથિઓમાં દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન) એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત ગોનાડોટ્રોપિન છે.
રાસાયણિક રીતે,આ હોર્મોન્સ ગ્લાયકોપ્રોટીન છે,જે પ્રોટીન બેકબોન અને તેની સાથે જોડાયેલ કાર્બોહાઈડ્રેટની શૃંખલાઓ ધરાવે છે.

(B) એક્રોમેગાલી એ પુખ્તાવસ્થામાં વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ ના અતિસ્ત્રાવને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
તેના પરિણામે હાડકાંની જાડાઈ વધવાને કારણે ખાસ કરીને ચહેરા, હાથ અને પગના હાડકાંની અસામાન્ય વૃદ્ધિ થાય છે.
બાળપણમાં $GH$ નો અતિસ્ત્રાવ થાય તો તે 'જાયગન્ટિઝમ' (કાયાકાયતા) તરફ દોરી જાય છે, જ્યારે તેનો અલ્પસ્ત્રાવ 'વામનતા' (dwarfism) તરફ દોરી જાય છે.

(D) ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો (ગોનાડોટ્રોપિન) એવા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે જનનપિંડો (શુક્રપિંડ અને અંડપિંડ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
મનુષ્યોમાં,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત મુખ્ય ગોનાડોટ્રોપિન એ ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પ્રજનન પ્રક્રિયાઓના નિયમન અને જનનકોષોના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,$FSH$ અને $LH$ બંનેને ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.