Hormones Of Heart, Kidney And Gastrointestinal Tract Questions in Gujarati

(C) જ્યારે કોઈ પ્રાણી એનિમિક (રક્તહીન) હોય છે,ત્યારે રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે,જેના પરિણામે પેશીઓમાં હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનની અછત) સર્જાય છે.
ઓક્સિજનના નીચા સ્તરના પ્રતિભાવમાં,કિડની એરિથ્રોપોએટિન નામના અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
એરિથ્રોપોએટિન અસ્થિમજ્જાને રક્તકણોના ઉત્પાદન (એરિથ્રોપોએસીસ) માં વધારો કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જેથી રુધિરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય.

(C) $Erythropoietin$ એ મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે $erythropoiesis$ (રક્તકણ નિર્માણ) ના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા છે.

(A) પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન એ લિપિડ સંયોજનોનો એક સમૂહ છે જે પ્રાણીઓમાં વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવ જેવી અસરો ધરાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,અમુક પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન અને તેના વ્યુત્પન્ન પદાર્થો,જેમ કે પ્રોસ્ટાસાયક્લિન,વાસોડિલેશન (રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) અથવા વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન (રુધિરવાહિનીઓનું સંકોચન) દ્વારા રુધિરના દબાણને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
થ્રોમ્બોક્સેન્સ,જે પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન સાથે સંબંધિત છે,તે રુધિરકણિકાઓ (platelets) માં સંશ્લેષિત થાય છે અને મુક્ત થયા પછી વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન અને રુધિરકણિકાઓના એકત્રીકરણનું કારણ બને છે.
તેથી,તેઓ રુધિરના દબાણ અને હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્રના કાર્યના નિયમનમાં નોંધપાત્ર રીતે સામેલ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $X$ મસ્તિષ્ક ચેતા,જેને વેગસ ચેતા (Vagus nerve) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આંતરડાના અંગોના કાર્યોના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે આંતરડાની સંવેદનાઓ અને હલનચલનનું નિયંત્રણ કરે છે,જેમાં પરિસ્ટાલિસિસ (અન્નનળીનું હલનચલન),અવાજ ઉત્પન્ન કરવો,શ્વસન હલનચલન અને હૃદયના ધબકારાને ધીમા કરીને તેનું નિયમન કરવું સામેલ છે.

(A) સેક્રેટિન એ નાના આંતરડાના પકવાશય (duodenum) ના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક અન્નરસ (chyme) પકવાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જે અન્નરસની એસિડિકતાને તટસ્થ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સેક્રેટિન એ પકવાશય (duodenum) ના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે જઠરાંત્રિય શ્લેષ્મમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષો છે.
તે રુધિરાભિસરણમાં મુક્ત થાય છે અને સ્વાદુપિંડ (એક બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ) પર કાર્ય કરીને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિમાંથી સ્ત્રવિત થાય છે અને બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરે છે.

(A) પાચનમાર્ગ ઘણા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પાચન પ્રક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે.
$1$. કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે પિત્તાશય પર કાર્ય કરીને પિત્તરસના મુક્ત થવા માટે સંકોચન પ્રેરે છે.
$2$. સિક્રેટિન પણ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,આ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા મુક્ત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે અનુક્રમે પિત્તાશય અને સ્વાદુપિંડને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) આ પ્રશ્ન અંતઃસ્ત્રાવ (hormone) ની વ્યાખ્યા દર્શાવે છે.
$1$. અંતઃસ્ત્રાવો એ પોષકતત્ત્વવિહીન રસાયણો છે જે આંતરકોષીય સંદેશાવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે અને અલ્પ માત્રામાં ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. તેઓ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને સીધા રુધિરમાં મુક્ત થાય છે જેથી તેઓ ઉત્પાદન સ્થળથી દૂર આવેલા લક્ષ્ય અંગો પર કાર્ય કરી શકે.
$3$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Renin$ એ કિડનીના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો ઉત્સેચક છે,પરંતુ તે $RAAS$ (રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન-એલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમ) ના સંદર્ભમાં રુધિરના દબાણને નિયંત્રિત કરવા માટે અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. $Rennin$ એ પાચક ઉત્સેચક છે,$Cholesterol$ એ લિપિડ છે,અને $Cholesterase$ એ ઉત્સેચક છે.
$5$. તેથી,$Renin$ એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) મૂત્રપિંડ એક અંતઃસ્ત્રાવી અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે અને $Erythropoietin$ (ઇરીથ્રોપોએટીન) નામનો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ સ્ત્રવિત કરે છે.
$Erythropoietin$ રુધિરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટતા (હાયપોક્સિયા) મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે અસ્થિમજ્જાને રક્તકણો $(RBCs)$ નું ઉત્પાદન વધારવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે પ્રક્રિયાને ઇરીથ્રોપોએસીસ કહેવામાં આવે છે.
ગેસ્ટ્રીન જઠર દ્વારા,સિક્રેટીન નાના આંતરડા દ્વારા અને આલ્ડોસ્ટેરોન એડ્રીનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(A) જ્યારે હૃદયના કર્ણકોમાં રુધિરપ્રવાહ વધે છે,ત્યારે કર્ણકની દીવાલ ખેંચાય છે.
આ ખેંચાણ કર્ણકની દીવાલમાંથી એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ ના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$ANF$ એ વાસોડાયલેટર (રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે અને સોડિયમ તથા પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશર (રુધિરનું દબાણ) ઘટે છે.

(B) સીક્રીટિન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે નાના આંતરડામાં પ્રવેશતા એસિડિક ખોરાક (એસિડિક કાઈમ) ના પ્રતિભાવમાં પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ પકવાશયમાં મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જેથી એસિડિક કાઈમ તટસ્થ થઈ શકે.
$2$. જઠરમાંથી એસિડના સ્ત્રાવને (ગેસ્ટ્રિન મુક્તિ) અટકાવે છે જેથી વધુ એસિડિટી ન થાય.
$3$. યકૃતને પિત્તનું ઉત્પાદન વધારવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ તેના શારીરિક કાર્યોનું સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(B) વેગસ ચેતા (કપાલ ચેતા $X$) એ પેરાસિમ્પેથેટિક ચેતાતંત્રનો એક મુખ્ય ભાગ છે.
તે જઠરમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને પેપ્સિન સહિતના જઠરીય રસોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
વેગસ ચેતાની વધુ પડતી ઉત્તેજના જઠરીય એસિડના અતિશય સ્ત્રાવ તરફ દોરી જાય છે.
આ સતત ઊંચી એસિડિટી જઠરના અસ્તરનું ધોવાણ કરી શકે છે,જે અંતે જઠરીય ચાંદા (Gastric ulcers) થવા તરફ દોરી જાય છે.

(B) હૃદયના કર્ણકોની દીવાલ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે જેને એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે રુધિરદાબ વધે છે,ત્યારે $ANF$ નો સ્ત્રાવ થાય છે,જે રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ (vasodilation) પ્રેરે છે.
આ રુધિરવાહિનીઓના વિસ્તરણને કારણે રુધિરદાબમાં ઘટાડો થાય છે.
આમ,$ANF$ એ રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન ક્રિયાવિધિના વિરોધી તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રુધિરદાબમાં વધારો કરે છે.

(D) (ગ્રહણી અધિચ્છદ) સિક્રેટિન,કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન અને ગેસ્ટ્રિક ઈનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$B$ (શુક્રપિંડ) ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવા એન્ડ્રોજેનિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$C$ (એડ્રિનલ મજ્જા) એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન જેવા કેટેકોલેમાઈન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$ (અધોહનું ગ્રંથિ) એ લાળગ્રંથિ છે જે લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં લાળરસ એમાયલેઝ જેવા ઉત્સેચકો હોય છે,પરંતુ તે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરવાનું અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય કરતી નથી.

(C) સૌપ્રથમ શોધાયેલ અંતઃસ્ત્રાવ $Secretin$ (સિક્રીટીન) હતો。
તેની શોધ $1902$ માં $William \text{ } Bayliss$ અને $Ernest \text{ } Starling$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી。
તેમણે અવલોકન કર્યું કે પકવાશય (duodenum) માં એસિડની હાજરીને કારણે રુધિરમાં એક પદાર્થ મુક્ત થાય છે,જે સ્વાદુપિંડને પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે。

(D) કિડની તેના ઉત્સર્જનના કાર્ય ઉપરાંત અંતઃસ્ત્રાવી અંગ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે.
$1$. રેનિન: તે કિડનીના જક્ષ્ટા ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવે છે,જે બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવા માટે રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન-એલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમ $(RAAS)$ માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$2$. રીનોમેડ્યુલરી પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન: આ કિડનીના મેડ્યુલામાં ઉત્પન્ન થાય છે અને કિડનીમાં રુધિરના પ્રવાહ અને સોડિયમના ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. ઈરિથ્રોપોએટિન: તે કિડનીના પેરિટ્યુબ્યુલર ઈન્ટરસ્ટિશિયલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવે છે,જે હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનની ઉણપ) ના પ્રતિભાવમાં અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોના ઉત્પાદન (ઈરિથ્રોપોએસીસ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ અંતઃસ્ત્રાવો કિડની દ્વારા સ્ત્રવે છે.

(D) રેનિન એ મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે. તે રુધિરમાં રહેલા એન્જિયોટેન્સિનોજનનું એન્જિયોટેન્સિન-$I$ માં રૂપાંતર કરીને ઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે. જોકે,તેને અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે પણ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન-આલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમ $(RAAS)$ ના ભાગ રૂપે બ્લડ પ્રેશર અને પ્રવાહી સંતુલનને નિયંત્રિત કરવા માટે રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$CCK$ (કોલેસાઇસ્ટોકિનિન) સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,તેને અવરોધતું નથી.
કિડનીમાં રહેલા $JG$ (જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર) કોષો એરિથ્રોપોએટિન હોર્મોન ઉત્પન્ન કરે છે,જે રક્તકણોના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગેસ્ટ્રિન જઠરની ગ્રંથીઓ પર કાર્ય કરે છે અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને પેપ્સિનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
સેક્રેટિન સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) હૃદયના કર્ણકોની દીવાલ $ANF$ (Atrial Natriuretic Factor) નામના પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ રુધિરના કદ અથવા રુધિરના દબાણમાં વધારો થવાના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
$ANF$ વાસોડિલેટર (રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે અને મૂત્રમાં સોડિયમ અને પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપીને રુધિરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(B) સિક્રિટીન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પક્વાશય (Duodenum) ના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે નાના આંતરડાનો પ્રથમ ભાગ છે.
જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક કાઈમ (chyme) પક્વાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેના પ્રતિભાવમાં આ અંતઃસ્ત્રાવ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસનો સ્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જે એસિડિક કાઈમને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) કેટલાક પેશીઓ કે જે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નથી,તે પણ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$1$. હૃદય: હૃદયની કર્ણકની દીવાલ 'એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર' $(ANF)$ નામના પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે. જ્યારે રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે $ANF$ નો સ્ત્રાવ થાય છે જે રુધિરવાહિનીઓને પહોળી (dilation) કરીને રુધિરનું દબાણ ઘટાડે છે.
$2$. મૂત્રપિંડ: મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો 'એરિથ્રોપોએટિન' નામનો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે,જે એરિથ્રોપોએસીસ ($RBC$ નું નિર્માણ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. $GI$ માર્ગ: જઠરાંત્રીય માર્ગના વિવિધ ભાગોમાં અંતઃસ્ત્રાવી કોષો આવેલા હોય છે જે ચાર મુખ્ય પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે:
- ગેસ્ટ્રિન: હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
- સિક્રેટિન: સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી તથા બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
- કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$: સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય પર કાર્ય કરીને સ્વાદુરસના ઉત્સેચકો અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
- ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$: જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
આ ઉપરાંત,કેટલીક બિન-અંતઃસ્ત્રાવી પેશીઓ વૃદ્ધિ કારકો (growth factors) નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે પેશીઓની સામાન્ય વૃદ્ધિ,સમારકામ અને પુનઃસર્જન માટે આવશ્યક છે.

(B) $ANF$ (એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર) નું કાર્ય રુધિરનું દબાણ ઘટાડવાનું છે.
જ્યારે રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે હૃદયની કર્ણકની દીવાલ $ANF$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$ANF$ રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ (vasodilation) પ્રેરે છે,જે રુધિરના વહન સામેનો અવરોધ ઘટાડે છે અને પરિણામે રુધિરનું દબાણ ઘટે છે.

(D) મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો એરિથ્રોપોએટિન નામનું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ એરિથ્રોપોએસીસ (રક્તકણોના નિર્માણની પ્રક્રિયા) ને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન એ નાના આંતરડા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો જઠરાંત્રિય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરરસના સ્ત્રાવને ધીમો પાડે છે. પ્રોલેક્ટિન એ પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે દૂધના ઉત્પાદનમાં મદદ કરે છે. $GH$ (વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ) એ અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવિત થતું ગોનાડોટ્રોપિન છે.

(D) આપણા હૃદયની કર્ણકની દીવાલ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે જેને એટ્રિયલ નેટ્રિયૂરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ કહેવામાં આવે છે,જે પ્રકૃતિમાં પેપ્ટાઈડ છે.
$ANF$ રુધિરનું દબાણ $(BP)$ ઘટાડવાનું કાર્ય કરે છે.
જ્યારે રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે કર્ણકની દીવાલ દ્વારા $ANF$ નો સ્ત્રાવ થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ (vasodilation) પ્રેરે છે,જે રુધિરના દબાણને સામાન્ય સ્તરે ઘટાડે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $GI$ માર્ગના ચાર મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ગેસ્ટ્રિન: જઠરની ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરે છે અને $HCl$ તથા પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$(ii)$ સિક્રેટિન: સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી તથા બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$(iii)$ $CCK$ (કોલેસીસ્ટોકાઈનિન): સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે અને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો તથા પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$(iv)$ $GIP$ (ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ): જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $I, II, III$ અને $VI$ છે.

(D) કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ એ જઠરાંત્રિય માર્ગમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા સ્ત્રવતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે.
$CCK$ સ્વાદુપિંડને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા અને પિત્તાશયને પિત્તરસ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,'કોલેસીસ્ટોકાઈનિન - સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે' તે જોડી સાચી રીતે જોડાયેલી છે.

(B) એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા રુધિરના પ્રવાહ અથવા રુધિરના દબાણમાં વધારો થવાને પ્રતિભાવ રૂપે સ્ત્રવિત થાય છે.
તે વાસોડિલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે અને સોડિયમ અને પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપીને રુધિરના દબાણના નિયમનમાં મદદ કરે છે.

(D) એટ્રિયલ નેટ્રિયૂરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ એ હૃદયના કર્ણકોની દીવાલ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
જ્યારે રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે કર્ણકોમાં રુધિરનો પ્રવાહ વધવાથી $ANF$ મુક્ત થાય છે.
$ANF$ રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ (vasodilation) કરે છે અને સોડિયમ તથા પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનાથી રુધિરનું દબાણ ઘટે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) અંત:સ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ ઉપરાંત, માનવ શરીરમાં અન્ય ઘણા અંગો પણ અંત:સ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે।
$1$. $\text{હૃદય}$ એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ ઉત્પન્ન કરે છે, જે રુધિરનું દબાણ ઘટાડે છે।
$2$. $\text{મૂત્રપિંડ}$ એરિથ્રોપોએટિન ઉત્પન્ન કરે છે, જે રક્તકણોના નિર્માણને ઉત્તેજિત કરે છે।
$3$. $\text{જઠર}-\text{આંત્રીય}$ માર્ગ ગેસ્ટ્રિન, સિક્રેટિન, કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ અને ગેસ્ટ્રિક ઈનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$ જેવા અનેક અંત:સ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે।
$4$. $\text{યકૃત}$ ઈન્સ્યુલિન-લાઈક ગ્રોથ ફેક્ટર $(IGF-1)$ અથવા સોમેટોમેડિન જેવા અંત:સ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે।
તેથી, વિકલ્પ $A$ અને $B$ માં દર્શાવેલ તમામ અંગો અંત:સ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે।

(D) વિરોધી અસર ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે બે અંતઃસ્ત્રાવો કોઈ શારીરિક પ્રક્રિયા પર વિરુદ્ધ અસરો દર્શાવે છે.
ગેસ્ટ્રિન એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરમાં હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$GIP$ (ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ) એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
તેથી,ગેસ્ટ્રિન અને $GIP$ જઠરના કાર્યને નિયંત્રિત કરવા માટે એકબીજાની વિરુદ્ધ (antagonistically) કાર્ય કરે છે.

(C) $Atrial Natriuretic Factor (ANF)$ નો સ્ત્રાવ હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા થાય છે. હૃદય એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ નથી, પરંતુ તે રુધિરના દબાણમાં વધારો થવાના પ્રતિભાવમાં આ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરીને અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય કરે છે. $GH$ (વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ) અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા, ટેસ્ટોસ્ટેરોન શુક્રપિંડ દ્વારા અને ઈસ્ટ્રોજન અંડપિંડ દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે, જે તમામ અંતઃસ્ત્રાવી અથવા પ્રજનન સંબંધી રચનાઓ છે જે અંતઃસ્ત્રાવી કાર્યો ધરાવે છે.

(B) $Secretin$ (સિક્રિટીન) એ નાના આંતરડાના પકવાશયમાં આવેલા $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જેથી જઠરમાંથી આવતા એસિડિક ખોરાક (chyme) ને તટસ્થ કરી શકાય.
આથી,$Secretin$ માટેના લક્ષ્ય કોષો સ્વાદુપિંડના નલિકાકાર કોષો છે,જ્યાં તેના વિશિષ્ટ રિસેપ્ટર આવેલા હોય છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. હૃદય: હૃદયની કર્ણકની દીવાલ એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ નામનું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે,જે રુધિરનું દબાણ ઘટાડે છે.
$2$. મૂત્રપિંડ: મૂત્રપિંડના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો એરિથ્રોપોએટિન નામનો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે,જે એરિથ્રોપોઈસીસ (રક્તકણોનું નિર્માણ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. જઠર-આંત્ર માર્ગ: જઠર-આંત્ર માર્ગનું શ્લેષ્મ સ્તર ગેસ્ટ્રિન,સિક્રેટિન,કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ અને ગેસ્ટ્રિક ઈનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$ જેવા અનેક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે.
$4$. એડ્રિનલ બાહ્યક: એડ્રિનલ બાહ્યક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે,જેમાં ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ્સ અને આલ્ડોસ્ટેરોન જેવા મિનરલોકોર્ટિકોઈડ્સનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(C) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A.$ એરિથ્રોપોએટિન કિડનીના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B.$ વૃષણમાં આવેલા લેડિગ કોષો (આંતરાલીય કોષો) એન્ડ્રોજન ઉત્પન્ન કરે છે,મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન. આ વિધાન સાચું છે.
$C.$ એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ દ્વારા નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
$D.$ કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ જઠરાંત્રીય માર્ગ (ખાસ કરીને પકવાશય) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$E.$ ગેસ્ટ્રિન જઠરની ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ અને પેપ્સિનোজেনના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,આંતરડાની દીવાલ પર નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,ખોટા વિધાનો $C$ અને $E$ છે.

(C) જ્યારે રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે હૃદયના કર્ણકોની દીવાલ દ્વારા એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ નામનો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત થાય છે.
$ANF$ રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરે છે (વાસોડાયલેશન),જેનાથી રુધિરનું દબાણ ઘટે છે.
આમ,$ANF$ એ રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન તંત્રની વિરુદ્ધ કાર્ય કરતું નિયમનકારી તંત્ર છે.

(D) $ANF$ એટલે એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર.
તે હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વાસોડિલેશન (રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) કરીને અને મૂત્રપિંડ દ્વારા સોડિયમ અને પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપીને બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવાનું છે.

(D) કિડની $1,25$-ડાયહાઇડ્રોક્સિકોલેકેલ્સિફેરોલ નામનો અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને $Calcitriol$ (વિટામિન $D$ નું સક્રિય સ્વરૂપ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
કેલ્સિટ્રાયોલ પાચનમાર્ગમાંથી કેલ્શિયમના શોષણ અને હાડકાંમાં તેના જમાવટમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
કેલ્સિટ્રાયોલની ઉણપને કારણે કેલ્શિયમનું શોષણ ઘટે છે,જેના પરિણામે હાડકાં નબળા અથવા બરડ બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $ANF$ (એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર) એ હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા રુધિરના પ્રવાહ અથવા બ્લડ પ્રેશરમાં વધારાના પ્રતિભાવ રૂપે સ્ત્રવતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ: તે રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરે છે,જે બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
$2$. સોડિયમનું ઉત્સર્જન: તે મૂત્રમાં સોડિયમ આયનોનું ઉત્સર્જન વધારે છે,જેનાથી રુધિરનું કદ ઘટે છે.
$3$. રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન તંત્રનું અવરોધન: તે જક્ષ્ટા ગ્લોમેર્યુલર ઉપકરણમાંથી રેનિનના મુક્ત થવાને અવરોધે છે,આમ રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન-એલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમની અસરોને ઘટાડે છે.
રુધિરવાહિનીઓનું સંકોચન એ $ANF$ ની અસરથી વિપરીત છે. તેથી,$ANF$ રુધિરવાહિનીઓનું સંકોચન કરતું નથી.

(B) કિડની મુખ્યત્વે બે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે:
$1$. $Erythropoietin$: આ અંતઃસ્ત્રાવ કિડનીમાં રહેલા ઇન્ટરસ્ટિશિયલ ફાઇબ્રોબ્લાસ્ટ્સ દ્વારા હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનનું ઓછું પ્રમાણ) ના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થાય છે. તે અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે।
$2$. $Calcitriol$: આ વિટામિન $D_3$ $(1,25-dihydroxyvitamin D_3)$ નું સક્રિય સ્વરૂપ છે. તે કિડનીમાં $1\alpha-hydroxylase$ ઉત્સેચક દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને પાચનમાર્ગમાંથી કેલ્શિયમના શોષણમાં મદદ કરે છે।
તેથી, સાચી જોડી $Erythropoietin$ અને $Calcitriol$ છે।

(A) જ્યારે રુધિરનું કદ અને રુધિરનું દબાણ વધે છે,ત્યારે હૃદયના કર્ણકની દીવાલો ખેંચાય છે.
આ ખેંચાણ હૃદયના કર્ણકના કોષોને એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક પેપ્ટાઈડ $(ANP)$ તરીકે ઓળખાતા પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$ANP$ વાસોડિલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે અને મૂત્રમાં સોડિયમ અને પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનાથી રુધિરનું કદ અને દબાણ ઘટે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) જઠરાંત્રીય માર્ગ (gastrointestinal tract) પાચનનું નિયમન કરતા કેટલાક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$1$. $\text{ગેસ્ટ્રિન}$ $(Gastrin)$: જઠરમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $\text{સિક્રેટિન}$ $(Secretin)$: સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. $\text{કોલેસીસ્ટોકાઈનિન}$ $(CCK)$: પિત્તાશયને પિત્ત મુક્ત કરવા અને સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$\text{એમાયલેઝ}$, $\text{ટ્રિપ્સિન}$, $\text{એન્ટેરોકાઈનેઝ}$ અને $\text{ન્યુક્લિએઝ}$ એ પાચક ઉત્સેચકો છે, અંતઃસ્ત્રાવો નથી.
તેથી, અંતઃસ્ત્રાવોનો સાચો સમૂહ $\text{ગેસ્ટ્રિન}$, $\text{સિક્રેટિન}$ અને $\text{કોલેસીસ્ટોકાઈનિન}$ છે.

(B) કિડની મુખ્યત્વે બે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે:
$1$. $Erythropoietin$: આ અંતઃસ્ત્રાવ કિડનીના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનનું ઓછું પ્રમાણ) ના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થાય છે અને અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $Calcitriol$ $(1,25-dihydroxyvitamin \ D_3)$: આ વિટામિન $D$ નું સક્રિય સ્વરૂપ છે,જે કિડની દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને પાચનમાર્ગમાંથી કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફેટના શોષણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Erythropoietin$ અને $Calcitriol$ છે.

(D) જ્યારે હૃદયના કર્ણકોમાં રુધિરનો પ્રવાહ વધે છે,ત્યારે કર્ણકની દીવાલો ખેંચાય છે.
આ ખેંચાણને કારણે હૃદયના કોષો એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ નામના પેપ્ટાઈડ હોર્મોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$ANF$ રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરવાનું કાર્ય કરે છે અને મૂત્રમાં સોડિયમ અને પાણીના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.