The Pituitary Gland Questions in Gujarati

(D) $Sella$ $turcica$,જેને 'ટર્કિશ સેડલ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સસ્તન પ્રાણીઓની ખોપરીના પાયામાં સ્ફેનોઇડ અસ્થિમાં આવેલો એક ખાડા જેવો ભાગ છે.
આ ખાડો પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (પીયૂષ ગ્રંથિ) ને ધારણ કરે છે.

(D) પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી.
તે હાયપોથેલેમસના ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા સંશ્લેષિત બે અંતઃસ્ત્રાવો,$Oxytocin$ અને $Vasopressin$ $(ADH)$ નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો આ ચેતાકોષોના ચેતાક્ષો (axons) દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરી સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે,જ્યાં તેઓ ન્યુરોસેક્રેટરી ચેતાક્ષોના નિયંત્રણ હેઠળ સંગ્રહિત થાય છે અને રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.

(D) બાળપણમાં સોમેટોટ્રોફિક હોર્મોન $(STH)$,જેને ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની ઉણપને કારણે લાંબા હાડકાંની વૃદ્ધિ અને શરીરનો વિકાસ અકાળે અટકી જાય છે. આ સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં વામનતા (Dwarfism) કહેવામાં આવે છે.

(A) વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ,જેને $STH$ (સોમેટોટ્રોપિક હોર્મોન) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ભાગમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
તે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને કોષ વિભાજનને વેગ આપીને શરીરના તમામ પેશીઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો કાં તો પ્રોટીન (પેપ્ટાઈડ્સ) અથવા ગ્લાયકોપ્રોટીન હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$,પ્રોલેક્ટીન $(PRL)$,અને એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$ એ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે,જ્યારે થાયરોઈડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$,લ્યુટીનાઈઝિંગ હોર્મોન $(LH)$,અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ એ ગ્લાયકોપ્રોટીન અંતઃસ્ત્રાવો છે.
તેથી,તે બધા સ્વભાવે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.

(C) $ADH$ (એન્ટિડાય્યુરેટિક હોર્મોન),જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત કરવામાં આવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય નેફ્રોન્સના દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકાઓ અને સંગ્રહિત નલિકાઓમાં પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપીને શરીરમાં પાણીનું સંતુલન જાળવવાનું છે.
$ADH$ ની ઉણપથી ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ નામની સ્થિતિ થાય છે,જે વધુ પડતી તરસ અને મોટા પ્રમાણમાં મંદ મૂત્રના ઉત્સર્જન દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(A) વૃદ્ધિના વર્ષો દરમિયાન પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ અથવા સોમેટોટ્રોપિક હોર્મોન $(STH)$ ના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે વામનતા (dwarfism) થાય છે. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિની શારીરિક વૃદ્ધિ અટકી જાય છે.

(B) પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો પશ્ચ ખંડ,જેને $Neurohypophysis$ (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અમીયલિનિત ચેતાતંતુઓ અને પિટ્યુસાઈટ્સ (વિશિષ્ટ ગ્લિયલ કોષો) નો બનેલો છે. તે પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતું નથી,પરંતુ હાઈપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત બે અંતઃસ્ત્રાવો,$Oxytocin$ (ઓક્સિટોસિન) અને $Vasopressin$ ($ADH$ - વાસોપ્રેસિન),નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે. તેથી,તે ઉદ્ભવ અને બંધારણમાં ચેતાકીય છે.

(A) પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે: ઓક્સિટોસિન અને વેસોપ્રેસિન.
વેસોપ્રેસિનને એન્ટિડાયયુરેટિક અંતઃસ્ત્રાવ $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે મૂત્રપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી મૂત્ર દ્વારા પાણીનો વ્યય (ડાયયુરેસિસ) ઘટે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) પિટ્યુટરી ગ્રંથિને શરીરરચના અને ગર્ભવિદ્યાના આધારે બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. $Adenohypophysis$ (એડેનોહાઈપોફિસિસ): આ પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો અગ્ર ભાગ છે.
$2$. $Neurohypophysis$ (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ): આ પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો પશ્ચ ભાગ છે.
તેથી,અગ્ર પિટ્યુટરીનું બીજું નામ $Adenohypophysis$ છે.

(B) ન્યુરોહાઈપોફિસિસ (પશ્ચ પિટ્યુટરી) પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતું નથી,પરંતુ તે હાઈપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પાદિત બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે:
$1$. એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$,જેને વેસોપ્રેસિન અથવા પિટ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. ઓક્સિટોસિન,જેને પિટોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ન્યુરોહાઈપોફિસિસ $ADH$ અને ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
એક્રોમેગેલી એ પુખ્તાવસ્થા પછી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
એપિફિઝિયલ પ્લેટ્સ બંધ થઈ જવાથી,વ્યક્તિની ઊંચાઈ વધતી નથી,પરંતુ હાથ,પગ,નાક અને નીચેના જડબાના હાડકાં અસામાન્ય રીતે મોટા અને જાડા થઈ જાય છે.
આ સ્થિતિને કારણે ચહેરાનો દેખાવ બદલાય છે અને તેને એક્રોમેગેલી કહેવામાં આવે છે.

(C) $\text{વેસોપ્રેસિન}$, જેને $\text{એન્ટિડાય્યુરેટિક}$ $\text{હોર્મોન}$ $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે।
તેનું મુખ્ય કાર્ય કિડનીના દૂરસ્થ નલિકાઓ દ્વારા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરવાનું છે, જેનાથી પેશાબ દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટે છે।
$\text{વેસોપ્રેસિન}$ની ઉણપને કારણે કિડની પાણીનું સંરક્ષણ કરી શકતી નથી, પરિણામે મોટા પ્રમાણમાં મંદ પેશાબનો નિકાલ થાય છે। આ સ્થિતિને $\text{ડાયાબિટીસ}$ $\text{ઇન્સિપિડસ}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ મુખ્ય બે ભાગોમાં વહેંચાયેલી છે: અગ્ર પિટ્યુટરી (એડેનોહાયપોફિસિસ) અને પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાયપોફિસિસ).
પશ્ચ ખંડ,અથવા ન્યુરોહાયપોફિસિસ,ઓક્સિટોસિન અને વાસોપ્રેસિન $(ADH)$ નામના બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે,જે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
તેથી,પશ્ચ ખંડ માટે સાચો શબ્દ ન્યુરોહાયપોફિસિસ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
બાળપણ દરમિયાન પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના અતિસ્ત્રાવને કારણે કાયાકાયતા (Gigantism) થાય છે.
આ સ્થિતિમાં શરીરની અસામાન્ય વૃદ્ધિ થાય છે,જેના પરિણામે વ્યક્તિની ઊંચાઈ ખૂબ વધી જાય છે અને હાડકાં ખૂબ લાંબા થઈ જાય છે.

(C) એડ્રિનલ કોર્ટેક્સની પ્રવૃત્તિ એડ્રીનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$ACTH$ એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગ્લુકોઝ ચયાપચય અને તણાવ પ્રતિભાવમાં સામેલ સ્ટેરોઇડ હોર્મોન્સ છે.
તેથી,સાચું ટૂંકું નામ $ACTH$ છે.

(A) એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$,જેને કોર્ટિકોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ખંડ (એડેનોહાયપોફિસિસ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે એડ્રિનલ બાહ્યકમાંથી ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ નામના સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો મધ્ય ખંડ,જેને પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મેલાનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(MSH)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$MSH$ એ મેલાનોસાઇટ્સ (મેલાનિન ધરાવતા કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યનું નિયમન કરે છે.
ઘણી માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપોમાં,$MSH$ મેલાનોસાઇટ્સમાં મેલાનિન કણોના ફેલાવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે ત્વચા ઘેરી બને છે.

(A) સાચો જવાબ $MSH$ (મેલેનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) છે.
$MSH$ ને સીધી અસર કરતું અંતઃસ્ત્રાવ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધા લક્ષ્ય કોષો પર,ખાસ કરીને ત્વચામાં રહેલા મેલેનોસાઇટ્સ અથવા ક્રોમેટોફોર્સ પર કાર્ય કરે છે.
તે આ કોષોમાં મેલેનિન કણોના વિતરણ અને ફેલાવાને નિયંત્રિત કરે છે,જેનાથી ત્વચાના રંગદ્રવ્ય પર અસર થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,$ACTH$,$TSH$,અને $ICSH$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓને તેમના સંબંધિત અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(D) પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો પશ્ચ ખંડ,જેને $Neurohypophysis$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે: $Oxytocin$ અને $Vasopressin$ (અથવા $Antidiuretic$ $Hormone$ - $ADH$).
$Oxytocin$ આપણા શરીરના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને તેમના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.
સ્ત્રીઓમાં,તે બાળકના જન્મ (પ્રસૂતિ) સમયે ગર્ભાશયના જોરદાર સંકોચનને અને સ્તન ગ્રંથીઓમાંથી દૂધના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,પિટ્યુટરીના પશ્ચ ખંડ દ્વારા મુક્ત થતો અંતઃસ્ત્રાવ ગર્ભાશયના સંકોચન સાથે સંબંધિત છે.

(D) પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો અગ્ર ખંડ,જેને એડેનોહાઈપોફિસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘણા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ચયાપચયનું નિયમન કરે છે.
$1$. ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ પ્રોટીન સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે અને ઊર્જા માટે ચરબીના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપે છે.
$2$. એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$ અને થાયરોઈડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરીને પરોક્ષ રીતે કાર્બોદિત અને લિપિડ ચયાપચયને અસર કરે છે.
$3$. તેથી,અગ્ર પિટ્યુટરી પ્રોટીન,ચરબી અને કાર્બોદિત ચયાપચયના નિયમનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) પુખ્ત વયના લોકોમાં એડેનોહાયપોફિસિસ (અગ્ર પિટ્યુટરી) ના અંતઃસ્ત્રાવોની સંપૂર્ણ નિષ્ફળતા અથવા અલ્પસ્ત્રાવને કારણે સિમન્ડનો રોગ (જેને પેનહાયપોપિટ્યુટારિઝમ પણ કહેવાય છે) થાય છે.
આ સ્થિતિમાં શરીરનું વજન ખૂબ જ ઘટી જવું,કેકેક્સિયા (અતિશય નબળાઈ),ગૌણ જાતીય લક્ષણોનો નાશ અને અકાળે વૃદ્ધત્વના ચિહ્નો જોવા મળે છે.

(B) $Pituitary$ (પિટ્યુટરી) ગ્રંથિને $Hypophysis$ (હાઈપોફિસિસ) સેરેબ્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેને ઘણીવાર 'માસ્ટર ગ્રંથિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે શરીરની ઘણી મહત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓનું નિયમન કરે છે અને અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ એ મગજના તળિયે આવેલી એક નાની,વટાણાના દાણા જેવડી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે.
તે $sella$ $turcica$ નામના અસ્થિમય ખાડામાં સ્થિત છે અને ઇન્ફન્ડીબ્યુલમ નામના વૃંત દ્વારા હાયપોથેલેમસ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,તેનું સાચું સ્થાન મગજ છે.

(D) એક્રોમેગેલી એ પુખ્ત વયના લોકોમાં પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ભાગમાંથી ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થતી સ્થિતિ છે. આના પરિણામે ખાસ કરીને ચહેરા,હાથ અને પગના હાડકાંની અસામાન્ય વૃદ્ધિ થાય છે.

(B) $FSH$ એટલે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન.
તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું ગોનાડોટ્રોપિન છે.
રાસાયણિક રીતે,$FSH$ એ ગ્લાયકોપ્રોટીન છે,જે પ્રોટીન શૃંખલા અને તેની સાથે જોડાયેલી કાર્બોહાઈડ્રેટ શૃંખલાઓનું બનેલું હોય છે.

(D) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ એડેનોહાઇપોફિસિસ અને ન્યુરોહાઇપોફિસિસમાં વિભાજિત છે.
$1$. એડેનોહાઇપોફિસિસ બે ભાગોનું બનેલું છે: $Pars \text{ distalis}$ (પાર્સ ડિસ્ટાલિસ) અને $Pars \text{ intermedia}$ (પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા).
$2$. ન્યુરોહાઇપોફિસિસને $Pars \text{ nervosa}$ (પાર્સ નર્વોસા) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી, પિટ્યુટરી ગ્રંથિ $Pars \text{ distalis}$, $Pars \text{ intermedia}$ અને $Pars \text{ nervosa}$ ની બનેલી છે.

(C) ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન),પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ખંડ દ્વારા ઉત્પન્ન અને સ્ત્રાવ થાય છે,જેને $adenohypophysis$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પ્રજનન અંગો (શુક્રપિંડ અને અંડપિંડ) ના કાર્યોનું નિયમન કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ પર કાર્ય કરીને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને કોર્ટિસોલ જેવા ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ અને $LH$ એ ગોનાડોટ્રોપિન છે જે પ્રજનન અંગો પર કાર્ય કરે છે,જ્યારે કોર્ટિસોલ એ પોતે ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ છે,ઉત્તેજક અંતઃસ્ત્રાવ નથી.

(C) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ને ગેમેટોકાઈનેટિક ફેક્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેને ગેમેટોકાઈનેટિક ફેક્ટર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે નર અને માદા બંનેમાં જનનકોષો (gametes) ના પ્રસાર અને પરિપક્વતાને ઉત્તેજિત કરે છે.
નરમાં,તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
માદામાં,તે અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) મેલાનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(MSH)$ ઘણા પૃષ્ઠવંશીઓમાં પિટ્યુટરી ગ્રંથિના $pars$ $intermedia$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
મનુષ્યોમાં,$pars$ $intermedia$ લગભગ $pars$ $distalis$ સાથે ભળી જાય છે.
$MSH$ મેલાનોસાઇટ્સ (મેલાનિન ધરાવતા કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યનું નિયમન કરે છે.
મેલાટોનિન એ પિનિયલ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત હોર્મોન છે,જે $MSH$ થી અલગ છે.
તેથી,તેના $pars$ $intermedia$ માંથી સ્ત્રાવ વિશેનું વિધાન આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી સચોટ જૈવિક વર્ણન છે.

(D) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$,લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ સહિતના અનેક આવશ્યક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
અગ્ર પિટ્યુટરીનું અધઃપતન અથવા અલ્પસ્ત્રાવ આ અંતઃસ્ત્રાવોની ઉણપ તરફ દોરી જાય છે.
$1$. ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) ની ઉણપ પ્રજનન નિષ્ફળતા અથવા વંધ્યત્વ તરફ દોરી જાય છે.
$2$. ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ની ઉણપથી ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં ઘટાડો થાય છે,જેના પરિણામે અતિશય નબળાઈ આવે છે.
$3$. ગ્રોથ હોર્મોન ગ્લુકોઝના ચયાપચયમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે; તેની ઉણપ રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડી શકે છે,જેને હાઈપોગ્લાયસેમિયા કહેવાય છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પરિસ્થિતિઓ અગ્ર પિટ્યુટરીના અધઃપતનના પરિણામો છે.

(A) લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ નો સ્ત્રાવ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ભાગ (anterior pituitary) અથવા $pars$ $distalis$ ના ગોનાડોટ્રોપિક કોષો (ખાસ કરીને બેસોફિલ કોષો) દ્વારા થાય છે.
$LH$ પ્રજનન તંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં સ્ત્રીઓમાં અંડપાત (ovulation) ને ઉત્તેજિત કરવું અને કોર્પસ લ્યુટિયમની જાળવણી કરવી,તેમજ પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોનના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

(A) પિટ્રેસિન એ $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) નું વ્યાપારી નામ છે,જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
તે મુખ્યત્વે કિડની પર કાર્ય કરીને પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી પેશાથી મૂત્ર દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટે છે.

(B) વેસોપ્રેસિન,જેને એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મૂત્રપિંડ નલિકાઓ (ખાસ કરીને દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા અને સંગ્રહણ નલિકા) પર કાર્ય કરીને પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે.
આ પ્રક્રિયા મૂત્ર દ્વારા પાણીના વ્યયને ઘટાડે છે,જેનાથી શરીરનું પાણીનું સંતુલન અને બ્લડ પ્રેશર જળવાઈ રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ એ એક એવી સ્થિતિ છે જે વધુ પડતા મંદ મૂત્રના ઉત્સર્જન અને અતિશય તરસ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
તે એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$,જેને વાસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેના અલ્પસ્ત્રાવ (ઉણપ) ને કારણે થાય છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
$ADH$ મૂત્રપિંડના નલિકાઓના દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા અને સંગ્રહ નલિકાઓમાંથી પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તેથી,$ADH$ ની ઉણપ પાણીના પુનઃશોષણને અટકાવે છે,જે ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસના લક્ષણો તરફ દોરી જાય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્ત્રીઓમાં અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે અને પુરુષોમાં શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે.
તેને ગેમેટોકાઇનેટિક ફેક્ટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$,જેને સોમેટોટ્રોપિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોષોમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરીને વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે. કોષીય સ્તરે,$GH$ એ $DNA$ માંથી $m-RNA$ ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન (પ્રત્યાંકન) ના દરને વધારે છે. $m-RNA$ ના ઉત્પાદનમાં આ વધારો પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં વધારો કરે છે,જે કોષ વૃદ્ધિ,પેશીઓના સમારકામ અને હાડપિંજરના વિકાસ માટે આવશ્યક છે.

(A) અગ્ર પિટ્યુટરી, જેને એડેનોહાઇપોફિસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ઘણા ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરે છે.
આમાં થાયરોઇડ સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ નો સમાવેશ થાય છે, જે થાયરોઇડ ગ્રંથિ પર કાર્ય કરે છે, અને ગોનાડોટ્રોપિન જેવા કે ફોલિકલ સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$, જે જનનપિંડ પર કાર્ય કરે છે.
પશ્ચ પિટ્યુટરી $(neurohypophysis)$ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા અંતઃસ્ત્રાવો $(oxytocin$ અને $vasopressin)$ નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે, તે પોતાના ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) એક્રોમેગેલી એ કિશોરાવસ્થા પછી પુખ્ત વયના લોકોમાં $STH$ (સોમેટોટ્રોપિક હોર્મોન અથવા વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ) ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
તે હાડકાંની અસામાન્ય વૃદ્ધિ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,ખાસ કરીને અંગો,નીચલા જડબા અને ચહેરાના લક્ષણોમાં,જે ઘણીવાર ગોરિલા જેવો દેખાવ,કાયફોસિસ (કૂબડ) અને આંખો પર હાડકાની બહાર નીકળેલી ધાર જેવી સ્થિતિમાં પરિણમે છે.

(D) $TSH$ નો અર્થ થાય છે થાયરોઇડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન (Thyroid Stimulating Hormone).
તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ગ્લાયકોપ્રોટીન હોર્મોન છે.
તે થાયરોઇડ ગ્રંથિને થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ઉત્પન્ન કરવા અને મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ તેના ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા ઘણી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓના સ્ત્રાવી કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
$1$. એડ્રીનલ બાહ્યકનું નિયમન અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવતા $ACTH$ (એડ્રીનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન) દ્વારા થાય છે.
$2$. થાયરોઇડ ગ્રંથિનું નિયમન અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવતા $TSH$ (થાયરોઇડ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) દ્વારા થાય છે.
$3$. શુક્રપિંડનું નિયમન અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવતા ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) દ્વારા થાય છે.
$4$. એડ્રીનલ મજ્જક પિટ્યુટરી ગ્રંથિના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ નથી; તેના બદલે,તે અનુકંપી ચેતાતંત્ર (sympathetic nervous system) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે તણાવના પ્રતિભાવમાં એપિનેફ્રાઇન અને નોર-એપિનેફ્રાઇનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) પ્રોલેક્ટિન એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્તન ગ્રંથિઓનો વિકાસ અને તેમાં દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરવાનું છે.
તેથી,પ્રોલેક્ટિનની અસર સ્તન ગ્રંથિઓમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. ગોનાડોટ્રોપિન્સ એ અગ્ર પિટ્યુટરી (એડેનોહાયપોફિસિસ) દ્વારા સ્ત્રવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે જનનપિંડો પર કાર્ય કરે છે.
$1$. ગોનાડોટ્રોપિન્સમાં $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન) નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. નરમાં,$FSH$ શુક્રકોષજનનને ઉત્તેજિત કરે છે,જ્યારે $LH$ લેડિગ કોષોને એન્ડ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. માદામાં,$FSH$ અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે,અને $LH$ અંડપાત પ્રેરે છે અને કોર્પસ લ્યુટિયમ જાળવી રાખે છે.
$4$. પ્રોલેક્ટીન (જેને $LTH$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સ્તન ગ્રંથિઓમાં દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે,પરંતુ તેને ગોનાડોટ્રોપિન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતું નથી.

(B) ઇસ્ટ્રોજન અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) અસર કરે છે. ખાસ કરીને,તે અગ્ર પિટ્યુટરીમાંથી ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,જે અંડકોષના ચક્રના નિયમન માટે આવશ્યક છે.

(B) આ સ્થિતિને એક્રોમેગાલી $(Acromegaly)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન,ખાસ કરીને હાડકાના છેડે આવેલી એપિફિસીયલ પ્લેટ્સ બંધ થયા પછી,ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
એક્રોમેગાલીના દર્દીઓ ગોરિલા જેવો દેખાવ ધરાવે છે,જેમાં મોટું માથું,બહાર નીકળેલા જડબા અને મોટા હાથ તથા પગ જોવા મળે છે.

(C) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે બાળકોમાં હાડકાં અને પેશીઓના વિકાસ માટે આવશ્યક છે.
જો અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ગંભીર ઈજા થાય,તો $GH$ નો સ્ત્રાવ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જશે અથવા બંધ થઈ જશે.
છોકરો માત્ર ચાર વર્ષનો હોવાથી,$GH$ ની ઉણપને કારણે તેનો શારીરિક વિકાસ અટકી જશે,એટલે કે છોકરાની ઊંચાઈમાં વધુ વધારો થશે નહીં.
અન્ય વિકલ્પો ખોટા છે કારણ કે થાયરોક્સિનનો સ્ત્રાવ $TSH$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,શુક્રકોષજનન તરુણાવસ્થા દરમિયાન થાય છે,અને સ્તન ગ્રંથીઓનો વિકાસ નાના છોકરામાં મુખ્ય બાબત નથી.

(C) $ACTH$ (એડ્રિનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિના બેસોફિલ કોષો દ્વારા,ખાસ કરીને પાર્સ ડિસ્ટાલિસ પ્રદેશમાંથી સ્ત્રવિત થાય છે.