Different glands and their hormones Questions in Gujarati

(D) કોર્પોરા એલાટા એ કીટકોના માથામાં આવેલી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે,જે સામાન્ય રીતે મગજ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ જુવેનાઈલ અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
જુવેનાઈલ અંતઃસ્ત્રાવ કીટકોના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે શરૂઆતના ડિંભ (larval) તબક્કા દરમિયાન પુખ્ત અવસ્થામાં રૂપાંતરણને અટકાવે છે,જેનાથી ડિંભ અવસ્થાનો સમયગાળો લંબાય છે.

(C) કીટકોમાં કાયાંતરણ મુખ્યત્વે $Ecdysone$ અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$Ecdysone$ એ કીટકોમાં પ્રોથોરેસિક ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો એક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે નિર્મોચન (molting) ની પ્રક્રિયા અને વિવિધ વિકાસશીલ તબક્કાઓ (ઈયળમાંથી કોષિત અને ત્યારબાદ પુખ્ત) વચ્ચેના રૂપાંતરણને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવોને ઘણીવાર "જૈવિક મધ્યસ્થી" અથવા "રાસાયણિક સંદેશાવાહકો" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચે છે, જ્યાં તેઓ વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે અને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવી રાખે છે। તેઓ ઉત્પાદન સ્થળ અને કાર્યસ્થળ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે।

(B) વિટામિન $D$ ને કેલ્સિફેરોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
કેલ્સિફેરોલની ઉણપને કારણે બાળકોમાં રીકેટ્સ (સુક્તાન) અને પુખ્ત વયના લોકોમાં ઓસ્ટિઓમલેશિયા નામનો રોગ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(B) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન ગ્રંથિઓ છે. તેમના સ્ત્રાવ,જેને અંતઃસ્ત્રાવો (hormones) કહેવામાં આવે છે,તે સીધા રુધિરમાં અથવા આસપાસના પેશીય પ્રવાહીમાં મુક્ત થાય છે,જ્યાંથી તેઓ રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(C) $Ptyalin$ એ લાળરસમાં જોવા મળતો ઉત્સેચક છે,જ્યારે $Thyroxin$,$Adrenocorticosteroid$ અને $Estradiol$ એ અંતઃસ્ત્રાવો છે. તેથી,$Ptyalin$ એ અસંગત છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન ગ્રંથિઓ છે જે તેમના રાસાયણિક સંદેશાવાહકોને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે. આ રાસાયણિક સંદેશાવાહકોને અંતઃસ્ત્રાવો (Hormones) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અંતઃસ્ત્રાવો સંકેત આપતા અણુઓ તરીકે કાર્ય કરે છે જે શરીરમાં ચયાપચય,વૃદ્ધિ અને પ્રજનન જેવી વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે. તેથી,અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓની ક્રિયા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે.

(C) 'હાર્મોન' (અંતઃસ્ત્રાવ) શબ્દ સૌપ્રથમ $1905$ માં $E. H. Starling$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ શબ્દનો ઉપયોગ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સીધા રુધિરમાં મુક્ત થતા રાસાયણિક સંદેશાવાહકો માટે કર્યો હતો.

(D) $T. Addison$ ને "અંતઃસ્ત્રાવવિજ્ઞાનના પિતા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમને આ પદવી એટલા માટે આપવામાં આવી છે કારણ કે તેમણે સૌપ્રથમ $Addison's$ રોગનું વર્ણન કર્યું હતું, જે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સના નાશને કારણે થાય છે, જે અંતઃસ્ત્રાવી વિકૃતિઓના અભ્યાસની શરૂઆત દર્શાવે છે.

(A) . કફર કોષો એ યકૃતના સાઇનુસોઇડ્સના અસ્તરમાં આવેલા વિશિષ્ટ મેક્રોફેજ છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય ફેગોસાઇટોસિસ (ભક્ષણ) છે,જેમાં તેઓ રોગકારકો,કચરો અને જૂના રક્તકણોનો નાશ કરે છે. તેઓ કોઈ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરતા નથી.
$B$. વૃષણમાં આવેલા લેડિગ કોષો (આંતરાલીય કોષો) ટેસ્ટોસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$C$. અંડાશયના કોર્પસ લ્યુટિયમમાં આવેલા લ્યુટીન કોષો પ્રોજેસ્ટેરોન અને થોડા પ્રમાણમાં ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$. થાયરોઇડ ગ્રંથિના પેરાફોલિક્યુલર કોષો ($C$-કોષો) કેલ્સિટોનિન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓને નલિકાવિહીન ગ્રંથિઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ તેમના સ્ત્રાવના વહન માટે કોઈ નલિકાઓ ધરાવતી નથી.
તેના બદલે,તેઓ તેમના સ્ત્રાવ,જેને અંતઃસ્ત્રાવો (hormones) કહેવાય છે,તેને સીધા જ આસપાસના રુધિર પ્રવાહમાં મુક્ત કરે છે,જેથી તે લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચી શકે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$,$B$,અને $C$ અંતઃસ્ત્રાવી અથવા બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે જે અંતઃસ્ત્રાવો અથવા ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$ (મૂત્રપિંડ) મુખ્યત્વે ઉત્સર્જન અંગ છે જે ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,તે ગ્રંથિ નથી.

(B) સાચો સમૂહ $\text{સ્વાદુપિંડ}$, $\text{પિટ્યુટરી}$ અને $\text{થાયરોઈડ}$ છે.
$1$. $\text{સ્વાદુપિંડ}$: $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ અને $\text{ગ્લુકાગોન}$નો સ્ત્રાવ કરે છે, જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સ્તરના મુખ્ય નિયંત્રકો છે.
$2$. $\text{પિટ્યુટરી}$: $ACTH$ (એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન) જેવા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા કાર્બોદિત ચયાપચયનું પરોક્ષ રીતે નિયમન કરે છે, જે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. $\text{થાયરોઈડ}$: $\text{થાયરોક્સિન}$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો આંતરડામાંથી મોનોસેકેરાઈડ્સના શોષણને ઉત્તેજિત કરે છે અને $\text{ગ્લાયકોજીનોલિસિસ}$ (ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં વિઘટન) ને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(D) ઓક્સિટોસિન હોર્મોન ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને બાળકના જન્મ સમયે તેના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.
વેસોપ્રેસિન,જેને $Antidiuretic$ $Hormone$ $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કિડની પર કાર્ય કરે છે અને દૂરસ્થ નલિકાઓ દ્વારા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી પેશાબના નિકાલમાં ઘટાડો થાય છે. તે રક્તવાહિનીઓના સંકોચનનું કારણ પણ બને છે,જે ધમનીય રક્ત દબાણમાં વધારો કરે છે.

(A) પેરાથોર્મોન $(PTH)$ પેરાથાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે અસ્થિના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર વધારે છે.
કેલ્સિટોનિન થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે અસ્થિના પુનઃશોષણને અવરોધીને રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર ઘટાડે છે.
આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો રુધિરમાં કેલ્શિયમના સ્તર પર વિરોધી અસરો ધરાવતા હોવાથી,તેઓ એકબીજાના વિરોધી (antagonistic) ગણાય છે.

(D) ઇન્સ્યુલિન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર નિયંત્રિત કરે છે.
તે મુખ્યત્વે કંકાલ સ્નાયુઓ,હૃદયના સ્નાયુઓ અને મેદસ્વી પેશી જેવી ઇન્સ્યુલિન-સંવેદનશીલ પેશીઓ પર કાર્ય કરે છે,જ્યાં તે $GLUT4$ ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર્સને કોષરસ પટલ તરફ સ્થળાંતરિત કરવામાં મદદ કરે છે.
જોકે,આંતરડાના શ્લેષ્મકલા,મગજ અને રક્તકણોમાં ગ્લુકોઝનું શોષણ ઇન્સ્યુલિન-સ્વતંત્ર હોય છે,કારણ કે આ પેશીઓ અલગ પ્રકારના ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર્સ (જેમ કે $GLUT2$ અથવા $GLUT1$) નો ઉપયોગ કરે છે,જેમને તેમની પ્રવૃત્તિ માટે ઇન્સ્યુલિનની જરૂર હોતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ આંતરડાના શ્લેષ્મકલા છે.

(C) $Progesterone$,$Testosterone$ અને $Estrogen$ એ પ્રજનન ગ્રંથિઓ (અંડપિંડ અને શુક્રપિંડ) દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો છે. $Adrenaline$ (જેને $Epinephrine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રવતો અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે એડ્રિનલ ગ્રંથિનો ભાગ છે,પ્રજનન ગ્રંથિનો નહીં.

(B) કશિંગ્સ સિન્ડ્રોમ એ એડ્રિનલ ગ્રંથિના એડ્રિનલ કોર્ટેક્સમાંથી ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ (જેમ કે કોર્ટિસોલ) ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
મિક્સેડેમા એ થાયરોઇડ ગ્રંથિમાંથી થાયરોઇડ હોર્મોન્સ (થાયરોક્સિન) ના અલ્પ સ્ત્રાવને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
તેથી,કશિંગ્સ સિન્ડ્રોમ એડ્રિનલ ગ્રંથિ સાથે અને મિક્સેડેમા થાયરોઇડ ગ્રંથિ સાથે સંકળાયેલ છે.
આમ,સાચો ક્રમ એડ્રિનલ અને થાયરોઇડ છે.

(C) સિમ્પેથિન એ સહાનુભૂતિશીલ ચેતાના અંત (sympathetic nerve endings) દ્વારા મુક્ત થતા રાસાયણિક પદાર્થનું વર્ણન કરવા માટે વપરાતું ઐતિહાસિક નામ હતું. પાછળથી તેને $Nor-adrenaline$ (જેને $Nor-epinephrine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું હતું. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) એપિનેફ્રાઇન એ એમિનો એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે. ખાસ કરીને,તે ટાયરોસિન નામના એમિનો એસિડમાંથી બને છે. તે કેટેકોલામાઇન્સના વર્ગમાં આવે છે,જેનું સંશ્લેષણ એડ્રિનલ મેડ્યુલામાં થાય છે. આની સરખામણીમાં,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન એ સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે,અને પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન એ ફેટી એસિડના વ્યુત્પન્ન છે.

(A) પ્રોલેક્ટીન અંતઃસ્ત્રાવ,જેને લ્યુટોટ્રોપિક હોર્મોન $(LTH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની શોધ $1932$ માં ઓસ્કાર રિડલ અને તેમના સહયોગીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમણે કબૂતરો અને અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓની સ્તન ગ્રંથીઓમાં દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરવામાં તેની ભૂમિકા ઓળખી હતી. તેથી,સાચો જવાબ રિડલ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ઇસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન) એ પ્રોટીન નથી પરંતુ કોલેસ્ટ્રોલમાંથી બનેલા સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે. રિલેક્સિન એ પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો સ્ટીરોઇડ પ્રકારના હોય છે. વેસોપ્રેસિન $(ADH)$ એ એન્ટિડાય્યુરેટિક અંતઃસ્ત્રાવ છે. $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) અને $ICSH$ (ઇન્ટરસ્ટિશિયલ સેલ-સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ અલગ-અલગ જાતિઓમાં એક જ અંતઃસ્ત્રાવ માટે વપરાતા નામ છે. ગ્લુકાગોન એ કેટાબોલિક અંતઃસ્ત્રાવ છે કારણ કે તે ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં વિઘટન (ગ્લાયકોજેનોલિસિસ) પ્રેરે છે.

(B) પ્રોજેસ્ટેરોન એ એક સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે લિપિડ (ચરબી) નું વ્યુત્પન્ન છે.
તેથી,તેની રાસાયણિક પ્રકૃતિ સ્ટીરોઇડ પ્રકારની છે.

(C) અંડપિંડ $Estrogen$ અને $Progesterone$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
શુક્રપિંડ $Androgens$ (મુખ્યત્વે $Testosterone$) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
સ્વાદુપિંડ એક મિશ્ર ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે અને $Insulin$ તથા $Glucagon$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
બરોળ એ લસિકા તંત્રનું અંગ છે જે રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને જૂના રક્તકણોના નાશમાં ભાગ લે છે; તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરતું નથી અને કોઈ પણ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરતું નથી.

(C) સેરોટોનિન એ એક ન્યુરોટ્રાન્સમીટર અને હોર્મોન છે જે મુખ્યત્વે જઠરાંત્રિય માર્ગમાં એન્ટેરોક્રોમાફિન કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે। જો કે, સ્વાદુપિંડમાં આવેલા $Langerhans$ ના ટાપુઓના સંદર્ભમાં, તે જાણીતું છે કે $\delta$ કોષો સોમેટોસ્ટેટિનના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે, જ્યારે $\alpha$ કોષો ગ્લુકાગોન અને $\beta$ કોષો ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરે છે। કેટલાક વિશિષ્ટ શારીરિક સંદર્ભોમાં, સેરોટોનિન સ્વાદુપિંડમાં ઇન્સ્યુલિનના સ્ત્રાવના નિયમન સાથે પણ સંકળાયેલું છે, જે ઘણીવાર $\delta$ કોષો અથવા અન્ય વિશિષ્ટ કોષોની પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલું હોય છે। જીવવિજ્ઞાનના ઘણા સ્પર્ધાત્મક સંદર્ભોમાં આપવામાં આવેલા પ્રમાણભૂત વિકલ્પોને જોતા, $\delta$ કોષો વારંવાર સ્વાદુપિંડમાં સેરોટોનિન સાથે સંકળાયેલા નિયમનકારી માર્ગો સાથે જોડાયેલા હોય છે।

(C) સ્ત્રીઓમાં ચહેરા પર વાળ આવવા,જેને હર્સ્યુટિઝમ (hirsutism) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે અંતઃસ્ત્રાવોના અસંતુલનને કારણે થાય છે. ખાસ કરીને,તે ઘણીવાર એન્ડ્રોજન (પુરુષ જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો જેમ કે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના વધારાને કારણે અથવા આ અંતઃસ્ત્રાવો પ્રત્યે વાળના ફોલિકલ્સની વધેલી સંવેદનશીલતાને કારણે થાય છે. આ અંતઃસ્ત્રાવો અંડાશય અથવા એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી,આ શારીરિક ફેરફારમાં અંતઃસ્ત્રાવી નિયમન એ મુખ્ય પરિબળ છે.

(B) એપિનેફ્રિન (જેને એડ્રેનાલિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક અંતઃસ્ત્રાવ અને ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય છે જે શરીરની 'ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે તે મુક્ત થાય છે,ત્યારે તે હૃદયના ધબકારા અને સંકોચન બળમાં વધારો કરીને હૃદય પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી હૃદયની પ્રવૃત્તિ ઉત્તેજિત થાય છે.
મેસ્કેલિન,$LSD$ અને હશીશ એ ભ્રામક અથવા મનોવિકૃત પદાર્થો છે જે એપિનેફ્રિનની જેમ હૃદયના ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ (રેનીન) છે.
રેનીન એ જઠરની જઠર ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પાચક ઉત્સેચક છે,જે શિશુઓમાં દૂધના પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.
સીક્રીટિન,કેલ્સીટોનીન અને ઓક્સીટોસીન એ ત્રણેય અંતઃસ્ત્રાવો છે.
સીક્રીટિન એ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવ છે,કેલ્સીટોનીન એ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે અને ઓક્સીટોસીન એ ન્યુરોહાઈપોફિઝિયલ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
આમ,રેનીન એ ઉત્સેચક હોવાથી તે બાકીના વિકલ્પોથી અલગ પડે છે.

(B) ક્રોમિયમ એ એક આવશ્યક ટ્રેસ તત્વ છે જે કાર્બોહાઇડ્રેટ અને લિપિડ ચયાપચયમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તે ઈન્સ્યુલિનની ક્રિયાને વધારે છે,જે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના ગ્રહણ માટે જવાબદાર હોર્મોન છે. ઈન્સ્યુલિન સિગ્નલિંગને સક્રિય કરીને,ક્રોમિયમ સામાન્ય રક્ત ગ્લુકોઝ સ્તર જાળવવામાં મદદ કરે છે. તેથી,ગ્લુકોઝના ગ્રહણમાં ઈન્સ્યુલિનની મહત્તમ અસર માટે તેને આવશ્યક માનવામાં આવે છે.

(B) થોમસ એડીસનને એન્ડોક્રાઈનોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે એડિસન રોગ તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિનું વર્ણન કર્યું હતું,જે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા પૂરતા પ્રમાણમાં અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન ન થવાને કારણે થાય છે. તેમના કાર્યએ અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રના અભ્યાસનો પાયો નાખ્યો હતો.

(D) $Thomas \, Addison$ ને એન્ડોક્રાઈનોલોજી (અંતઃસ્ત્રાવી વિજ્ઞાન) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ એક બ્રિટિશ ચિકિત્સક હતા જેમણે $1855$ માં એડિસનનો રોગ $(Addison's \, disease)$ વર્ણવ્યો હતો,જે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓની નિષ્ફળતાને કારણે થાય છે. એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ પરના તેમના અગ્રણી કાર્યએ અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રના અભ્યાસનો પાયો નાખ્યો હતો.

(A) $CCK-PZ$ (કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન-પેન્ક્રિયોઝાઈમિન) અંતઃસ્ત્રાવ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે પિત્તાશય પર કાર્ય કરીને તેના સંકોચનને પ્રેરે છે,જેનાથી પિત્તરસ પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) $\text{યકૃત}$ એ માનવ શરીરમાં સૌથી મોટું આંતરિક અંગ અને સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે। તે પિત્તનું ઉત્પાદન, ડિટોક્સિફિકેશન અને પ્લાઝ્મા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ સહિત વિવિધ ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરે છે। જોકે $\text{થાયરોઇડ}$ એ સૌથી મોટી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે, પરંતુ $\text{યકૃત}$ એ એકંદરે સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે।

(B) ફેરોમોન્સ એ સજીવ દ્વારા પર્યાવરણમાં મુક્ત કરવામાં આવતા રાસાયણિક પદાર્થો છે,જે સમાન જાતિના અન્ય સજીવોના વર્તન અથવા દેહધર્મવિદ્યા પર અસર કરે છે.
આ પદાર્થો શરીરની બહાર મુક્ત થાય છે અને સામાન્ય રીતે બહિસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ (જેમ કે સુગંધ ગ્રંથિઓ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જેમાં તેમના સ્ત્રાવને શરીરની સપાટી સુધી પહોંચાડવા માટે નલિકાઓ હોય છે.

(C) $1$. પિટ્યુટરી ગ્રંથિ $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે સાચું જોડકું છે.
$2$. થાયરોઈડ ગ્રંથિ $T_4$ (થાયરોક્સિન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે સાચું જોડકું છે.
$3$. સ્વાદુપિંડમાં આવેલા લેંગરહાન્સનાં કોષપુંજ ઈન્સ્યુલીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે સાચું જોડકું છે.
$4$. કેલ્સિટોનીનનો સ્ત્રાવ થાયરોઈડ ગ્રંથિ (ખાસ કરીને પેરાફોલિક્યુલર અથવા $C$-કોષો) દ્વારા થાય છે,અંડપિંડ દ્વારા નહીં. તેથી,'અંડપિંડ - કેલ્સિટોનીન' જોડકું ખોટું છે.

(D) $Gastrin$,$Renin$ અને $Oxytocin$ એ બધા અંતઃસ્ત્રાવો અથવા અંતઃસ્ત્રાવ જેવા પદાર્થો છે જે શારીરિક નિયમનમાં ભાગ લે છે.
$Gastrin$ એ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરના એસિડના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$Renin$ એ કિડની દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે જે $Renin-Angiotensin-Aldosterone$ સિસ્ટમમાં અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Oxytocin$ એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અને પશ્ચ પિટ્યુટરી દ્વારા મુક્ત થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$Creatinine$ એ સ્નાયુઓમાં ક્રિએટીન ફોસ્ફેટના ચયાપચયની નકામી નીપજ છે જે કિડની દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે; તે કોઈ અંતઃસ્ત્રાવ કે સિગ્નલિંગ અણુ નથી.

(D) સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો કોલેસ્ટેરોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં એન્ડ્રોજન,ઈસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન,કોર્ટિસોલ અને અલ્ડોસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે. રિલેક્સીન એ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે,સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ નથી. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) ગાયનેકોમેસ્ટીયા એ એક તબીબી સ્થિતિ છે જે નરમાં સ્તન પેશીઓના અસામાન્ય વિકાસ અથવા વૃદ્ધિ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ સ્થિતિ ઘણીવાર ઇસ્ટ્રોજન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન હોર્મોન્સ વચ્ચેના અસંતુલનને કારણે થાય છે.
તે હોર્મોનલ ફેરફારો,અમુક દવાઓ અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને કારણે થઈ શકે છે.

(B) આ અંતઃસ્ત્રાવો નીચે મુજબ ઓળખાય છે:
$1$. દૂધનો સ્ત્રાવ (લેક્ટેશન) પ્રોલેક્ટિન $(PRL)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$2$. દૂધનું વહન (મિલ્ક ઇજેક્શન) ઓક્સિટોસિન $(OT)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$3$. અંડપિંડમાં અંડપુટિકાની વૃદ્ધિ ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $PRL, OT$ અને $FSH$ છે.

(B) શુક્રપિંડ $(Testis)$ એન્ડ્રોજન્સ (દા.ત.,$Testosterone$) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
જઠર $(Stomach)$ ગેસ્ટ્રિન,સિક્રેટિન અને કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
સ્વાદુપિંડ $(Pancreas)$ ઈન્સ્યુલીન અને ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
બરોળ $(Spleen)$ એ લસિકા અંગ છે જે રુધિરના ગાળણ અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં ભાગ લે છે; તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરતું નથી અને કોઈપણ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરતું નથી.

(C) $ADH$ (એન્ટી-ડાયયુરેટિક હોર્મોન),જેને વાસોપ્રેસીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તેને ઐતિહાસિક રીતે પીટ્રસીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,$ADH$,પીટ્રસીન અને વાસોપ્રેસીન એ એક જ અંતઃસ્ત્રાવના વિવિધ નામ છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવ એ પોષકતત્ત્વ ન હોય તેવો રાસાયણિક સંદેશાવાહક છે,જે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ દ્વારા અલ્પ માત્રામાં ઉત્પન્ન થાય છે. આ ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના સ્ત્રાવને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે જેથી તે લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચી શકે. તેથી,સાચી વ્યાખ્યા એ છે કે અંતઃસ્ત્રાવ એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિનો સ્ત્રાવ છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન ગ્રંથિઓ છે. તેઓ તેમના સ્ત્રાવને,જેને અંતઃસ્ત્રાવો (hormones) કહેવામાં આવે છે,સીધા આસપાસની રુધિર કેશિકાઓ અથવા રુધિરમાં ઠાલવે છે,જેથી તે લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચી શકે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ એ નલિકાવિહીન ગ્રંથિ છે જે અંતઃસ્ત્રાવોનો સીધો રુધિરમાં સ્ત્રાવ કરે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (સ્વાદુપિંડ,એડ્રિનલ ગ્રંથિ અને થાયરોઈડ ગ્રંથિ) એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે.
$D$ (લાળ ગ્રંથિ) એ બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે કારણ કે તે નલિકાઓ દ્વારા મુખગુહામાં લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,લાળ ગ્રંથિ એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ નથી.

(C) ઈન્સ્યુલીન તૈયારીઓને તેમની કાર્ય કરવાની અવધિના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$IZS$ એટલે કે $Insulin Zinc Suspension$, જે એક પ્રકારની સુધારેલી ઈન્સ્યુલીન તૈયારી છે।
$PZI$ એટલે કે $Protamine Zinc Insulin$, જે અન્ય એક પ્રકારની સુધારેલી ઈન્સ્યુલીન તૈયારી છે।
$IZS$ અને $PZI$ બંને ઈન્સ્યુલીનના કૃત્રિમ સ્વરૂપો છે જેનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસ મેલિટસની સારવારમાં થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $C$ છે।

(A) અંતઃસ્ત્રાવ એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રાસાયણિક પદાર્થ છે જે રાસાયણિક સંદેશાવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
એડ્રિનાલિન એ એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
વિટામિન $D$ એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે પ્રો-હોર્મોન તરીકે કાર્ય કરે છે (તે શરીરમાં અંતઃસ્ત્રાવમાં રૂપાંતરિત થાય છે),પરંતુ તેને અંતઃસ્ત્રાવી સ્ત્રાવના કડક અર્થમાં વિટામિન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે નહીં.
તેથી,વિટામિન $D$ સાચો જવાબ છે.

(D) $\text{શુક્રપિંડ}$ (નરમાં) $\text{ટેસ્ટોસ્ટેરોન}$ જેવા એન્ડ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે। $\text{જરાયુ}$ (સગર્ભા સ્ત્રીઓમાં) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને $Human \text{ } Chorionic \text{ } Gonadotropin \text{ } (hCG)$, $Human \text{ } Placental \text{ } Lactogen \text{ } (hPL)$, $Estrogens$ અને $Progesterone$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે। તેથી, બંને અંગો અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ સાથે સંકળાયેલા છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પેરાથાઇરોઇડ અને એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ સંપૂર્ણપણે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે કારણ કે તેઓ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરે છે અને તેમને સીધા રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત કરે છે,જેથી તેઓ શરીરના દૂરના ભાગોમાં આવેલા લક્ષ્ય અંગો પર કાર્ય કરી શકે.
થાઇમસ,શુક્રપિંડ,અંડપિંડ અને સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર ગ્રંથિઓ છે (જે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને કાર્યો ધરાવે છે) અથવા અન્ય બિન-અંતઃસ્ત્રાવી કાર્યો પણ ધરાવે છે.
તેથી,માત્ર અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ ધરાવતી જોડી પેરાથાઇરોઇડ અને એડ્રિનલ છે.

(D) $Gastrin$,$Secretin$,અને $Cholecystokinin$ એ જઠરાંત્રિય માર્ગ (gastrointestinal tract) દ્વારા સ્ત્રવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$Androgens$ એ મુખ્યત્વે શુક્રપિંડ (Leydig કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થતા સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે અને તે પ્રજનન અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રનો ભાગ છે,જઠરાંત્રિય માર્ગનો નહીં.
તેથી,$Androgens$ એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(C) અંતઃસ્ત્રાવોને તેમની રાસાયણિક પ્રકૃતિના આધારે પેપ્ટાઇડ, સ્ટિરોઇડ, આયોડોથાયરોનિન અને એમિનો-એસિડના વ્યુત્પન્ન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. $\text{એપિનેફ્રાઇન}$ એ એમિનો-એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે.
$2$. $\text{ગ્લુકાગોન}$ અને $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ એ પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$3$. $\text{એસ્ટ્રાડાયોલ}$ એ કોલેસ્ટ્રોલમાંથી બનેલ સ્ટિરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.