Thyroid Gland Questions in Gujarati

(A) દેડકામાં કાયાંતરણ એ ટેડપોલમાંથી પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતરિત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવ,થાઇરોક્સિન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
થાઇરોક્સિનના સંશ્લેષણ માટે આયોડિન એક મુખ્ય ઘટક તરીકે જરૂરી છે.
તેથી,પાણીમાં આયોડિનની હાજરી થાઇરોક્સિનના ઉત્પાદન માટે અનિવાર્ય છે,જે ટેડપોલના પુખ્ત દેડકામાં થતા કાયાંતરણને પ્રોત્સાહિત કરે છે અને ઝડપી બનાવે છે.

(C) આયોડિન એ થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ,ખાસ કરીને $T_3$ (ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન) અને $T_4$ (થાયરોક્સિન) ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક ટ્રેસ તત્વ છે.
આ હોર્મોન્સ બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ અને શરીરના સામાન્ય ચયાપચયને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આયોડિનની ઉણપને કારણે આ હોર્મોન્સનું ઉત્પાદન ઘટે છે,જેના પરિણામે હાઇપોથાઇરોડિઝમ થાય છે,જે શરીરની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે.

(D) આયોડિન એ થાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે.
આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો આવે છે,જેને $Goitre$ (ગલગંડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Kwashiorkor$ અને $Marasmus$ એ પ્રોટીન-ઉર્જાના કુપોષણને કારણે થાય છે,જ્યારે $Anaemia$ સામાન્ય રીતે આયર્નની ઉણપને કારણે થાય છે.

(B) થાઇરોક્સિન $(T_4)$ અને વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ શરીરમાં વૃદ્ધિ અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સહકારી રીતે કાર્ય કરે છે.
વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના સામાન્ય સ્ત્રાવ અને કાર્ય માટે થાઇરોક્સિન આવશ્યક છે.
તેથી,થાઇરોક્સિનની હાજરીમાં વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવની પ્રવૃત્તિ વધે છે,કારણ કે થાઇરોક્સિન પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને ઉત્તેજિત કરે છે જે $GH$ ની અસરોને ટેકો આપે છે.

(D) કેલ્સિટોનિન એ એક પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર ઘટાડીને કેલ્શિયમ હોમિયોસ્ટેસિસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તે થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાં આવેલા પેરાફોલિક્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જેને $C$-કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) સામાન્ય ગોઇટર આહારમાં આયોડિનના ઓછા સેવનને કારણે થાય છે.
ગોઇટર એ થાઇરોઇડ ગ્રંથિના કદમાં વધારો થવાને કારણે ગળામાં આવતી સોજો છે.
આયોડિન એ થાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તેની ઉણપ હાઇપોથાઇરોડિઝમ તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું કદ વધે છે.

(C) સાચો જવાબ છે. પુખ્ત વયના લોકોમાં થાયરોક્સિનની ઉણપને કારણે મિક્સોડિમા થાય છે.
મિક્સોડિમાની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા એ છે કે આલ્બ્યુમિનસ મિક્સોમેટસ પેશીઓના જમા થવાને કારણે ચહેરો અને હાથ સૂજી જાય છે.

(D) ક્રેટિનિઝમ એ બાળપણમાં અથવા જન્મથી થાયરોઇડ હોર્મોન્સ (થાયરોક્સિન) ના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિને બાળપણની હાઇપોથાયરોઇડિઝમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં શારીરિક વિકાસ અટકી જવો (વામનતા) અને માનસિક મંદતાનો સમાવેશ થાય છે.

(B) . એક્સોપ્થેલમિક ગોઇટર $(Grave's\,disease)$ એ હાઇપરથાઇરોડિઝમનો એક પ્રકાર છે.
આ રોગ થાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોના વધુ પડતા ઉત્પાદનને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે ચયાપચયનો દર અસામાન્ય રીતે ઊંચો રહે છે.
તેના ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં આંખના ડોળા બહારની તરફ ઉપસી આવવા (protrusion) નો સમાવેશ થાય છે,જે આંખના કક્ષમાં પ્રવાહી અને સંયોજક પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતું અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે દેડકાના ટેડપોલના પુખ્ત દેડકામાં થતા કાયાંતરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. થાયરોક્સિનના પૂરતા સ્તર વિના,ટેડપોલ કાયાંતરણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકતું નથી.

(D) થાયરોક્સિનનું સૌપ્રથમ સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં અલગીકરણ એડવર્ડ કેલ્વિન કેન્ડલ દ્વારા $1914$ માં કરવામાં આવ્યું હતું.
આપેલા વિકલ્પો ($A$,$B$,$C$) માંથી કોઈ પણ સાચું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) વર્ણવેલ લક્ષણો,જેમ કે જાડા,ઠીંગણા અને મજબૂત બાંધાના હોવા,સાથે મંદ બુદ્ધિ જેવો દેખાવ અને બહાર નીકળેલી જીભ,તે $Cretinism$ (જડવામનતા) ના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
$Cretinism$ એ ગર્ભકાળ દરમિયાન અથવા બાળપણમાં થાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ની ઉણપને કારણે થતી સ્થિતિ છે (જન્મજાત હાઇપોથાઇરોડિઝમ).
આ અંતઃસ્ત્રાવો સામાન્ય શારીરિક વૃદ્ધિ અને માનસિક વિકાસ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Thyroid$ છે.

(A) ઉભયજીવીઓમાં કાયાંતરણ,જેમ કે ટેડપોલનું પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતર,થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને થાયરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$,માં આયોડિન એક આવશ્યક ઘટક તરીકે હોય છે.
તેથી,આ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે આયોડિન $(I_2)$ ની હાજરી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
જો ટેડપોલ જે પાણીમાં વિકાસ પામી રહ્યા હોય તેમાં આયોડિન ઉમેરવામાં આવે,તો તે થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોના ઉત્પાદનને વેગ આપે છે,જેનાથી કાયાંતરણની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.

(A) થાયરોઇડ ગ્રંથિ રુધિરમાં થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના સ્તર પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
જ્યારે થાયરોઇડ હોર્મોનનો સ્ત્રાવ વધુ હોય (હાઇપરથાયરોઇડિઝમ),ત્યારે ગ્રંથિ ઘણીવાર અતિશય સક્રિયતા અથવા ગ્રેવ્સ રોગ જેવી સ્વયંપ્રતિરક્ષા સ્થિતિઓને કારણે મોટી થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે થાયરોઇડ હોર્મોનનો સ્ત્રાવ ઓછો હોય (હાઇપોથાયરોઇડિઝમ),ત્યારે પિટ્યુટરી ગ્રંથિ થાયરોઇડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ નો સ્ત્રાવ વધારે છે.
$TSH$ દ્વારા આ સતત ઉત્તેજનાને કારણે થાયરોઇડ ગ્રંથિ વધુ હોર્મોન ઉત્પન્ન કરવાના પ્રયાસમાં કદમાં વધે છે,જેને ગોઇટર (ગલગંડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,હાઇપરથાયરોઇડિઝમ અને હાઇપોથાયરોઇડિઝમ બંને કિસ્સાઓમાં,ગ્રંથિ સામાન્ય રીતે મોટી થાય છે.

(B) થાઇરોઇડ ગ્રંથિ થાઇરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો શરીરના બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ ને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ કોષીય શ્વસનની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે શરીરના કોષોમાં ઓક્સિજનનો વપરાશ અને ઉર્જા $(ATP)$ નું ઉત્પાદન વધારે છે.
તેથી,શરીરના કોષોમાં ઉર્જા મુક્ત કરવાની પ્રક્રિયા થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા શરૂ અને નિયંત્રિત થાય છે.

(C) અંતઃસ્ત્રાવી વિકાર ત્યારે થાય છે જ્યારે અંતઃસ્ત્રાવોના સ્તરમાં અસંતુલન હોય અથવા અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓની કામગીરીમાં ખામી સર્જાય.
$A$. ન્યુમોનિયા એ બેક્ટેરિયા,વાયરસ અથવા ફૂગ દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો ચેપ છે.
$B$. ટાઈફોઈડ એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે.
$C$. ગોઈટર એ થાયરોઈડ ગ્રંથિનું કદ વધવાની સ્થિતિ છે,જે એક અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે. તે સામાન્ય રીતે આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે,જે થાયરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી છે. તેથી,તેને અંતઃસ્ત્રાવી વિકાર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$D$. કમળો એ બિલીરૂબિનના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે થતી સ્થિતિ છે,જે ઘણીવાર યકૃતની ખામી સાથે સંબંધિત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) હાઈપોથાઈરોડિઝમ એ થાઈરોઈડ હોર્મોન્સની ઉણપને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં ચયાપચયના દરમાં ઘટાડો,વજનમાં વધારો અને સુસ્તીનો સમાવેશ થાય છે.
ગંભીર કિસ્સાઓમાં,જેમ કે મિક્સેડેમા (myxedema),ત્વચાની નીચેના પેશીઓમાં મ્યુકસ જેવા પદાર્થો,ખાસ કરીને આલ્બ્યુમિન પ્રોટીન અને પોલિસેકરાઈડ્સનો જમાવડો થાય છે,જેના કારણે સોજો આવે છે.
વજનમાં ઘટાડો,ચયાપચયના દરમાં વધારો અને ચિડિયાપણું એ હાઈપરથાઈરોડિઝમની લાક્ષણિકતાઓ છે,હાઈપોથાઈરોડિઝમની નહીં.

(D) એન્ટિથાઇરોઇડ પદાર્થો એવા સંયોજનો છે જે થાઇરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ,મુક્તિ અથવા કાર્યમાં દખલ કરે છે.
$1$. થાયોસાયનેટ આયનો થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા આયોડાઇડના શોષણને અટકાવે છે.
$2$. પ્રોપાઇલથાયોયુરેસિલ એ થાઇરોઇડ પેરોક્સિડેઝ ઉત્સેચકને અટકાવે છે,જે થાયરોગ્લોબ્યુલિનમાં ટાયરોસિનના આયોડિનેશન માટે આવશ્યક છે.
$3$. અકાર્બનિક આયોડાઇડની ઊંચી સાંદ્રતા (વોલ્ફ-ચાઇકોફ અસર) થાઇરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ અને મુક્તિને કામચલાઉ ધોરણે અટકાવી શકે છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પદાર્થોને એન્ટિથાઇરોઇડ પદાર્થો ગણવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
ગોઇટર એ થાયરોઇડ ગ્રંથિનું કદ વધવાની સ્થિતિ છે,જે મુખ્યત્વે આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે.
આયોડિન એ જમીન અને પાણીમાં મળી આવતું એક સૂક્ષ્મ તત્વ છે,પરંતુ પર્વતીય વિસ્તારોમાં ધોવાણ અને બરફ ઓગળવાને કારણે જમીનમાંથી આયોડિન ધોવાઈ જાય છે.
પરિણામે,આ વિસ્તારોમાં મળતા પાણી અને પાક બંનેમાં આયોડિનની ઉણપ હોય છે.
આયોડિન એ થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક હોવાથી,તેની ઉણપને કારણે થાયરોઇડ ગ્રંથિનું કદ વધે છે,જેને ગોઇટર કહેવામાં આવે છે.

(D) $Thyroid$ ગ્રંથિ નાની પુટિકાઓ (follicles) ની બનેલી હોય છે,જે પોલા ગોળા છે અને તેની દીવાલ ઘનાકાર અધિચ્છદના એક સ્તરની બનેલી હોય છે.
આ પુટિકાઓમાં,થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો બાહ્યકોષીય અવકાશમાં સંગ્રહિત થાય છે,જે થાયરોગ્લોબ્યુલિન નામના પ્રોટીન સાથે જોડાયેલા હોય છે,જે પુટિકાના કોષો દ્વારા નિર્મિત થાય છે.
અંતઃસ્ત્રાવોને રુધિરમાં મુક્ત કરવા માટે,અધિચ્છદ કોષો પિનોસાઇટોસિસ દ્વારા થાયરોગ્લોબ્યુલિનને ગ્રહણ કરે છે અને ત્યારબાદ થાયરોગ્લોબ્યુલિન અણુમાંથી સક્રિય અંતઃસ્ત્રાવને અલગ કરે છે.

(D) $BMR$ (બેઝલ મેટાબોલિક રેટ) મુખ્યત્વે થાયરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ હોર્મોન્સ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ હોર્મોન્સ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
થાયરોક્સિન કોષીય શ્વસન અને ઓક્સિજનના વપરાશનો દર વધારે છે,જેનાથી શરીરનો $BMR$ વધે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. થાયરોઇડ ગ્રંથિ એ શરીરનું મુખ્ય અંગ છે જે થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે રુધિરમાંથી આયોડિનનું સક્રિયપણે શોષણ અને સંકેન્દ્રણ કરે છે.
થાયરોઇડ ગ્રંથિ આયોડિનના સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે હોર્મોન ઉત્પાદન માટે દરરોજ આશરે $150 \, \mu g$ $(0.15 \, mg)$ આયોડિનનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી, સામાન્ય થાયરોઇડ કાર્ય જાળવી રાખવા માટે વ્યક્તિએ દરરોજ ખોરાક દ્વારા ઓછામાં ઓછું $150 \, \mu g$ આયોડિન મેળવવું આવશ્યક છે.

(C) થાયરોઇડ ગ્રંથિ એ ગળાના ભાગમાં આવેલી ખૂબ જ રુધિરવાહિનીઓ ધરાવતી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે. તે થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ઉત્પન્ન કરે છે. ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન અથવા બાળપણમાં થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોની ઉણપને કારણે શારીરિક વૃદ્ધિ અટકી જાય છે અને માનસિક મંદતા આવે છે,જેને ક્રીટિનિઝમ (cretinism) કહેવામાં આવે છે.

(A) થાયરોક્સિન એ આયોડિનયુક્ત એમાઇન અંતઃસ્ત્રાવ છે જે $Tyrosine$ એમિનો એસિડમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તે $Thyroid$ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(A) $Cretinism$ એ ગર્ભ વિકાસ અથવા શિશુ અવસ્થા દરમિયાન થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ની ઉણપને કારણે થતી સ્થિતિ છે,જે વૃદ્ધિમાં અવરોધ અને માનસિક મંદતા તરફ દોરી જાય છે.
$Myxoedema$ એ પુખ્ત વયના લોકોમાં થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Graves'$ રોગ અથવા $exophthalmic$ $goitre$ એ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
આયોડિન એ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને થાયરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક ખનિજ છે.
પુખ્ત માનવ શરીરમાં લગભગ $5$ થી $6 \text{ mg}$ આયોડિન હોય છે,અને આ આયોડિનનો મોટો ભાગ અંતઃસ્ત્રાવના ઉત્પાદનને સરળ બનાવવા માટે થાયરોઇડ ગ્રંથિમાં કેન્દ્રિત હોય છે.
આયોડિનની ઉણપને કારણે થાયરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો આવે છે,જેને ગોઇટર (ગલગંડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) . થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) નું સૌથી મહત્વનું કાર્ય આપણા શરીરમાં બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ નું નિયમન કરવાનું છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જે ઓક્સિજનનો વપરાશ અને $ATP$ ના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી શરીરની ચયાપચયની પ્રક્રિયા અને ઉષ્માનું ઉત્પાદન વધે છે.

(A) આયોડિન એ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને થાયરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે.
થાયરોઇડ પુટિકાઓ ટાયરોસિન એમિનો એસિડમાં આયોડિનના અણુઓને ઉમેરીને આ અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આયોડિનની ઉણપને કારણે થાયરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો આવે છે,જેને ગોઇટર (ગલગંડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) . $\text{થાઇરોઇડ}$ ગ્રંથિ દેડકાના ટેડપોલના કાયાંતરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે। $\text{થાઇરોઇડ}$ અંતઃસ્ત્રાવો, ખાસ કરીને $\text{થાયરોક્સિન}$, કાયાંતરણની પ્રક્રિયાને શરૂ કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે। કાયાંતરણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકાસ પામે છે, જેમાં કોષોની વૃદ્ધિ અને વિભેદન દ્વારા પ્રાણીના શરીરની રચનામાં સ્પષ્ટ અને ઝડપી ફેરફાર થાય છે, જે ડિંભ (larva) ને પુખ્ત પ્રાણીમાં રૂપાંતરિત કરે છે।

(A) ગોઇટર એ આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે થતી થાયરોઇડ ગ્રંથિની વૃદ્ધિ છે.
આયોડિન થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
આ હોર્મોન્સ બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$,પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને કાર્બોહાઇડ્રેટ તથા ચરબીના ચયાપચયને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,ગોઇટર મુખ્યત્વે શરીરના ચયાપચયને અસર કરે છે.

(D) થાયરોક્સિનને અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (થાયરોઇડ ગ્રંથિ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રાસાયણિક સંદેશાવાહક છે અને તે લક્ષ્ય અંગોમાં શારીરિક પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવા માટે સીધો રુધિરમાં સ્ત્રવિત થાય છે. ઉત્સેચકોથી વિપરીત,જે જૈવિક ઉદ્દીપકો છે જે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને ઝડપી બનાવે છે અને વપરાતા નથી,અંતઃસ્ત્રાવો સિગ્નલિંગ અણુઓ તરીકે કાર્ય કરે છે જે લક્ષ્ય કોષોની પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર કરે છે. અંતઃસ્ત્રાવી અંતઃસ્ત્રાવની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તે નલિકાવિહીન ગ્રંથિમાંથી સીધો રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.

(C) ઓટોઇમ્યુન થાઇરોઇડાઇટિસ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર થાઇરોઇડ ગ્રંથિ પર હુમલો કરે છે. આ સ્થિતિને ક્લિનિકલ રીતે $Hashimoto's$ રોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ વિકારમાં,શરીર એવા એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે જે થાઇરોઇડ કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે,જેના પરિણામે હાઇપોથાઇરોડિઝમ થાય છે.
$Addison's$ રોગમાં એડ્રિનલ ગ્રંથિની અપૂર્ણતા જોવા મળે છે,$Simmond's$ રોગ એ પેનહાઇપોપિટ્યુટારિઝમનો સંદર્ભ આપે છે,અને $Cushing's$ રોગ કોર્ટિસોલના વધુ પડતા ઉત્પાદનને કારણે થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. ગોઇટર એ થાયરોઇડ ગ્રંથિના કદમાં વધારો થવાથી થતી સ્થિતિ છે. જ્યારે થાયરોઇડ ગ્રંથિ પૂરતા પ્રમાણમાં થાયરોક્સિન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે,ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાય છે,જેનું મુખ્ય કારણ આયોડિનની ઉણપ છે. શરીરમાં અંતઃસ્ત્રાવની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે ગ્રંથિનું કદ વધે છે,જેને ગોઇટર કહેવામાં આવે છે.

(D) કેલ્સિટોનિન એ થાઇરોઇડ ગ્રંથિના પેરાફોલિક્યુલર કોષો ($C$-કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય રુધિરમાં કેલ્શિયમનું પ્રમાણ જ્યારે ખૂબ વધી જાય ત્યારે તેને ઘટાડવાનું છે.
તેથી,જ્યારે રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર સામાન્ય મર્યાદા કરતા વધી જાય,જેને $Hypercalcemia$ (હાયપરકેલ્સેમિયા) કહેવાય છે,ત્યારે થાઇરોઇડ ગ્રંથિ કેલ્સિટોનિનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત થાય છે.
કેલ્સિટોનિન હાડકાંમાં ઓસ્ટિઓક્લાસ્ટની પ્રવૃત્તિને અવરોધીને અને મૂત્રપિંડ દ્વારા કેલ્શિયમનો નિકાલ વધારીને કાર્ય કરે છે,જેનાથી કેલ્શિયમનું સંતુલન જળવાય છે.

(A) આયોડિન એ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને થાયરોક્સિન $(T_4)$ અને ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક તત્વ છે.
જ્યારે આયોડિનનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં શોષાય છે અને પસંદગીયુક્ત રીતે થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા લેવામાં આવે છે.
થાયરોઇડ ગ્રંથિ આ આયોડિનનો ઉપયોગ તેના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરવા માટે કરે છે,જે શરીરના ચયાપચયના દરનું નિયમન કરે છે.
તેથી,માનવ શરીરમાં આયોડિનના સંગ્રહ અને ઉપયોગ માટે થાયરોઇડ ગ્રંથિ મુખ્ય સ્થાન છે.

$(D)$ સાચો જવાબ છે.
હાશિમોટો થાઇરોઇડાઇટિસ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા (autoimmune) વિકાર છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર થાઇરોઇડ ગ્રંથિ પર હુમલો કરે છે, જેના કારણે તેનું ધીમે ધીમે વિનાશ થાય છે. શરીરની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ગ્રંથિનો નાશ કરતી હોવાથી, તેને ઘણીવાર "થાઇરોઇડની આત્મહત્યા" અથવા "સ્યુસાઇડ ગ્લેન્ડ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) વર્ણવેલ સ્થિતિને ક્રેટીનિઝમ (cretinism) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ગર્ભ વિકાસ અથવા બાળપણ દરમિયાન હાઈપોથાયરોડિઝમને કારણે થાય છે.
થાયરોક્સિન મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને મગજના સામાન્ય વિકાસ અને વિભેદન માટે આવશ્યક છે.
થાયરોક્સિનની ઉણપ શારીરિક વૃદ્ધિમાં અવરોધ અને માનસિક મંદતા તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે $I.Q.$ નીચો રહે છે જે નાના બાળકની સમકક્ષ હોય છે.

(B) થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો એક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે શરીરના ચયાપચયના દર,વૃદ્ધિ અને વિકાસના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે આયોડિનયુક્ત એમિનો એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે.

(D) ઉભયજીવીઓમાં થાયરોઇડ ગ્રંથિ થાયરોક્સિન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે કાયાંતરણ (metamorphosis) ની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,જે ટેડપોલનું પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતર કરે છે.
જો થાયરોઇડ ગ્રંથિને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવે,તો ટેડપોલમાં કાયાંતરણ માટે જરૂરી અંતઃસ્ત્રાવી ઉત્તેજનાનો અભાવ રહેશે.
પરિણામે,તે પુખ્ત દેડકામાં વિકસિત થઈ શકશે નહીં અને તેના સમગ્ર જીવન દરમિયાન ટેડપોલ અવસ્થામાં જ રહેશે.

(B) ઉભયજીવીઓમાં રૂપાંતરણ,જેમ કે ટેડપોલનું પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતર,મુખ્યત્વે થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો વિશિષ્ટ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે આ પ્રક્રિયા માટે જરૂરી શારીરિક અને બાહ્ય ફેરફારોને ઉત્તેજિત કરે છે.
થાયરોક્સિનના પૂરતા સ્તર વિના,ટેડપોલ પુખ્ત દેડકામાં તેનો વિકાસ પૂર્ણ કરી શકતું નથી.

(A) એન્ડોડર્મ (અંતઃસ્તર) એ ગેસ્ટ્રુલેશન દરમિયાન બનતું સૌથી અંદરનું જનનસ્તર છે.
તે પાચનમાર્ગ,શ્વસનતંત્ર અને કેટલીક ગ્રંથિઓના અધિચ્છદીય આવરણનું નિર્માણ કરે છે.
થાઇરોઇડ ગ્રંથિ ગળાના ભાગમાં આવેલા એન્ડોડર્મમાંથી ઉદ્ભવે છે.
પિનિયલ ગ્રંથિ અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિ એક્ટોડર્મ (બાહ્યસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે,જ્યારે બરોળ મેસોડર્મ (મધ્યસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) આનુવંશિક રોગો વ્યક્તિના જિનોમમાં અસાધારણતાને કારણે થાય છે,જેમ કે કોઈ એક જનીનમાં પરિવર્તન (mutation) અથવા રંગસૂત્રીય ખામીઓ.
$A$. હિમોફિલિયા એ $X$-લિંક્ડ રિસેસિવ આનુવંશિક વિકાર છે.
$B$. ડાલ્ટોનિઝમ (વર્ણાંધતા) એ $X$-લિંક્ડ રિસેસિવ આનુવંશિક વિકાર છે.
$C$. મિક્સોડિમા એ ગંભીર હાઈપોથાઈરોડિઝમ (થાઈરોઈડ હોર્મોન્સની ઉણપ) ને કારણે થતી સ્થિતિ છે,જે સામાન્ય રીતે આયોડિનની ઉણપ અથવા ઓટોઈમ્યુન સમસ્યાઓને કારણે થાય છે,આનુવંશિક પરિવર્તનને કારણે નહીં.
$D$. અલકેપ્ટોન્યુરિયા એ ઓટોસોમલ રિસેસિવ મેટાબોલિક આનુવંશિક વિકાર છે.
તેથી,મિક્સોડિમા એ આનુવંશિક રોગ નથી.

(C) હાશિમોટો થાયરોઇડિટિસ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા (autoimmune) વિકાર છે જેમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ થાયરોઇડ ગ્રંથિ પર હુમલો કરે છે.
સમય જતાં,આ થાયરોઇડ પેશીઓના વિનાશ તરફ દોરી જાય છે,તેથી તેને ઘણીવાર 'થાયરોઇડની આત્મહત્યા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે હાઇપોથાયરોડિઝમમાં પરિણમે છે,જ્યાં ગ્રંથિ પૂરતા પ્રમાણમાં થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.

(D) ગ્રેવ્સનો રોગ,જેને એક્સોપ્થાલમિક ગોઇટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે થાયરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના અતિસ્ત્રાવને કારણે થતી એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકૃતિ છે.
મુખ્ય લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. થાયરોઇડ ગ્રંથિનું વિસ્તરણ (ગોઇટર).
$2$. વધેલો બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$,જે વજનમાં ઘટાડો અને ગરમી પ્રત્યે અસહિષ્ણુતા તરફ દોરી જાય છે.
$3$. વધેલી ચેતાકીય પ્રવૃત્તિ,જે ધ્રુજારી અને ચિંતાનું કારણ બને છે.
$4$. એક્સોપ્થાલમિયા (આંખના પાછળના ભાગમાં પેશીઓના સોજાને કારણે આંખના ડોળા બહાર આવવા).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ગ્રેવ્સના રોગ સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) મિક્સોડિમા એ પુખ્ત વયના લોકોમાં હાઇપોથાઇરોડિઝમને કારણે થતી સ્થિતિ છે,જે થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
મિક્સોડિમાના લક્ષણોમાં ચહેરા પર સોજો (પફી દેખાવ),માનસિક મંદતા,શુષ્ક અને ખરબચડી ત્વચા,વજન વધવું અને ભૂખ ન લાગવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
ગોઇટર એ થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું વિસ્તરણ છે.
એક્રોમેગાલી પુખ્ત વયના લોકોમાં ગ્રોથ હોર્મોનના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
ટેટની એ હાઇપોપેરાથાઇરોડિઝમને કારણે લોહીમાં કેલ્શિયમના ઓછા સ્તરને લીધે થાય છે.

(D) અંતઃસ્ત્રાવોને તેમની રાસાયણિક રચનાના આધારે પેપ્ટાઈડ,સ્ટીરોઈડ અને એમિનો એસિડના વ્યુત્પન્ન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. ઈન્સ્યુલિન,ઓક્સિટોસિન અને ઈરિથ્રોપોએટીન એ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે,જે એમિનો એસિડની શૃંખલાઓ છે.
$2$. થાયરોક્સિન (જેને $T_4$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એમિનો એસિડ ટાયરોસિનનો વ્યુત્પન્ન છે.
તેથી,થાયરોક્સિન એ સાચો જવાબ છે.

(A) ગોઈટર એ થાઈરોઈડ ગ્રંથિના સોજા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે.
આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે.
આયોડિન એ થાઈરોઈડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે.
જ્યારે આયોડિનનું સ્તર ઓછું હોય છે,ત્યારે થાઈરોઈડ ગ્રંથિ લોહીમાંથી વધુ આયોડિન મેળવવાના પ્રયાસમાં મોટી થાય છે,જેના પરિણામે ગોઈટર રોગ થાય છે.

(B) થાઈરોઈડ ગ્રંથિ અસંખ્ય ગોળાકાર રચનાઓની બનેલી હોય છે જેને થાઈરોઈડ પુટિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
દરેક થાઈરોઈડ પુટિકા અધિચ્છદીય કોષોના એક સ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે જેને પુટિકામય કોષો કહેવાય છે.
આ પુટિકામય કોષો આકારમાં ઘનાકાર હોય છે,તેથી આ અધિચ્છદને સરળ ઘનાકાર અધિચ્છદ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ અધિચ્છદ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) પુખ્ત વયના વ્યક્તિમાં હાયપોથાઈરોડીઝમ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોની ઉણપને કારણે થાય છે. આ સ્થિતિને $Myxedema$ (મીક્સોડીમા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના લક્ષણોમાં ચહેરા અને હાથ પર સોજા આવવા,સુસ્તી અને હૃદયના ધબકારા ધીમા પડવા જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે. $Addison's$ $disease$ એ એડ્રિનલ ગ્રંથિની નિષ્ફળતા સાથે સંબંધિત છે,જ્યારે બાળકોમાં થાઈરોઈડની ઉણપથી થતી વામનતાને $Cretinism$ કહેવામાં આવે છે.

(D) પુખ્ત વયના લોકોમાં હાયપોથાયરોઈડિઝમ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોની ઉણપને કારણે થાય છે.
પુખ્ત વયના લોકોમાં,આ સ્થિતિ $Myxedema$ (મિકસોડિમા) તરીકે ઓળખાતી વિકૃતિ તરફ દોરી જાય છે.
તેના લક્ષણોમાં ચહેરા અને હાથ પર સોજો,સુસ્તી અને ધીમા હૃદયના ધબકારાનો સમાવેશ થાય છે.
$Dwarfism$ (વામનતા) સામાન્ય રીતે બાળકોમાં હાયપોથાયરોઈડિઝમ (ક્રેટિનિઝમ) સાથે સંકળાયેલ છે,પુખ્ત વયના લોકો સાથે નહીં.