Adrenal Gland Questions in Gujarati

(D) આલ્ડોસ્ટેરોન એ એડ્રિનલ બાહ્યક (adrenal cortex) દ્વારા સ્ત્રવિત થતું મિનરલોકોર્ટિકોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
એડ્રિનલ બાહ્યકમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે $Addison's$ રોગ થાય છે.
આ સ્થિતિમાં મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ અને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સની ઉણપને કારણે બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો,હાઈપોગ્લાયકેમિયા,વજનમાં ઘટાડો અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં વધારો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
$Gull's$ રોગ હાઈપોથાઈરોડિઝમ સાથે સંબંધિત છે,$Grave's$ રોગ હાઈપરથાઈરોડિઝમ સાથે સંબંધિત છે,અને $Cushing's$ સિન્ડ્રોમ કોર્ટિસોલના અતિસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.

(A) એડ્રિનલ ગ્રંથિ બે ભાગોની બનેલી છે: એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) અને એડ્રિનલ મજ્જા (Adrenal medulla).
$1$. એડ્રિનલ બાહ્યક ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ (દા.ત.,$Cortisol$),મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ (દા.ત.,$Aldosterone$) અને જાતીય કોર્ટિકોઇડ્સ (દા.ત.,$Androstenedione$ અને $Dehydroepiandrosterone$) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. એડ્રિનલ મજ્જા કેટેકોલામાઇન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં $Adrenaline$ (એપિનેફ્રાઇન) અને $Noradrenaline$ (નોરએપિનેફ્રાઇન) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. $Adrenaline$ એ એડ્રિનલ મજ્જા દ્વારા સ્ત્રવિત થતું હોવાથી,એડ્રિનલ બાહ્યકને થતું નુકસાન તેના સ્ત્રાવને અસર કરશે નહીં.

(C) એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે કાર્બોદિત ચયાપચયમાં ભાગ લે છે. મનુષ્યમાં $Cortisol$ એ મુખ્ય ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ છે. તે ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ,લિપોલિસિસ અને પ્રોટીઓલિસિસને ઉત્તેજિત કરે છે અને એમિનો એસિડના કોષીય ગ્રહણ અને ઉપયોગને અવરોધે છે. તેથી,તે મુખ્યત્વે ગ્લુકોઝના ચયાપચયના નિયમન માટે જવાબદાર છે.

(A) એડ્રિનલ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla),એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોરએડ્રિનાલિન (નોરએપિનેફ્રાઇન) નો સ્ત્રાવ કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવોને કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવો અથવા જીવનરક્ષક અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે શરીરને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરે છે,જેને ઘણીવાર 'ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિભાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,એડ્રિનલ ગ્રંથિ જીવનરક્ષક અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) ભ્રૂણીય ગર્ભસ્તરો વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓને જન્મ આપે છે:
$1$. $\text{થાયરોઈડ}$ ગ્રંથિ, $\text{પેરાથાયરોઈડ}$ ગ્રંથિ અને $\text{થાયમસ}$ એ ભ્રૂણીય અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm) માંથી ઉદ્દભવે છે.
$2$. $\text{એડ્રિનલ}$ $\text{બાહ્યક}$ (Adrenal cortex) એ ભ્રૂણીય મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી ઉદ્દભવે છે.
$3$. $\text{એડ્રિનલ}$ $\text{મજ્જા}$ (Adrenal medulla) એ ભ્રૂણીય બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી ઉદ્દભવે છે.
તેથી, $\text{એડ્રિનલ}$ $\text{બાહ્યક}$ એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesodermal) મૂળ ધરાવે છે.

(C) એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) ત્રણ અલગ અલગ સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે: બહારનું $Zona$ $glomerulosa$,મધ્યનું $Zona$ $fasciculata$ અને અંદરનું $Zona$ $reticularis$.
$1$. $Zona$ $glomerulosa$ મુખ્યત્વે આલ્ડોસ્ટેરોન જેવા મિનરલોકોર્ટીકોઇડ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. $Zona$ $fasciculata$ એ મધ્યનું સ્તર છે અને તે કોર્ટિસોલ જેવા ગ્લુકોકોર્ટીકોઇડ્સના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$3$. $Zona$ $reticularis$ જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (એન્ડ્રોજન્સ) નો થોડો જથ્થો સ્ત્રવે છે.
$4$. એડ્રિનલ મજ્જક (Medulla) એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન જેવા કેટેકોલામાઇન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Zona$ $fasciculata$ છે.

(B) અંતઃસ્ત્રાવોને તેમના રાસાયણિક સ્વભાવના આધારે પેપ્ટાઈડ/પ્રોટીન અંતઃસ્ત્રાવો,સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો,આયોડોથાયરોનીન્સ અને એમિનો એસિડના વ્યુત્પન્નોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$TSH$ (થાયરોઈડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન),$LH$ (લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન) અને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ તમામ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા પેપ્ટાઈડ/પ્રોટીન અંતઃસ્ત્રાવો છે.
આલ્ડોસ્ટેરોન એ એડ્રિનલ બાહ્યક (ઝોના ગ્લોમેર્યુલોસા) દ્વારા સ્ત્રવતો સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેથી,આલ્ડોસ્ટેરોન એ પ્રોટીન સ્વભાવનો નથી.

(D) એડ્રિનલ ગ્રંથિ બે ભાગોની બનેલી છે: એડ્રિનલ બાહ્યક અને એડ્રિનલ મજ્જક.
$1$. એડ્રિનલ બાહ્યક ત્રણ સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે: ઝોના ગ્લોમેર્યુલોસા (બહારનું),ઝોના ફેસિક્યુલેટા (મધ્યનું) અને ઝોના રેટિક્યુલરિસ (અંદરનું).
$2$. એડ્રિનલ મજ્જક એ ગ્રંથિનો કેન્દ્રીય ભાગ છે.
$3$. એડ્રિનલ મજ્જક બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોરએડ્રિનાલિન (નોરએપિનેફ્રાઇન) તરીકે ઓળખાય છે,જેને સામૂહિક રીતે કેટેકોલેમાઇન્સ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,નોરએપિનેફ્રાઇન એડ્રિનલ મજ્જકમાંથી સ્ત્રવે છે.

(C) એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) કોર્ટિકોસ્ટીરોઈડ્સ તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવોને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે: ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઈડ્સ. ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ્સ,જેમ કે કોર્ટિસોલ,મુખ્યત્વે કાર્બોદિતનાં ચયાપચયમાં ભાગ લે છે. તે ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ,લિપોલિસિસ અને પ્રોટીઓલિસિસને ઉત્તેજિત કરે છે અને કોષો દ્વારા એમિનો એસિડના શોષણ અને ઉપયોગને અવરોધે છે. તેથી,કાર્બોદિતનાં ચયાપચયનું નિયમન ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ્સ દ્વારા થાય છે.

(C) એડ્રિનલ મજ્જા (Adrenal medulla) બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જેને એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોર-એડ્રિનાલિન (નોર-એપિનેફ્રાઇન) કહેવાય છે. આને સામાન્ય રીતે કેટેકોલેમાઇન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એડ્રિનાલિનને 'કટોકટીનો અંતઃસ્ત્રાવ' અથવા 'લડો અથવા ભાગો' (fight or flight) ના અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે કોઈપણ પ્રકારના તણાવ અને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં સ્ત્રવિત થાય છે,જે શરીરને સતર્કતા વધારીને,કીકીનું વિસ્તરણ કરીને,રૂંવાડા ઉભા કરીને અને પરસેવો લાવીને આવી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરે છે.

(B) $Adrenaline$ (એપિનેફ્રાઇન) અને $Noradrenaline$ (નોર-એપિનેફ્રાઇન) અંતઃસ્ત્રાવોને સામૂહિક રીતે $Catecholamines$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો તણાવ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જેને ઘણીવાર '$Fight-or-Flight$' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોની શારીરિક અસરોમાં સક્રિયતામાં વધારો,કીકીનું વિસ્તરણ,રુવાંડા ઊભા થવા અને પ્રસ્વેદનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$Catecholamines$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) એડીસન રોગ એક દુર્લભ વિકાર છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ અમુક હોર્મોન્સનું પૂરતું ઉત્પાદન કરતી નથી. ખાસ કરીને,તે એડ્રિનલ બાહ્યક (adrenal cortex) માંથી હોર્મોન્સ (ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ) ના અલ્પસ્ત્રાવ (hyposecretion) ને કારણે થાય છે. આનાથી થાક,સ્નાયુઓની નબળાઈ,વજનમાં ઘટાડો અને બ્લડ પ્રેશર ઓછું થવા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) એડ્રિનલ ગ્રંથિ એ બે અલગ ભાગોની બનેલી સંયુક્ત ગ્રંથિ છે: એડ્રિનલ બાહ્યક (cortex) અને એડ્રિનલ મજ્જક (medulla).
$1$. એડ્રિનલ બાહ્યક ગર્ભના મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી ઉદ્દભવે છે.
$2$. એડ્રિનલ મજ્જક બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી (ખાસ કરીને ન્યુરલ ક્રેસ્ટ કોષોમાંથી) ઉદ્દભવે છે.
તેથી,સમગ્ર એડ્રિનલ ગ્રંથિ બાહ્ય-મધ્ય ગર્ભસ્તરીય ઉદ્દભવ ધરાવે છે તેમ ગણવામાં આવે છે.

(B) એડ્રિનલ બાહ્યક કોર્ટિસોલ (ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ),એલ્ડોસ્ટેરોન (મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ) અને સેક્સ કોર્ટિકોઇડ્સ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવો કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેને સ્ટીરોઈડ્‌સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે,પ્રજનન ગ્રંથિઓ (gonads) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (ટેસ્ટોસ્ટેરોન,ઇસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન) પણ સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે. તેથી,એડ્રિનલ બાહ્યકના અંતઃસ્ત્રાવો અને જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો બંને રાસાયણિક રીતે સ્ટીરોઈડ્‌સ છે.

(C) 'ફાઈટ ઓર ફ્લાઈટ' (સંઘર્ષ અથવા પલાયન) પ્રતિચાર મુખ્યત્વે એડ્રીનાલીન (એપીનેફ્રાઈન) અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ એડ્રીનલ ગ્રંથિના અંદરના ભાગ એટલે કે એડ્રીનલ મજ્જા (Adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તેથી,એડ્રીનલ ગ્રંથિ આ અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(A) એડ્રિનલ બાહ્યકનો $Zona$ $glomerulosa$ ભાગ મુખ્યત્વે મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ,ખાસ કરીને $Aldosterone$ (આલ્ડોસ્ટેરોન) ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$Aldosterone$ મૂત્રપિંડ નલિકાઓ પર કાર્ય કરીને $Na^+$ આયનો અને પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે અને $K^+$ તથા ફોસ્ફેટ આયનોના ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે.
ગાંઠને કારણે $Aldosterone$ નો અતિસ્ત્રાવ થવાથી મૂત્રપિંડ નલિકાઓમાંથી $Na^+$ અને પાણીનું વધુ પડતું પુનઃશોષણ થાય છે.
આના પરિણામે રૂધિરમાં સોડિયમનું સ્તર વધે છે $(Hypernatremia)$ અને રૂધિરનું કદ તથા દબાણ વધે છે.
તેથી,સાચો જવાબ રૂધિરમાં સોડિયમ સ્તરમાં વધારો છે.

(A) જ્યારે પ્રાથમિક જાતીય અંગો (જનનપિંડો) વિકસિત ન થાય અથવા ગેરહાજર હોય,ત્યારે ગૌણ જાતીય લક્ષણો (પુખ્તતા) દેખાવાનું મુખ્ય કારણ એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ છે. ખાસ કરીને,એડ્રિનલ બાહ્યક એડ્રિનલ એન્ડ્રોજન (જેમ કે $DHEA$) ઉત્પન્ન કરે છે. આ એન્ડ્રોજન કાર્યરત જનનપિંડોની ગેરહાજરીમાં પણ ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.

(C) $Adrenal$ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને $Adrenal$ બાહ્યક (cortex),$Aldosterone$ જેવા મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$Aldosterone$ મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ પર કાર્ય કરે છે અને $Na^+$ અને પાણીના પુનઃશોષણને તેમજ $K^+$ અને ફોસ્ફેટ આયનોના ઉત્સર્જનને ઉત્તેજિત કરે છે.
આમ,તે ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ,શરીરના પ્રવાહીનું કદ,આસૃતિ દબાણ અને બ્લડ પ્રેશર જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) કોનનો રોગ (Conn's syndrome),જેને પ્રાથમિક હાઈપરઆલ્ડોસ્ટેરોનિઝમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા આલ્ડોસ્ટેરોન હોર્મોનના અતિશય ઉત્પાદનને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
ગૌણ હાઈપરઆલ્ડોસ્ટેરોનિઝમથી વિપરીત,જે $Renin-Angiotensin-Aldosterone$ તંત્ર $(RAAS)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,કોનનો રોગ સામાન્ય રીતે એડ્રિનલ ગાંઠ (એડેનોમા) અથવા હાયપરપ્લાસિયાને કારણે થાય છે,જે તેને $RAAS$ માર્ગથી સ્વતંત્ર બનાવે છે.
આના પરિણામે બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો,પોટેશિયમનું નીચું સ્તર $(hypokalemia)$ અને મેટાબોલિક આલ્કલોસિસ જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.

(A) નોરએપિનેફ્રીન અને એપિનેફ્રીન એ એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થતા કેટેકોલેમાઈન્સ છે.
બંને અંતઃસ્ત્રાવો 'ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિક્રિયામાં સામેલ છે.
તેઓ સમાન શારીરિક અસરો ધરાવે છે,જેમ કે હૃદયના ધબકારા વધારવા,હૃદયના સંકોચનની શક્તિમાં વધારો કરવો અને શ્વસન દર વધારવો.
તેથી,નોરએપિનેફ્રીનનું કાર્ય મોટાભાગે એપિનેફ્રીન જેવું જ હોય છે.

(C) $Adrenaline$ (એડ્રિનાલિન),જેને $Epinephrine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે તણાવ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ (જેને 'fight-or-flight' પ્રતિભાવ કહેવાય છે) દરમિયાન એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે હૃદયના ધબકારા અને સંકોચનનું બળ વધારવા માટે રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર કાર્ય કરે છે.
તે અમુક વિસ્તારોમાં રુધિરવાહિનીઓનું સંકોચન અને અન્ય વિસ્તારોમાં વિસ્તરણ કરે છે,જેના પરિણામે મહત્વપૂર્ણ અંગોને પૂરતો ઓક્સિજન મળે તે માટે રુધિરદાબમાં વધારો થાય છે.
તેથી,તે $A$ અને $B$ બંને વિકલ્પોમાં દર્શાવેલ કાર્યો કરે છે.

(A) એડિસન રોગ એ એક એવી સ્થિતિ છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ પૂરતા પ્રમાણમાં અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરતી નથી. ખાસ કરીને,તે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સમાંથી ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સના અલ્પસ્ત્રાવ (ઓછા સ્ત્રાવ) ને કારણે થાય છે. તેના લક્ષણોમાં થાક,સ્નાયુઓની નબળાઈ,વજનમાં ઘટાડો અને બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો જોવા મળે છે.

(B) એપિનેફ્રીન (જેને એડ્રીનાલિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ તણાવ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં એડ્રીનલ મજ્જક દ્વારા સ્ત્રવતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય અને અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે કાર્ય કરે છે જે શરીરને 'લડો અથવા ભાગો' (fight-or-flight) પ્રતિભાવ માટે તૈયાર કરે છે.
તેની પ્રાથમિક શારીરિક અસરોમાં હૃદયના ધબકારા વધારવા,હૃદયના સંકોચનની શક્તિમાં વધારો કરવો અને ઓક્સિજનના ગ્રહણને સુધારવા માટે વાયુમાર્ગોને પહોળા કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું વિધાન છે.

(C) એડ્રિનલ મજ્જા (Adrenal medulla) બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જેને એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રીન) અને નોરએડ્રિનાલિન (નોરએપિનેફ્રીન) કહેવામાં આવે છે.
આ બંનેને સામૂહિક રીતે કેટેકોલેમાઈન્સ (Catecholamines) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ટાયરોસિન એમિનો એસિડમાંથી બનેલા હોય છે અને 'ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) એડ્રીનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને એપિનેફ્રાઇન (એડ્રીનાલિન) અને નોર-એપિનેફ્રાઇન (નોર-એડ્રીનાલિન) ને સામૂહિક રીતે કેટેકોલેમાઈન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો કોઈપણ પ્રકારના તણાવ અને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપથી સ્ત્રવિત થાય છે,તેથી તેમને 'કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવ' અથવા 'લડો અથવા ભાગો' (fight or flight) ના અંતઃસ્ત્રાવ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,કેટેકોલેમાઈન્સ એ સાચો જવાબ છે.

(C) એડ્રિનાલિન,જેને એપિનેફ્રાઇન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ અને ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય છે. તે શરીરને 'લડો અથવા ભાગો' (fight-or-flight) પ્રતિભાવો માટે તૈયાર કરે છે. તેની શારીરિક અસરોમાં હૃદયના ધબકારામાં વધારો,રક્તના દબાણમાં વધારો,કીકીનું વિસ્તરણ અને રક્તમાં ગ્લુકોઝના સ્તરમાં વધારો થવાનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,એડ્રિનાલિન દ્વારા હૃદયના ધબકારા અને રક્તનું દબાણ બંનેમાં વધારો થાય છે.

(B) એડ્રિનાલિન,જેને એપિનેફ્રિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે તણાવ અથવા આપાતકાલીન પરિસ્થિતિઓમાં એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તે હૃદયના ધબકારા,બ્લડ પ્રેશર અને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારીને શરીરને 'લડો અથવા ભાગો' (fight-or-flight) પ્રતિભાવ માટે તૈયાર કરે છે. તેથી,તેને સામાન્ય રીતે આપાતકાલીન અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) એડ્રિનલ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને એડ્રિનલ બાહ્યક (cortex) અને મજ્જક (medulla),રૂધિરદાબના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. એડ્રિનલ બાહ્યક 'આલ્ડોસ્ટેરોન' જેવા મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે સોડિયમ અને પાણીનું સંતુલન જાળવે છે,જેનાથી રૂધિરનું કદ અને દબાણ નિયંત્રિત થાય છે. એડ્રિનલ મજ્જક 'એપિનેફ્રાઇન' અને 'નોર-એપિનેફ્રાઇન'નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે હૃદયના ધબકારા વધારે છે અને રુધિરવાહિનીઓનું સંકોચન કરે છે,પરિણામે રૂધિરદાબમાં વધારો થાય છે.

(A) શરીરમાં સોડિયમના સ્તરની જાળવણી મુખ્યત્વે $Aldosterone$ નામના અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$Aldosterone$ એ $Adrenal$ $cortex$ (એડ્રિનલ બાહ્યક) દ્વારા સ્ત્રવતું મિનરલોકોર્ટિકોઇડ છે.
તે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ પર કાર્ય કરીને $Na^+$ અને પાણીના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે અને $K^+$ તથા ફોસ્ફેટ આયનોના ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,શરીરમાં સોડિયમના સ્તરની જાળવણી માટે $Adrenal$ $cortex$ જવાબદાર છે.

(C) એડ્રિનલ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને એડ્રિનલ બાહ્યક (cortex) અને એડ્રિનલ મજ્જક (medulla),રૂધિર દાબના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. એડ્રિનલ મજ્જક $Adrenaline$ (એપિનેફ્રિન) અને $Noradrenaline$ (નોર-એપિનેફ્રિન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે તણાવની સ્થિતિમાં હૃદયના ધબકારા અને રૂધિર દાબમાં વધારો કરે છે.
$2$. એડ્રિનલ બાહ્યક $Aldosterone$ (મિનરલોકોર્ટિકોઈડ)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે મૂત્રપિંડની નલિકાઓમાંથી $Na^+$ અને પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનાથી રૂધિરનું કદ અને રૂધિર દાબ વધે છે.

(A) એડ્રિનાલિન,જેને એપિનેફ્રાઇન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે તણાવ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે હૃદયના ધબકારા વધારીને,શ્વાસનળીને પહોળી કરીને અને આવશ્યક અંગો તરફ રુધિરનો પ્રવાહ વધારીને શરીરને 'લડો અથવા ભાગો' (fight-or-flight) પ્રતિભાવ માટે તૈયાર કરે છે.
તેથી,તેને સામાન્ય રીતે 'લડો અથવા ભાગો' અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) એડિસન રોગ એડ્રિનલ બાહ્યકમાંથી સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે. આ સ્થિતિને લીધે હાઈપોગ્લાયકેમિયા,વજનમાં ઘટાડો,નબળાઈ અને ત્વચા પર રંજકદ્રવ્યોનું પ્રમાણ વધવું જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. તેથી,આ રોગ સાથે સંકળાયેલી રચના એડ્રિનલ બાહ્યક છે.

(C) $Cushing$ સિન્ડ્રોમ એ કોર્ટિસોલ નામના હોર્મોનના ઉચ્ચ સ્તરના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાને કારણે થતી હોર્મોનલ વિકૃતિ છે,જે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ રોગ એડ્રિનલ કોર્ટેક્સમાંથી ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સના અતિશય સ્ત્રાવ (hypersecretion) ને કારણે થાય છે.
તેથી,તે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ સાથે સંબંધિત છે.

(B) કોનનો રોગ,જેને પ્રાથમિક હાઈપરએલ્ડોસ્ટેરોનિઝમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા આલ્ડોસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવના વધુ પડતા ઉત્પાદનને કારણે થતી અંતઃસ્ત્રાવી વિકૃતિ છે.
આલ્ડોસ્ટેરોન એ મિનરલોકોર્ટિકોઇડ છે જે શરીરમાં સોડિયમ અને પોટેશિયમના સંતુલનને નિયંત્રિત કરે છે.
તેનો અતિસ્ત્રાવ થવાથી બ્લડ પ્રેશર વધવું $(hypertension)$,પોટેશિયમનું સ્તર ઘટવું $(hypokalemia)$ અને મેટાબોલિક આલ્કલોસિસ જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) કુંશિંગ સિન્ડ્રોમ એ એડ્રિનલ બાહ્યકમાંથી કોર્ટિસોલ (ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ) ના અતિસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
તેના લક્ષણોમાં ચહેરા પર સોજો ('મૂન ફેસ'),હાઈપરગ્લાયસેમિયા (ગ્લુકોનિયોજેનેસિસમાં વધારાને કારણે) અને માદામાં વાઈરિલિઝમ (એન્ડ્રોજનના વધારાને કારણે પુરુષોના ગૌણ જાતીય લક્ષણોનો વિકાસ) જોવા મળે છે.
ગ્રેવનો રોગ હાઈપરથાઈરોઈડિઝમને કારણે થાય છે.
એડિસનનો રોગ એડ્રિનલ બાહ્યકના અંતઃસ્ત્રાવોના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
કોનનો રોગ એલ્ડોસ્ટેરોનના અતિસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.

(C) 'લડો યા ભાગો' (fight-or-flight) ની પ્રતિક્રિયા મુખ્યત્વે એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોર-એડ્રિનાલિન (નોર-એપિનેફ્રાઇન) અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો એડ્રિનલ ગ્રંથિના અંદરના ભાગ એટલે કે એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓમાં આ અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ માટે એડ્રિનલ ગ્રંથિ જવાબદાર છે.

(C) એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) એ તણાવ દરમિયાન એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$1$. તે 'ફાઈટ ઓર ફ્લાઈટ' (લડો અથવા ભાગો) સ્થિતિ માટે શરીરને તૈયાર કરવા કંકાલ સ્નાયુઓમાં રુધિરનો પુરવઠો વધારે છે.
$2$. તે યકૃતમાં ગ્લાયકોજનના વિઘટનને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે છે,જેને હાઈપરગ્લાસેમિયા કહેવાય છે.
$3$. તે ટેકાયકાર્ડિયા (હૃદયના ધબકારામાં વધારો) પ્રેરે છે.
$4$. એડ્રિનાલિન ગર્ભાશયનું વિકોચન (dilation) કરતું નથી. તેથી,આપેલ વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(B) એડીસનનો રોગ એક દુર્લભ વિકાર છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ પૂરતા પ્રમાણમાં અમુક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરતી નથી. ખાસ કરીને,તે એડ્રિનલ બાહ્યક (adrenal cortex) દ્વારા ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સના અલ્પસ્ત્રાવ (hyposecretion) ને કારણે થાય છે. આના પરિણામે સ્નાયુઓની નબળાઈ,થાક,વજનમાં ઘટાડો અને બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(A) એડ્રીનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) ત્રણ અલગ અલગ સ્તરોમાં વિભાજિત છે: બહારનું $Zona$ $glomerulosa$,મધ્યનું $Zona$ $fasciculata$,અને અંદરનું $Zona$ $reticularis$.
$1$. $Zona$ $glomerulosa$ મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ,મુખ્યત્વે $Aldosterone$ ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $Zona$ $fasciculata$ ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ જેવા કે $Cortisol$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. $Zona$ $reticularis$ થોડા પ્રમાણમાં જાતીય સ્ટીરોઈડ્સ (એન્ડ્રોજન) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. $Zona$ $pellucida$ એ અંડકોષની કોષરસ પટલની આસપાસનું ગ્લાયકોપ્રોટીન સ્તર છે,જે એડ્રીનલ ગ્રંથિનો ભાગ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) એડ્રિનલ મજ્જા (Adrenal medulla) બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જેને એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોરએડ્રિનાલિન (નોરએપિનેફ્રાઇન) કહેવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે કેટેકોલામાઇન્સ તરીકે ઓળખાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો કોઈપણ પ્રકારના તણાવ અને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપથી સ્ત્રાવ પામે છે અને તેને કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવો અથવા $Fight$ (લડવા) કે $Flight$ (ભાગવા) ના અંતઃસ્ત્રાવો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એડ્રિનલ ગ્રંથિ આ પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.

(A) એડ્રિનાલિન (જેને એપિનેફ્રિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે કંકાલ સ્નાયુઓમાં રુધિરવાહિનીઓનું શિથિલન (vasodilation) પ્રેરે છે,જેનાથી તે પેશીઓમાં રુધિરનો પ્રવાહ અને ઓક્સિજનનો પુરવઠો વધે છે.
તે ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજીનેસીસ જેવી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને પણ ઉત્તેજે છે,જેથી તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં ઊર્જાના ઉત્પાદન માટે ગ્લુકોઝની પ્રાપ્યતા વધે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) એડ્રીનલ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને એડ્રીનલ મજ્જક (adrenal medulla) ને $3F$ ગ્રંથિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3F$ એટલે 'Fear' (ડર),'Fight' (લડવું) અને 'Flight' (ભાગવું).
આ અંતઃસ્ત્રાવો (એપિનેફ્રાઇન અને નોર-એપિનેફ્રાઇન) તણાવની સ્થિતિમાં મુક્ત થાય છે,જે શરીરને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ માટે તૈયાર કરે છે.

(D) એડિસનનો રોગ એડ્રિનલ બાહ્યકમાંથી સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
આના પરિણામે વજનમાં ઘટાડો,સ્નાયુઓની નબળાઈ,થાક,બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં વધારો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
ક્રિટિનિઝમ હાઈપોથાઈરોડિઝમને કારણે થાય છે,વામનતા ઘણીવાર ગ્રોથ હોર્મોનની ઉણપ સાથે સંબંધિત છે,અને વંધ્યત્વના વિવિધ કારણો હોઈ શકે છે.

(B) એડ્રિનલ બાહ્યક કોર્ટિસોલ અને આલ્ડોસ્ટેરોન જેવા આવશ્યક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોના અધોસ્ત્રાવ (ઓછા પ્રમાણમાં સ્ત્રાવ) ને કારણે એડીસન્સ રોગ (Addison's disease) નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.
તેના લક્ષણોમાં વજન ઘટવું,સ્નાયુઓની નબળાઈ,થાક અને બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો થવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,ક્રિટીનિઝમ થાઇરોઇડની ઉણપને કારણે થાય છે અને વામનતા સામાન્ય રીતે ગ્રોથ હોર્મોનની ઉણપ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) ત્રણ સ્તરોમાં વિભાજિત છે: ઝોના ગ્લોમેરૂલોસા (બહારનું),ઝોના ફેસીક્યુલાટા (મધ્યનું) અને ઝોના રેટીક્યુલેરીસ (અંદરનું).
ઝોના ગ્લોમેરૂલોસા મુખ્યત્વે મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ,ખાસ કરીને એલ્ડોસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
એલ્ડોસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે રેનીન-એન્જિયોટેન્સિન-એલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમ $(RAAS)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
જ્યારે રુધિરનું દબાણ અથવા સોડિયમનું સ્તર ઘટે છે,ત્યારે કિડની રેનીન ઉત્સેચક મુક્ત કરે છે,જે એક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે જેનાથી એન્જિયોટેન્સિન $II$ ઉત્પન્ન થાય છે,જે ઝોના ગ્લોમેરૂલોસાને એલ્ડોસ્ટેરોન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) એડ્રિનલ ગ્રંથિ,ખાસ કરીને તેનો બાહ્યક ભાગ (Adrenal cortex),કોર્ટિકોસ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે. આમાં ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ્સ (જેમ કે કોર્ટિસોલ) અને મિનરલોકોર્ટિકોઈડ્સ (જેમ કે એલ્ડોસ્ટેરોન) નો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ,એડ્રિનલ મજ્જા (Adrenal medulla) એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન જેવા કેટેકોલામાઈન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) એડ્રિનલ ગ્રંથિ બે અલગ ભાગોની બનેલી છે: એડ્રિનલ બાહ્યક (Adrenal cortex) અને એડ્રિનલ મજ્જક (Adrenal medulla).
$1$. એડ્રિનલ બાહ્યક ગર્ભના મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. એડ્રિનલ મજ્જક બાહ્યગર્ભસ્તર (Ectoderm) (ખાસ કરીને ચેતાકંદ કોષો - neural crest cells માંથી) ઉદ્ભવે છે.
તેથી, સમગ્ર એડ્રિનલ ગ્રંથિ બાહ્યગર્ભસ્તર અને મધ્યગર્ભસ્તર બંનેમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) નિકોટિન એક ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને સ્વયંવર્તી ચેતાતંત્ર પર અસર કરે છે.
તે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓને ઉત્તેજિત કરીને એડ્રિનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરાવે છે.
એડ્રિનાલિનના આ સ્ત્રાવને કારણે બ્લડ પ્રેશર,હૃદયના ધબકારા અને શ્વસન દર વધે છે,જે નિકોટિનની વ્યસનકારક પ્રકૃતિ માટે જવાબદાર છે.

(D) $Insulin$,$Glucagon$ અને $Cortisone$ રુધિરની શર્કરાના સ્તર (ગ્લુકોઝ ચયાપચય) ના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Insulin$ રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડે છે,જ્યારે $Glucagon$ અને $Cortisone$ (ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ) રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે છે.
$Aldosterone$ એ એડ્રિનલ બાહ્યક (adrenal cortex) દ્વારા સ્ત્રવિત થતું મિનરલોકોર્ટિકોઇડ છે,જે મુખ્યત્વે શરીરમાં સોડિયમ અને પોટેશિયમ આયનોના સંતુલન તેમજ પાણીના સંગ્રહનું નિયમન કરે છે.
તેથી,$Aldosterone$ શર્કરાના ચયાપચયમાં સામેલ નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
એપિનેફ્રિન અને નોરએપિનેફ્રિન એ એડ્રિનલ મજ્જા (adrenal medulla) દ્વારા સ્ત્રવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે.
તેમને કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવો અથવા 'ફાઈટ ઓર ફ્લાઈટ' અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તે તણાવ અથવા કટોકટીની સ્થિતિમાં મુક્ત થાય છે.
વધુમાં,એપિનેફ્રિન અને નોરએપિનેફ્રિન અનુકંપી ચેતાતંત્ર (sympathetic nervous system) ના એડ્રિનર્જિક ચેતાતંતુઓ દ્વારા પણ મુક્ત થાય છે,જ્યાં તેઓ ચેતાપ્રેષકો (neurotransmitters) તરીકે કાર્ય કરે છે,આમ તેઓ અંતઃસ્ત્રાવી અને ચેતાકીય બંને ભૂમિકાઓ ભજવે છે.