Class-Mammalia Questions in Gujarati

(B) ચિત્તો $(Acinonyx \text{ } jubatus)$ એ સૌથી ઝડપી જમીન પરનું પ્રાણી અને સૌથી ઝડપી દોડતું સસ્તન પ્રાણી તરીકે ઓળખાય છે. તે ટૂંકા ગાળામાં $500 \text{ } m$ સુધીના અંતર માટે $110-120 \text{ } km/h$ સુધીની ઝડપ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

(A) ઉરોદરપટલની હાજરી એ સસ્તન પ્રાણીઓનું એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
તે એક સ્નાયુબદ્ધ પડદો છે જે ઉરસગુહાને ઉદરગુહાથી અલગ કરે છે અને શ્વસનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ચાર ખંડવાળું હૃદય પક્ષીઓમાં પણ જોવા મળે છે અને પાંસળીઓ ઘણા પૃષ્ઠવંશીઓમાં હોય છે,પરંતુ ઉરોદરપટલ માત્ર સસ્તન વર્ગ (Mammalia) માં જ જોવા મળે છે.

(D) ચામાચીડિયાં સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ માં આવે છે કારણ કે તેઓમાં સ્તન ગ્રંથીઓ હોય છે,શરીર પર વાળ હોય છે અને તેઓ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
તે જ રીતે,વ્હેલ પણ જલીય સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ માં જ આવે છે.
પતંગિયા કીટક વર્ગ $(Insecta)$ માં,ઉડતી ગરોળી સરીસૃપ વર્ગ $(Reptilia)$ માં અને પક્ષીઓ વિહગ વર્ગ $(Aves)$ માં સમાવિષ્ટ છે.

(A) કાંગારૂ એ માર્સુપિયલ (કોથળીધારી સસ્તન) પ્રાણી છે. માર્સુપિયલ્સ પ્રમાણમાં અવિકસિત (અપરિપક્વ) બચ્ચાંને જન્મ આપે છે,જે ત્યારબાદ તેમના વિકાસને પૂર્ણ કરવા માટે માતાની કોથળી (માર્સુપિયમ) માં પ્રવેશ કરે છે. આ $Marsupialia$ શ્રેણીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ (પ્લેટિપસ) છે.
$1$. સસ્તન પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે સ્તન ગ્રંથીઓની હાજરી અને જીવંત બચ્ચાંને જન્મ આપવા માટે જાણીતા છે.
$2$. જોકે,$Monotremata$ ગોત્ર એ સસ્તન પ્રાણીઓનો એક અનોખો સમૂહ છે જે જીવંત બચ્ચાંને જન્મ આપવાને બદલે ઇંડા મૂકે છે.
$3$. $Platypus$ ($Ornithorhynchus$ $anatinus$) એ મોનોટ્રીમનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
$4$. ઇંડા મૂકવા છતાં,માદા $Platypus$ માં સ્તન ગ્રંથીઓ હોય છે અને તે તેના બચ્ચાંને પોષણ આપવા માટે દૂધનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે $Mammalia$ વર્ગનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A) ચામાચીડિયાને $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે સસ્તન પ્રાણીઓના મુખ્ય લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે સ્તનગ્રંથીઓની હાજરી,ત્વચા પર વાળ અને બચ્ચાંને જન્મ આપવો (અપત્યપ્રસવી). પક્ષીઓથી વિપરીત,ચામાચીડિયામાં પીંછા કે ચાંચ હોતી નથી અને તે ઈંડા મૂકતા નથી. તેથી,ઉડવાની ક્ષમતા હોવા છતાં,તે પક્ષી નથી.

(B) ચામાચીડિયું,વ્હેલ અને ઉંદર ત્રણેય $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગના પ્રાણીઓ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓનું એક મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમની પાસે સ્નાયુમય ઉરોદરપટલ $(diaphragm)$ હોય છે,જે ઉરસ ગુહાને ઉદર ગુહાથી અલગ કરે છે.
જોકે બાહ્ય કર્ણપલ્લવ ચામાચીડિયા અને ઉંદરમાં જોવા મળે છે,પરંતુ વ્હેલમાં તે ગેરહાજર હોય છે અથવા ખૂબ જ રૂપાંતરિત હોય છે.
શુક્રપિંડનું સ્થાન ઉદરગુહાની બહાર હોવું એ ઘણા સસ્તનોમાં જોવા મળે છે,પરંતુ ઉરોદરપટલની હાજરી એ તમામ સસ્તનોનું સાર્વત્રિક લક્ષણ છે.
તેથી,સ્નાયુમય ઉરોદરપટલની હાજરી એ આ ત્રણેય સસ્તનોમાં જોવા મળતી સમાનતા છે.

(D) સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ ના પ્રાણીઓ અન્ય પૃષ્ઠવંશીઓથી અલગ પડે તેવા કેટલાક વિશિષ્ટ લક્ષણો ધરાવે છે.
$1$. ત્વચા પર $hair$ (રોમ) ની હાજરી એ સસ્તન પ્રાણીઓનું એક અજોડ લક્ષણ છે.
$2$. $mammary$ $glands$ (સ્તનગ્રંથિઓ) ની હાજરી એ સૌથી મુખ્ય લક્ષણ છે,જેનો ઉપયોગ તેમના બચ્ચાઓના પોષણ માટે થાય છે.
$3$. અન્ય પ્રાણીઓમાં દાંત કે કર્ણપલ્લવ હોઈ શકે છે,પરંતુ $hair$ (રોમ) અને $mammary$ $glands$ (સ્તનગ્રંથિઓ) એ ફક્ત સસ્તન વર્ગમાં જ જોવા મળતા વિશિષ્ટ લક્ષણો છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓને ત્રણ ઉપવર્ગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: પ્રોટોથેરિયા,મેટાથેરિયા અને યુથેરિયા.
$1$. પ્રોટોથેરિયા એ ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ છે (દા.ત.,પ્લેટિપસ).
$2$. મેટાથેરિયા એ કોથળી ધરાવતા સસ્તન પ્રાણીઓ છે. તેઓ પ્રમાણમાં અવિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે,જે ત્યારબાદ તેમના વિકાસને પૂર્ણ કરવા માટે શિશુધાની (marsupium) માં પ્રવેશ કરે છે.
$3$. યુથેરિયા એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે સંપૂર્ણ વિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ મેટાથેરિયા છે.

(B) બાહ્યકર્ણ અથવા કર્ણપલ્લવની હાજરી એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે અન્ય પૃષ્ઠવંશીઓ જેવા કે સરિસૃપ,ઉભયજીવી અને મત્સ્યમાં સાંભળવા માટે આંતરિક કર્ણની રચના હોય છે,પરંતુ તેમની પાસે અવાજના તરંગોને એકત્રિત કરવા માટે બાહ્ય કર્ણપલ્લવની રચના હોતી નથી.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે, એટલે કે તેઓ જીવંત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. જો કે, સસ્તન પ્રાણીઓનો એક નાનો સમૂહ છે જેને મોનોટ્રીમ્સ (monotremes) કહેવામાં આવે છે જે ઈંડા મૂકે છે. $Duck-billed$ $Platypus$ $(Ornithorhynchus$ $anatinus)$ એ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) સસ્તન પ્રાણીનું જાણીતું ઉદાહરણ છે. કાંગારૂ એ માર્સુપિયલ (અપત્યપ્રસવી) છે, જ્યારે વ્હેલ અને સસલાં એ જરાયુજ (placental) સસ્તન પ્રાણીઓ છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં સ્તન ગ્રંથીઓની હાજરી,ત્વચા પર વાળ અને ઉરસગુહાને ઉદરગુહાથી અલગ કરતું આંતરપટલ (diaphragm) છે.
$A$. પ્લેટિપસ (Ornithorhynchus) એ મોનોટ્રીમ છે,જે ઈંડા મૂકતું સસ્તન પ્રાણી (અંડપ્રસવી) છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$. ચામાચીડિયા સસ્તન છે અને તે વાળ ધરાવે છે,પીંછા નહીં. પીંછા એ પક્ષીઓની લાક્ષણિકતા છે.
$C$. હાથી જરાયુજ સસ્તન પ્રાણી છે અને તે અપત્યપ્રસવી છે,અપત્યઅંડપ્રસવી નહીં.
$D$. આંતરપટલ એ સસ્તન પ્રાણીઓની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે,તેથી તે હાજર હોય છે,ગેરહાજર નહીં.

(C) $7$ ગ્રીવા કશેરૂકા (cervical vertebrae) ની હાજરી એ મનુષ્યો,જિરાફ અને વ્હેલ સહિત લગભગ તમામ સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે આ પ્રજાતિઓમાં ગળાની લંબાઈમાં નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળે છે,પરંતુ ગ્રીવા કશેરૂકાની સંખ્યા $7$ જ રહે છે.

(B) ચામાચીડિયા અંધારામાં નેવિગેટ કરવા અને શિકાર શોધવા માટે ઇકોલોકેશન (echolocation) તરીકે ઓળખાતી જૈવિક સોનાર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. તેઓ ઉચ્ચ આવર્તનવાળા ધ્વનિ તરંગો (અલ્ટ્રાસોનિક તરંગો) ઉત્સર્જિત કરે છે જે વસ્તુઓ સાથે અથડાઈને પાછા ફરે છે,જેનાથી તેઓ અવરોધો અથવા શિકારનું સ્થાન,કદ અને અંતર જાણી શકે છે. આ પદ્ધતિ રડાર સિસ્ટમની જેમ કાર્ય કરે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓ અંતઃઉષ્મી (warm-blooded) પ્રાણીઓ છે. ઉષ્ણ રુધિરવાળા હોવાનો મુખ્ય જૈવિક ફાયદો એ છે કે તેઓ બાહ્ય વાતાવરણના તાપમાનમાં થતા ફેરફારો છતાં શરીરના આંતરિક તાપમાનને અચળ (homeostasis) રાખી શકે છે. આ ક્ષમતા સસ્તન પ્રાણીઓને ધ્રુવીય પ્રદેશોથી લઈને રણ સુધીના વિવિધ વાતાવરણમાં સક્રિય રહેવા અને જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે,કારણ કે તેઓ તેમના આંતરિક ઉષ્મા ઉત્પાદન અને વ્યયનું નિયમન કરી શકે છે.

(D) અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ તે છે જે ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમાં વ્હેલ (જલીય સસ્તન) અને ચામાચીડિયા (ઉડતા સસ્તન) નો સમાવેશ થાય છે,તે અપત્યપ્રસવી છે.
દોડતા પક્ષીઓ (જેમ કે શાહમૃગ) અંડપ્રસવી (oviparous) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ ઈંડા મૂકે છે.
તેથી,વ્હેલ અને ચામાચીડિયું બંને અપત્યપ્રસવી સજીવો છે.

(B) આંતરપટલ $(Diaphragm)$ એ એક વિશિષ્ટ સ્નાયુબદ્ધ પડદો છે જે ઉરસગુહાને ઉદરગુહાથી અલગ કરે છે. આ લક્ષણ માત્ર સસ્તન વર્ગના પ્રાણીઓમાં જ જોવા મળે છે અને તે ફેફસાંના સંકોચન અને વિસ્તરણમાં મદદ કરીને શ્વસન પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ગરમ રુધિરવાળા પ્રાણીઓ,જેમને એન્ડોથર્મ્સ (Endotherms) અથવા હોમિયોથર્મ્સ (Homeotherms) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા સજીવો છે જે આસપાસના તાપમાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેમના શરીરનું આંતરિક તાપમાન અચળ જાળવી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને થર્મોરેગ્યુલેશન (Thermoregulation) કહેવામાં આવે છે. પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ આના ઉદાહરણો છે. તેથી,સાચું લક્ષણ એ છે કે તેમનું શરીરનું તાપમાન હંમેશા અચળ રહે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,દૈહિક મહાધમની કમાન ભ્રૂણની ડાબી ચોથી મહાધમની કમાનમાંથી ઉદ્ભવે છે. ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,જમણી ચોથી મહાધમની કમાન લુપ્ત થઈ જાય છે અને અવશિષ્ટ (vestigial) બની જાય છે,જ્યારે ડાબી ચોથી મહાધમની કમાન કાયમી રહીને દૈહિક મહાધમની કમાન બનાવે છે. તેથી,સસ્તન પ્રાણીઓમાં ફક્ત ડાબી મહાધમની કમાન જ જોવા મળે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓને તેમની પ્રજનન પદ્ધતિના આધારે ત્રણ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Monotremata$: ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ (દા.ત.,પ્લેટિપસ).
$2$. $Metatheria$ (માર્સુપિયલ્સ): આ સસ્તન પ્રાણીઓ પ્રમાણમાં અવિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે,જે ત્યારબાદ તેમના વિકાસને પૂર્ણ કરવા માટે $marsupium$ (શિશુધાની) નામની કોથળીમાં પ્રવેશ કરે છે.
$3$. $Eutheria$ (જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ): આ સસ્તન પ્રાણીઓમાં જટિલ જરાયુ (placenta) હોય છે અને તેઓ સંપૂર્ણ વિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Metatheria$ છે.

(C) ટ્યુબિનલ અસ્થિ (જેને નેઝલ કોન્ચી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ નાસિકા ગુહામાં આવેલા પાતળા,ગૂંચળાદાર અસ્થિ છે.
આ રચનાઓ સસ્તન અને પક્ષીઓની લાક્ષણિકતા છે,કારણ કે તે હવા ફેફસાંમાં પહોંચે તે પહેલાં તેને ગરમ,ભેજયુક્ત અને શુદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સસ્તન પ્રાણીઓના નાસિકા માર્ગમાં સુવિકસિત ટ્યુબિનલ અસ્થિ જોવા મળે છે.

(A) મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓમાં,પુખ્ત $RBCs$ (રક્તકણો) ગોળાકાર,દ્વિઅંતર્ગોળ અને કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે,જેથી ઓક્સિજનના વહન માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ મળી રહે.
જોકે,$Camelidae$ કુળના સભ્યો,જેમ કે ઊંટ $(Camelus)$,આ બાબતમાં અપવાદ છે.
તેમના પુખ્ત અવસ્થામાં પણ $RBCs$ અંડાકાર,દ્વિબહિર્ગોળ અને કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે.

(D) અંગૂઠાની ગેરહાજરી એ $Monkeys$ (વાંદરાઓ) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે (ખાસ કરીને,ન્યુ વર્લ્ડ મંકીઝમાં). વાંદરાઓની ઘણી પ્રજાતિઓમાં અંગૂઠો કાં તો ગેરહાજર હોય છે અથવા અવશિષ્ટ હોય છે,જે તેમને વૃક્ષવાસી જીવનશૈલીમાં મદદ કરે છે,કારણ કે તે તેમને તેમની આંગળીઓ વડે ડાળીઓને વધુ અસરકારક રીતે પકડવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રોટોથોરિયા (દા.ત.,પ્લેટિપસ,એકિડના) એ ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ છે. આ સજીવોમાં,સ્તનગ્રંથિઓ નર અને માદા બંનેમાં હાજર હોય છે. જોકે,તેમાં આંચળ કે સ્તનગ્રંથિના મુખ હોતા નથી; દૂધ ત્વચાની સપાટી પર સ્ત્રવિત થાય છે,જ્યાંથી બચ્ચાં તેને ચાટીને મેળવે છે.

(C) હૂલોક ગિબ્બન $(Hoolock \text{ hoolock})$ એ ભારતમાં જોવા મળતી એકમાત્ર એપ (વાનર) પ્રજાતિ છે. તેઓ મુખ્યત્વે ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો જેવા કે આસામ અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. ઉરાંગઉટાંગ, ગોરીલા અને ચિમ્પાન્જી જેવા અન્ય એપ ભારતના મૂળ નિવાસી નથી.

(A) દંતસૂત્ર એ ઉપરના અને નીચેના જડબાના અડધા ભાગમાં રહેલા દાંતની સંખ્યા દર્શાવે છે.
સસલા માટે,દંતસૂત્ર $I: 2/1, C: 0/0, PM: 3/2, M: 3/3$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે જડબાના દરેક અડધા ભાગમાં,ઉપરના જડબામાં $2$ અને નીચેના જડબામાં $1$ છેદક દાંત,$0$ રાક્ષી દાંત,ઉપરના જડબામાં $3$ અને નીચેના જડબામાં $2$ અગ્રદાઢ,અને બંને જડબામાં $3$ દાઢ હોય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $2/1, 0/0, 3/2, 3/3$ છે.

(A) સસલા સહિતના સસ્તન પ્રાણીઓમાં,નીચલું જડબું (મેન્ડિબલ) એ $Dentary$ (દંતીય) અસ્થિઓની એક જોડીનું બનેલું હોય છે. આ અસ્થિઓ મધ્યરેખા પર જોડાઈને નીચલા જડબાની સંપૂર્ણ રચના બનાવે છે. $Maxilla$ (હનુ) અને $Premaxilla$ (પૂર્વહનુ) એ ઉપરના જડબાના અસ્થિઓ છે,જ્યારે $Palatine$ (તાળવું) અસ્થિ એ સખત તાળવાનો ભાગ બનાવે છે.

(A) બાહ્ય કર્ણ અથવા કર્ણપલ્લવની હાજરી એ વર્ગ $Mammalia$ (સસ્તન) ની એક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.
સસ્તન પ્રાણીઓની અન્ય લાક્ષણિકતાઓમાં સ્તન ગ્રંથીઓની હાજરી,ત્વચા પર વાળ અને ઉરોદરપટલ (diaphragm) ની હાજરીનો સમાવેશ થાય છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓ,પક્ષીઓ અને સરીસૃપમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,જ્યારે માછલીઓ અને ઉભયજીવીઓ જેવા નીચલા પૃષ્ઠવંશીઓમાં માત્ર $10$ જોડ હોય છે.
$11$મી જોડ સ્પાઈનલ એક્સેસરી ચેતા છે અને $12$મી જોડ હાયપોગ્લોસલ ચેતા છે.
આ બે ચેતાઓ નીચલા પૃષ્ઠવંશીઓમાં ગેરહાજર હોય છે અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં વધારાની ગણવામાં આવે છે.

(D) દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિ એ એક પ્રકારની દૃષ્ટિ છે જેમાં આસપાસના વાતાવરણની એકલ,ત્રિ-પરિમાણીય છબી જોવા માટે બંને આંખોનો એકસાથે ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રકારની દૃષ્ટિ ઊંડાણની સમજ (depth perception) માટે વધુ સારી છે. પ્રાઈમેટ્સમાં,જેમાં મનુષ્ય,વાંદરા અને એપ્સનો સમાવેશ થાય છે,આંખો ચહેરાના આગળના ભાગમાં સ્થિત હોય છે,જે દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિને સરળ બનાવે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પોમાં દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિ જોવા મળે છે.

(D) સસલાની આંખો તેના માથાની બાજુઓ પર આવેલી હોય છે,જે તેને દ્રષ્ટિનું વિશાળ ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે,જેને એકનેત્રીદૃષ્ટિ (monocular vision) કહેવામાં આવે છે.
તેઓ પારદર્શકપટલ (cornea) પણ ધરાવે છે,જે આંખનો પારદર્શક આગળનો ભાગ છે જે કીકી અને આઈરિસને આવરે છે.
સસલામાં આ તમામ લાક્ષણિકતાઓ જોવા મળે છે,તેથી સાચો જવાબ 'ઉપરનાં બધાં જ' છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીના બાહ્ય કાન વિશેના તમામ વિધાનો સાચા છે:
$1$. બાહ્ય કાનના બહારના ભાગને કર્ણપલ્લવ (pinna) કહેવામાં આવે છે.
$2$. મોનોટ્રીમ્સ (જેમ કે પ્લેટિપસ) માં બાહ્ય કર્ણપલ્લવ ગેરહાજર હોય છે.
$3$. ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓ (જેમ કે ગાય,ઘોડા) તેમના સ્નાયુઓનો ઉપયોગ કરીને કાનને અવાજની દિશામાં ફેરવી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ ઘણા વિશિષ્ટ લક્ષણો ધરાવે છે.
$1$. મોટાભાગના સસ્તનોમાં $7$ ગ્રીવ કશેરૂકાં હોય છે (સ્લોથ અને મેનેટી જેવા અપવાદો સિવાય).
$2$. તેઓ કૂપદંતી દંતવ્યવસ્થા ધરાવે છે,જેમાં દાંત જડબાના હાડકાના ખાડાઓમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$3$. તેઓ શ્વસન માટે વાયુકોષ્ટી ફેફસાં ધરાવે છે.
$4$. સસ્તનોમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,$10$ નહીં. $10$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ એ માછલીઓ અને ઉભયજીવીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેથી,'દસ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ' એ સસ્તનો માટે ખોટું વિધાન છે.

(A) ગરમ રુધિરવાળા પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જે પર્યાવરણના તાપમાનને ધ્યાનમાં લીધા વગર તેમના શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી શકે છે. આ ક્ષમતાને $Endothermy$ અથવા $Homeothermy$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,ગરમ રુધિરવાળા પ્રાણીઓને $Homeothermic$ (સમતાપી) સજીવો કહેવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત,ઠંડા રુધિરવાળા પ્રાણીઓને $Poikilothermic$ (અસમતાપી) અથવા $Ectothermic$ (બાહ્યોષ્મીય) કહેવામાં આવે છે.

(D) અમેરુદંડી પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેમાં કરોડસ્તંભ (પૃષ્ઠવંશ)નો અભાવ હોય છે.
$A$. સંધિપાદ,$B$. શૂળચર્મી અને $C$. મૃદુકાય એ તમામ અમેરુદંડી સમુદાયો છે.
$D$. સસ્તન એ મેરુદંડી (Chordata) સમુદાયનો એક વર્ગ છે,જેમાં પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સસ્તન એ અમેરુદંડી નથી.

(D) ચામાચીડિયું $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગનું પ્રાણી છે.
જોકે ચામાચીડિયાને પાંખો હોય છે અને તે ઉડી શકે છે,તેમ છતાં તે સસ્તન પ્રાણીઓના લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે સ્તનગ્રંથિઓની હાજરી,શરીર પર વાળ હોવા અને ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપવાની ક્ષમતા.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓ $(Class \ Mammalia)$ અત્યંત અનુકૂલનક્ષમ પ્રાણીઓ છે જે ધ્રુવીય બરફના પ્રદેશો,રણ,પર્વતો,જંગલો,ઘાસના મેદાનો અને મહાસાગરો તથા નદીઓ જેવા જલીય પર્યાવરણો સહિત વિવિધ પ્રકારના નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે. તેમના શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવાની ક્ષમતા $(endothermy)$ અને તેમની વિવિધ શારીરિક અનુકૂલનક્ષમતા તેમને પૃથ્વીના લગભગ દરેક ખૂણે જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(A) સ્તનગ્રંથિઓની હાજરી એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગનું સૌથી વિશિષ્ટ અને લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આ ગ્રંથિઓનો ઉપયોગ માદા દ્વારા તેમના બચ્ચાઓના પોષણ માટે દૂધ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,જે પ્રાણીસમૂહ સ્તનગ્રંથિઓ ધરાવે છે તેને $Mammals$ (સસ્તન પ્રાણીઓ) કહેવામાં આવે છે.

(C) બર્હિકંકાલ એટલે સજીવના શરીરનું બાહ્ય રક્ષણાત્મક આવરણ. સસ્તન પ્રાણીઓમાં વાળ,શિંગડા,નખ,પંજા અને ખરી એ અધિચર્મ (epidermis) માંથી ઉદ્ભવેલા અંગો છે અને તે બર્હિકંકાલ તરીકે કાર્ય કરે છે. પીંછા એ $Aves$ (પક્ષીઓ) વર્ગના પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે અને તે સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતા નથી.

(D) કર્ણપલ્લવ (બાહ્ય કાન) ની હાજરી એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગનું એક વિશિષ્ટ અને લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
સરિસૃપ, વિહગ (પક્ષીઓ) અને ઉભયજીવી જેવા અન્ય વર્ગોમાં અવાજના તરંગોને એકત્રિત કરવા માટે બાહ્ય કાન કે કર્ણપલ્લવ હોતા નથી.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,દૈહિક મહાધમની (aortic arch) હૃદયની ડાબી બાજુએ વળે છે.
વિહગ (પક્ષીઓ) માં,મહાધમની કમાન જમણી બાજુએ વળે છે.
ઉભયજીવી અને સરિસૃપમાં સ્થિતિ અલગ હોય છે કારણ કે તેઓમાં બે દૈહિક કમાન (ડાબી અને જમણી બંને) અથવા મહાધમની કમાનની અલગ ગોઠવણી જોવા મળે છે.

(C) અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ એટલે એવા પ્રાણીઓ જે ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{સસ્તન}$ વર્ગના પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી હોય છે, જોકે પ્લેટિપસ અને એકિડના જેવા કેટલાક અપવાદો છે.
મોટાભાગના ઉભયજીવીઓ, મત્સ્ય અને વીંછી અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) હોય છે, જોકે આ જૂથોમાં પણ કેટલાક અપવાદો જોવા મળે છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ માટે સૌથી યોગ્ય વર્ગીકરણ $\text{સસ્તન}$ છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે,એટલે કે તેઓ સીધા બચ્ચાને જન્મ આપે છે. જોકે,સસ્તન પ્રાણીઓનો એક નાનો સમૂહ છે જેને મોનોટ્રીમ્સ (monotremes) કહેવામાં આવે છે જે ઈંડા મૂકે છે. બતકચાંચ અથવા પ્લેટિપસ ($Ornithorhynchus$ $anatinus$) અને એકિડના એ અંડપ્રસવી (oviparous) સસ્તન પ્રાણીઓના મુખ્ય ઉદાહરણો છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓના $Chiroptera$ ગોત્રમાં ચામાચીડિયાનો સમાવેશ થાય છે. ચામાચીડિયા એકમાત્ર એવા સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે સાચી રીતે ઉડી શકે છે. તેમના અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે,જે તેમને હવાઈ જીવન માટે અનુકૂલિત બનાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓ વિવિધ પ્રકારના હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{વ્હેલ}$ એક દરિયાઈ સસ્તન પ્રાણી છે જે સંપૂર્ણપણે જલજીવન માટે અનુકૂલિત છે. તેનું શરીર તરવા માટે સુવ્યવસ્થિત (streamlined) હોય છે અને તેના અગ્ર ઉપાંગો ફ્લિપર્સમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે. જોકે $\text{બતકચાંચ}$ અર્ધ-જલીય છે, પરંતુ $\text{વ્હેલ}$ એ પાણીમાં જીવન માટે સંપૂર્ણપણે અનુકૂલિત સસ્તન પ્રાણીનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

(C) બતકચાંચ (Platypus) એ સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ નું પ્રાણી છે.
જોકે,મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી (બચ્ચાંને જન્મ આપનારા) હોય છે,પરંતુ બતકચાંચ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકનાર) છે.
તેથી,વિધાન $S$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે બધા જ સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી હોતા નથી.

(A) $1$. કાંગારૂ એ સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ નું પ્રાણી છે.
$2$. સસ્તન પ્રાણીઓનું મુખ્ય લક્ષણ ઉરોદરપટલની હાજરી છે,જે ઉરસગુહા અને ઉદરગુહાને અલગ કરતો સ્નાયુબદ્ધ પડદો છે.
$3$. બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે,અને ઉરોદરપટલની હાજરી એ સસ્તન પ્રાણીઓનું નિદાનકારી લક્ષણ હોવાથી,$R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સ્તનગ્રંથીઓની હાજરી છે,જે તેમના બચ્ચાં માટે દૂધ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે બે જોડ ઉપાંગો ધરાવે છે.
તેમની ત્વચા પર વાળનું બાહ્યકંકાલ જોવા મળે છે.
જોકે,સસ્તન પ્રાણીઓ 'વિષમદંતી' (Heterodont) દાંત ધરાવે છે (જેમાં છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ અને દાઢ જેવા વિવિધ પ્રકારના દાંત હોય છે),'સમદંતી' (Homodont) નહીં. તેથી,'સમદંતી' એ સસ્તન પ્રાણીઓ માટે અસંગત છે.

(D) અવસારણી $(cloaca)$ એ ઘણા પૃષ્ઠવંશીઓમાં પાચન,ઉત્સર્જન અને પ્રજનન માર્ગ માટેનું એક સામાન્ય છિદ્ર છે.
તે પક્ષીઓ $(Hen)$,ઉભયજીવીઓ $(Frog)$ અને કેટલીક માછલીઓ જેવી કે કાસ્થિ મત્સ્ય $(Dogfish)$ માં જોવા મળે છે.
સસ્તન પ્રાણીઓ,મોનોટ્રીમ્સ સિવાય,અવસારણી ધરાવતા નથી. તેના બદલે,તેમની પાસે પાચન માર્ગ $(anus)$ અને મૂત્રજનન માર્ગ માટે અલગ-અલગ છિદ્રો હોય છે.
સસલું $(Rabbit)$ એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણી હોવાથી,તે અવસારણી ધરાવતું નથી.

(C) વ્હેલ,ચામાચિડીયું અને ઉંદર એ ત્રણેય સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ ના પ્રાણીઓ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓનું એક મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમની પાસે ઉરસ (છાતી) અને ઉદર (પેટ) ના ભાગને અલગ પાડતો સ્નાયુમય પડદો,જેને ડાયાફ્રામ કહેવાય છે,તે હાજર હોય છે.
બાહ્ય કર્ણો (કર્ણપલ્લવ) ચામાચિડીયા અને ઉંદરમાં જોવા મળે છે,પરંતુ વ્હેલમાં તે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
શુક્રપિંડ ઉદરની બહાર હોવા એ ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓનું લક્ષણ છે,પરંતુ તે તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં સમાન રીતે જોવા મળતું નથી.
તેથી,સ્નાયુમય ડાયાફ્રામની હાજરી એ આ તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતું સામાન્ય લક્ષણ છે.