Class-Mammalia Questions in Gujarati

(D) સસ્તન પ્રાણીઓ પૃષ્ઠવંશીઓમાં અજોડ છે કારણ કે તેઓ સ્નાયુબદ્ધ ઉરોદરપટલ ધરાવે છે,જે શ્વસનમાં મદદ કરે છે,અને સ્તન (દૂધ ઉત્પન્ન કરતી) ગ્રંથિઓ ધરાવે છે,જેનો ઉપયોગ તેમના બચ્ચાઓને પોષણ આપવા માટે થાય છે. જોકે ચતુષ્ખંડી હૃદય અથવા વિષમદંતી દાંત જેવી અન્ય લાક્ષણિકતાઓ સામાન્ય છે,પરંતુ તે દરેક સસ્તન પ્રાણીમાં અપવાદ વગર જોવા મળતી નથી (દા.ત.,કેટલાક મોનોટ્રીમ્સ અલગ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે,અને બધા સસ્તન પ્રાણીઓમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોતી નથી).

(D) વ્હેલ સંપૂર્ણપણે અપત્યપ્રસવી (viviparous) છે. અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓમાં (મનુષ્યો સહિત મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ),યુગ્મનજ (zygote) માદા સજીવના શરીરની અંદર વિકસીને બાળકમાં પરિણમે છે.
વિકાસના ચોક્કસ તબક્કે પહોંચ્યા પછી,બચ્ચાને માદા સજીવના શરીરની બહાર જન્મ આપવામાં આવે છે.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે ઘણા શીત-રુધિરવાળા પ્રાણીઓ (ectotherms) માં ઉર્જા સંગ્રહ માટે ચરબીનું સ્તર અથવા ચરબીના પિંડ (fat bodies) હોય છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે શીત-રુધિરવાળા પ્રાણીઓ,જેમ કે અમુક સરીસૃપ અને ઉભયજીવીઓ,સુષુપ્તાવસ્થા (hibernation) અથવા ગ્રીષ્મ નિદ્રા (aestivation) જેવી નિષ્ક્રિયતાના સમયગાળા દરમિયાન ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ ચાલુ રાખવા માટે સંગ્રહિત ચરબી પર આધાર રાખે છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે,પરંતુ કારણ સાચું છે.

(B) વિધાન અને કારણ બંને સાચાં વિધાનો છે.
ચામાચીડિયા અને વ્હેલને સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં સ્તન ગ્રંથીઓ હોય છે,વાળ હોય છે (વિકાસના કોઈ તબક્કે),અને તેઓ ઉષ્ણરુધિરવાળા (homeothermic) હોય છે.
તેમની પાસે $4$-ખંડીય હૃદય પણ હોય છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે.
જોકે,$4$-ખંડીય હૃદયની હાજરી એ પ્રાણીને સસ્તન તરીકે વર્ગીકૃત કરવા માટેનું મુખ્ય લક્ષણ નથી; તેના બદલે,સ્તન ગ્રંથીઓની હાજરી અને અન્ય સસ્તન લક્ષણો તેને સસ્તન બનાવે છે.
તેથી,કારણ એ સાચું વિધાન છે પરંતુ તે શા માટે તેમને સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે તેની સમજૂતી આપતું નથી.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ અને સ્પાઈની એન્ટ-ઈટર (એકિડના) એ પ્રોટોથેરિયન સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે ઈંડા મૂકે છે (અંડપ્રસવી) પરંતુ તેમાં સ્તન ગ્રંથિઓ હાજર હોય છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે,સસ્તન પ્રાણીઓમાં સામાન્ય રીતે $7$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ હોય છે અને તેમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,પરંતુ આ વિશિષ્ટ શરીરરચનાત્મક લક્ષણ તેમને સસ્તન તરીકે વર્ગીકૃત કરવા માટેનું મુખ્ય કારણ નથી. વધુમાં,આ વિધાન સૂચવે છે કે આ લક્ષણો તેમને સસ્તન તરીકે વર્ગીકૃત કરવાના કારણો છે,જે વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે; તેમને સસ્તન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સ્તન ગ્રંથિઓ,વાળ અને ઉરોદરપટલ (diaphragm) હાજર હોય છે.

(N/A) $1$. સમસ્થિતિ (Homeothermy): આ સજીવની એવી ક્ષમતા છે કે જેમાં તે બાહ્ય પર્યાવરણીય તાપમાન ગમે તે હોય,છતાં પોતાના શરીરનું આંતરિક તાપમાન અચળ જાળવી રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે સસ્તન પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ.
$2$. બાહ્યઉષ્મી (Poikilothermy): આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં સજીવના શરીરનું આંતરિક તાપમાન બાહ્ય પર્યાવરણીય તાપમાનમાં થતા ફેરફારોને અનુરૂપ બદલાતું રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે મોટાભાગના સરીસૃપ,ઉભયજીવી અને માછલીઓ.

(N/A) $\rightarrow$ સસ્તન પ્રાણીઓ વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે - ધ્રુવીય બરફના પ્રદેશો,રણ,પર્વતો,જંગલો,ઘાસના મેદાનો અને અંધારી ગુફાઓ.
$\rightarrow$ તેમાંથી કેટલાક ઉડવા માટે અથવા પાણીમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત થયા છે.
$\rightarrow$ સસ્તન પ્રાણીઓનું સૌથી વિશિષ્ટ લક્ષણ દૂધ ઉત્પન્ન કરતી ગ્રંથીઓ (સ્તન ગ્રંથીઓ) ની હાજરી છે,જેના દ્વારા બચ્ચાઓનું પોષણ થાય છે.
$\rightarrow$ તેઓમાં બે જોડ ઉપાંગો હોય છે,જે ચાલવા,દોડવા,ચઢવા,દર ખોદવા,તરવા અથવા ઉડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
$\rightarrow$ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા વાળ ધરાવે છે,જે તેમનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
$\rightarrow$ બાહ્ય કર્ણ અથવા કર્ણપલ્લવ હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ જડબામાં વિવિધ પ્રકારના દાંત હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ હૃદય ચતુષ્ખંડી હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓ સમતાપી (homoiothermous) હોય છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ફેફસાં દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ લિંગ અલગ-અલગ હોય છે અને ફલન અંતઃફલન હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે,કેટલાક અપવાદો સાથે,અને વિકાસ સીધો હોય છે.
$\rightarrow$ ઉદાહરણો: અંડપ્રસવી - Ornithorhynchus (પ્લેટિપસ); અપત્યપ્રસવી - Macropus (કાંગારુ),Pteropus (ફ્લાઈંગ ફોક્સ),Camelus (ઊંટ),Macaca (વાંદરો),Rattus (ઉંદર),Canis (કૂતરો),Felis (બિલાડી),Elephas (હાથી),Equus (ઘોડો),Delphinus (ડોલ્ફિન),Balaenoptera (બ્લુ વ્હેલ),Panthera tigris (વાઘ),Panthera leo (સિંહ).

(N/A) પ્રાણી જગતનો સૌથી ઉદ્વિકસિત વર્ગ સસ્તન (Class Mammalia) છે. તેના લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. નિવાસસ્થાન: તેઓ વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં વસે છે,જેમ કે ધ્રુવ પ્રદેશો,રણ,પર્વતો,જંગલો,ઘાસના મેદાનો અને અંધારી ગુફાઓ.
$2$. અનુકૂલનો: કેટલાક પ્રાણીઓ ઊડવા માટે (દા.ત.,ચામાચીડિયું) અને કેટલાક પાણીમાં જીવન ગુજારવા (દા.ત.,બ્લુ-વ્હેલ) અનુકૂલનો ધરાવે છે.
$3$. સ્તન ગ્રંથિઓ: દૂધનો સ્રાવ કરતી ગ્રંથિઓ (Mammary glands) ની હાજરી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષણ છે,જેના દ્વારા બાળ શિશુને પોષણ મળે છે.
$4$. ઉપાંગો: તેઓ ચાલવા,દોડવા,આરોહણ કરવા,દરમાં ઘૂસવા,તરવા કે ઊડવા માટે અનુકૂલિત થયેલા બે જોડ ઉપાંગો ધરાવે છે.
$5$. ત્વચા: સસ્તનોની ત્વચા વાળની રુંવાટી ધરાવે છે.
$6$. બાહ્ય કર્ણ: કર્ણમાં બાહ્ય કર્ણ (Pinnae) કે કર્ણપલ્લવની હાજરી હોય છે.
$7$. દાંત: જડબામાં વિવિધ પ્રકારના દાંત (છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ અને દાઢ) હાજર હોય છે.
$8$. હૃદય: હૃદય ચતુષ્ખંડી (ચાર ખંડોવાળું) હોય છે. મહાધમની કમાન ડાબી બાજુએ વળેલી હોય છે.
$9$. દેહધર્મવિદ્યા: આ પ્રાણીઓ સમતાપી (Warm-blooded) છે. લિંગભેદ સ્પષ્ટ જોવા મળે છે અને અંતઃફલન થાય છે.
$10$. પ્રજનન: તેઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી (બચ્ચાંને જન્મ આપતા) છે અને વિકાસ સીધો હોય છે. અપવાદરૂપે બતકચાંચ (Platypus) અંડપ્રસવી છે.
$11$. ઉદાહરણો: બતકચાંચ (Ornithorhynchus),કાંગારુ (Macropus),ચામાચીડિયું (Pteropus),બ્લુ-વ્હેલ (Balaenoptera).

(B) અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ એટલે એવા પ્રાણીઓ જે સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ, મનુષ્યો સહિત, અપત્યપ્રસવી હોય છે.
અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓના ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
- કાંગારુ $(Macropus)$
- ચામાચીડિયું $(Pteropus)$
- ઊંટ $(Camelus)$
- વાનર $(Macaca)$
- ઉંદર $(Rattus)$
- કૂતરો $(Canis)$
- બિલાડી $(Felis)$
- હાથી $(Elephas)$
- ઘોડો $(Equus)$
- ડોલ્ફિન $(Delphinus)$
- બ્લ્યુ વ્હેલ $(Balaenoptera)$
- વાઘ $(Panthera \text{ } tigris)$
- સિંહ $(Panthera \text{ } leo)$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, કાંગારુ અને બ્લ્યુ વ્હેલ એ અપત્યપ્રસવી સસ્તન પ્રાણીઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.

(N/A) $\rightarrow$ સસ્તન વર્ગના પ્રાણીઓ વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે - ધ્રુવીય બરફના પ્રદેશો,રણ,પર્વતો,જંગલો,ઘાસના મેદાનો અને અંધારી ગુફાઓ.
$\rightarrow$ તેમનામાંથી કેટલાક ઉડવા માટે અથવા પાણીમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત થયા છે.
$\rightarrow$ સસ્તન પ્રાણીઓનું સૌથી વિશિષ્ટ લક્ષણ દૂધ ઉત્પન્ન કરતી ગ્રંથીઓ (સ્તન ગ્રંથીઓ) ની હાજરી છે,જેના દ્વારા બચ્ચાઓનું પોષણ થાય છે.
$\rightarrow$ તેઓમાં બે જોડ ઉપાંગો હોય છે,જે ચાલવા,દોડવા,ચઢવા,દર બનાવવાની,તરવા અથવા ઉડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
$\rightarrow$ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા વાળ ધરાવતી હોવાથી વિશિષ્ટ છે.
$\rightarrow$ બાહ્ય કર્ણ અથવા કર્ણપલ્લવ હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ જડબામાં વિવિધ પ્રકારના દાંત હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ હૃદય ચતુષ્ખંડીય હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓ સમતાપી (homoiothermous) હોય છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ફેફસાં દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ લિંગ અલગ હોય છે અને ફલન અંતઃસ્થ હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓ અપવાદોને બાદ કરતાં અપત્યપ્રસવી (viviparous) છે અને વિકાસ સીધો હોય છે.
$\rightarrow$ ઉદાહરણો: અંડપ્રસવી - Ornithorhynchus (પ્લેટિપસ); અપત્યપ્રસવી - Macropus (કાંગારૂ),Pteropus (ફ્લાઈંગ ફોક્સ),Camelus (ઊંટ),Macaca (વાંદરો),Rattus (ઉંદર),Canis (કૂતરો),Felis (બિલાડી),Elephas (હાથી),Equus (ઘોડો),Delphinus (ડોલ્ફિન),Balaenoptera (બ્લુ વ્હેલ),Panthera tigris (વાઘ),Panthera leo (સિંહ).

(B) $(i)$ જે પ્રાણીઓ બાહ્ય પર્યાવરણની સ્થિતિ ગમે તે હોય છતાં પોતાના શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી રાખે છે, તેમને $\text{ઉષ્ણ રુધિરવાળા}$ (સમતાપી) પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ સસ્તન પ્રાણીઓનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેઓ સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપે છે, તેથી તેમને $\text{અપત્ય પ્રસવી}$ પ્રાણીઓ કહેવાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(i)$ $\text{ઉષ્ણ રુધિરવાળા}$, $(ii)$ $\text{અપત્ય પ્રસવી}$ છે.

(D) પ્રાઈમેટ એ સસ્તન પ્રાણીઓનો એક સમૂહ છે જેમાં વાંદરા,એપ અને મનુષ્યોનો સમાવેશ થાય છે.
- ઉંદર એ $Rodentia$ શ્રેણીમાં આવે છે.
- વાઘ એ $Carnivora$ શ્રેણીમાં આવે છે.
- ગાય એ $Artiodactyla$ શ્રેણીમાં આવે છે.
આમાંથી કોઈ પણ સજીવ $Primates$ શ્રેણીમાં આવતા ન હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) પ્રાઈમેટ એ સસ્તન પ્રાણીઓનો એક સમૂહ છે જેમાં લીમર,વાંદરા,એપ અને મનુષ્યોનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$A$ (ઘેટું),$B$ (હરણ) અને $C$ (ઘોડો) એ અનગ્યુલેટ્સ (ખૂરવાળા સસ્તન પ્રાણીઓ) છે.
$D$ (એપ) એ $Primates$ શ્રેણીમાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$,$B$,અને $D$ (વ્હેલ,ચામાચિડીયું અને ચિત્તો) એ બધા સસ્તન પ્રાણીઓ (Mammals) છે.
$C$ (બ્રેકિયોસોરસ) એ ડાયનાસોર છે,જે સરીસૃપ (Reptilia) વર્ગમાં આવે છે.
તેથી,બ્રેકિયોસોરસ અસંગત છે કારણ કે તે સસ્તન વર્ગનો સભ્ય નથી.

(B) કોથળીધારી સસ્તન પ્રાણીને $Marsupial$ (માર્સુપિયલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સસ્તન પ્રાણીઓ પ્રમાણમાં અવિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે,જે ત્યારબાદ માતાના ઉદરમાં આવેલી કોથળીમાં પ્રવેશીને તેમનો વિકાસ પૂર્ણ કરે છે.
કાંગારૂ અને કોઆલા તેના ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) કોઆલા ($Phascolarctos$ $cinereus$) એ ઓસ્ટ્રેલિયાનું વતની એવું વૃક્ષવાસી શાકાહારી માર્સુપિયલ (કોથળીધારી) પ્રાણી છે. ડોલ્ફિન,વ્હેલ અને સીલથી વિપરીત,જે જલજ અથવા અર્ધ-જલજ સસ્તન પ્રાણીઓ છે અને પાણીમાં જીવન જીવવા માટે અનુકૂલિત છે,કોઆલા સંપૂર્ણપણે સ્થળજ છે અને તે નીલગિરીના વૃક્ષો પર રહે છે. તેથી,તે જલજ પ્રાણી નથી.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓ સફળ છે કારણ કે તેઓ સમતાપી (અંતઃઉષ્મી) સજીવો છે.
તેઓ બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી રાખે છે.
આ ક્ષમતા તેમને અતિશય ઠંડીથી લઈને અતિશય ગરમી સુધીની વિવિધ આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં સક્રિય રહેવા અને જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી રાખવાની ક્ષમતા તેમની સફળતા માટેનું મુખ્ય પરિબળ છે.

(A) પ્રાણીઓમાં,સંગ્રહિત ખોરાક સામાન્ય રીતે ગ્લાયકોજન અને ચરબીના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે.
$A$. મનુષ્ય અને વાંદરો બંને પ્રાણીઓ (સસ્તન પ્રાણીઓ) છે.
$B$. $Cuscuta$ (અમરવેલ) એ પરોપજીવી વનસ્પતિ છે (જે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે).
$C$. $Bladderwort$ અને $Cuscuta$ વનસ્પતિઓ છે (જે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે).
$D$. $Bladderwort$ અને $Venus$ $fly$ $trap$ એ કીટાહારી વનસ્પતિઓ છે (જે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે).
તેથી,મનુષ્ય અને વાંદરો બંને ગ્લાયકોજન અને ચરબીના સ્વરૂપમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.

(D) ઇકોલોકેશન એ એક જૈવિક સોનાર છે જેનો ઉપયોગ ઘણી પ્રાણી પ્રજાતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. ચામાચીડિયા ઉચ્ચ આવૃત્તિવાળા અલ્ટ્રાસોનિક અવાજો ઉત્પન્ન કરે છે જે તેમના પર્યાવરણમાં રહેલી વસ્તુઓ સાથે અથડાઈને પાછા ફરે છે. આ અવાજોના પડઘા સાંભળીને,તેઓ વસ્તુઓનું સ્થાન,કદ અને અંતર નક્કી કરી શકે છે,જે તેમને અંધારામાં નેવિગેટ કરવામાં અને શિકાર કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) મેટાથેરિયન્સને સામાન્ય રીતે કોથળીધારી સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ માર્સુપિયમ નામની વિશિષ્ટ ઉદરીય કોથળી ધરાવે છે.
ભ્રૂણનો જન્મ અલ્પવિકસિત અવસ્થામાં થાય છે અને તે આ માર્સુપિયમની અંદર પોતાનો વિકાસ પૂર્ણ કરે છે.

(A) એકિડના એ સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ ના $Prototheria$ સમૂહમાં આવે છે.
તે અંડપ્રસવી $(oviparous)$ છે,જેનો અર્થ છે કે તે સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપવાને બદલે ઈંડા મૂકે છે.
માત્ર માદા ઈંડાને સેવે છે,અને બચ્ચાં સ્તનગ્રંથિઓમાંથી સ્ત્રવતું દૂધ પીવે છે.

(B) $Oryctolagus$ $cuniculus$ (સસલું) એ સસ્તન વર્ગનું પ્રતિનિધિ પ્રાણી છે.
$1.$ તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં દાંત વિષમદંતી (heterodont) હોય છે (એટલે કે,જુદા જુદા પ્રકારના દાંત). તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
$2.$ સસલામાં રાક્ષી દાંત (canines) સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે,માત્ર નબળા નથી હોતા. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.
$3.$ સસલામાં છેદક દાંત (incisors) ખૂબ જ વિકસિત,તીક્ષ્ણ અને છીણી જેવા હોય છે,જે કોતરવા માટે વપરાય છે. તેથી,વિધાન $III$ ખોટું છે.
$4.$ સસલા તૃણાહારી છે અને રાક્ષી દાંતના અભાવને કારણે,છેદક દાંત અને અગ્રદાઢ વચ્ચે ખાલી જગ્યા હોય છે,જેને ડાયસ્ટેમા (diastema) કહેવાય છે. તેથી,વિધાન $IV$ સાચું છે.
$5.$ સસલાનું દંત સૂત્ર $I \frac{2}{1}, C \frac{0}{0}, P m \frac{3}{2}, M \frac{3}{3}$ છે,જે કુલ $28$ દાંત દર્શાવે છે. તેથી,વિધાન $V$ સાચું છે.
આમ,વિધાનો $I, IV$ અને $V$ સાચા છે.

(C) હાથીના બહાર દેખાતા દાંત (tusks) એ તેના ઉપરના જડબાના બીજા છેદક દાંત છે.
આ દાંત હાથીના જીવનભર સતત વધતા રહે છે.

(B) થીકોડોન્ટ દાંત એટલે એવા દાંત જે જડબાના હાડકાના ઊંડા ખાડાઓમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$1.$ મગર અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં થીકોડોન્ટ પ્રકારના દાંત જોવા મળે છે.
$2.$ સ્ફેનોડોન (એક સરીસૃપ) માં એક્રોડોન્ટ (Acrodont) દાંત હોય છે, જેમાં દાંત જડબાના હાડકાની ઉપરની સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે.
$3.$ સ્કોલિઓડોન (એક કાસ્થિ મત્સ્ય) માં પણ એક્રોડોન્ટ દાંત જોવા મળે છે.
તેથી, માત્ર મગર અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં જ થીકોડોન્ટ દાંત જોવા મળે છે.

(A) હેવર્સિયન નલિકા એ સસ્તન પ્રાણીઓના સઘન અસ્થિ (compact bone) માં જોવા મળતી એક સૂક્ષ્મ રચના છે. તેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ ધરાવતી એક મધ્યસ્થ નલિકા હોય છે,જે લેમેલી (lamellae) તરીકે ઓળખાતા અસ્થિ મેટ્રિક્સના કેન્દ્રગામી સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે. આ પ્રણાલી,જેને હેવર્સિયન તંત્ર અથવા ઓસ્ટિઓન કહેવામાં આવે છે,તે સસ્તન પ્રાણીઓના અસ્થિ પેશીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(B) બધા સસ્તન પ્રાણીઓમાં ગળાના ભાગમાં સાત ગ્રીવા કશેરુકાઓ (cervical vertebrae) હોવી એ સામાન્ય લક્ષણ છે. આ કશેરુકાઓ એકોઇલસ (acoelous) પ્રકારની હોય છે અને સામાન્ય રીતે કાસ્થિમય ગાદીઓ (epiphysis) દ્વારા આવરી લેવાયેલી હોય છે. વિવિધ સસ્તન જાતિઓમાં ગળાની લંબાઈ ગમે તેટલી હોય,પરંતુ આ લાક્ષણિકતા અચળ રહે છે.

(A) આપેલા સજીવો જલીય છે,પરંતુ તેઓ અલગ-અલગ જૈવિક વર્ગોમાં આવે છે.
$1$. ડોલ્ફિન એ $Cetacea$ શ્રેણીના જલીય સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
$2$. સીલ એ $Carnivora$ શ્રેણીના અર્ધ-જલીય દરિયાઈ સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
$3$. સી કાઉ (મેનેટી અને ડુગોંગ) એ $Sirenia$ શ્રેણીના સંપૂર્ણ જલીય શાકાહારી સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
$4$. પેંગ્વિન એ $Aves$ વર્ગના ઉડી ન શકતા પક્ષીઓ છે.
તેથી,પેંગ્વિન એ યાદીમાં રહેલા એકમાત્ર સજીવ છે જે સસ્તન પ્રાણી નથી.

(C) મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી $(viviparous)$ હોય છે,એટલે કે તેઓ જીવંત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. જોકે,આમાં કેટલાક અપવાદો છે જેને મોનોટ્રીમ્સ $(monotremes)$ કહેવામાં આવે છે. ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ $(Ornithorhynchus)$ એ અંડપ્રસવી $(oviparous)$ સસ્તન પ્રાણીનું જાણીતું ઉદાહરણ છે,જેનો અર્થ એ છે કે તે બચ્ચાંને જન્મ આપવાને બદલે ઈંડા મૂકે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓ ઉરોદરપટલ (diaphragm) ની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે ઉરસ અને ઉદરને અલગ કરતો સ્નાયુબદ્ધ પડદો છે,ચતુષ્ખંડી હૃદય અને શ્વસન માટે ફેફસાં ધરાવે છે.
અપત્યપ્રસવી (viviparity) એ સામાન્ય લક્ષણ છે પરંતુ તે સંપૂર્ણ નથી,કારણ કે પ્લેટિપસ $(Platypus)$ જેવા કેટલાક સસ્તન પ્રાણીઓ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) હોય છે.
પીંછા એ પક્ષીઓનું લક્ષણ છે,જ્યારે ઝાલર અને મીનપક્ષ એ માછલી જેવા જલીય સજીવોમાં જોવા મળે છે.
ચેતા ગ્રંથિ એ સસ્તન પ્રાણીઓનું લક્ષણ નથી.
તેથી,સસ્તન પ્રાણીઓના લક્ષણોનો સાચો સમૂહ ઉરોદરપટલ,ચતુષ્ખંડી હૃદય અને ફેફસાં છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં સામાન્ય રીતે અવાવ (Cloaca) ગેરહાજર હોય છે,કારણ કે તેમની પાસે પાચન અને મૂત્રજનન માર્ગ માટે અલગ છિદ્રો હોય છે.
બાહ્ય કાન (પલ્લવ) એ મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે.
સસ્તન પ્રાણીઓના પરિપક્વ રક્તકણો $(RBCs)$ ઓક્સિજનના વહન માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે.
સસ્તન પ્રાણીઓ યુરિયોટેલિક (ureotelic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે યુરિયાનો ઉત્સર્ગ કરે છે.
તેથી,'અવાવ હાજર હોય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓને ત્રણ ઉપવર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પ્રોટોથેરિયા (મોનોટ્રીમેટા),મેટાથેરિયા (માર્સુપિલિયા) અને યુથેરિયા (પ્લેસેન્ટાલિયા).
મોનોટ્રીમ એ ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
આપેલ વર્ગીકરણ મુજબ:
$1$. $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) એ પ્રોટોથેરિયા (મોનોટ્રીમેટા) ઉપવર્ગમાં આવે છે.
$2$. $Macropus$ (કાંગારૂ) એ મેટાથેરિયા (માર્સુપિલિયા) ઉપવર્ગમાં આવે છે.
$3$. $Balaenoptera$ (બ્લુ વ્હેલ) અને $Elephas$ (હાથી) એ યુથેરિયા (પ્લેસેન્ટાલિયા) ઉપવર્ગમાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે મેટાથેરિયન્સ (માર્સુપિયલ્સ) માં,વૃષણકોથળી શિશ્નની આગળની તરફ સ્થિત હોય છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે પ્રોટોથેરિયન્સ (મોનોટ્રીમ્સ) માં,શુક્રપિંડ ઉદરીય (abdominal) હોય છે અને તે શરીરની અંદર જ રહે છે,તેમાં વૃષણકોથળીનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ અને સ્પાઈની એન્ટ-ઈટર એ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
તેમને સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં સસ્તન પ્રાણીઓના લાક્ષણિક લક્ષણો જોવા મળે છે,જેમ કે ગળામાં સાત ગ્રીવા કશેરુકાઓ અને સ્તન ગ્રંથિઓની હાજરી (જોકે તેમાં આંચળ હોતા નથી).
કારણ કે કારણ એ વિધાન માટે ચોક્કસ શરીરરચનાત્મક પુરાવા પૂરા પાડે છે જે તેમને ઈંડા મૂકતા હોવા છતાં સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનું યોગ્ય ઠેરવે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે ચામાચીડિયા (ગોત્ર $Chiroptera$) અને વ્હેલ (ગોત્ર $Cetacea$) માં સ્તનગ્રંથીઓ હોય છે અને તેથી તેમને સસ્તન પ્રાણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે ચામાચીડિયા અને વ્હેલ બંને ઇકોલોકેશન (દિશા અને શિકાર માટે વપરાતી પદ્ધતિ) દર્શાવે છે અને ચાર ખંડવાળું હૃદય ધરાવે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
જો કે,ઇકોલોકેશન અને ચાર ખંડવાળું હૃદય હોવું એ તેમને સસ્તન પ્રાણી તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનું મુખ્ય કારણ નથી; તેમને સ્તનગ્રંથીઓ,વાળ અને અન્ય સસ્તન લક્ષણોની હાજરીને કારણે સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે,એટલે કે તેઓ સીધા બચ્ચાને જન્મ આપે છે. જોકે,મોનોટ્રીમેટા (Monotremata) શ્રેણીના સભ્યો અપવાદ છે કારણ કે તેઓ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ) છે.
$1$. $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) એ મોનોટ્રીમનું જાણીતું ઉદાહરણ છે,જે ઈંડા મૂકે છે.
$2$. $Macropus$ (કાંગારૂ) એ માર્સુપિયલ છે,જે અપત્યપ્રસવી છે.
$3$. $Pteropus$ (ફ્લાઈંગ ફોક્સ) એ જરાયુજ (placental) સસ્તન પ્રાણી છે,જે અપત્યપ્રસવી છે.
$4$. $Balaenoptera$ (બ્લુ વ્હેલ) એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણી છે,જે અપત્યપ્રસવી છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) છે.

(A) આપેલ યાદીમાંથી સંપૂર્ણપણે જલીય સસ્તનો ઓળખવા માટે:
$1$. વ્હેલ: સંપૂર્ણપણે જલીય સસ્તન છે.
$2$. શ્વાન: ભૂચર સસ્તન છે.
$3$. ડોલ્ફિન: સંપૂર્ણપણે જલીય સસ્તન છે.
$4$. સીલ: અર્ધ-જલીય સસ્તન છે (તે જમીન અને પાણી બંનેમાં સમય વિતાવે છે).
$5$. શાર્ક: માછલી છે (સસ્તન નથી).
$6$. દરિયાઈ ગાય (સી-કાઉ): સંપૂર્ણપણે જલીય સસ્તન છે.
$7$. હાથી: ભૂચર સસ્તન છે.
તેથી,સંપૂર્ણપણે જલીય સસ્તનો વ્હેલ,ડોલ્ફિન અને દરિયાઈ ગાય છે. કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓની સફળતાનું મુખ્ય કારણ તેમના શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી રાખવાની ક્ષમતા છે,જેને $thermoregulation$ (તાપમાનનું નિયમન) અથવા $homeostasis$ (સમસ્થિતિ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ક્ષમતા સસ્તન પ્રાણીઓને ઠંડા ધ્રુવીય પ્રદેશોથી લઈને ગરમ રણ સુધીના વિવિધ અને આત્યંતિક પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે,કારણ કે તે બાહ્ય પર્યાવરણીય ફેરફારો છતાં તેમની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને સ્થિર રાખે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે કારણ કે વાળ,કર્ણપલ્લવ અને સ્તન ગ્રંથિઓની હાજરી એ સસ્તન પ્રાણીઓના વિશિષ્ટ લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં ડાયકોન્ડિલિક (dicondylic) ખોપરી હોય છે,જ્યારે મોનોકોન્ડિલિક ખોપરી સરીસૃપ અને પક્ષીઓમાં જોવા મળે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે કર્ણપટલ ઉભયજીવીઓમાં પણ જોવા મળે છે,તેથી તે સસ્તન પ્રાણીઓનું વિશિષ્ટ લક્ષણ નથી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં સીધો વિકાસ જોવા મળે છે,પરોક્ષ વિકાસ નહીં.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે,એટલે કે તેઓ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
જોકે,સસ્તન પ્રાણીઓનો એક નાનો સમૂહ છે જેને મોનોટ્રીમ્સ (monotremes) કહેવામાં આવે છે જે અંડપ્રસવી (oviparous) હોય છે,એટલે કે તેઓ ઈંડા મૂકે છે.
$Ornithorhynchus$ (જે સામાન્ય રીતે $Platypus$ તરીકે ઓળખાય છે) એ અંડપ્રસવી સસ્તન પ્રાણીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$Macropus$ (કાંગારૂ) એ માર્સુપિયલ છે અને તે અપત્યપ્રસવી છે.
$Aptenodytes$ (પેંગ્વિન) અને $Neophron$ (ગીધ) એ પક્ષીઓ છે,સસ્તન પ્રાણીઓ નથી.

(A) બાહ્ય કર્ણ અથવા કર્ણપલ્લવની હાજરી એ સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$. $Elephas$ (હાથી) એ સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ માં આવે છે અને તેમાં બાહ્ય કર્ણપલ્લવ જોવા મળે છે.
$B$. $Columba$ (કબૂતર) એ વિહગ વર્ગ $(Aves)$ માં આવે છે,જેમાં બાહ્ય કર્ણપલ્લવનો અભાવ હોય છે.
$C$. $Hemidactylus$ (ઘરગરોળી) એ સરીસૃપ વર્ગ $(Reptilia)$ માં આવે છે,જેમાં બાહ્ય કર્ણપલ્લવનો અભાવ હોય છે.
$D$. $Naja$ (નાગ) એ સરીસૃપ વર્ગ $(Reptilia)$ માં આવે છે,જેમાં બાહ્ય કર્ણપલ્લવનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) સ્તન ગ્રંથિઓ એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$Camelus$ (ઊંટ) એ $Mammalia$ વર્ગનું પ્રાણી છે.
$Neophron$ (ગીધ),$Pavo$ (મોર) અને $Corvus$ (કાગડો) એ $Aves$ (પક્ષી) વર્ગમાં આવે છે.
તેથી,સ્તન ગ્રંથિઓ $Camelus$ માં જોવા મળે છે.

(B) આ સામ્યતા સસ્તન પ્રાણીઓના નિવાસસ્થાન પર આધારિત છે.
Fossorial (દરવાસી) સસ્તન પ્રાણીઓ તે છે જે મુખ્યત્વે જમીનની અંદર અથવા દરમાં રહે છે (દા.ત.,કાંગારુ ઉંદર).
Arboreal (વૃક્ષવાસી) સસ્તન પ્રાણીઓ તે છે જે મુખ્યત્વે વૃક્ષો પર રહે છે (દા.ત.,લીમર).
તેથી,સાચી સામ્યતા છે: Fossorial સસ્તન પ્રાણીઓ: કાંગારુ ઉંદર :: Arboreal સસ્તન પ્રાણીઓ: લીમર.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (મુંગૂસ) છે.
$1$. સસ્તન પ્રાણીઓને ત્રણ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પ્રોટોથેરિયન (ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ જેમ કે પ્લેટિપસ),મેટાથેરિયન (માર્સુપિયલ્સ જેમ કે કાંગારૂ),અને યુથેરિયન (જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ).
$2$. સાચું જરાયુ (true placenta) એ યુથેરિયન સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે માતા અને ગર્ભ વચ્ચે પોષક તત્વો અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. મુંગૂસ એ યુથેરિયન સસ્તન પ્રાણી છે અને તેથી તે સાચું જરાયુ ધરાવે છે.
$4$. કાંગારૂ એ માર્સુપિયલ (મેટાથેરિયન) છે જેમાં ટૂંકા ગાળાનું યોક-સેક જરાયુ હોય છે,અને પ્લેટિપસ એ મોનોટ્રીમ (પ્રોટોથેરિયન) છે જે ઈંડા મૂકે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જે પ્રાણીઓ સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે તેમને અપત્યપ્રસવી (viviparous) પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
$1$. ડોલ્ફિન,કાંગારૂ,ચામાચીડિયું અને બિલાડી એ બધા સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે અપત્યપ્રસવી છે.
$2$. કીવી,શાહમૃગ અને પેંગ્વિન એ પક્ષીઓ છે,જે અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) છે.
$3$. પ્લેટિપસ એ મોનોટ્રીમ છે,જે ઈંડા મૂકતું સસ્તન પ્રાણી છે.
તેથી,ફક્ત અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ ધરાવતો સમૂહ ડોલ્ફિન,કાંગારૂ,ચામાચીડિયું અને બિલાડી છે.