Class-Amphibia Questions in Gujarati

(B) પૃષ્ઠવંશી વર્ગોમાં હૃદયની રચના અલગ-અલગ હોય છે:
$1$. $Pisces$ (મત્સ્ય) માં બે ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં એક કર્ણક અને એક ક્ષેપક હોય છે.
$2$. $Amphibia$ (ઉભયજીવી) અને મોટાભાગના $Reptilia$ (સરીસૃપ) (મગર સિવાય) માં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક હોય છે.
$3$. મગર,$Aves$ (પક્ષીઓ) અને $Mammalia$ (સસ્તન) માં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને બે ક્ષેપક હોય છે.
તેથી,ઉભયજીવીઓમાં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય જોવા મળે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ઉભયજીવીઓની ત્વચા ભીની અને ગ્રંથિમય હોય છે,જે સામાન્ય રીતે ભીંગડા વગરની હોય છે.
જોકે કેટલાક ઉભયજીવીઓ જેવા કે સીસીલીયન્સ $(caecilians)$ માં ત્વચાની અંદર ભીંગડા હોઈ શકે છે,પરંતુ ઉભયજીવી વર્ગનું સામાન્ય લક્ષણ બાહ્ય ભીંગડાનો અભાવ છે,જે સરીસૃપ $(Reptilia)$ વર્ગથી અલગ પડે છે.
વિકલ્પ $B$,$C$ અને $D$ એ ઉભયજીવીઓના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે: તેઓ પ્રચલન માટે બે જોડ ઉપાંગો ધરાવે છે,આંખો પર પોપચાં હોય છે અને તેઓ શીત-રુધિરવાળા $(ectothermic)$ હોય છે.

(B) બધા ઉભયજીવીઓમાં પૂંછડી હોતી નથી; ઉદાહરણ તરીકે,$Anura$ શ્રેણી (જેમ કે $Bufo$ (દેડકો),$Rana$ (દેડકો)) પુખ્તાવસ્થામાં પૂંછડી વગરના હોય છે.
ઉભયજીવીઓમાં ઉત્સર્જન મેસોનેફ્રિક મૂત્રપિંડ દ્વારા થાય છે.
ઉભયજીવીઓમાં પાચનમાર્ગ,મૂત્રમાર્ગ અને પ્રજનન માર્ગ એક સામાન્ય કોટરમાં ખુલે છે જેને $cloaca$ (અવસારણી) કહેવામાં આવે છે.
ઉભયજીવીઓમાં હૃદય ત્રણ ખંડોનું હોય છે,જેમાં બે કર્ણકો અને એક ક્ષેપક હોય છે.

(A) ટોડની ત્વચા ખરબચડી,સૂકી અને મસાવાળી હોય છે,જેની પૃષ્ઠ સપાટી પર કથ્થઈ રંગના ડાઘા હોય છે અને વક્ષ સપાટી આછા રંગની હોય છે.
દેડકાની ત્વચા ભેજયુક્ત,લીસી અને ચીકણી હોય છે.
ઇકથિઓફિસનું શરીર પણ ચીકણી ત્વચા દ્વારા આવરી લેવાયેલું હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) દેડકાનું હૃદય ત્રણ ખંડોનું બનેલું હોય છે,જેમાં બે કર્ણકો અને એક ક્ષેપક હોય છે.
આ રચનામાં,ડાબા કર્ણકમાંથી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર અને જમણા કર્ણકમાંથી ઓક્સિજનવિહીન રુધિર એક જ ક્ષેપકમાં પ્રવેશ કરે છે.
પરિણામે,શરીરના અન્ય ભાગોમાં પંપ થાય તે પહેલાં ક્ષેપકની અંદર રુધિર મિશ્રિત થઈ જાય છે.
આ ઘટનાને અપૂર્ણ બેવડું પરિવહન (incomplete double circulation) કહેવામાં આવે છે.

(C) પ્રથમ ઉભયજીવીઓનો ઉદ્ભવ $Devonian$ સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો.
આ સમયગાળાને ઘણીવાર 'મત્સ્ય યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Carboniferous$ સમયગાળાને 'ઉભયજીવીઓનો યુગ' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સમય દરમિયાન તેઓ પ્રભાવી બન્યા હતા અને તેમનું નોંધપાત્ર વૈવિધ્યકરણ થયું હતું.

(C) એક્ટોથર્મિક પ્રાણીઓ એવા સજીવો છે જે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા તેમના આંતરિક શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરી શકતા નથી. તેના બદલે,તેઓ તેમના શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવા માટે બાહ્ય પર્યાવરણીય સ્ત્રોતો પર આધાર રાખે છે. આ પ્રાણીઓને પોઈકિલોથર્મિક (અસમતાપી) અથવા શીત-રુધિરવાળા પ્રાણીઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે સરીસૃપ,માછલી અને ઉભયજીવીઓ,જેમના શરીરનું તાપમાન પર્યાવરણના તાપમાનમાં થતા ફેરફારો અનુસાર બદલાતું રહે છે.

(C) $Bufo$ (દેડકો/ટોડ) માં આંખોની પાછળ એક જોડ મોટી પેરોટોઇડ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે. આ ગ્રંથિઓ દૂધ જેવું ઝેરી પ્રવાહી ઉત્પન્ન કરે છે,જે શિકારીઓ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે એક સંરક્ષણ પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $Ambystoma$ એ ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગના $Urodela$ ગોત્રમાં આવે છે.
$Ambystoma$ ના ડિંભને $Axolotl$ ડિંભ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Axolotl$ ડિંભ $paedogenesis$ (ડિંભ અવસ્થામાં જાતીય પ્રજનન) દર્શાવે છે.

(B) $Bufo$ પ્રજાતિના દેડકા (Toad) માં,ઉપરના અને નીચેના બંને જડબામાં દાંતનો અભાવ હોય છે. તેની સરખામણીમાં,$Rana$ જેવા દેડકાના ઉપરના જડબામાં દાંત જોવા મળે છે.

(C) પીડોજીનેસિસ એ એવી ઘટના છે જેમાં ડિંભ (larva) અવસ્થામાં લિંગી પ્રજનન થાય છે,એટલે કે,ડિંભ જાતીય રીતે પરિપક્વ બને છે.
નિયોટેની એટલે જાતીય રીતે પરિપક્વ વ્યક્તિમાં ડિંભના લક્ષણો જળવાઈ રહેવા.
$Ambystoma$ (ખાસ કરીને એક્સોલોટલ ડિંભ) પીડોજીનેસિસ અને નિયોટેની બંને દર્શાવે છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે ઉભયજીવીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ બંનેમાં ડાયકોન્ડિલિક ખોપરી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે ખોપરી બે ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઈલ્સ દ્વારા કરોડરજ્જુ સાથે જોડાય છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે આ બંને વર્ગોમાં મસ્તિષ્ક ચેતાઓની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય છે. ઉભયજીવીઓમાં સામાન્ય રીતે $10$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,જ્યારે સસ્તન પ્રાણીઓમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે.

(N/A) $\rightarrow$ નામ સૂચવે છે તેમ (Gr.,$Amphi$: બેવડું,$bios$: જીવન),ઉભયજીવીઓ જલીય તેમજ ભૂચર એમ બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
$\rightarrow$ તેમનામાંના મોટાભાગના સજીવોમાં બે જોડ ઉપાંગો હોય છે.
$\rightarrow$ શરીર શીર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે. કેટલાકમાં પૂંછડી હાજર હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ તેમની ત્વચા ભીની હોય છે અને તેના પર ભીંગડા હોતા નથી.
$\rightarrow$ આંખો પર પોપચાં હોય છે.
$\rightarrow$ કર્ણપટલ (tympanum) કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$\rightarrow$ પાચનમાર્ગ,મૂત્રજનનમાર્ગ અને પ્રજનનમાર્ગ એક સામાન્ય કોટરમાં ખુલે છે જેને અવસારણી (cloaca) કહે છે,જે બહારની તરફ ખુલે છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ઝાલર,ફેફસાં અને ત્વચા દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ હૃદય ત્રિખંડી હોય છે (બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક).
$\rightarrow$ આ શીત રુધિરવાળા (અસમતાપી) પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ લિંગ અલગ-અલગ હોય છે,અને ફલન સામાન્ય રીતે બાહ્ય હોય છે. તેઓ અંડપ્રસવી છે અને પરોક્ષ વિકાસ દર્શાવે છે.

(N/A) $\rightarrow$ નામ સૂચવે છે તેમ (Gr.,Amphi : બેવડું,bios : જીવન),ઉભયજીવીઓ જલીય તેમજ સ્થલીય એમ બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
$\rightarrow$ તેમનામાંના મોટાભાગના સજીવો બે જોડ ઉપાંગો ધરાવે છે.
$\rightarrow$ શરીર શીર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે; કેટલાકમાં પૂંછડી હાજર હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ તેમની ત્વચા ભીની હોય છે અને ભીંગડા હોતા નથી.
$\rightarrow$ આંખો પોપચાં ધરાવે છે.
$\rightarrow$ કર્ણપટલ (tympanum) કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$\rightarrow$ પાચનમાર્ગ,મૂત્રજનન માર્ગ એક સામાન્ય કોટરમાં ખુલે છે જેને અવસારણી (cloaca) કહે છે,જે બહારની તરફ ખુલે છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ઝાલરો,ફેફસાં અને ત્વચા દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ હૃદય ત્રિખંડીય (બે કર્ણકો અને એક ક્ષેપક) હોય છે.
$\rightarrow$ આ શીત-રુધિરવાળા (અસમતાપી) પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ લિંગ અલગ-અલગ હોય છે અને ફલન સામાન્ય રીતે બાહ્ય હોય છે.

(N/A) $\rightarrow$ ઉભયજીવીઓ જલીય અને સ્થલીય બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
$\rightarrow$ તેમની ત્વચા ભીની અને ભીંગડા વગરની હોય છે,જે પાણીમાં ત્વચીય શ્વસન માટે મુખ્ય શ્વસન અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\rightarrow$ તેમના પાછળના ઉપાંગો ઘણીવાર જાળયુક્ત (webbed) હોય છે,જે જલીય વાતાવરણમાં કાર્યક્ષમ રીતે તરવામાં મદદ કરે છે.
$\rightarrow$ ફલન બાહ્ય હોય છે અને પાણીમાં થાય છે,અને ડિંભ અવસ્થા (દા.ત.,ટેડપોલ) માત્ર પાણીમાં જ કાયાંતરણ (metamorphosis) પામે છે.
$\rightarrow$ આ બેવડા અનુકૂલનો તેમને પાણી અને જમીન બંને વાતાવરણનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવા દે છે.

(N/A) $\rightarrow$ ઉભયજીવીઓ શીત-રુધિરવાળા $(poikilothermic)$ પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ અતિશય શિયાળા અને ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન,તેઓ સૂકાઈ ગયેલા તળાવો કે જળાશયોમાં ઊંડે દટાઈ જાય છે અને નિષ્ક્રિય રહે છે,જે તેમને તાપમાનમાં થતા ભારે ફેરફારો સામે ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.
$\rightarrow$ શીતનિદ્રા એટલે ઠંડીથી બચવા માટે શિયાળા દરમિયાન નિષ્ક્રિયતાનો સમયગાળો,જ્યારે ગ્રીષ્મનિદ્રા એટલે ગરમી અને પાણીની અછતથી બચવા માટે ઉનાળા દરમિયાન નિષ્ક્રિયતાનો સમયગાળો.
$\rightarrow$ આમ,ઉભયજીવીઓ શીતનિદ્રા અને ગ્રીષ્મનિદ્રા બંને દર્શાવે છે.

(D) ઉભયજીવીઓમાં,અવસારણી (cloaca) એ એક સામાન્ય કોટર છે જે ત્રણ અલગ-અલગ તંત્રો માટે નિકાલના માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે:
$1$. પાચનમાર્ગ (alimentary canal) મળનો ત્યાગ કરવા માટે અવસારણીમાં ખૂલે છે.
$2$. ઉત્સર્જન માર્ગ (urinary tract) મૂત્રનો ત્યાગ કરવા માટે અવસારણીમાં ખૂલે છે.
$3$. પ્રજનન માર્ગ (reproductive tract) જનનકોષો (શુક્રકોષો અથવા અંડકોષો) નો ત્યાગ કરવા માટે અવસારણીમાં ખૂલે છે.
તેથી,આ તમામ માર્ગો અવસારણીમાં ખૂલે છે.

(C) બાહ્યફલન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું મિલન માદા સજીવના શરીરની બહાર થાય છે.
ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગમાં,મોટાભાગની જાતિઓ,જેમાં ટોડ અને દેડકાનો સમાવેશ થાય છે,તે તેમના ઈંડા અને શુક્રકોષોને પાણીમાં મુક્ત કરે છે,જ્યાં ફલન થાય છે.
વૃક્ષ ગરોળી,મગર અને ચિત્તા એ એમનિયોટ્સ છે જે આંતરિક ફલન દર્શાવે છે,જેમાં જન્યુઓનું મિલન માદાના શરીરની અંદર થાય છે.

(A) ઉભયજીવીઓ પૃષ્ઠવંશીઓમાં અજોડ છે કારણ કે તેઓ જલીય અને સ્થલીય એમ બંને વસવાટમાં રહી શકે છે. તેઓ શ્વસનની બેવડી પદ્ધતિ ધરાવે છે: તેઓ ત્વચીય શ્વસન માટે તેમની ભીની ત્વચાનો (મોટે ભાગે પાણીમાં) અને ફેફસાં દ્વારા શ્વસન માટે (જમીન પર) ઉપયોગ કરે છે. આ તેમને બંને વાતાવરણમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) પરોક્ષ વિકાસ એટલે જીવનચક્ર જેમાં ડિંભ અવસ્થા (larval stage) હોય છે જે પુખ્ત સજીવ કરતા બાહ્યાકાર રીતે અલગ હોય છે.
ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગમાં,મોટાભાગની જાતિઓ કાયાંતરણ (metamorphosis) દર્શાવે છે.
ટોડ $(Bufo)$,સાલામાન્ડર $(Salamandra)$ અને ઈકિથઓફિસ $(Ichthyophis)$ એ બધા ઉભયજીવીઓ છે.
આ સજીવો સામાન્ય રીતે પાણીમાં ઈંડા મૂકે છે,જેમાંથી જલીય ડિંભ બહાર આવે છે (જેમ કે ટોડમાં ટેડપોલ),જે કાયાંતરણ પામીને પુખ્ત બને છે.
તેથી,આપેલા તમામ સજીવો પરોક્ષ વિકાસ દર્શાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $Ichthyophis$ છે.
$1$. $Hippocampus$ (સી હોર્સ) એ $Osteichthyes$ (અસ્થિમત્સ્ય) વર્ગમાં આવે છે.
$2$. $Ichthyophis$ એ ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવી છે જે $Amphibia$ વર્ગમાં આવે છે.
$3$. $Pterophyllum$ (એન્જલ ફિશ) એ $Osteichthyes$ વર્ગમાં આવે છે.
$4$. $Calotes$ (ગરોળી) એ $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં આવે છે.

(D) ઘણા ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપોમાં,બાહ્ય કાન ગેરહાજર હોય છે,અને $Tympanum$ (કર્ણપટલ) અવાજના તરંગોને ગ્રહણ કરવા માટે માથાની સપાટી પર ખુલ્લું હોય છે.
$Bufo$ (દેડકો) અને $Hyla$ (ટ્રી ફ્રોગ) એ ઉભયજીવીઓ છે જે દૃશ્યમાન $Tympanum$ ધરાવે છે.
$Chameleon$ (કાચિંડો) એ એક સરીસૃપ છે જે કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું દૃશ્યમાન $Tympanum$ પણ ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ સજીવોમાં $Tympanum$ દ્વારા કાનનું પ્રતિનિધિત્વ થાય છે.

(A) વર્ગ $Amphibia$ (ઉભયજીવી) નીચેના લક્ષણો દ્વારા ઓળખાય છે:
$1$. તેઓ જલીય અને સ્થલીય એમ બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
$2$. હૃદય $3$ ખંડોનું બનેલું હોય છે ($2$ કર્ણક અને $1$ ક્ષેપક).
$3$. ત્વચા ભીની હોય છે અને તેના પર ભીંગડા હોતા નથી; તેમાં સામાન્ય રીતે શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ હોય છે.
$4$. તેઓ અસમતાપી (શીત રુધિરવાળા) પ્રાણીઓ છે.
વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન:
- વિકલ્પ $A$: ઉભયજીવીઓમાં $3$ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
- વિકલ્પ $B$: તેઓ માત્ર સ્થલીય નિવાસસ્થાન પૂરતા મર્યાદિત નથી; તેઓ જલીય અને સ્થલીય બંને પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
- વિકલ્પ $C$: આ લક્ષણો વર્ગ $Aves$ (પક્ષીઓ) ના છે,$Amphibia$ ના નથી.
- વિકલ્પ $D$: ઉભયજીવીઓની ત્વચા ભીની અને ગ્રંથિમય હોય છે,શુષ્ક અને ગ્રંથિઓ વગરની હોતી નથી.
પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે કયું વિધાન 'અસત્ય નથી' (એટલે કે સાચું વિધાન),તેથી વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.