Class-Amphibia Questions in Gujarati

(D) ઉભયજીવી એ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓનો એક વર્ગ છે જે જમીન અને પાણી એમ બંને જગ્યાએ જીવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. 'ઉભયજીવી' (Amphibian) શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'amphi' (જેનો અર્થ 'બંને') અને 'bios' (જેનો અર્થ 'જીવન') પરથી ઉતરી આવ્યો છે. દેડકા આ વર્ગમાં આવે છે કારણ કે તેઓ બેવડું જીવન જીવે છે; તેઓ સામાન્ય રીતે ભેજવાળી જમીન પર રહે છે,પરંતુ પ્રજનન અને તેમના ડિંભ (ટેડપોલ) અવસ્થાના વિકાસ માટે તેમને પાણીની જરૂર પડે છે.

(C) દેડકા $Amphibia$ વર્ગના પ્રાણીઓ છે.
ઉભયજીવીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમની ત્વચા પાતળી,ભેજયુક્ત અને ગ્રંથિમય હોય છે,જે ત્વચીય શ્વસનમાં મદદ કરે છે.
$2$. તેમને પ્રજનન માટે પાણીની જરૂર પડે છે કારણ કે તેમના ઈંડા પર રક્ષણાત્મક કવચ હોતું નથી અને તે જમીન પર સુકાઈ શકે છે.
$3$. તેઓ અ-ઉલ્વધારી (anamniotes) છે,એટલે કે તેઓ ઉલ્વ અંડક (amniotic egg) ઉત્પન્ન કરતા નથી.
ઉલ્વ અંડક એ સરીસૃપ,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે,જે તેમને જમીન પર પ્રજનન કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ઉલ્વ અંડક એ દેડકાની લાક્ષણિકતા નથી.

(D) દેડકા $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગમાં આવે છે.
$Amphibia$ વર્ગમાં,તેમને $Anura$ (જેને $Salientia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ગોત્રમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.
$Anura$ ગોત્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે પુખ્ત અવસ્થામાં તેમની પાસે પૂંછડી હોતી નથી અને કૂદવા માટે વિશિષ્ટ પશ્ચ ઉપાંગો હોય છે.
$Urodela$ અને $Caudata$ એ સમાન છે અને તે પૂંછડી ધરાવતા ઉભયજીવીઓ જેવા કે સેલેમેન્ડર માટે વપરાય છે.
$Apoda$ (અથવા $Gymnophiona$) એ ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવીઓ જેવા કે સીસીલીયન્સ માટે વપરાય છે.

(D) $Axolotl$ ડિંભ એ ટાઈગર સેલેમન્ડર ($Ambystoma$ $mexicanum$) ની ડિંભ અવસ્થા છે.
$(I)$ $Axolotl$ ડિંભ ચિરલગ્નતા (પુખ્તાવસ્થામાં ડિંભના લક્ષણો જાળવી રાખવા) અને શાલ્કીજનન (ડિંભ અવસ્થામાં પ્રજનન) દર્શાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(II)$ $Axolotl$ માં કાયાંતરણ થાયરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ થાયરોક્સિન પર આધારિત છે. તેની ગેરહાજરી કાયાંતરણને અટકાવે છે,જેનાથી ડિંભ ઝાલર જાળવી રાખીને જાતીય પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(III)$ $Axolotl$ એ ઉભયજીવી (મેરુદંડી) છે,હેમિકોર્ડેટા નથી. હેમિકોર્ડેટા એ અલગ સમુદાય છે (દા.ત.,$Balanoglossus$). તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.

(B) મેરુદંડી $(Chordata)$ સમુદાયને વિવિધ વર્ગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઉભયજીવી $(Amphibia)$ એ મેરુદંડી સમુદાયના પૃષ્ઠવંશી $(Vertebrata)$ ઉપસમુદાયનો એક વર્ગ છે.
પ્રજીવ $(Protozoa)$ એ આદિજીવોનો સમૂહ છે,છિદ્રકાય $(Porifera)$ એ અલગ સમુદાય છે (વાદળીઓ),અને શૂળચર્મી $(Echinodermata)$ પણ એક અલગ સમુદાય છે.

(B) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જે પાણી અને જમીન બંને પર રહી શકે છે. 'ઉભયજીવી' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'amphi' (જેનો અર્થ બેવડું થાય છે) અને 'bios' (જેનો અર્થ જીવન થાય છે) પરથી આવ્યો છે,જે તેમની પાણી અને જમીન બંને પર જીવવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. મોટાભાગના ઉભયજીવીઓમાં ડિંભ અવસ્થા (દા.ત.,દેડકાનું ટેડપોલ) પાણીમાં હોય છે અને પુખ્ત અવસ્થા જમીન પર હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ (ઉભયજીવી) છે.
$Amphibians$ (ઉભયજીવી) વર્ગના સજીવોમાં ત્વચા ભેજયુક્ત હોય છે અને તેના પર ભીંગડા હોતા નથી.
તેઓ ત્વચીય શ્વસન (cutaneous respiration) કરે છે,જેનો અર્થ છે કે ત્વચા વાયુઓની આપ-લે માટે શ્વસનાંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ $Amphibia$ વર્ગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) ઉભયજીવીઓનું શરીર શિર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે. ઘણા ઉભયજીવીઓમાં પૂંછડી પણ જોવા મળે છે,પરંતુ તે મુખ્ય શરીરના બંધારણના મુખ્ય ભાગ તરીકે ગણાતી નથી. આનાથી વિપરીત,સરિસૃપ,વિહગ અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં શરીર સામાન્ય રીતે શિર્ષ,ગ્રીવા (ગરદન),ધડ અને પૂંછડીમાં વિભાજિત હોય છે. તેથી,સાચો જવાબ $Amphibians$ (ઉભયજીવી) છે.

(A) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગના પ્રાણીઓમાં બાહ્યકર્ણનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,તેમાં $tympanum$ (કર્ણપટલ) હોય છે,જે એક પટલ જેવું અંગ છે અને તે ધ્વનિના તરંગોને ગ્રહણ કરે છે. આની સરખામણીમાં,$Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગના પ્રાણીઓમાં બાહ્યકર્ણ અથવા $pinna$ જોવા મળે છે.

(D) ઉભયજીવીઓમાં,અવસારણી એ એક સામાન્ય કોટર છે જેમાં પાચનમાર્ગ,મૂત્રમાર્ગ અને પ્રજનનમાર્ગ ખૂલે છે. પરિવહનતંત્ર એ બંધ પ્રકારનું તંત્ર છે અને તેને અવસારણી સાથે કોઈ જોડાણ કે છિદ્ર હોતું નથી. તેથી,પરિવહનમાર્ગ અવસારણીમાં ખૂલતો નથી.

(C) દેડકા (વર્ગ $Amphibia$) નું હૃદય ત્રિખંડી હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.
- કબૂતર (વર્ગ $Aves$) માં ચતુષ્ખંડી હૃદય હોય છે.
- બતકચાંચ (વર્ગ $Mammalia$) માં ચતુષ્ખંડી હૃદય હોય છે.
- શાર્ક (વર્ગ $Chondrichthyes$) માં દ્વિખંડી હૃદય હોય છે.

(D) રૂપાંતરણ (metamorphosis) એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકાસ પામે છે, જેમાં કોષોની વૃદ્ધિ અને વિભેદન દ્વારા પ્રાણીના શરીરના બંધારણમાં સ્પષ્ટ અને પ્રમાણમાં અચાનક ફેરફાર થાય છે。
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Salamander$ (જે ઉભયજીવી છે) રૂપાંતરણ દર્શાવે છે, જે સામાન્ય રીતે ઝાલર ધરાવતા જલીય ડિંભ અવસ્થામાંથી ફેફસાં ધરાવતા પુખ્ત અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે。
મગર, પેગ્વિન અને બતકચાંચ એ ઉલ્વધારી (amniotes) પ્રાણીઓ છે અને તેમના જીવનચક્રમાં રૂપાંતરણ જોવા મળતું નથી。

(A) $1$. ઉભયજીવીઓ ($Amphibia$ વર્ગ) માં વાયુ વિનિમયને સરળ બનાવવા માટે ત્વચા પાતળી,ભેજયુક્ત અને અત્યંત રુધિરકેશિકાયુક્ત હોય છે.
$2$. ત્વચા પાતળી અને રુધિરકેશિકાઓથી સમૃદ્ધ હોવાથી,તે ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડના કાર્યક્ષમ પ્રસરણ માટે અનુકૂળ છે.
$3$. ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરવાની આ પ્રક્રિયાને ત્વચીય શ્વસન કહેવામાં આવે છે.
$4$. તેથી,ત્વચાની ભેજયુક્ત અને રુધિરકેશિકાયુક્ત પ્રકૃતિ $(S)$ એ એક રચનાત્મક અનુકૂલન છે જે ત્વચીય શ્વસન $(R)$ ને શક્ય બનાવે છે.
$5$. આમ,$R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે $Capelle$ (અને અન્ય વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ) એ દેડકા $(Rana)$ અને $Ichthyophis$ (પગવિહીન ઉભયજીવી) જેવા સજીવોને તેમના સમાન લક્ષણોને આધારે ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગમાં વર્ગીકૃત કર્યા છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે ઉભયજીવીઓ,જેમાં દેડકા અને $Ichthyophis$ નો સમાવેશ થાય છે,તે ત્રિખંડી હૃદય (બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક) ધરાવે છે.
જોકે,આ સજીવોનું ઉભયજીવી વર્ગમાં વર્ગીકરણ તેમના અનેક સમાન લક્ષણો જેવા કે ભીની ત્વચા,ભીંગડાનો અભાવ અને જલીય/સ્થલીય જીવનચક્રને આધારે કરવામાં આવ્યું છે,માત્ર ત્રિખંડી હૃદયની હાજરીને કારણે નહીં. તેથી,$R$ એ સાચું વિધાન છે પરંતુ તે તેમના ઉભયજીવી વર્ગમાં વર્ગીકરણનું ચોક્કસ કારણ નથી.

(D) ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગના પ્રાણીઓ નીચે મુજબના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. તેમની ત્વચા ભીની અને ભીંગડા વગરની હોય છે.
$2$. તેઓ ત્રિખંડી હૃદય ધરાવે છે.
$3$. તેઓ શીત રુધિરવાળા (અસમતાપી) પ્રાણીઓ છે.
$4$. શ્વસન ફેફસાં,ત્વચા અથવા ઝાલરો દ્વારા થાય છે.
$5$. આંખો પર પોપચાં હોય છે અને કર્ણપટલ કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેથી,ભીંગડાનો અભાવ અને ભીની ત્વચા એ ઉભયજીવીઓનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A) $Ichthyophis$ એ $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગ અને $Gymnophiona$ (અથવા $Apoda$) ગોત્રનો સભ્ય છે.
આ સજીવોમાં ઉપાંગોનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમને ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Ichthyophis$ નામમાં 'fish' (માછલી) શબ્દ હોવા છતાં,તે માછલી નથી પરંતુ $Amphibia$ વર્ગનું પૃષ્ઠવંશી પ્રાણી છે.

(B) ઉભયજીવી પ્રાણીઓ જેવા કે $Frog$ (દેડકો - $Rana \, tigrina$) ત્વચીય શ્વસન દર્શાવે છે, જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમની ભીની ત્વચા દ્વારા વાયુઓની આપ-લે કરી શકે છે।
દેડકામાં, ત્વચા અત્યંત રુધિરકેશિકાઓથી યુક્ત અને ભીની હોય છે, જે રુધિર અને પર્યાવરણ વચ્ચે સીધા જ $O_2$ અને $CO_2$ ના પ્રસરણને સરળ બનાવે છે।
માછલીઓ ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે, જ્યારે મગર અને વ્હેલ હવા દ્વારા શ્વસન કરતા પૃષ્ઠવંશીઓ છે જે શ્વસન માટે ફેફસાંનો ઉપયોગ કરે છે।

(B) ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગના પ્રાણીઓમાં પાચનમાર્ગ,મૂત્રમાર્ગ અને પ્રજનનમાર્ગ એક સામાન્ય કોથળી જેવી રચનામાં ખુલે છે,જેને અવસારણી (cloaca) કહેવામાં આવે છે. આ અવસારણી શરીરની બહાર એક છિદ્ર દ્વારા ખુલે છે. આ લક્ષણ ઉભયજીવીઓ,પક્ષીઓ અને સરિસૃપોમાં જોવા મળે છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી ઉભયજીવી $(Amphibia)$ એ આ શરીરરચના માટે સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(B) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગના પ્રાણીઓમાં,કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કર્ણપટલ (tympanum) દ્વારા થાય છે,જે એક બાહ્ય પટલ છે,અને અંત:કર્ણ હોય છે. તેમની પાસે બાહ્ય કર્ણ (pinna) હોતું નથી. મધ્યકર્ણ હાજર હોય છે,પરંતુ બાહ્ય કર્ણનો અભાવ હોય છે. તેથી,તેઓ માત્ર અંત:કર્ણ અને મધ્યકર્ણની રચનાઓ ધરાવે છે.

(B) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જે પાણી અને જમીન બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. 'ઉભયજીવી' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'amphi' (જેનો અર્થ બેવડું થાય છે) અને 'bios' (જેનો અર્થ જીવન થાય છે) પરથી આવ્યો છે,જે તેમની પાણી અને જમીન બંને પર જીવવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. મોટાભાગના ઉભયજીવીઓ કાયાંતરણ (metamorphosis) અનુભવે છે,જેમાં તેમનું જીવનચક્ર પાણીમાં શરૂ થાય છે (ઝાલર દ્વારા શ્વસન) અને પુખ્ત અવસ્થામાં તેઓ જમીન પર આવે છે (ફેફસાં અને ત્વચા દ્વારા શ્વસન).

(C) ઉભયજીવી વર્ગ $(Amphibia)$ ને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: $Anura$ (દેડકા અને ટોડ),$Urodela$ (સાલામાન્ડર અને ન્યુટ),અને $Gymnophiona$ અથવા $Apoda$ (સીસીલીયન્સ).
$Ichthyophis$ એ $Gymnophiona$ શ્રેણીમાં આવે છે,જે ઉપાંગવિહિન ઉભયજીવીઓ તરીકે ઓળખાય છે.
દેડકા અને સાલામાન્ડરને ઉપાંગો હોય છે,જ્યારે $Eel$ એ માછલીનો એક પ્રકાર છે,ઉભયજીવી નથી.

(B) ઇક્થીઓફિશ એ ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવીઓનું એક પ્રજાતિ છે,જેને સામાન્ય રીતે 'સીસીલીયન્સ' (caecilians) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગ અને $Gymnophiona$ (અથવા $Apoda$) ગોત્રના સભ્યો છે.
આ સજીવો જમીનમાં દર બનાવીને રહેવા માટે અનુકૂલિત થયેલા હોય છે અને ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.

(D) બાહ્ય કંકાલ એ સજીવને રક્ષણ અને આધાર આપતું બાહ્ય આવરણ છે.
$A$. સાપમાં ભીંગડા હોય છે,જે અધિચર્મીય વ્યુત્પન્ન છે અને બાહ્ય કંકાલ બનાવે છે.
$B$. કાગડો પક્ષી છે અને તેમાં પીંછા હોય છે,જે અધિચર્મીય વ્યુત્પન્ન છે અને બાહ્ય કંકાલ બનાવે છે.
$C$. કટલા એ અસ્થિમત્સ્ય છે; તેમાં ભીંગડા હોય છે,જે ત્વચીય વ્યુત્પન્ન છે અને બાહ્ય કંકાલ બનાવે છે.
$D$. દેડકા $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગના પ્રાણીઓ છે. તેમની ત્વચા લીસી,ભેજયુક્ત અને ગ્રંથિમય હોય છે,અને તેમાં ભીંગડા,પીંછા કે વાળ જેવા કોઈ પણ પ્રકારના બાહ્ય કંકાલનો અભાવ હોય છે. તેથી,દેડકામાં બાહ્ય કંકાલ હોતું નથી.

(A) સાલામાન્ડર ($Urodela$ શ્રેણીના ઉભયજીવી) નું શરીર સ્પષ્ટપણે શીર્ષ,ગરદન,ધડ અને પૂંછડીમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,દેડકા અને ટોડ ($Anura$ શ્રેણી) માં પુખ્તાવસ્થામાં ગરદન અને પૂંછડીનો અભાવ હોય છે.
ઈક્થીઓફિશ (સીસીલીયન) નું શરીર કૃમિ જેવું અને ઉપાંગો વગરનું હોય છે.
ગરોળી એ સરીસૃપ છે,અને જોકે તેમાં પૂંછડી હોય છે,પરંતુ સાલામાન્ડરના શરીરના ભાગોનું વર્ગીકરણ એ ઉભયજીવી વર્ગ માટેનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના વિવિધ વર્ગોમાં હૃદયની રચના અલગ-અલગ હોય છે.
$1$. બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક ધરાવતું $3$-ખંડવાળું હૃદય એ મોટાભાગના ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપ (મગર સિવાય) પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સાલામાન્ડર એ ઉભયજીવી (Amphibia) વર્ગનું પ્રાણી છે,જે સામાન્ય રીતે $3$-ખંડવાળું હૃદય ધરાવે છે.
$3$. મગરમાં $4$-ખંડવાળું હૃદય હોય છે.
$4$. મોર (પક્ષી) અને લેબીયો (માછલી) માં અનુક્રમે $4$-ખંડવાળું અને $2$-ખંડવાળું હૃદય જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ સાલામાન્ડર છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. ઈક્થીઓફિશ એ સીસીલીયન્સ (caecilians) પ્રજાતિનું પ્રાણી છે,જે ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવી છે. ઉભયજીવીઓ જમીન અને પાણી એમ બંને માધ્યમમાં જીવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. રે-ફિશ,લેબીયો અને હેગફિશ એ જલીય સજીવો (માછલીઓ) છે જે જમીન પર જીવી શકતા નથી.

(D) પૃષ્ઠવંશીઓનું વર્ગીકરણ ($Subphylum$ $Vertebrata$) $Cyclostomata$ (જડબા વગરની માછલીઓ) વર્ગથી શરૂ થાય છે,ત્યારબાદ $Chondrichthyes$ (કાસ્થિ મત્સ્ય) અને $Osteichthyes$ (અસ્થિ મત્સ્ય) આવે છે. ચતુષ્પાદીઓ (ચાર ઉપાંગો ધરાવતા પૃષ્ઠવંશીઓ) માં,$Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગને જમીન પર રહેવા માટે વિકસિત થયેલો પ્રથમ વર્ગ માનવામાં આવે છે,જોકે તેઓ પ્રજનન માટે હજુ પણ પાણી પર આધારિત છે. તેથી,સ્થળજ પૃષ્ઠવંશીઓના સંદર્ભમાં,$Amphibia$ પ્રથમ વર્ગ છે.

(B) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગના પ્રાણીઓમાં શરીર શીર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે. આ વર્ગના કેટલાક સભ્યોમાં પૂંછડી પણ જોવા મળી શકે છે. અન્ય વર્ગો જેવા કે $Mammalia$ (સસ્તન) અને $Reptilia$ (સરિસૃપ) માં શરીર સામાન્ય રીતે શીર્ષ,ગ્રીવા અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે,જ્યારે $Cyclostomata$ (ચૂષમુખા) માં શરીર લાંબુ અને માછલી જેવું હોય છે જેમાં યુગ્મિત મીનપક્ષો કે સ્પષ્ટ ગ્રીવા હોતી નથી.

(D) રૂપાંતરણ (metamorphosis) એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકાસ પામે છે,જેમાં કોષોની વૃદ્ધિ અને વિભેદન દ્વારા પ્રાણીના શરીરની રચનામાં નોંધપાત્ર અને અચાનક ફેરફાર થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,દેડકો $(Amphibia)$ રૂપાંતરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. દેડકાના જીવનચક્રમાં ટેડપોલ તરીકે ઓળખાતી ડિંભ અવસ્થાનો સમાવેશ થાય છે,જે જલીય છે અને ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે,જે અંતે પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતરિત થાય છે જે જમીન પર રહી શકે છે અને ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે. અન્ય વિકલ્પો (પ્લેટિપસ,સમુદ્રઘોડો અને શાહમૃગ) માં રૂપાંતરણ જોવા મળતું નથી; તેમના બચ્ચાં જન્મ કે ઈંડામાંથી બહાર આવે ત્યારે પુખ્ત પ્રાણી જેવા જ દેખાય છે.

(C) $Ichthyophis$ એ ઉભયજીવી (Amphibia) વર્ગનું પ્રાણી છે.
ઉભયજીવીઓ અસમતાપી (poikilothermic) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરી શકતા નથી અને તે પર્યાવરણના તાપમાન સાથે બદલાય છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
વિધાન $R$ માં જણાવેલ છે કે ઉભયજીવીઓ પર્યાવરણના બદલાતા તાપમાન સાથે શરીરનું તાપમાન 'જાળવી રાખે છે',જે ખોટું છે કારણ કે 'જાળવી રાખવું' એ સમતાપી (endotherms) પ્રાણીઓનું લક્ષણ છે,જ્યારે ઉભયજીવીઓ પર્યાવરણને અનુરૂપ તાપમાન ધરાવે છે.
આમ,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(A) ઉભયજીવીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમની ત્વચા ભેજયુક્ત અને ગ્રંથિમય હોય છે,જેમાં બાહ્યકંકાલ (જેમ કે ભીંગડા,પીંછા કે વાળ) નો અભાવ હોય છે.
તેમની ત્વચા ભેજયુક્ત અને રુધિરકેશિકાઓથી સમૃદ્ધ હોવાથી,તે વાતાવરણ સાથે સીધો વાયુઓનો (ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) વિનિમય કરી શકે છે,જેને ત્વચીય શ્વસન કહેવામાં આવે છે.
આમ,બાહ્યકંકાલનો અભાવ અને ભેજયુક્ત ત્વચા એ વિશિષ્ટ અનુકૂલનો છે જે ત્વચાને શ્વસન અંગ તરીકે કાર્ય કરવા દે છે.
તેથી,વિધાન $Y$ એ વિધાન $X$ માટેનું સાચું કારણ છે.

(D) : સ્થળાંતર એ પ્રાણીઓની સંપૂર્ણ વસ્તીનું વધુ અનુકૂળ પર્યાવરણ તરફ થતું મોસમી ગમન છે.
તે સસ્તન પ્રાણીઓ (દા.ત.,પોરપોઈઝ),માછલીઓ (દા.ત.,ઈલ અને સેલ્મન) અને કેટલાક કીટકોમાં સામાન્ય છે,પરંતુ પક્ષીઓમાં તે સૌથી વધુ સ્પષ્ટ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,આર્કટિક ટર્ન દર વર્ષે આર્કટિક સર્કલમાં તેના પ્રજનન સ્થળથી એન્ટાર્કટિકા સુધી સ્થળાંતર કરે છે.
સેલ્મન સામાન્ય રીતે ઈંડા મૂકવા માટે દરિયાઈ પાણીમાંથી મીઠા પાણીમાં સ્થળાંતર કરે છે.
સાયબેરિયન ક્રેન આર્કટિક રશિયાના યાકુતિયા અને પશ્ચિમ સાયબેરિયામાં પ્રજનન કરે છે અને તે લાંબા અંતરનું સ્થળાંતર કરનાર પક્ષી છે.
સેલેમેન્ડર એ પાતળા શરીર,ટૂંકા પગ અને લાંબી પૂંછડી ધરાવતું ઉભયજીવી પ્રાણી છે.
પ્રજનન ઋતુ સિવાય તેઓ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે કારણ કે તેઓ તેમનો મોટાભાગનો સમય જમીનની અંદર વિતાવે છે અને તેઓ વાર્ષિક લાંબા અંતરનું સ્થળાંતર કરતા નથી.

(D) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જે જલીય અને ભૂચર બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
તેમનામાં મોટાભાગે બે જોડ ઉપાંગો હોય છે.
શરીર શીર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે (કેટલાકમાં પૂંછડી હોઈ શકે છે).
તેમની ત્વચા ભેજયુક્ત (ભીંગડા વગરની) હોય છે અને આંખોમાં પોપચાં હોય છે.
ઉભયજીવીઓમાં હૃદય ત્રણ ખંડોનું બનેલું હોય છે,જેમાં બે કર્ણકો અને એક ક્ષેપક હોય છે.
તેથી,હૃદય બે ખંડોનું બનેલું છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) આકૃતિમાં દેડકો દર્શાવેલ છે,જે $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગ અને $Chordata$ (મેરુદંડી) સમુદાયનો સભ્ય છે.
બધા જ મેરુદંડી પ્રાણીઓમાં તેમના જીવનચક્રના કોઈને કોઈ તબક્કે મેરુદંડ હાજર હોય છે.
પૃષ્ઠવંશીઓમાં (જેમ કે દેડકા),મેરુદંડ ગર્ભકાળ દરમિયાન હાજર હોય છે અને પુખ્તાવસ્થામાં તેનું સ્થાન કરોડસ્તંભ લઈ લે છે.
તેથી,આ સજીવોમાં મેરુદંડ ફક્ત ગર્ભકાળ દરમિયાન જ જોવા મળે છે.

(A) $Amphibia$ (ઉભયજીવી) વર્ગમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જે જલીય અને ભૂચર બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
મોટાભાગના ઉભયજીવીઓ અંડપ્રસવી હોય છે,એટલે કે તેઓ ઈંડા મૂકે છે.
મોટાભાગના ઉભયજીવીઓમાં ફલન બાહ્ય હોય છે,જેમાં ઈંડા અને શુક્રકોષો પાણીમાં મુક્ત થાય છે.
વિકાસ પરોક્ષ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પુખ્ત સ્વરૂપમાં પહોંચતા પહેલા ડિંભ અવસ્થા (દા.ત.,ટેડપોલ) માંથી પસાર થાય છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે ફલન બાહ્ય છે અને વિકાસ પરોક્ષ છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે તેઓ સામાન્ય રીતે અંડપ્રસવી હોય છે,અપત્યપ્રસવી નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે આ ઉભયજીવીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ નથી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે ઉભયજીવીઓની ત્વચા ભીંગડા વગરની અને ભેજવાળી હોય છે.

(A) $Amphibia$ વર્ગમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જે જલીય અને સ્થળજ બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
$Ichthyophis$ એ $Gymnophiona$ (અથવા $Apoda$) શ્રેણીનું એક ઉપાંગવિહીન ઉભયજીવી પ્રાણી છે.
Angel fish $(Pterophyllum)$,Fighting fish $(Betta)$,અને Dog fish $(Scoliodon)$ એ બધા $Pisces$ (મત્સ્ય) વર્ગના સભ્યો છે.

(C) $Necturus$ એ $Proteidae$ કુળના જલીય સેલેમેન્ડરનું એક પ્રજાતિ છે.
તેમને સામાન્ય રીતે $Mudpuppies$ (મડ પપી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે એવી ખોટી માન્યતા હતી કે તેઓ કૂતરાની જેમ ભસવાનો અવાજ કરે છે.
$Hellbender$ એ $Cryptobranchus$ $alleganiensis$ માટે વપરાય છે.
$Congoeel$ એ $Amphiuma$ માટે વપરાય છે.
$Blind$ $worm$ એ $Anguis$ $fragilis$ (પગ વગરની ગરોળી) અથવા $Caecilians$ (ઉભયજીવી) માટે વપરાય છે.

(B) ફાયર-બેલીડ ટોડ એ $Bombinator$ (જેને સામાન્ય રીતે $Bombina$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પ્રજાતિનો સભ્ય છે. આ દેડકાઓ તેમના પેટ પરના તેજસ્વી લાલ અથવા નારંગી રંગ માટે જાણીતા છે,જે શિકારીઓ માટે ચેતવણીરૂપ સંકેત (aposematism) તરીકે કામ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ઉભયજીવીઓ $Amphibia$ વર્ગમાં આવે છે અને તેઓ જમીન અને પાણી એમ બંને જગ્યાએ જીવી શકે છે. તેમની ત્વચા સામાન્ય રીતે ભીની હોય છે,તેના પર ભીંગડા હોતા નથી અને તેઓ કાયાંતરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
$A$. સાલામાન્ડર એ ઉભયજીવી છે (ગોત્ર $Urodela$).
$B$. ટોડ એ ઉભયજીવી છે (ગોત્ર $Anura$).
$C$. કાચબો $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં આવે છે. તેમની ત્વચા સૂકી અને ભીંગડાવાળી હોય છે અને તેઓ જમીન પર ઈંડા મૂકે છે,જે તેમને ઉભયજીવીઓથી અલગ પાડે છે.
$D$. દેડકો એ ઉભયજીવી છે (ગોત્ર $Anura$).
તેથી,કાચબો એ ઉભયજીવી નથી.

(N/A) જેમ નામ સૂચવે છે (Gr.,Amphi : બેવડું,bios : જીવન),ઉભયજીવીઓ જલીય તેમજ સ્થલીય એમ બંને નિવાસસ્થાનોમાં રહી શકે છે.
$\rightarrow$ તેમનામાંના મોટાભાગના સજીવોમાં બે જોડ ઉપાંગો હોય છે.
$\rightarrow$ શરીર શીર્ષ અને ધડમાં વિભાજિત હોય છે.
$\rightarrow$ કેટલાકમાં પૂંછડી હાજર હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ ઉભયજીવીઓની ત્વચા ભીની (ભીંગડા વગરની) હોય છે.
$\rightarrow$ આંખોમાં પોપચાં હોય છે.
$\rightarrow$ કર્ણપટલ (tympanum) કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$\rightarrow$ પાચનમાર્ગ,મૂત્રજનનમાર્ગ અને પ્રજનનમાર્ગ એક સામાન્ય કોટરમાં ખુલે છે જેને અવસારણી (cloaca) કહે છે,જે બહારની તરફ ખુલે છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ઝાલરો,ફેફસાં અને ત્વચા દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ હૃદય ત્રિખંડી હોય છે (બે કર્ણકો અને એક ક્ષેપક).
$\rightarrow$ આ અસમતાપી (શીત રુધિરવાળા) પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ લિંગભેદ જોવા મળે છે (નર અને માદા અલગ હોય છે).
$\rightarrow$ ફલન બાહ્ય પ્રકારનું હોય છે. તેઓ અંડપ્રસવી છે અને વિકાસ પરોક્ષ પ્રકારનો હોય છે.

(D) $1$. $Bisexual$ (દ્વિલિંગી) એટલે એવું સજીવ જે એક જ દેહમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો ધરાવે છે (દા.ત.,અળસિયું,પટ્ટીકૃમિ).
$2$. $Amphibia$ (ઉભયજીવી) એ શીત-રુધિરવાળા,ચતુષ્પાદ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓનો એક જૈવિક વર્ગ છે,જે સામાન્ય રીતે તેમનું જીવન પાણીમાં (ડિંભ અવસ્થા) શરૂ કરે છે અને પુખ્ત થયા પછી જમીન પર આવે છે.
$3$. મુખ્ય તફાવત એ છે કે $Bisexual$ એ પ્રજનન પદ્ધતિ અથવા સ્થિતિ દર્શાવે છે,જ્યારે $Amphibia$ એ $Animalia$ સૃષ્ટિના પ્રાણીઓનો એક ચોક્કસ સમૂહ દર્શાવે છે.

(N/A) $(i)$ ઉભયલિંગી: જે સજીવમાં નર અને માદા બંને પ્રકારના પ્રજનન અંગો એક જ શરીરમાં આવેલા હોય તેને ઉભયલિંગી કહે છે (દા.ત.,અળસિયું,વાદળી,પટ્ટીકૃમિ). તેમને હર્માફ્રોડાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$(ii)$ ઉભયજીવી: પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓનો એક વર્ગ જે જમીન અને પાણી બંનેમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. તેઓ શીત-રુધિરવાળા (ectothermic) હોય છે,તેમની ત્વચા સામાન્ય રીતે ભીની અને ભીંગડા વગરની હોય છે,અને તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન તેઓ કાયાંતરણ (metamorphosis) દર્શાવે છે (દા.ત.,દેડકા,ટોડ,સેલેમેન્ડર).

(B) દેડકામાં ફલન બાહ્ય પ્રકારનું હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે જન્યુ યુગ્મન (નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ) સજીવના શરીરની બહાર,ખાસ કરીને આસપાસના પાણીના માધ્યમમાં થાય છે. માદા પાણીમાં ઈંડા મુક્ત કરે છે અને નર તેની ઉપર શુક્રકોષો મુક્ત કરે છે,જેના પરિણામે બાહ્ય ફલન થાય છે.

(C) ઉભયજીવીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જે સામાન્ય રીતે તેમના ઈંડા પાણીમાં અથવા ભેજવાળી જગ્યાએ મૂકે છે.
તેમના ઈંડામાં રક્ષણાત્મક,જલરોધક કવચ (જેમ કે સરીસૃપ અને પક્ષીઓમાં જોવા મળતા એમ્નિયોટિક ઈંડા) નો અભાવ હોય છે.
તેથી,જો આ ઈંડા સીધા સૂર્યપ્રકાશ અથવા સૂકી પરિસ્થિતિના સંપર્કમાં આવે,તો તે ઝડપથી ભેજ ગુમાવે છે અને સુકાઈ જાય છે,જેના પરિણામે ભ્રૂણનું મૃત્યુ થાય છે.
આમ,ઉભયજીવીઓ તેમના પ્રજનન ચક્ર માટે પાણી પર નિર્ભર છે.

(B) $Tylototriton$ $verrucosus$, જે સામાન્ય રીતે ભારતીય સલામન્ડર તરીકે ઓળખાય છે, તે $Urodela$ શ્રેણી (order) માં આવે છે.

(B) દેડકાના મધ્યકર્ણમાં માત્ર એક જ સળિયા આકારનું હાડકું હોય છે જેને $Columella$ $auris$ કહેવામાં આવે છે, જે કર્ણપટલ (tympanic membrane) થી $fenestra$ $ovalis$ સુધી કર્ણગુહા (tympanic chamber) માં વિસ્તરેલું હોય છે.
$Columella$ $auris$ સરીસૃપો અને પક્ષીઓમાં પણ જોવા મળે છે.
તે અવાજના તરંગોને અંતઃકર્ણ સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરે છે અને તે સસ્તન પ્રાણીઓના $stapes$ (સ્ટેપ્સ) હાડકા સાથે સમમૂલક (homologous) છે.

(A) $Ichthyophis$ એ સમુદાય $Chordata$ ના વર્ગ $Amphibia$ ના ગોત્ર $Gymnophiona$ માં આવે છે.
આ ગોત્રના સભ્યો અંગવિહીન,અંધ,લાંબા,કૃમિ જેવા,દર બનાવીને રહેતા ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રાણીઓ છે અને તેમને સામાન્ય રીતે 'સીસીલીયન્સ' (caecilians) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $Salamandra$,જેને સામાન્ય રીતે સ્પોટેડ સલામન્ડર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ઉભયજીવી $(Amphibia)$ વર્ગના $Urodela$ (જેને $Caudata$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ગોત્રમાં આવે છે.
$Urodela$ એવા ઉભયજીવીઓ છે જે તેમના પુખ્ત જીવન દરમિયાન પૂંછડી જાળવી રાખે છે.

(D) બેટ્રાકોટોક્સિન એ $Dendrobates$ પ્રજાતિના પોઈઝન ડાર્ટ દેડકા દ્વારા ઉત્પન્ન થતું એક શક્તિશાળી ન્યુરોટોક્સિન છે. તે પૃષ્ઠવંશીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું સૌથી શક્તિશાળી ચેતા ઝેર માનવામાં આવે છે.