Mix Examples - Carbon and its Compounds Questions in Gujarati

(N/A) કઠિન પાણીમાં કપડાં ધોવા માટે સાબુ કરતાં ડિટર્જન્ટને વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે કારણ કે:
$(i)$ તે કઠિન પાણીમાં રહેલા કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ આયનો સાથે અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ (મેલ) બનાવતા નથી.
$(ii)$ તે મૃદુ અને કઠિન બંને પ્રકારના પાણીમાં અસરકારક છે અને વધુ ફીણ ઉત્પન્ન કરે છે.
$(iii)$ સાબુની સરખામણીમાં તેમની સફાઈ કરવાની ક્ષમતા વધુ મજબૂત હોય છે.

(B) જ્યારે $C_{2}H_{5}OH$ એ $CH_{3}COOH$ સાથે,એટલે કે ઇથેનોલ એ ઇથેનોઇક એસિડ સાથે,સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે મીઠી સુગંધ ધરાવતું એસ્ટર બને છે. આ પ્રક્રિયાને એસ્ટરીકરણ કહેવામાં આવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CH_{3}COOH + C_{2}H_{5}OH \xrightarrow{Conc. H_{2}SO_{4}} CH_{3}COOC_{2}H_{5} + H_{2}O$
આ પ્રક્રિયામાં,$CH_{3}COOC_{2}H_{5}$ એ ઇથાઇલ ઇથેનોએટ છે,જે એક એસ્ટર છે.

(N/A) $(i)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ $-COOH$ ને કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(ii)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ $-COOR'$ ને એસ્ટર સમૂહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(iii)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ $-OH$ ને આલ્કોહોલ સમૂહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(iv)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ $-X$ (જ્યાં $X = F, Cl, Br, I$) ને હેલાઈડ સમૂહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,અને આ સંયોજનને આલ્કાઈલ હેલાઈડ અથવા હેલોઆલ્કેન કહેવામાં આવે છે.

(N/A) અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (જેમ કે આલ્કીન અથવા આલ્કાઇન) માં પેલેડિયમ $(Pd)$,પ્લેટિનમ $(Pt)$ અથવા નિકલ $(Ni)$ જેવા ઉદ્દીપકની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન ઉમેરવાની પ્રક્રિયાને હાઇડ્રોજનેશન કહેવામાં આવે છે,જેનાથી સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન મળે છે.
ઉદાહરણ: $CH_2=CH_2$ (ઇથીન) $+ H_2 \xrightarrow{Ni} CH_3-CH_3$ (ઇથેન).
ઔદ્યોગિક ઉપયોગ: આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં પ્રવાહી વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશન દ્વારા વનસ્પતિ ઘી જેવી ઘન ચરબી મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ મિથેન મંદ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં ક્લોરિનના વધુ પ્રમાણ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ બનાવે છે:
$CH_{4} + 4Cl_{2} \xrightarrow{\text{Diffused sunlight}} CCl_{4} + 4HCl$
$(ii)$ ઇથેનોલનું સંપૂર્ણ દહન થવાથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પાણી અને ઉર્જા (ઉષ્મા અને પ્રકાશ) ઉત્પન્ન થાય છે:
$CH_{3}CH_{2}OH + 3O_{2} \longrightarrow 2CO_{2} + 3H_{2}O + \text{Heat and light}$
$(iii)$ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ (ઇથેનોલ) એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_{2}Cr_{2}O_{7})$ દ્વારા ઓક્સિડેશન પામીને ઇથેનોઇક એસિડ બનાવે છે:
$CH_{3}CH_{2}OH + 2[O] \xrightarrow{\text{Acidified } K_{2}Cr_{2}O_{7}} CH_{3}COOH + H_{2}O$

(N/A) $(i)$ સમધર્મી શ્રેણીના તમામ સભ્યો સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે.
$(ii)$ સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહની હાજરીને કારણે તેઓ સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
$(iii)$ આણ્વીય દળમાં વધારો થવાની સાથે ગલનબિંદુ,ઉત્કલનબિંદુ અને ઘનતા જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોમાં નિયમિત ક્રમિક ફેરફાર જોવા મળે છે.
$(iv)$ શ્રેણીના કોઈપણ બે ક્રમિક સભ્યો વચ્ચે $-CH_2$ એકમ અથવા $14u$ આણ્વીય દળનો તફાવત હોય છે.

(N/A) આયનીય બંધ બનાવવા માટે,કાર્બને કાં તો $4e^-$ ગુમાવીને $C^{4+}$ આયન બનાવવો પડે અથવા $4e^-$ મેળવીને $C^{4-}$ આયન બનાવવો પડે.
$1$. $4e^-$ ગુમાવવા માટે ખૂબ જ મોટી માત્રામાં ઊર્જાની જરૂર પડે છે,જે પરમાણુના કેન્દ્રના મજબૂત આકર્ષણ બળને દૂર કરવા માટે જરૂરી છે,જે ઊર્જાની દ્રષ્ટિએ અનુકૂળ નથી.
$2$. $4e^-$ મેળવવાથી $10e^-$ થઈ જાય,જેને કેન્દ્રમાં રહેલા માત્ર $6$ પ્રોટોન દ્વારા પકડી રાખવા મુશ્કેલ છે,જે અસ્થિરતા પેદા કરે છે.
તેથી,કાર્બન આયનીય સંયોજનો બનાવતું નથી અને તેના બદલે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરીને સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.

(N/A) સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડ (ઉચ્ચ ફેટી એસિડ) ના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર છે.
જ્યારે સાબુને કઠિન પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પાણીમાં રહેલા કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ આયનો સાબુના અણુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ પ્રક્રિયાને પરિણામે અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ બને છે જેને 'સ્કમ' (કેલ્શિયમ અથવા મેગ્નેશિયમ સ્ટેઅરેટ) કહેવામાં આવે છે.
આ અદ્રાવ્ય ક્ષારો ઓગળતા નથી,તેથી તે સાબુની સફાઈ કરવાની પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરે છે અને ચીકણો કચરો (સ્કમ) બનાવે છે.

(N/A) ઈથેનોઈક એસિડ $(CH_{3}COOH)$ નું સોડિયમ ઈથેનોએટ $(CH_{3}COONa)$ માં રૂપાંતર કરવા માટેની ત્રણ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ સાથેની પ્રક્રિયા (તટસ્થીકરણ):
$CH_{3}COOH + NaOH \rightarrow CH_{3}COONa + H_{2}O$
પ્રક્રિયક: સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$; નીપજ: પાણી $(H_{2}O)$.
$2$. સોડિયમ કાર્બોનેટ સાથેની પ્રક્રિયા:
$2CH_{3}COOH + Na_{2}CO_{3} \rightarrow 2CH_{3}COONa + H_{2}O + CO_{2}$
પ્રક્રિયક: સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_{2}CO_{3})$; નીપજો: પાણી $(H_{2}O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ $(CO_{2})$.
$3$. સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ સાથેની પ્રક્રિયા:
$CH_{3}COOH + NaHCO_{3} \rightarrow CH_{3}COONa + H_{2}O + CO_{2}$
પ્રક્રિયક: સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_{3})$; નીપજો: પાણી $(H_{2}O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ $(CO_{2})$.

(N/A) ઇથેનોલના ત્રણ ભૌતિક ગુણધર્મો:
$(i)$ ઇથેનોલ ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે હોય છે.
$(ii)$ તે એક સારું દ્રાવક છે.
$(iii)$ તે સુખદ ગંધ ધરાવતું રંગહીન પ્રવાહી છે.
ઇથેનોલના ત્રણ ઉપયોગો:
$(i)$ તેનો ઉપયોગ તમામ આલ્કોહોલિક પીણાંમાં સક્રિય ઘટક તરીકે થાય છે.
$(ii)$ તેનો ઉપયોગ દવાઓમાં થાય છે,જેમ કે ટિંક્ચર ઓફ આયોડિન,કફ સિરપ અને ટોનિકમાં.
$(iii)$ તેનો ઉપયોગ અત્તર અને રંગો (paints) બનાવવામાં દ્રાવક તરીકે થાય છે.

(A) $X$ એ ઇથેનોલ $(C_{2}H_{5}OH)$ છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_{2})$ છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2C_{2}H_{5}OH + 2Na \longrightarrow 2C_{2}H_{5}ONa + H_{2} \uparrow$
જ્યારે $X$ (ઇથેનોલ) ને $443 \ K$ તાપમાને વધુ પડતા સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_{2}SO_{4})$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થઈને ઇથીન $(C_{2}H_{4})$ બને છે.
બનતી નીપજનું નામ ઇથીન છે.
ઇથીનનું બંધારણ $CH_{2}=CH_{2}$ છે.

(N/A) $(i)$ ઓક્સિડેશન: આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશનકર્તા જેવા કે એસિડિક $K_2Cr_2O_7$ ની હાજરીમાં કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં રૂપાંતર થાય છે.
$CH_3CH_2OH \xrightarrow[Acidified]{K_2Cr_2O_7} CH_3COOH$
$(ii)$ હાઇડ્રોજનેશન: અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (જેમ કે ઈથીન) ઉદ્દીપક $Ni$ અથવા $Pd$ ની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન બનાવે છે.
$CH_2 = CH_2 + H_2 \xrightarrow[\Delta]{Ni} CH_3 - CH_3$
$(iii)$ વિસ્થાપન: સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (જેમ કે મિથેન) સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં ક્લોરિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્લોરોઆલ્કેન બનાવે છે.
$CH_4 + Cl_2 \xrightarrow{Sunlight} CH_3Cl + HCl$

(N/A) આ પ્રક્રિયાને $Esterification$ (એસ્ટરીકરણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightarrow{Conc. H_2SO_4} CH_3COOC_2H_5 + H_2O$
મળતી નીપજ $Ethyl \ ethanoate$ (એસ્ટર) છે.

(N/A) ઈથાઈન $(C_2H_2)$ નું ઈલેક્ટ્રોન-બિંદુ નિરૂપણ બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે ત્રિ-બંધ અને દરેક કાર્બન અને હાઈડ્રોજન પરમાણુ વચ્ચે એકલ-બંધ દર્શાવે છે.
શુદ્ધ ઓક્સિજનમાં,ઈથાઈનનું સંપૂર્ણ દહન થાય છે,જે મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,જેનાથી વેલ્ડિંગ માટે જરૂરી ઊંચું તાપમાન પ્રાપ્ત થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,હવામાં શુદ્ધ ઓક્સિજનની તુલનામાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. જ્યારે ઈથાઈનને હવામાં સળગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું અપૂર્ણ દહન થાય છે,જે કાળી જ્યોત ઉત્પન્ન કરે છે અને વેલ્ડિંગ માટે જરૂરી ઊંચું તાપમાન ઉત્પન્ન કરી શકતું નથી.

(C) સમાનધર્મી શ્રેણી એટલે કાર્બનિક સંયોજનોનો એવો સમૂહ કે જેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય અને સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા હોય,જેમાં ક્રમિક સભ્યો $-CH_{2}$ સમૂહ દ્વારા અલગ પડે છે.
$1$. આલ્કાઈન: આ સંયોજનો સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n-2}$ ને અનુસરે છે. સંયોજનો $C_{3}H_{4}, C_{4}H_{6}, C_{5}H_{8}$ આ શ્રેણીમાં આવે છે.
$2$. આલ્કીન: આ સંયોજનો સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n}$ ને અનુસરે છે. સંયોજનો $C_{3}H_{6}, C_{4}H_{8}, C_{5}H_{10}$ આ શ્રેણીમાં આવે છે.

(A) જે હાઇડ્રોકાર્બનમાં હાઇડ્રોજન સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા શક્ય છે તેને $Alkene$ (આલ્કીન) કહેવામાં આવે છે. તેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ છે.
યોગશીલ પ્રક્રિયા માટેની આવશ્યક શરત એ છે કે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે અસંતૃપ્ત બંધ (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) હોવો જોઈએ અને $Ni$,$Pd$ અથવા $Pt$ જેવા ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
રાસાયણિક સમીકરણ (ઇથીનનું હાઇડ્રોજનેશન):
$CH_2=CH_2 + H_2 \xrightarrow{Ni/Pd/Pt} CH_3-CH_3$
પ્રક્રિયક: $Ethene$ (ઇથીન)
નીપજ: $Ethane$ (ઇથેન)

(N/A) વનસ્પતિ તેલમાં સામાન્ય રીતે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે,જે પ્રાણીજ ચરબી (જે સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સથી ભરપૂર હોય છે) ની તુલનામાં માનવ શરીર માટે વધુ સ્વાસ્થ્યપ્રદ માનવામાં આવે છે. સંતૃપ્ત ચરબી હૃદયરોગના વધતા જોખમો સાથે સંકળાયેલી છે.
વનસ્પતિ તેલની હાઇડ્રોજનેશન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
$R_2C = CR_2 + H_2 \xrightarrow{Ni/Pd/Pt} R_2CH - CR_2H$
આ પ્રક્રિયામાં વપરાતા ઉદ્દીપકો સામાન્ય રીતે ઝીણા વિભાજિત $Ni$ (નિકલ),$Pd$ (પેલેડિયમ) અથવા $Pt$ (પ્લેટિનમ) છે.

(N/A) $CH_{4}$ નું $CCl_{4}$ માં રૂપાંતર સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં નીચેના ક્રમિક તબક્કાઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. $CH_{4} + Cl_{2} \xrightarrow{\text{Sunlight}} CH_{3}Cl + HCl$
$2$. $CH_{3}Cl + Cl_{2} \xrightarrow{\text{Sunlight}} CH_{2}Cl_{2} + HCl$
$3$. $CH_{2}Cl_{2} + Cl_{2} \xrightarrow{\text{Sunlight}} CHCl_{3} + HCl$
$4$. $CHCl_{3} + Cl_{2} \xrightarrow{\text{Sunlight}} CCl_{4} + HCl$
આ પ્રતિક્રિયાને વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા કહેવામાં આવે છે કારણ કે હાઇડ્રોકાર્બનના એક અથવા વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ અન્ય પરમાણુ અથવા પરમાણુઓના સમૂહ (આ કિસ્સામાં,ક્લોરિન પરમાણુઓ) દ્વારા બદલાય છે (વિસ્થાપિત થાય છે).

(N/A) $(i)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ: ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_{3}COOH)$. બંધારણ: $CH_{3}-C(=O)OH$.
$(ii)$ આલ્કોહોલ: ઇથેનોલ $(CH_{3}CH_{2}OH)$. બંધારણ: $CH_{3}-CH_{2}-OH$.
$(iii)$ સંયોજન $'X'$: ઇથાઇલ ઇથેનોએટ $(CH_{3}COOC_{2}H_{5})$. બંધારણ: $CH_{3}-C(=O)-O-CH_{2}-CH_{3}$.
સમજૂતી: એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઇથેનોઇક એસિડ અને ઇથેનોલ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયા છે,જે એસ્ટર ઇથાઇલ ઇથેનોએટ $('X')$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) કાર્બનિક સંયોજનોના રાસાયણિક ગુણધર્મો નક્કી કરતા પરમાણુ અથવા પરમાણુઓના સમૂહને ક્રિયાશીલ સમૂહ કહેવામાં આવે છે. તેઓ કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ અને પ્રકૃતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના સંયોજનને વિશિષ્ટ ગુણધર્મો આપે છે.

કાર્બનિક સંયોજન	ક્રિયાશીલ સમૂહ અને બંધારણ
$(i)$ ઇથેનોલ	આલ્કોહોલ સમૂહ $(-OH)$: $CH_{3}-CH_{2}-OH$
$(ii)$ ઇથેનોઇક એસિડ	કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$: $CH_{3}-C(=O)OH$

(N/A)

સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન	અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન
$1.$ સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન સ્વચ્છ ભૂરી જ્યોત સાથે સળગે છે કારણ કે તેમાં હાઇડ્રોજનનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી તેનું સંપૂર્ણ દહન થાય છે.	$1.$ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન પીળી અને ધુમાડાવાળી જ્યોત સાથે સળગે છે કારણ કે તેમાં કાર્બનનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી તેનું અપૂર્ણ દહન થાય છે.
$2.$ તેઓ સંપૂર્ણ દહન પામે છે અને નીપજ તરીકે માત્ર $CO_{2}$ અને $H_{2}O$ આપે છે.	$2.$ તેઓ અપૂર્ણ દહન પામે છે અને નીપજ તરીકે $CO_{2}$ અને $H_{2}O$ ની સાથે ન સળગેલા કાર્બનના કણો (કાજળ) ઉત્પન્ન કરે છે.

$(ii)$ $(a)$ $C_{4}H_{10}$ નું રાસાયણિક નામ બ્યુટેન છે. તેનું બંધારણ: $CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{3}$ છે.
$(b)$ $C_{2}H_{2}$ નું રાસાયણિક નામ ઇથાઇન છે. તેનું બંધારણ: $H-C\equiv C-H$ છે.

(N/A) $(i)$ જે પદાર્થો અન્ય પદાર્થોમાં ઓક્સિજન ઉમેરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,તેમને ઓક્સિડેશનકર્તા કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ આલ્કલાઇન પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ અથવા એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે,કારણ કે તેઓ આલ્કોહોલનું કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં ઓક્સિડેશન કરવા માટે ઓક્સિજન પૂરો પાડે છે.
$(iii)$ ઇથેનોલની ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2OH \xrightarrow[\text{Acidified } K_2Cr_2O_7]{\text{Alkaline } KMnO_4} CH_3COOH$

(N/A) $(i)$ વનસ્પતિ તેલમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે,જ્યારે વનસ્પતિ ઘીમાં સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે,જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક માનવામાં આવે છે.
$(ii)$ વનસ્પતિ તેલને પેલેડિયમ $(Pd)$ અથવા નિકલ $(Ni)$ જેવા ઉદ્દીપકોની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન ઉમેરીને વનસ્પતિ ઘીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
$(iii)$ આ પ્રક્રિયાને હાઇડ્રોજનેશન (યોગશીલ પ્રક્રિયા) કહેવામાં આવે છે. તેને કાર્બનિક સંયોજનના કાર્બન પરમાણુઓમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ બંધારણીય સમઘટકતા એ એવી ઘટના છે જેમાં સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ પરમાણુઓની બંધારણીય ગોઠવણી અલગ-અલગ હોય છે.
$(ii)$ પ્રોપેન $(C_{3}H_{8})$ બંધારણીય સમઘટકતા દર્શાવી શકતું નથી કારણ કે તેમાં માત્ર ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે. માત્ર ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે,તેમને શૃંખલામાં ગોઠવવાની માત્ર એક જ શક્ય રીત છે,જેનો અર્થ છે કે કોઈ વૈકલ્પિક બંધારણીય ગોઠવણી બનાવી શકાતી નથી.
$(iii)$ બ્યુટેન $(C_{4}H_{10})$ ના બે બંધારણીય સમઘટકો છે:
$(a)$ $n$-બ્યુટેન: એક સીધી શૃંખલાવાળી રચના જેમાં ચાર કાર્બન પરમાણુઓ એક હરોળમાં જોડાયેલા હોય છે.
$(b)$ આઇસોબ્યુટેન ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન): એક શાખિત શૃંખલાવાળી રચના જેમાં ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ મુખ્ય શૃંખલા બનાવે છે અને એક કાર્બન પરમાણુ મધ્યના કાર્બન પરમાણુ સાથે શાખા તરીકે જોડાયેલ હોય છે.

(N/A) $(i)$ પાણીમાં એસિટિક એસિડના $5-8 \%$ દ્રાવણને વિનેગર કહેવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ: તે અથાણાં અને વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થોમાં પ્રિઝર્વેટિવ (સાચવણીકારક) તરીકે વપરાય છે.
$(ii)$ જ્યારે મંદ ઇથેનોઇક એસિડને સોડિયમ બાયકાર્બોનેટમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે. કસોટી: આ વાયુ ચૂનાના નીતર્યા પાણીને દૂધિયું બનાવે છે અને સળગતી દિવાસળીને ઓલવી નાખે છે.

(N/A) સમાનધર્મી શ્રેણી એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એવો સમૂહ છે જેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય છે અને રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે,જેમાં તમામ ક્રમિક સભ્યો $-CH_2$ એકમ દ્વારા અલગ પડે છે.
આલ્કોહોલની સમાનધર્મી શ્રેણીના બે ક્રમિક સભ્યો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ મિથેનોલ: $CH_3OH$
(ii) ઇથેનોલ: $C_2H_5OH$
$(i)$ સમાનધર્મી શ્રેણીમાં સંયોજનોના ભૌતિક ગુણધર્મો (જેમ કે ગલનબિંદુ,ઉત્કલનબિંદુ અને દ્રાવ્યતા) કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ (આણ્વીય દળ) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
(ii) સમાનધર્મી શ્રેણીમાં સંયોજનોના રાસાયણિક ગુણધર્મો અણુમાં હાજર રહેલા ક્રિયાશીલ સમૂહ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

(N/A) $(a) (i)$ $2CH_{3}COOH + 2Na \rightarrow 2CH_{3}COONa + H_{2} \uparrow$
$(ii)$ $2CH_{3}COOH + Na_{2}CO_{3} \rightarrow 2CH_{3}COONa + H_{2}O + CO_{2} \uparrow$
$(iii)$ $CH_{3}COOH + C_{2}H_{5}OH \xrightarrow{\text{conc. } H_{2}SO_{4}} CH_{3}COOC_{2}H_{5} + H_{2}O$
$(b)$ સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ નિર્જલીકરણ કર્તા (dehydrating agent) તરીકે કાર્ય કરે છે. તે પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા પાણીના અણુને દૂર કરે છે,જે સંતુલનને આગળની દિશામાં ખસેડે છે,જેનાથી એસ્ટરનું ઉત્પાદન વધે છે.
$(c)$ ઇથેનોઇક એસિડનો ઉપયોગ અથાણાંમાં પ્રિઝર્વેટિવ તરીકે અને વિનેગર બનાવવા માટે થાય છે.

(N/A) કઠિન પાણીમાં કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ ના ક્ષારો હોય છે. આ આયનો સાબુના અણુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને 'સ્કમ' (અદ્રાવ્ય પદાર્થ) બનાવે છે,જે સાબુને ફીણ ઉત્પન્ન કરતા અટકાવે છે.
$(b)$ ડિટર્જન્ટ સામાન્ય રીતે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના એમોનિયમ અથવા સલ્ફોનેટ ક્ષારો છે.
$(c)$ ડિટર્જન્ટનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે કઠિન પાણીમાં રહેલા કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ આયનો સાથે અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ (સ્કમ) બનાવતા નથી,તેથી તે કઠિન પાણીમાં પણ સફાઈ માટે અસરકારક રહે છે.

(N/A) સાબુના અણુના બે ભાગ હોય છે: લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા જે જળવિરાગી (પાણીને અપાકર્ષતી) છે અને આયનીય શીર્ષ જે જળઅનુરાગી (પાણીને આકર્ષતું) છે.
જ્યારે સાબુને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે જળવિરાગી પૂંછડીઓ તેલ અથવા મેલના કણો સાથે જોડાઈ જાય છે,જ્યારે જળઅનુરાગી શીર્ષ પાણીની બહારની તરફ રહે છે.
આ ગોઠવણી એક ગોળાકાર રચના બનાવે છે જેને મિસેલ કહેવામાં આવે છે.
જળવિરાગી પૂંછડીઓ તેલના ટીપાંને કેન્દ્રમાં પકડી રાખે છે અને જળઅનુરાગી શીર્ષ,જે ઋણભારિત હોવાથી એકબીજાને અપાકર્ષે છે,મેલને પાણીમાં પાયસ (emulsion) સ્વરૂપે નિલંબિત રાખે છે.
આનાથી કપડાં ધોતી વખતે મેલ સરળતાથી પાણી સાથે દૂર થઈ જાય છે.

(A) એ ઇથિન $[CH_{2}=CH_{2}]$ છે.
$B$ એ ઇથેન $[CH_{3}-CH_{3}]$ છે.
$C$ એ ક્લોરોઇથેન $[CH_{3}-CH_{2}-Cl]$ છે.
$(b)$ $A$ માંથી $B$ માં રૂપાંતર માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CH_{2}=CH_{2} + H_{2} \xrightarrow{Ni/Pd/Pt} CH_{3}-CH_{3}$
પ્રક્રિયાનો પ્રકાર: હાઇડ્રોજનેશન (યોગશીલ પ્રક્રિયા).

(N/A) $(i)$ $CH_{2}=CH_{2} + H_{2}O \longrightarrow C_{2}H_{5}OH$ (ઈથેનોલ)
$(ii)$ $CH_{3}COOH + NaOH \longrightarrow CH_{3}COONa$ (સોડિયમ એસિટેટ) $+ H_{2}O$
$(iii)$ $CH_{3}CH_{2}OH \xrightarrow{H_{2}SO_{4}} CH_{2}=CH_{2}$ (ઈથીન) $+ H_{2}O$
$(iv)$ $HCOOH + Na \longrightarrow HCOONa$ (સોડિયમ ફોર્મેટ) $+ \frac{1}{2}H_{2}$
$(v)$ $C_{2}H_{5}OH \xrightarrow{\text{Alk. } KMnO_{4}} CH_{3}COOH$ (ઈથેનોઈક એસિડ)

(A) સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના $Na^+$ અથવા $K^+$ ક્ષાર છે.
ડિટર્જન્ટ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા હાઇડ્રોકાર્બનના એમોનિયમ અથવા સલ્ફોનેટ ક્ષાર છે.
સાબુની સફાઈ પ્રક્રિયા: સાબુના અણુના બે ભાગ હોય છે: એક જલઅનુરાગી (પાણી પ્રત્યે આકર્ષણ ધરાવતું) આયનીય શીર્ષ અને બીજો જલવિરાગી (પાણીને અપાકર્ષતું) હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી. પૂંછડી તેલયુક્ત મેલ સાથે જોડાય છે,જ્યારે શીર્ષ પાણીમાં રહે છે. આ રચનાને $micelle$ (મિસેલ) કહેવાય છે. જ્યારે પાણીથી ધોવામાં આવે છે,ત્યારે $micelle$ મેલને પોતાની સાથે દૂર કરે છે.
સાબુ કઠિન પાણીમાં ફીણ બનાવતા નથી કારણ કે તે કઠિન પાણીમાં રહેલા $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનો સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ બનાવે છે,જેને $scum$ (મેલ) કહેવામાં આવે છે.
ડિટર્જન્ટના ઉપયોગથી થતી સમસ્યાઓ:
$1$. મોટાભાગના ડિટર્જન્ટ જૈવ-અવિઘટનીય હોય છે,જે જળ અને જમીનનું પ્રદૂષણ ફેલાવે છે.
$2$. તે કેટલાક વ્યક્તિઓમાં ત્વચાની સમસ્યાઓ અથવા એલર્જીનું કારણ બની શકે છે.

(N/A)

સાબુ	ડિટર્જન્ટ
$(i)$ સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર છે.	$(i)$ ડિટર્જન્ટ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના એમોનિયમ અથવા સલ્ફોનેટ ક્ષાર છે.
$(ii)$ સાબુની સફાઈ કરવાની ક્ષમતા ડિટર્જન્ટની સરખામણીમાં ઓછી હોય છે.	$(ii)$ ડિટર્જન્ટની સફાઈ કરવાની ક્ષમતા સાબુની સરખામણીમાં વધુ હોય છે.
$(iii)$ સાબુ પ્રાણી કે વનસ્પતિ ચરબીમાંથી બનાવવામાં આવે છે.	$(iii)$ ડિટર્જન્ટ પેટ્રોકેમિકલ્સમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
$(iv)$ સાબુ જૈવ-વિઘટનીય છે.	$(iv)$ ડિટર્જન્ટ સામાન્ય રીતે જૈવ-અવિઘટનીય હોય છે.

$(b)$ કઠિન પાણીમાં $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનો હોય છે. આ આયનો સાબુના અણુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ બનાવે છે જેને 'સ્કમ' (મેલ) કહેવાય છે,જે સફાઈની પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરે છે. ડિટર્જન્ટ આ આયનો સાથે દ્રાવ્ય ક્ષાર બનાવે છે,તેથી તે સ્કમ બનાવતા નથી અને કઠિન પાણીમાં પણ અસરકારક રીતે કામ કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2C_{17}H_{35}COONa + Ca^{2+} (Mg^{2+}) \longrightarrow (C_{17}H_{35}COO)_{2}Ca (Mg) + 2Na^{+}$

(D) વિનેગર એસિટિક એસિડનું $5-8\%$ જલીય દ્રાવણ છે,જે $Acetobacter$ $aceti$ જેવા બેક્ટેરિયાનો ઉપયોગ કરીને ઇથેનોલના આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
$(b)$ શુદ્ધ ઇથેનોઇક એસિડ (એસિટિક એસિડ) ને ગ્લેશિયલ એસિટિક એસિડ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે $290 \ K$ થી નીચેના તાપમાને બરફ જેવા ઘન પદાર્થમાં ફેરવાય છે.
$(c)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડને નિર્બળ એસિડ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામતા નથી; તેઓ માત્ર આંશિક રીતે આયનોમાં વિભાજિત થાય છે.
$(d)$ જ્યારે એસ્ટર $CH_{3}COOC_{2}H_{5}$ (ઇથાઇલ ઇથેનોએટ) નું સાબુનીકરણ થાય છે,ત્યારે તે બેઝ (જેમ કે $NaOH$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને નીચેના સંયોજનો બનાવે છે:
$1.$ સોડિયમ ઇથેનોએટ $(CH_{3}COONa)$
$2.$ ઇથેનોલ $(C_{2}H_{5}OH)$

(A) $(i)$ ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને ઇથેનોઇક એસિડ $(A = CH_3COOH)$ બનાવે છે.
$(ii)$ ઇથેનોલ સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ઇથેનોઇક એસિડ $(A)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથાઇલ ઇથેનોએટ $(B = CH_3COOCH_2CH_3)$ અને પાણી બનાવે છે.
$(iii)$ ઇથાઇલ ઇથેનોએટ $(B)$ $NaOH$ સાથે સાબુનીકરણ (saponification) પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઇથેનોએટ $(C = CH_3COONa)$ અને ઇથેનોલ બનાવે છે.
$(iv)$ ઇથેનોઇક એસિડ $(A)$ $NaHCO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઇથેનોએટ $(C)$,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(D = CO_2)$ અને પાણી બનાવે છે.
$(v)$ ઇથેનોલ સોડિયમ $(E = Na)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઇથોક્સાઇડ $(CH_3CH_2ONa)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે.

(N/A) રાસાયણિક સ્વરૂપ: સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર છે (દા.ત.,સ્ટેરિક એસિડ).
કૃત્રિમ ડિટર્જન્ટથી તફાવત: સાબુ ફક્ત નરમ પાણીમાં જ અસરકારક છે અને કઠિન પાણીમાં મેલ (scum) બનાવે છે. કૃત્રિમ ડિટર્જન્ટ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના એમોનિયમ અથવા સલ્ફોનેટ ક્ષાર છે અને તે નરમ તેમજ કઠિન બંને પ્રકારના પાણીમાં અસરકારક છે.
સફાઈ પ્રક્રિયા (મિસેલ રચના): સાબુના અણુઓના બે ભાગ હોય છે: જલરાગી (hydrophilic) આયનીય શીર્ષ અને જલવિરાગી (hydrophobic) હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી.
જ્યારે સાબુને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે જલવિરાગી પૂંછડીઓ મેલ (તેલ/ગ્રીસ) ના કણો સાથે જોડાય છે,જ્યારે જલરાગી શીર્ષ પાણીમાં રહે છે.
આનાથી મિસેલ નામની ગોળાકાર રચના બને છે,જેમાં મેલ કેન્દ્રમાં ફસાયેલો રહે છે.
મિસેલની સપાટી પરના આયનીય શીર્ષો સમાન વીજભારને કારણે એકબીજાને અપાકર્ષે છે,જેનાથી મિસેલ પાણીમાં કલીલ સ્વરૂપે તરતા રહે છે અને પાણી સાથે ધોવાઈ જાય છે.

(N/A) કાર્બન અને હાઇડ્રોજનના બનેલા સહસંયોજક સંયોજનોને હાઇડ્રોકાર્બન કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ બંધારણીય તફાવત એ છે કે સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બનમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ સહસંયોજક બંધ હોય છે (દા.ત.,આલ્કેન),જ્યારે અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બનમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો એક દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ હોય છે (દા.ત.,આલ્કીન અથવા આલ્કાઇન).

(N/A) કઠિન પાણીમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમના ક્ષારો ઓગળેલા હોય છે. જ્યારે સાબુને કઠિન પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આ આયનો સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ બનાવે છે જેને 'સ્કમ' (scum) કહેવાય છે. આના કારણે ફીણ બનતું નથી,જે તેને સફાઈ માટે બિનઅસરકારક બનાવે છે.
$(b)$ સાબુના અણુઓ બેવડા સ્વભાવ ધરાવે છે: એક જલરાગી (hydrophilic) શીર્ષ અને એક જલવિરાગી (hydrophobic) હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી. જ્યારે તેને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે જલવિરાગી પૂંછડીઓ પાણીથી દૂર રહેવા માટે એકત્રિત થાય છે,જ્યારે જલરાગી શીર્ષો પાણીની બહારની તરફ રહે છે,જેના પરિણામે મિસેલ નામની ગોળાકાર રચનાઓ બને છે.
$(c)$ સાબુનીકરણ એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં એસ્ટરની આલ્કલી (જેમ કે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાબુ (ફેટી એસિડનો ક્ષાર) અને આલ્કોહોલ (ગ્લિસરોલ) મેળવવામાં આવે છે.

(A) $(i)$ મિથેનનું વધારાના ઓક્સિજનમાં દહન થવાથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, પાણી, ઉષ્મા અને પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે: $CH_4 + 2O_2 \longrightarrow CO_2 + 2H_2O + \text{Heat} + \text{Light}$.
$(ii)$ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઇથેનોઇક એસિડ અને ઇથેનોલ વચ્ચેની એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયાથી ઇથાઇલ ઇથેનોએટ (એસ્ટર) અને પાણી મળે છે: $CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightarrow{\text{Acid}} CH_3COOC_2H_5 + H_2O$.
$(iii)$ $443 \text{ K}$ તાપમાને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડનો ઉપયોગ કરીને ઇથેનોલનું નિર્જલીકરણ કરવાથી ઇથીન અને પાણી મળે છે: $CH_3CH_2OH \xrightarrow[\text{443 K}]{\text{Conc. } H_2SO_4} CH_2=CH_2 + H_2O$.

(N/A) સજાતીય શ્રેણી એ કાર્બનિક સંયોજનોનો સમૂહ છે જેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ અને સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો હોય છે,જ્યાં દરેક ક્રમિક સભ્ય $CH_{2}$ એકમ દ્વારા અલગ પડે છે.
$1$. $CH_{3}OH$ (મિથેનોલ) માટે,પછીનો સજાતીય સભ્ય $CH_{2}$ જૂથ ઉમેરીને મેળવવામાં આવે છે,જે $C_{2}H_{5}OH$ (ઇથેનોલ) આપે છે.
$2$. $HCOOH$ (મિથેનોઈક એસિડ) માટે,પછીનો સજાતીય સભ્ય $CH_{2}$ જૂથ ઉમેરીને મેળવવામાં આવે છે,જે $CH_{3}COOH$ (ઇથેનોઈક એસિડ) આપે છે.

(A) જેમ જેમ હાઇડ્રોકાર્બનનું આણ્વીય દળ વધે છે,તેમ અણુઓ વચ્ચેના આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળો (વેન્ડર વાલ્સ બળો) પણ વધે છે.
આ મજબૂત આંતરઆણ્વીય બળોને કારણે,તેમને તોડવા માટે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જેના પરિણામે હાઇડ્રોકાર્બનના ઉત્કલનબિંદુ અને ગલનબિંદુ બંનેમાં વધારો થાય છે.

(N/A) સમાનધર્મી શ્રેણી એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એક સમૂહ છે જેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય છે અને સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવે છે,જેમાં ક્રમિક સભ્યો વચ્ચે $CH_2$ એકમનો તફાવત હોય છે.
લક્ષણો:
$(i)$ સમાનધર્મી શ્રેણીના તમામ સભ્યોને સમાન સામાન્ય આણ્વીય સૂત્ર દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
(ii) શ્રેણીના કોઈપણ બે ક્રમિક સભ્યો તેમના આણ્વીય સૂત્રમાં એક કાર્બન પરમાણુ અને બે હાઇડ્રોજન પરમાણુ,એટલે કે $CH_2$ એકમનો તફાવત ધરાવે છે.

(N/A) ઈથેનોલ અને ઈથેનોઈક એસિડ વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ કસોટીનો ઉપયોગ થાય છે.
પદ્ધતિ: બંને પદાર્થોને અલગ-અલગ કસનળીમાં થોડી માત્રામાં લો અને દરેક કસનળીમાં થોડો ઘન $NaHCO_3$ ઉમેરો.
અવલોકન: ઈથેનોઈક એસિડ $NaHCO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CO_2$ વાયુના ઉત્સર્જનને કારણે ઉભરા (effervescence) ઉત્પન્ન કરે છે.
નિષ્કર્ષ: ઈથેનોલ $NaHCO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી અને કોઈ ઉભરા જોવા મળતા નથી,જેનાથી આપણે બંને વચ્ચેનો તફાવત પારખી શકીએ છીએ.

(C) 'પેન્ટેનોન' નામમાં રહેલ પ્રત્યય '-ઓન' (-one) એ કીટોન ક્રિયાશીલ સમૂહની હાજરી સૂચવે છે. કીટોન એ કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે જે બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.

(N/A) ઇથેનોલનું $443 \ K$ તાપમાને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની હાજરીમાં નિર્જલીકરણ થતા ઇથિન બને છે:
$CH_3CH_2OH \xrightarrow[Conc. H_2SO_4]{443 \ K} CH_2=CH_2 + H_2O$
$(b)$ ઇથેનોલનું આલ્કલાઇન પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ અથવા એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ ની હાજરીમાં ઓક્સિડેશન થતા ઇથેનોઇક એસિડ બને છે:
$CH_3CH_2OH \xrightarrow[alk. KMnO_4]{Oxidation} CH_3COOH$

(N/A) વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા: મિથેન સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં ક્લોરિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્લોરોમિથેન અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ બનાવે છે.
$CH_4 + Cl_2 \xrightarrow{\text{Sunlight}} CH_3Cl + HCl$
$(b)$ સાબુનીકરણ પ્રતિક્રિયા: ઇથાઇલ એસિટેટ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથેનોલ અને સોડિયમ એસિટેટ બનાવે છે.
$CH_3COOC_2H_5 + NaOH \longrightarrow C_2H_5OH + CH_3COONa$
$(c)$ દહન પ્રતિક્રિયા: મિથેન ઓક્સિજનમાં સળગીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પાણી અને ઉષ્મા ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$CH_4 + 2O_2 \longrightarrow CO_2 + 2H_2O + \text{Heat} + \text{Light}$

(N/A) ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતો આલ્કોહોલ $Propanol$ (પ્રોપેનોલ) છે (ચોક્કસ રીતે $Propan-1-ol$).
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{3}H_{7}OH$ છે.
તેનું બંધારણીય સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-OH$

(B, D) કાર્બન શૃંખલાના છેડાના સ્થાન પર હંમેશા જોવા મળતા ક્રિયાશીલ સમૂહો આલ્ડિહાઈડિક સમૂહ $(-CHO)$ અને કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ છે.
આ સમૂહોમાં,કાર્બન પરમાણુ પહેલેથી જ દ્વિબંધ દ્વારા ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે અને હાઈડ્રોજન પરમાણુ (આલ્ડિહાઈડમાં) અથવા હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ (કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં) સાથે જોડાયેલ હોય છે,જેના કારણે કાર્બન માટે કાર્બન શૃંખલા સાથે જોડાવા માટે માત્ર એક જ સંયોજકતા બાકી રહે છે,જે તેમને શૃંખલાના અંતે રહેવા માટે મજબૂર કરે છે.

(A) સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n-2}$ એ આલ્કાઇન શ્રેણી દર્શાવે છે.
પ્રથમ સભ્ય માટે,$n = 2$,જે ઇથાઇન $(C_{2}H_{2})$ છે.
બીજા સભ્ય માટે,$n = 3$,જે પ્રોપાઇન છે.
પ્રોપાઇનનું અણુસૂત્ર $C_{3}H_{4}$ છે.

(N/A) સમધર્મી શ્રેણીમાં,જેમ આણ્વીય દળ વધે છે,તેમ નીચે મુજબના લક્ષણોમાં ફેરફાર થાય છે:
$(a)$ આંતરઆણ્વીય બળોમાં વધારો થવાને કારણે ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુમાં ક્રમશઃ વધારો થાય છે.
$(b)$ ઘનતા અને ચોક્કસ દ્રાવકમાં દ્રાવ્યતા જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોમાં નિયમિત ક્રમિકતા જોવા મળે છે.
$(c)$ આણ્વીય દળ વધે છે,જે ભૌતિક અવસ્થામાં ફેરફાર તરફ દોરી જાય છે (દા.ત.,વાયુમાંથી પ્રવાહી અને પ્રવાહીમાંથી ઘન).
$(d)$ રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન રહે છે,પરંતુ કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈમાં ફેરફારને કારણે પ્રતિક્રિયાઓની તીવ્રતામાં થોડો તફાવત આવી શકે છે.