Gujarati

Textbook - Quadratic Equations Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Quadratic Equations · Textbook - Quadratic Equations

73+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 23 of 73 questions in Gujarati

51
Medium
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને દ્વિઘાત સમીકરણ $4 x^{2}+4 \sqrt{3} x+3=0$ ના બીજ શોધો.

Solution

(D) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ: $4 x^{2}+4 \sqrt{3} x+3=0$.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $a x^{2}+b x+c=0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a=4, b=4 \sqrt{3}, c=3$ મળે છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x=\frac{-b \pm \sqrt{b^{2}-4 a c}}{2 a}$ છે.
પ્રથમ,વિવેચક $D = b^{2}-4 a c = (4 \sqrt{3})^{2} - 4(4)(3) = 48 - 48 = 0$ શોધો.
અહીં $D=0$ હોવાથી,બીજ વાસ્તવિક અને સમાન છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$x = \frac{-4 \sqrt{3} \pm \sqrt{0}}{2(4)}$
$x = \frac{-4 \sqrt{3}}{8}$
$x = \frac{-\sqrt{3}}{2}$.
આમ,બીજ $x = \frac{-\sqrt{3}}{2}, \frac{-\sqrt{3}}{2}$ છે.
52
Medium
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને નીચેના દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ શોધો:
$2x^{2} + x + 4 = 0$

Solution

(NONE) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $2x^{2} + x + 4 = 0$ છે.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $ax^{2} + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$a = 2, b = 1, c = 4$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^{2} - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,કિંમતો મૂકતા:
$x = \frac{-1 \pm \sqrt{(1)^{2} - 4(2)(4)}}{2(2)}$
$x = \frac{-1 \pm \sqrt{1 - 32}}{4}$
$x = \frac{-1 \pm \sqrt{-31}}{4}$
અહીં વિવેચક $D = b^{2} - 4ac = -31$ છે,જે $0$ કરતા નાનો છે. ઋણ સંખ્યાનું વર્ગમૂળ વાસ્તવિક સંખ્યા નથી.
તેથી,આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ માટે કોઈ વાસ્તવિક બીજ અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
53
Difficult
નીચેના સમીકરણના બીજ શોધો:
$x - \frac{1}{x} = 3, x \neq 0$

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ: $x - \frac{1}{x} = 3$
બંને બાજુ $x$ વડે ગુણતા: $x^{2} - 1 = 3x$
પ્રમાણિત દ્વિઘાત સ્વરૂપમાં ગોઠવતા: $x^{2} - 3x - 1 = 0$
આ સમીકરણને $ax^{2} + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 1, b = -3, c = -1$ મળે છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^{2} - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{-(-3) \pm \sqrt{(-3)^{2} - 4(1)(-1)}}{2(1)}$
$x = \frac{3 \pm \sqrt{9 + 4}}{2}$
$x = \frac{3 \pm \sqrt{13}}{2}$
આમ,બીજ $x = \frac{3 + \sqrt{13}}{2}$ અને $x = \frac{3 - \sqrt{13}}{2}$ છે.
54
Difficult
નીચેના સમીકરણના બીજ શોધો:
$\frac{1}{x+4}-\frac{1}{x-7}=\frac{11}{30}, x \neq -4, 7$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\frac{1}{x+4}-\frac{1}{x-7}=\frac{11}{30}$
ડાબી બાજુએ સામાન્ય છેદ લેતા:
$\frac{(x-7)-(x+4)}{(x+4)(x-7)}=\frac{11}{30}$
અંશનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\frac{x-7-x-4}{x^2-7x+4x-28}=\frac{11}{30}$
$\frac{-11}{x^2-3x-28}=\frac{11}{30}$
બંને બાજુ $11$ વડે ભાગતા:
$\frac{-1}{x^2-3x-28}=\frac{1}{30}$
ચોકડી ગુણાકાર કરતા:
$x^2-3x-28 = -30$
$x^2-3x-28+30 = 0$
$x^2-3x+2 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$x^2-2x-x+2 = 0$
$x(x-2)-1(x-2) = 0$
$(x-2)(x-1) = 0$
તેથી,બીજ $x = 1$ અથવા $x = 2$ છે.
55
MediumMCQ
રેહમાનની $3$ વર્ષ પહેલાની અને $5$ વર્ષ પછીની ઉંમરના વ્યસ્તનો સરવાળો $\frac{1}{3}$ છે. તેની હાલની ઉંમર શોધો. ($\text{વર્ષ}$ માં)
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે રેહમાનની હાલની ઉંમર $x$ વર્ષ છે.
ત્રણ વર્ષ પહેલાં,તેની ઉંમર $(x-3)$ વર્ષ હતી.
પાંચ વર્ષ પછી,તેની ઉંમર $(x+5)$ વર્ષ હશે.
આપેલ છે કે રેહમાનની $3$ વર્ષ પહેલાની અને $5$ વર્ષ પછીની ઉંમરના વ્યસ્તનો સરવાળો $\frac{1}{3}$ છે.
$\therefore \frac{1}{x-3} + \frac{1}{x+5} = \frac{1}{3}$
$\frac{x+5+x-3}{(x-3)(x+5)} = \frac{1}{3}$
$\frac{2x+2}{x^2+2x-15} = \frac{1}{3}$
$3(2x+2) = x^2+2x-15$
$6x+6 = x^2+2x-15$
$x^2-4x-21 = 0$
$x^2-7x+3x-21 = 0$
$x(x-7)+3(x-7) = 0$
$(x-7)(x+3) = 0$
$x = 7$ અથવા $x = -3$.
ઉંમર ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી રેહમાનની હાલની ઉંમર $7$ વર્ષ છે.
56
MediumMCQ
એક વર્ગ કસોટીમાં,શેફાલીના ગણિત અને અંગ્રેજીના ગુણનો સરવાળો $30$ છે. જો તેને ગણિતમાં $2$ ગુણ વધુ અને અંગ્રેજીમાં $3$ ગુણ ઓછા મળ્યા હોત,તો તેમના ગુણનો ગુણાકાર $210$ થયો હોત. તો બંને વિષયોમાં તેના ગુણ શોધો.
A
ગણિત: $12$,અંગ્રેજી: $18$
B
ગણિત: $13$,અંગ્રેજી: $17$
C
$A$ અને $B$ બંને શક્ય છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે ગણિતમાં મેળવેલા ગુણ $x$ છે.
તો,અંગ્રેજીમાં મેળવેલા ગુણ $30-x$ થશે.
આપેલ શરત મુજબ:
$(x+2)(30-x-3) = 210$
$(x+2)(27-x) = 210$
$27x - x^2 + 54 - 2x = 210$
$-x^2 + 25x + 54 = 210$
$x^2 - 25x + 156 = 0$
મધ્યમ પદનું વિભાજન કરીને દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા:
$x^2 - 12x - 13x + 156 = 0$
$x(x-12) - 13(x-12) = 0$
$(x-12)(x-13) = 0$
તેથી,$x = 12$ અથવા $x = 13$.
કિસ્સો $1$: જો ગણિતમાં $12$ ગુણ હોય,તો અંગ્રેજીમાં $30-12 = 18$ ગુણ થાય.
કિસ્સો $2$: જો ગણિતમાં $13$ ગુણ હોય,તો અંગ્રેજીમાં $30-13 = 17$ ગુણ થાય.
57
MediumMCQ
એક લંબચોરસ ખેતરનો વિકર્ણ તેની ટૂંકી બાજુ કરતાં $60\, m$ વધારે છે. જો લાંબી બાજુ ટૂંકી બાજુ કરતાં $30\, m$ વધારે હોય,તો ખેતરની બાજુઓ શોધો. ($m$ માં)
A
$105$
B
$136$
C
$120$
D
$100$

Solution

(C) ધારો કે લંબચોરસની ટૂંકી બાજુ $x\, m$ છે.
તેથી,લંબચોરસની લાંબી બાજુ $(x+30)\, m$ થશે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,લંબચોરસનો વિકર્ણ $\sqrt{x^2 + (x+30)^2}$ થાય.
આપેલ છે કે વિકર્ણ ટૂંકી બાજુ કરતાં $60\, m$ વધારે છે,તેથી $\sqrt{x^2 + (x+30)^2} = x + 60$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + (x+30)^2 = (x+60)^2$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + x^2 + 60x + 900 = x^2 + 120x + 3600$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $x^2 - 60x - 2700 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $x^2 - 90x + 30x - 2700 = 0$,જે $x(x-90) + 30(x-90) = 0$ આપે છે.
તેથી,$(x-90)(x+30) = 0$.
આનાથી $x = 90$ અથવા $x = -30$ મળે છે.
લંબાઈ ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી ટૂંકી બાજુ $90\, m$ છે.
લાંબી બાજુ $x + 30 = 90 + 30 = 120\, m$ થશે.
58
Difficult
બે સંખ્યાઓના વર્ગોનો તફાવત $180$ છે. નાની સંખ્યાનો વર્ગ મોટી સંખ્યા કરતાં $8$ ગણો છે. તે બે સંખ્યાઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે મોટી સંખ્યા $x$ છે અને નાની સંખ્યા $y$ છે.
આપેલ શરતો મુજબ:
$x^2 - y^2 = 180$ --- $(1)$
$y^2 = 8x$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$x^2 - 8x = 180$
$x^2 - 8x - 180 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$x^2 - 18x + 10x - 180 = 0$
$x(x - 18) + 10(x - 18) = 0$
$(x - 18)(x + 10) = 0$
તેથી,$x = 18$ અથવા $x = -10$.
કારણ કે $y^2 = 8x$,જો $x = -10$ હોય,તો $y^2 = -80$ થાય,જે વાસ્તવિક સંખ્યાઓ માટે શક્ય નથી. તેથી,$x = 18$.
હવે,$y$ શોધો:
$y^2 = 8(18) = 144$
$y = \pm \sqrt{144} = \pm 12$.
તેથી,તે બે સંખ્યાઓ $(18, 12)$ અથવા $(18, -12)$ છે.
59
EasyMCQ
એક ટ્રેન $360\, km$ નું અંતર સમાન ઝડપે કાપે છે. જો તેની ઝડપ $5\, km/h$ વધારે હોત,તો તે જ મુસાફરી માટે $1\, hour$ ઓછો સમય લાગત. ટ્રેનની ઝડપ શોધો ( $km/h$ માં).
A
$40$
B
$55$
C
$39$
D
$45$

Solution

(A) ધારો કે ટ્રેનની સમાન ઝડપ $x\, km/h$ છે.
$x$ ઝડપે $360\, km$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_1 = \frac{360}{x}\, h$ છે.
જો ઝડપ $5\, km/h$ વધારવામાં આવે,તો નવી ઝડપ $(x + 5)\, km/h$ થાય.
નવી ઝડપે લાગતો સમય $t_2 = \frac{360}{x + 5}\, h$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,સમયનો તફાવત $1\, hour$ છે:
$\frac{360}{x} - \frac{360}{x + 5} = 1$
$360 \left( \frac{1}{x} - \frac{1}{x + 5} \right) = 1$
$360 \left( \frac{x + 5 - x}{x(x + 5)} \right) = 1$
$360 \left( \frac{5}{x^2 + 5x} \right) = 1$
$1800 = x^2 + 5x$
$x^2 + 5x - 1800 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$x^2 + 45x - 40x - 1800 = 0$
$x(x + 45) - 40(x + 45) = 0$
$(x + 45)(x - 40) = 0$
આથી $x = -45$ અથવા $x = 40$ મળે.
ઝડપ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી ટ્રેનની ઝડપ $40\, km/h$ છે.
60
Difficult
બે પાણીના નળ એકસાથે એક ટાંકીને $9 \frac{3}{8}$ કલાકમાં ભરી શકે છે. મોટા વ્યાસવાળો નળ ટાંકીને અલગથી ભરવા માટે નાના નળ કરતા $10 \text{ કલાક}$ ઓછો સમય લે છે. દરેક નળ અલગથી ટાંકીને કેટલા સમયમાં ભરી શકે તે શોધો.

Solution

(A) ધારો કે નાનો નળ ટાંકી ભરવા માટે $x \text{ કલાક}$ લે છે.
મોટા નળ દ્વારા લેવાયેલ સમય $= (x - 10) \text{ કલાક}$.
નાના નળ દ્વારા $1 \text{ કલાક}$ માં ભરાયેલ ટાંકીનો ભાગ $= \frac{1}{x}$.
મોટા નળ દ્વારા $1 \text{ કલાક}$ માં ભરાયેલ ટાંકીનો ભાગ $= \frac{1}{x - 10}$.
આપેલ છે કે બંને નળ એકસાથે ટાંકીને $9 \frac{3}{8} = \frac{75}{8} \text{ કલાક}$ માં ભરી શકે છે. તેથી,
$\frac{1}{x} + \frac{1}{x - 10} = \frac{8}{75}$.
$\frac{x - 10 + x}{x(x - 10)} = \frac{8}{75}$.
$\frac{2x - 10}{x^2 - 10x} = \frac{8}{75}$.
$75(2x - 10) = 8(x^2 - 10x)$.
$150x - 750 = 8x^2 - 80x$.
$8x^2 - 230x + 750 = 0$.
$2$ વડે ભાગતા,$4x^2 - 115x + 375 = 0$.
$4x^2 - 100x - 15x + 375 = 0$.
$4x(x - 25) - 15(x - 25) = 0$.
$(x - 25)(4x - 15) = 0$.
આમ,$x = 25$ અથવા $x = \frac{15}{4} = 3.75$.
જો $x = 3.75$ હોય,તો મોટા નળ માટે સમય $3.75 - 10 = -6.25 \text{ કલાક}$ થાય,જે શક્ય નથી.
તેથી,નાનો નળ $25 \text{ કલાક}$ લે છે અને મોટો નળ $25 - 10 = 15 \text{ કલાક}$ લે છે.
61
DifficultMCQ
એક એક્સપ્રેસ ટ્રેન મૈસૂર અને બેંગલોર વચ્ચે $132\, km$ નું અંતર કાપવા માટે પેસેન્જર ટ્રેન કરતાં $1\, \text{કલાક}$ ઓછો સમય લે છે (વચ્ચેના સ્ટેશનો પર રોકાવાના સમયને ધ્યાનમાં લીધા વગર). જો એક્સપ્રેસ ટ્રેનની સરેરાશ ઝડપ પેસેન્જર ટ્રેન કરતાં $11\, km/h$ વધુ હોય,તો બંને ટ્રેનોની સરેરાશ ઝડપ શોધો. ($km/h$ માં)
A
$33, 44$
B
$44, 55$
C
$30, 41$
D
$35, 46$

Solution

(A) ધારો કે પેસેન્જર ટ્રેનની સરેરાશ ઝડપ $x\, km/h$ છે.
એક્સપ્રેસ ટ્રેનની સરેરાશ ઝડપ $= (x + 11)\, km/h$ થાય.
પેસેન્જર ટ્રેન દ્વારા $132\, km$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $= \frac{132}{x}\, \text{કલાક}$.
એક્સપ્રેસ ટ્રેન દ્વારા $132\, km$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $= \frac{132}{x + 11}\, \text{કલાક}$.
પ્રશ્ન મુજબ,એક્સપ્રેસ ટ્રેન પેસેન્જર ટ્રેન કરતાં $1\, \text{કલાક}$ ઓછો સમય લે છે:
$\frac{132}{x} - \frac{132}{x + 11} = 1$
$132 \left[ \frac{x + 11 - x}{x(x + 11)} \right] = 1$
$\frac{132 \times 11}{x^2 + 11x} = 1$
$x^2 + 11x = 1452$
$x^2 + 11x - 1452 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણને મધ્યમ પદની રીતે ઉકેલતા:
$x^2 + 44x - 33x - 1452 = 0$
$x(x + 44) - 33(x + 44) = 0$
$(x + 44)(x - 33) = 0$
$x = -44$ અથવા $x = 33$.
ઝડપ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $x = 33\, km/h$.
આમ,પેસેન્જર ટ્રેનની ઝડપ $33\, km/h$ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનની ઝડપ $33 + 11 = 44\, km/h$ છે.
62
Medium
બે ચોરસના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો $468 \, m^2$ છે. જો તેમની પરિમિતિનો તફાવત $24 \, m$ હોય,તો બંને ચોરસની બાજુઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે બે ચોરસની બાજુઓ $x \, m$ અને $y \, m$ છે. તેથી,તેમની પરિમિતિ અનુક્રમે $4x$ અને $4y$ થશે અને તેમના ક્ષેત્રફળ અનુક્રમે $x^2$ અને $y^2$ થશે.
આપેલ છે કે તેમની પરિમિતિનો તફાવત $24 \, m$ છે:
$4x - 4y = 24$
$x - y = 6$
$x = y + 6$
વળી,તેમના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો $468 \, m^2$ છે:
$x^2 + y^2 = 468$
ક્ષેત્રફળના સમીકરણમાં $x = y + 6$ મૂકતા:
$(y + 6)^2 + y^2 = 468$
$y^2 + 12y + 36 + y^2 = 468$
$2y^2 + 12y - 432 = 0$
$2$ વડે ભાગતા:
$y^2 + 6y - 216 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$y^2 + 18y - 12y - 216 = 0$
$y(y + 18) - 12(y + 18) = 0$
$(y + 18)(y - 12) = 0$
આથી $y = -18$ અથવા $y = 12$ મળે. ચોરસની બાજુ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $y = 12 \, m$ લેતા.
તેથી,$x = 12 + 6 = 18 \, m$.
આમ,બે ચોરસની બાજુઓ $18 \, m$ અને $12 \, m$ છે.
63
Easy
દ્વિઘાત સમીકરણ $2x^{2}-4x+3=0$ નો વિવેચક શોધો અને તે પરથી તેના બીજના પ્રકાર જણાવો.

Solution

(D) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^{2}+bx+c=0$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $a=2$,$b=-4$ અને $c=3$ છે.
વિવેચક $D$ શોધવાનું સૂત્ર $D = b^{2}-4ac$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$D = (-4)^{2} - (4 \times 2 \times 3)$
$D = 16 - 24$
$D = -8$
અહીં વિવેચક $D < 0$ હોવાથી,આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ વાસ્તવિક નથી.
64
Difficult
$13 \, m$ વ્યાસ ધરાવતા એક વર્તુળાકાર બગીચાની સીમા પર એક થાંભલો એવી રીતે ઊભો કરવાનો છે કે જેથી તેના બે સામસામે આવેલા દરવાજા $A$ અને $B$ થી તેના અંતરનો તફાવત $7 \, m$ થાય. શું આ શક્ય છે? જો હા,તો બંને દરવાજાથી કેટલી દૂર થાંભલો ઊભો કરવો જોઈએ?

Solution

(A) ધારો કે $P$ એ વર્તુળાકાર બગીચાની સીમા પર થાંભલાનું જરૂરી સ્થાન છે.
ધારો કે દરવાજા $B$ થી થાંભલાનું અંતર $x \, m$ છે,એટલે કે $BP = x \, m$.
બે દરવાજાથી થાંભલાના અંતરનો તફાવત $AP - BP = 7 \, m$ છે.
તેથી,$AP = (x + 7) \, m$.
$AB$ એ વર્તુળાકાર બગીચાનો વ્યાસ હોવાથી,$AB = 13 \, m$.
વર્તુળમાં,વ્યાસ દ્વારા સીમા પરના કોઈપણ બિંદુએ આંતરેલો ખૂણો $90^{\circ}$ હોય છે. તેથી,$\angle APB = 90^{\circ}$.
$\triangle APB$ માં પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$AP^2 + BP^2 = AB^2$.
કિંમતો મૂકતા,$(x + 7)^2 + x^2 = 13^2$.
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + 14x + 49 + x^2 = 169$.
$2x^2 + 14x - 120 = 0$.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને દ્વિઘાત સમીકરણ મળે છે: $x^2 + 7x - 60 = 0$.
આ શક્ય છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે વિવેચક $D = b^2 - 4ac = 7^2 - 4(1)(-60) = 49 + 240 = 289$ ની ગણતરી કરીએ.
$D > 0$ હોવાથી,સમીકરણના બે ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલો છે,તેથી થાંભલો ઊભો કરવો શક્ય છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{D}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $x = \frac{-7 \pm \sqrt{289}}{2} = \frac{-7 \pm 17}{2}$ મળે છે.
આનાથી $x = \frac{10}{2} = 5$ અથવા $x = \frac{-24}{2} = -12$ મળે છે.
અંતર ઋણ હોઈ શકે નહીં,તેથી આપણે $x = 5$ લઈએ છીએ.
આમ,થાંભલો દરવાજા $B$ થી $5 \, m$ અને દરવાજા $A$ થી $12 \, m$ ના અંતરે ઊભો કરવો જોઈએ.
Solution diagram
65
Medium
સમીકરણ $3x^{2}-2x+\frac{1}{3}=0$ નો વિવેચક શોધો અને તે પરથી તેના બીજનું સ્વરૂપ નક્કી કરો. જો બીજ વાસ્તવિક હોય,તો તે શોધો.

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $3x^{2}-2x+\frac{1}{3}=0$.
$ax^{2}+bx+c=0$ સાથે સરખાવતા,$a=3, b=-2, c=\frac{1}{3}$ મળે છે.
વિવેચક $D = b^{2}-4ac = (-2)^{2}-4(3)(\frac{1}{3}) = 4-4 = 0$.
અહીં $D=0$ હોવાથી,સમીકરણના બે સમાન વાસ્તવિક બીજ મળે છે.
બીજ શોધવાનું સૂત્ર $x = \frac{-b}{2a}$ છે.
$x = \frac{-(-2)}{2(3)} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$.
આમ,બીજ $\frac{1}{3}, \frac{1}{3}$ છે.
66
Medium
નીચે આપેલા દ્વિઘાત સમીકરણના બીજના પ્રકાર શોધો. જો વાસ્તવિક બીજ અસ્તિત્વ ધરાવતા હોય,તો તે શોધો:
$2x^2 - 3x + 5 = 0$

Solution

(C) દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ માટે,વિવેચક $D$ એ $D = b^2 - 4ac$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(A)$ જો $D > 0$ હોય,તો બે ભિન્ન વાસ્તવિક બીજ મળે છે.
$(B)$ જો $D = 0$ હોય,તો બે સમાન વાસ્તવિક બીજ મળે છે.
$(C)$ જો $D < 0$ હોય,તો કોઈ વાસ્તવિક બીજ મળતા નથી.
આપેલ સમીકરણ $2x^2 - 3x + 5 = 0$ ને $ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા:
$a = 2$,$b = -3$,$c = 5$.
વિવેચકની ગણતરી કરતા:
$D = b^2 - 4ac = (-3)^2 - 4(2)(5)$
$D = 9 - 40 = -31$.
અહીં $D < 0$ હોવાથી,આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણને કોઈ વાસ્તવિક બીજ નથી.
67
Difficult
નીચે આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણના બીજનું સ્વરૂપ શોધો. જો વાસ્તવિક બીજનું અસ્તિત્વ હોય,તો તે શોધો:
$3x^2 - 4\sqrt{3}x + 4 = 0$

Solution

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ માટે,વિવેચક $D = b^2 - 4ac$ છે.
$(A)$ જો $D > 0$ હોય,તો બે ભિન્ન વાસ્તવિક બીજ મળે.
$(B)$ જો $D = 0$ હોય,તો બે સમાન વાસ્તવિક બીજ મળે.
$(C)$ જો $D < 0$ હોય,તો વાસ્તવિક બીજનું અસ્તિત્વ નથી.
આપેલ સમીકરણ: $3x^2 - 4\sqrt{3}x + 4 = 0$.
તેને $ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 3$,$b = -4\sqrt{3}$,અને $c = 4$ મળે છે.
વિવેચક $D = b^2 - 4ac = (-4\sqrt{3})^2 - 4(3)(4)$.
$D = 48 - 48 = 0$.
અહીં $D = 0$ હોવાથી,સમીકરણના બે સમાન વાસ્તવિક બીજ મળે છે.
બીજ શોધવાનું સૂત્ર $x = \frac{-b}{2a}$ છે.
$x = \frac{-(-4\sqrt{3})}{2(3)} = \frac{4\sqrt{3}}{6} = \frac{2\sqrt{3}}{3} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
આમ,બીજ $\frac{2}{\sqrt{3}}$ અને $\frac{2}{\sqrt{3}}$ છે.
68
Medium
નીચે આપેલા દ્વિઘાત સમીકરણના બીજના પ્રકાર શોધો. જો વાસ્તવિક બીજ અસ્તિત્વ ધરાવતા હોય,તો તે શોધો:
$2x^2 - 6x + 3 = 0$

Solution

(A) દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ માટે,વિવેચક $D = b^2 - 4ac$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(A)$ જો $D > 0$ હોય,તો બે ભિન્ન વાસ્તવિક બીજ મળે.
$(B)$ જો $D = 0$ હોય,તો બે સમાન વાસ્તવિક બીજ મળે.
$(C)$ જો $D < 0$ હોય,તો વાસ્તવિક બીજ મળતા નથી.
આપેલ સમીકરણ $2x^2 - 6x + 3 = 0$ ને $ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા:
$a = 2, b = -6, c = 3$.
વિવેચક $D = (-6)^2 - 4(2)(3) = 36 - 24 = 12$.
અહીં $D > 0$ હોવાથી,સમીકરણના બે ભિન્ન વાસ્તવિક બીજ મળે છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{D}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{-(-6) \pm \sqrt{12}}{2(2)} = \frac{6 \pm 2\sqrt{3}}{4}$.
અંશ અને છેદને $2$ વડે ભાગતા:
$x = \frac{3 \pm \sqrt{3}}{2}$.
આમ,બીજ $\frac{3 + \sqrt{3}}{2}$ અને $\frac{3 - \sqrt{3}}{2}$ છે.
69
Medium
નીચે આપેલા દ્વિઘાત સમીકરણ માટે $k$ ની કિંમત શોધો,જેથી તેના બે સમાન બીજ મળે:
$2 x^{2}+k x+3=0$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે જો દ્વિઘાત સમીકરણ $a x^{2}+b x+c=0$ ના બે સમાન બીજ હોય,તો તેનો વિવેચક $D = (b^{2}-4 a c)$ શૂન્ય $(0)$ હોવો જોઈએ.
આપેલ સમીકરણ: $2 x^{2}+k x+3=0$
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $a x^{2}+b x+c=0$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$a=2, b=k, c=3$
વિવેચકનું સૂત્ર:
$D = b^{2}-4 a c$
$D = (k)^{2}-4(2)(3)$
$D = k^{2}-24$
સમાન બીજ માટે,વિવેચકને $0$ લેતા:
$k^{2}-24 = 0$
$k^{2} = 24$
$k = \pm \sqrt{24}$
$k = \pm 2 \sqrt{6}$
70
Medium
નીચે આપેલા દ્વિઘાત સમીકરણ માટે $k$ ની કિંમત શોધો,જેથી તેના બે સમાન બીજ મળે:
$k x(x-2)+6=0$

Solution

(K=6) આપેલ સમીકરણ: $k x(x-2)+6=0$
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા: $k x^{2}-2 k x+6=0$
આ સમીકરણને પ્રમાણિત દ્વિઘાત સ્વરૂપ $a x^{2}+b x+c=0$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$a=k, b=-2 k, c=6$
દ્વિઘાત સમીકરણના બે સમાન બીજ હોય તે માટે વિવેચક $D$ ની કિંમત $0$ હોવી જોઈએ:
$D = b^{2}-4 a c = 0$
કિંમતો મૂકતા:
$(-2 k)^{2}-4(k)(6) = 0$
$4 k^{2}-24 k = 0$
$4k$ સામાન્ય કાઢતા:
$4 k(k-6) = 0$
આથી બે શક્યતાઓ મળે છે: $4 k=0$ અથવા $k-6=0$,જેનો અર્થ છે કે $k=0$ અથવા $k=6$.
જો કે,જો $k=0$ હોય,તો સમીકરણ $6=0$ બની જાય છે,જે દ્વિઘાત સમીકરણ નથી. તેથી,$k=0$ હોઈ શકે નહીં.
આમ,$k$ ની માત્ર એક જ માન્ય કિંમત $k=6$ છે.
71
Medium
શું એક એવો લંબચોરસ આંબાવાડી બનાવવી શક્ય છે કે જેની લંબાઈ તેની પહોળાઈ કરતાં બમણી હોય અને તેનું ક્ષેત્રફળ $800 \, m^2$ હોય? જો હોય,તો તેની લંબાઈ અને પહોળાઈ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે આંબાવાડીની પહોળાઈ $x \, m$ છે.
તેથી,આંબાવાડીની લંબાઈ $2x \, m$ થશે.
લંબચોરસ આંબાવાડીનું ક્ષેત્રફળ $= \text{લંબાઈ} \times \text{પહોળાઈ} = (2x)(x) = 2x^2 \, m^2$.
આપેલ છે કે ક્ષેત્રફળ $800 \, m^2$ છે,તેથી $2x^2 = 800$.
$x^2 = 400$.
$x^2 - 400 = 0$.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 1, b = 0, c = -400$ મળે છે.
વિવેચક $D = b^2 - 4ac = (0)^2 - 4(1)(-400) = 1600$.
અહીં $D > 0$ હોવાથી,સમીકરણના બે ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલો મળે છે,જેનો અર્થ છે કે આવી આંબાવાડી બનાવવી શક્ય છે.
$x^2 = 400 \implies x = \pm 20$.
પહોળાઈ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી આપણે $x = 20$ લઈશું.
આમ,પહોળાઈ $20 \, m$ અને લંબાઈ $2(20) = 40 \, m$ છે.
72
Medium
શું નીચેની પરિસ્થિતિ શક્ય છે? જો હોય,તો તેમની હાલની ઉંમર શોધો. બે મિત્રોની ઉંમરનો સરવાળો $20$ વર્ષ છે. ચાર વર્ષ પહેલાં,તેમની ઉંમરનો ગુણાકાર $48$ હતો.

Solution

(D) ધારો કે એક મિત્રની હાલની ઉંમર $x$ વર્ષ છે.
બીજા મિત્રની ઉંમર $(20-x)$ વર્ષ થશે.
ચાર વર્ષ પહેલાં,પ્રથમ મિત્રની ઉંમર $(x-4)$ વર્ષ હતી.
બીજા મિત્રની ઉંમર $(20-x-4) = (16-x)$ વર્ષ હતી.
આપેલ શરત મુજબ:
$(x-4)(16-x) = 48$
$16x - x^2 - 64 + 4x = 48$
$-x^2 + 20x - 64 = 48$
$-x^2 + 20x - 112 = 0$
$x^2 - 20x + 112 = 0$
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a=1, b=-20, c=112$ મળે છે.
વિવેચક $D = b^2 - 4ac = (-20)^2 - 4(1)(112) = 400 - 448 = -48$.
અહીં વિવેચક $D < 0$ હોવાથી,આ દ્વિઘાત સમીકરણના કોઈ વાસ્તવિક ઉકેલ શક્ય નથી.
તેથી,આપેલી પરિસ્થિતિ શક્ય નથી.
73
Difficult
શું $80\, m$ પરિમિતિ અને $400\, m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો લંબચોરસ બગીચો બનાવવો શક્ય છે? જો હા,તો તેની લંબાઈ અને પહોળાઈ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે બગીચાની લંબાઈ $l$ અને પહોળાઈ $b$ છે.
પરિમિતિ $2(l + b) = 80\, m$ છે,જેનું સાદું રૂપ આપતા $l + b = 40$ અથવા $b = 40 - l$ મળે છે.
ક્ષેત્રફળ $l \times b = 400\, m^2$ છે.
$b = 40 - l$ ને ક્ષેત્રફળના સમીકરણમાં મૂકતા: $l(40 - l) = 400$.
આથી $40l - l^2 = 400$ અથવા $l^2 - 40l + 400 = 0$ મળે છે.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત દ્વિઘાત સમીકરણ $al^2 + bl + c = 0$ સાથે સરખાવતા,$a = 1, b = -40, c = 400$ મળે છે.
વિવેચક $D = b^2 - 4ac = (-40)^2 - 4(1)(400) = 1600 - 1600 = 0$.
અહીં $D = 0$ હોવાથી,સમીકરણના બીજ વાસ્તવિક અને સમાન છે,જેનો અર્થ છે કે આ પરિસ્થિતિ શક્ય છે.
બીજ $l = -b / (2a) = -(-40) / (2 \times 1) = 40 / 2 = 20$ મળે છે.
આમ,લંબાઈ $l = 20\, m$ અને પહોળાઈ $b = 40 - 20 = 20\, m$ છે.

Quadratic Equations — Textbook - Quadratic Equations · Frequently Asked Questions

1Are these Quadratic Equations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Quadratic Equations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.