Isomerism and Magnetic properties Questions in Gujarati

(B) $Fe^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(SFL)$ ની હાજરીમાં,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $\Delta_0$ એ પેરિંગ ઉર્જા $P$ કરતા વધારે હોય છે $(\Delta_0 > P)$.
આના કારણે ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}$ કક્ષકોમાં યુગ્મિત થાય છે.
$t_{2g}$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું વિતરણ $(t_{2g})^6 (e_g)^0$ છે.
બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $0$ છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$n = 0$ મૂકતા,આપણને $\mu = \sqrt{0(0+2)} = 0 \ B.M.$ મળે છે.

(A) જો કોઈ સ્પીસીઝ પેરામેગ્નેટિક (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતી) હોય,તો તે બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર પ્રત્યે પ્રતિભાવ આપે છે.
$1.$ $[Fe(H_{2}O)_{6}]^{3+}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^{5}$ છે. $H_{2}O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે. તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$2.$ $[Ni(CO)_{4}]$: $Ni$ એ $3d^{8} 4s^{2}$ છે. $CO$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$3.$ $[Co(CN)_{6}]^{3-}$: $Co^{3+}$ એ $3d^{6}$ છે. $CN^{-}$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$4.$ $[Ni(CN)_{4}]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^{8}$ છે. $CN^{-}$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
આમ,$[Fe(H_{2}O)_{6}]^{3+}$ એ એકમાત્ર પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝ છે.

(D) $1$. $[PtCl_2(NH_3)_2]$ એ $[MA_2B_2]$ પ્રકારનું સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે. તે $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો (cis અને trans) દર્શાવે છે.
$2$. $[Ni(CO)_4]$ એ સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે. સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે તમામ સ્થાનો એકબીજાની સાપેક્ષ સમાન હોય છે. તેથી,તેમાં $0$ ભૌમિતિક સમઘટકો છે.
$3$. $[Ru(H_2O)_3Cl_3]$ એ $[MA_3B_3]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. તે $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો (facial અને meridional) દર્શાવે છે.
$4$. $[CoCl_2(NH_3)_4]^+$ એ $[MA_4B_2]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. તે $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો (cis અને trans) દર્શાવે છે.
તેથી,ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા અનુક્રમે $2, 0, 2, 2$ છે.

(B) ટ્રાયએમાઈનટ્રાયનાઈટ્રોકોબાલ્ટ $(III)$ માટે,સૂત્ર $[Co(NH_{3})_{3}(NO_{2})_{3}]$ છે. આ સંકીર્ણ ફેશિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટકો દર્શાવે છે,તેથી $X = 2$ છે.
ટ્રાયઓક્ઝેલેટોક્રોમેટ $(III)$ માટે,સૂત્ર $[Cr(C_{2}O_{4})_{3}]^{3-}$ છે. આ સમાન દ્વિદંતીય લિગાન્ડ ધરાવતું ટ્રિસ-ચિલેટેડ સંકીર્ણ છે. આવા સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી,તેથી $Y = 0$ છે.
તેથી,$X+Y = 2+0 = 2$ થાય.

(B) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Mn^{2+}$ છે.
$Mn$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $25$ છે, તેથી $Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ $[MnBr_4]^{2-}$ માં, $Br^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે, તેથી ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $5$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu)$ સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે.
$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$.

(B) સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે મધ્યસ્થ ધાતુ આયનમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી તપાસીએ છીએ.
$A$. $[Ti(en)_{2}(NH_{3})_{2}]^{4+}$ માં,$Ti$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($d^0$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$B$. $[Cr(NH_{3})_{6}]^{3+}$ માં,$Cr$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($d^3$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). $d$-કક્ષકોમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(t_{2g}^3)$ હોય છે,જે તેને અનુચુંબકીય (paramagnetic) બનાવે છે.
$C$. $[Zn(NH_{3})_{6}]^{2+}$ માં,$Zn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$D$. $[Sc(H_{2}O)_{3}(NH_{3})_{3}]^{3+}$ માં,$Sc$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($d^0$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
તેથી,$[Cr(NH_{3})_{6}]^{3+}$ પ્રતિચુંબકીય નથી.

(N/A) પદાર્થમાં ચુંબકીય ગુણધર્મોનું ઉદ્ભવ ઇલેક્ટ્રોનની બે પ્રકારની ગતિને કારણે છે:
$(i)$ ન્યુક્લિયસની આસપાસ કક્ષીય ગતિ.
$(ii)$ પોતાની ધરી પર ભ્રમણ ગતિ (સ્પિન).
પરમાણુમાં દરેક ઇલેક્ટ્રોન એક નાના ચુંબક તરીકે વર્તે છે. આ ગતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય મોમેન્ટ પદાર્થના ચુંબકીય ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે.

(B) $Cr^{3+}$ $(3d^3)$ અને $Co^{2+}$ $(3d^7)$ બંનેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
સ્પિન-ઓન્લી સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ મુજબ,બંનેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \ B.M.$ હોવી જોઈએ.
જોકે,$Cr^{3+}$ માં સંમિત $t_{2g}^3$ રચના છે,જેના કારણે ચુંબકીય મોમેન્ટમાં કોઈ ઓર્બિટલ ફાળો હોતો નથી.
તેનાથી વિપરીત,$Co^{2+}$ માં અસંમિત રચના છે,જે નોંધપાત્ર ઓર્બિટલ ફાળો આપે છે,જેનાથી અવલોકિત ચુંબકીય મોમેન્ટ વધીને આશરે $4.87 \ B.M.$ થાય છે.

(N/A) $(i)$ આયનીકરણ સમઘટકતા: આ પ્રકારની સમઘટકતા ત્યારે ઉદભવે છે જ્યારે સંકીર્ણ ક્ષારમાં રહેલો પ્રતિ-આયન પોતે એક સંભવિત લિગેન્ડ હોય અને તે લિગેન્ડને વિસ્થાપિત કરી શકે,જે પછી પ્રતિ-આયન બની શકે. આમ,સવર્ગ ઘટક અને આયનીકરણ ક્ષેત્ર વચ્ચે લિગેન્ડની આપ-લે થાય છે.
આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવતા સંયોજનો જલીય દ્રાવણમાં અલગ-અલગ આયનો આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $[Co(NH_{3})_{5}(SO_{4})]Br$ અને $[Co(NH_{3})_{5}Br]SO_{4}$.
$(ii)$ જલીય (હાઇડ્રેટ) સમઘટકતા: આ પ્રકારની સમઘટકતા ત્યાં જોવા મળે છે જ્યાં પાણી દ્રાવક તરીકે સામેલ હોય. જ્યારે પાણીના અણુઓ સવર્ગ ક્ષેત્ર અને આયનીકરણ ક્ષેત્ર વચ્ચે અદલાબદલી પામે છે,ત્યારે મળતા સમઘટકોને હાઇડ્રેટ (સોલ્વેટ) સમઘટકો કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$[Cr(H_{2}O)_{6}]Cl_{3} \Rightarrow \text{જાંબલી}$
$[Cr(H_{2}O)_{5}Cl]Cl_{2} \cdot H_{2}O \Rightarrow \text{રાખોડી-લીલો}$
$[Cr(H_{2}O)_{4}Cl_{2}]Cl \cdot 2H_{2}O \Rightarrow \text{લીલો}$
$(iii)$ બંધન (લિંકેજ) સમઘટકતા: આ સમઘટકતા એવા સવર્ગ સંયોજનોમાં ઉદભવે છે જેમાં ઉભયદંતી લિગેન્ડ હોય. એક સરળ ઉદાહરણ થાયોસાયનેટ લિગેન્ડ $(NCS^{-})$ ધરાવતા સંકીર્ણો છે જે સલ્ફર અથવા નાઇટ્રોજન દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$(a) [Cr(SCN)(H_{2}O)_{5}]^{2+}$ અને $[Cr(NCS)(H_{2}O)_{5}]^{2+}$
$(b) [Co(ONO)(NH_{3})_{5}]^{2+}$ અને $[Co(NO_{2})(NH_{3})_{5}]^{2+}$
જોર્ગેનસેને $[Co(NH_{3})_{5}(NO_{2})]Cl_{2}$ સંકીર્ણમાં આ વર્તણૂક શોધી હતી,જે લાલ સ્વરૂપમાં મળે છે,જેમાં નાઇટ્રાઇટ લિગેન્ડ ઓક્સિજન $(-ONO)$ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે,અને પીળા સ્વરૂપમાં,જેમાં નાઇટ્રાઇટ લિગેન્ડ નાઇટ્રોજન $(-NO_{2})$ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
$(iv)$ સવર્ગ સમઘટકતા: આ પ્રકારની સમઘટકતા સંકીર્ણમાં હાજર રહેલા વિવિધ ધાતુ આયનોના ધન અને ઋણ ઘટકો વચ્ચે લિગેન્ડની અદલાબદલીથી ઉદભવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$(a) [Co(NH_{3})_{6}][Cr(CN)_{6}]$ અને $[Cr(NH_{3})_{6}][Co(CN)_{6}]$
$(b) [Cu(NH_{3})_{4}][PtCl_{4}]$ અને $[Pt(NH_{3})_{4}][CuCl_{4}]$

(N/A) ચાર-સવર્ગીય સંકીર્ણ સંયોજનો કાં તો સમચતુષ્ફલકીય અથવા સમતલીય ચોરસ આકારના હોય છે.
સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે ચારેય લિગેન્ડ એકબીજાની નજીક $109.5^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે.
તેથી,માત્ર સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો જ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.
સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણોમાં,જો સમાન લિગેન્ડ પાસપાસેના સ્થાને $(90^{\circ})$ હોય,તો તેને $Cis$-સમઘટક કહેવાય છે અને જો સમાન લિગેન્ડ વિરુદ્ધ સ્થાને $(180^{\circ})$ હોય,તો તેને $Trans$-સમઘટક કહેવાય છે.
$(i)$ $[M X_{2} L_{2}]$ પ્રકારના સંકીર્ણો જ્યાં $X$ અને $L$ એકદંતીય લિગેન્ડ છે.
ઉદાહરણ: $[Pt(NH_{3})_{2} Cl_{2}]$ જ્યાં $X=NH_{3}$,$L=Cl$.
$(ii)$ $[M A B X L]$ પ્રકારના સંકીર્ણો જ્યાં $A, B, X$ અને $L$ એકદંતીય લિગેન્ડ છે,તે પણ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
ઉદાહરણ: $[Pt(NH_{3})(Py)(Cl)(Br)]^{2+}$
$A=NH_{3}$,$B=Py$,$X=Cl$,$L=Br$.

(N/A) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં ભૌમિતિક સમઘટકતા મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની આસપાસ લિગેન્ડ્સની વિવિધ શક્ય ગોઠવણીઓને કારણે ઉદ્ભવે છે.
$(i)$ $[MX_4L_2]^{n \pm}$ પ્રકારના સંકીર્ણો:
આ સંકીર્ણો સીસ (cis) અને ટ્રાન્સ (trans) સમઘટકો દર્શાવે છે. સીસ-સમઘટકમાં,બે $L$ લિગેન્ડ્સ એકબીજાની નજીક હોય છે,જ્યારે ટ્રાન્સ-સમઘટકમાં,તેઓ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં ($180$° પર) હોય છે.
ઉદાહરણ: $[Co(NH_3)_4Cl_2]^+$.
$(ii)$ $[MX_3L_3]$ પ્રકારના સંકીર્ણો:
આ સંકીર્ણો ફેશિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
- ફેશિયલ $(fac)$ સમઘટક: જ્યારે ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના ત્રિકોણીય ફલકના ખૂણાઓ પર ગોઠવાયેલા હોય.
- મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટક: જ્યારે ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના મધ્યરેખા (meridian) પર ગોઠવાયેલા હોય.
ઉદાહરણ: $[Co(NH_3)_3(NO_2)_3]$.
$(iii)$ $[MX_2(LL)_2]^{n \pm}$ પ્રકારના સંકીર્ણો:
આ સંકીર્ણો પણ સીસ અને ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે,જ્યાં $LL$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ અને $X$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ દર્શાવે છે.

(N/A) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો પ્રકાશીય સક્રિય હોય છે જો:
$(i)$ તેમાં સમતલ સંમિતિ ગેરહાજર હોય.
$(ii)$ તેમના અરીસામાં મળતા પ્રતિબિંબો એકબીજા પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકે.
આથી,તેમને પ્રતિબિંબી સમઘટકો (enantiomers) કહેવામાં આવે છે. પ્રતિબિંબી સમઘટકોના બે સ્વરૂપોને $\text{dextro} (d)$ અને $\text{laevo} (l)$ કહેવામાં આવે છે,જે પોલારીમીટરમાં સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું પરિભ્રમણ કઈ દિશામાં કરે છે તેના પર આધાર રાખે છે. $\text{dextro}$ અણુ પ્રકાશને જમણી તરફ અને $\text{laevo}$ અણુ પ્રકાશને ડાબી તરફ ફેરવે છે.
અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં પ્રકાશીય સમઘટકતા સામાન્ય છે જો તેમાં દ્વિદંતીય લિગેન્ડ્સ હોય.
$(i)$ $\left[M(AA)_{3}\right]^{n \pm}$ પ્રકારના સંકીર્ણો:
$AA$ : સંમિત દ્વિદંતીય લિગેન્ડ.
ઉદાહરણ તરીકે: $\left[Co(en)_{3}\right]^{3+}$.
$(ii)$ $\left[M(AA)_{2}X_{2}\right]^{n \pm}$ પ્રકારના સંકીર્ણો:
$AA$ : સંમિત દ્વિદંતીય લિગેન્ડ્સ.
$X$ : એકદંતીય લિગેન્ડ.
ઉદાહરણ તરીકે: $\left[PtCl_{2}(en)_{2}\right]^{2+}$.

(N/A) સવર્ગ સંયોજનોની ચુંબકીય મોમેન્ટ ચુંબકીય ગ્રહણશીલતાના પ્રયોગો દ્વારા માપી શકાય છે. પરિણામોનો ઉપયોગ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અને ધાતુ સંકીર્ણો દ્વારા અપનાવવામાં આવતી રચનાઓ વિશે માહિતી મેળવવા માટે થાય છે.
$Ti^{3+}$ $(d^{1})$,$V^{3+}$ $(d^{2})$,$Cr^{3+}$ $(d^{3})$ જેવા ધાતુ આયનો માટે,અષ્ટફલકીય સંકરણ માટે $4s$ અને $4p$ કક્ષકો સાથે બે ખાલી $d$-કક્ષકો ઉપલબ્ધ હોય છે. આ મુક્ત આયનો અને તેમના સવર્ગ ઘટકોનું ચુંબકીય વર્તન સમાન હોય છે.
જ્યારે ત્રણથી વધુ $3d$ ઇલેક્ટ્રોન હાજર હોય,ત્યારે હન્ડના નિયમ મુજબ અષ્ટફલકીય સંકરણ માટે જરૂરી $3d$ કક્ષકોની જોડી સીધી રીતે ઉપલબ્ધ હોતી નથી. આમ,$d^{4}$ $(Cr^{2+}, Mn^{3+})$,$d^{5}$ $(Mn^{2+}, Fe^{3+})$,$d^{6}$ $(Fe^{2+}, Co^{3+})$ માટે,$d$-કક્ષકોની ખાલી જોડી ફક્ત $3d$ ઇલેક્ટ્રોનના યુગ્મીકરણ દ્વારા જ પ્રાપ્ત થાય છે,જે અનુક્રમે બે,એક અને શૂન્ય અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છોડે છે.
$d^{4}$ અને $d^{5}$ વિન્યાસ ધરાવતી સ્પીસીઝ સાથે ઘણી જટિલતાઓ છે. ઉદાહરણ તરીકે:
$(i)$ $[Mn(CN)_{6}]^{3-}$ બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવે છે જ્યારે $[MnCl_{6}]^{3-}$ ચાર અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની પેરામેગ્નેટિક મોમેન્ટ ધરાવે છે.
$(ii)$ $[Fe(CN)_{6}]^{3-}$ એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવે છે જ્યારે $[FeF_{6}]^{3-}$ પાંચ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની પેરામેગ્નેટિક મોમેન્ટ ધરાવે છે.
$(iii)$ $[CoF_{6}]^{3-}$ ચાર અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે પેરામેગ્નેટિક છે જ્યારે $[Co(C_{2}O_{4})_{3}]^{3-}$ ડાયામેગ્નેટિક છે.
ઉપરોક્ત વર્તનને વેલેન્સ બોન્ડ થિયરી દ્વારા આંતરિક કક્ષકીય અને બાહ્ય કક્ષકીય સવર્ગ ઘટકોના સંદર્ભમાં સમજાવવામાં આવે છે. સંકીર્ણો $[Mn(CN)_{6}]^{3-}$,$[Fe(CN)_{6}]^{3-}$ અને $[Co(C_{2}O_{4})_{3}]^{3-}$ એ આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણો ($d^{2}sp^{3}$ સંકરણ) છે.
સંકીર્ણો $[MnCl_{6}]^{3-}$,$[FeF_{6}]^{3-}$ અને $[CoF_{6}]^{3-}$ એ બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણો ($sp^{3}d^{2}$ સંકરણ) છે અને અનુક્રમે ચાર,પાંચ અને ચાર અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને અનુરૂપ પેરામેગ્નેટિક છે. $d^{6}$ વિન્યાસ સાથે,ચુંબકીય ડેટા ઘણા કિસ્સાઓમાં મહત્તમ સ્પિન યુગ્મીકરણ સાથે સંમત થાય છે.

(C) આંતરિક-કક્ષકીય સંકીર્ણો $K_{3}[Fe(CN)_{6}]$ અને $[Co(NH_{3})_{6}]Cl_{3}$ છે.
$K_{3}[Fe(CN)_{6}]$ માં $Fe^{3+}$ $(3d^{5})$ છે,જે $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે $d^{2}sp^{3}$ સંકીર્ણ બનાવે છે. તેની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.732 \ B.M.$ છે.
$[Co(NH_{3})_{6}]Cl_{3}$ માં $Co^{3+}$ $(3d^{6})$ છે,જે $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે $d^{2}sp^{3}$ સંકીર્ણ બનાવે છે. તેની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $0 \ B.M.$ છે.
$CN^{-}$ એ $NH_{3}$ કરતા પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી,$K_{3}[Fe(CN)_{6}]$ ની સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_{0})$ એ $[Co(NH_{3})_{6}]Cl_{3}$ કરતા વધારે છે.
$\Delta_{0} = \frac{hc}{\lambda}$ હોવાથી,મોટી $\Delta_{0}$ એ શોષાયેલા પ્રકાશની ટૂંકી તરંગલંબાઈ $(\lambda)$ સૂચવે છે.
તેથી,$K_{3}[Fe(CN)_{6}]$ એ સંકીર્ણ છે જે સૌથી ટૂંકી તરંગલંબાઈ પર પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.
તેની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $1.732 \ B.M.$ છે,જેનો નજીકનો પૂર્ણાંક $2$ થાય છે.

(A) સૌ પ્રથમ,સંકલન સંયોજનો અને તેમની આયનીકરણ વર્તણૂક ઓળખો:
$CoCl_{3} \cdot 4NH_{3} \rightarrow [Co(NH_{3})_{4}Cl_{2}]Cl$ ($1$ મોલ $AgCl$ આપે છે)
$NiCl_{2} \cdot 6H_{2}O \rightarrow [Ni(H_{2}O)_{6}]Cl_{2}$ ($2$ મોલ $AgCl$ આપે છે)
$PtCl_{4} \cdot 2HCl \rightarrow H_{2}[PtCl_{6}]$ ($0$ મોલ $AgCl$ આપે છે)
જે સંકીર્ણ $2$ મોલ $AgCl$ આપે છે તે $[Ni(H_{2}O)_{6}]Cl_{2}$ છે.
$[Ni(H_{2}O)_{6}]^{2+}$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,અને તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar]3d^{8}$ છે.
$Ni^{2+}$ $(d^{8})$ માટે,$2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=2)$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M. = \sqrt{2(2+2)} \ B.M. = \sqrt{8} \ B.M. \approx 2.83 \ B.M.$ તરીકે કરવામાં આવે છે.
નજીકનો પૂર્ણાંક મૂલ્ય $3$ $B.M.$ છે.

(B) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$(A)$ $[FeF_{6}]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^{5}$ છે. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે. $n = 5$.
$(B)$ $[Fe(CN)_{6}]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^{5}$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. $n = 1$.
$(C)$ $[MnCl_{6}]^{3-}$: $Mn^{3+}$ એ $3d^{4}$ છે. હાઈ સ્પિન સંકીર્ણનો અર્થ છે $n = 4$.
$(D)$ $[Mn(CN)_{6}]^{3-}$: $Mn^{3+}$ એ $3d^{4}$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. $n = 2$.
$n$ ના મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $B(n=1) < D(n=2) < C(n=4) < A(n=5)$.
તેથી,ચુંબકીય ચાકમાત્રાનો વધતો ક્રમ $B < D < C < A$ છે.

(C) $[Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $d^6$ છે,$CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી $t_{2g}^6 e_g^0$. ડાયામેગ્નેટિક.
$[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $d^5$ છે,$CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી $t_{2g}^5 e_g^0$. પેરામેગ્નેટિક ($1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$[Ti(CN)_6]^{3-}$: $Ti^{3+}$ એ $d^1$ છે,તેથી $t_{2g}^1 e_g^0$. પેરામેગ્નેટિક ($1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે,$CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી $dsp^2$ સંકરણ. ડાયામેગ્નેટિક.
$[Co(CN)_6]^{3-}$: $Co^{3+}$ એ $d^6$ છે,$CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી $t_{2g}^6 e_g^0$. ડાયામેગ્નેટિક.
તેથી,પેરામેગ્નેટિક સંકીર્ણોની સંખ્યા $2$ છે.

(D) $(a) \ [Co(NH_{3})_{4}Cl_{2}]Cl$ એ $[MA_{4}B_{2}]$ પ્રકારનું છે,જે $cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$(b) \ [Co(NH_{3})_{5}Cl]Cl_{2}$ એ $[MA_{5}B]$ પ્રકારનું છે,જે $cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$(c) \ [Co(NH_{3})_{6}]Cl_{3}$ એ $[MA_{6}]$ પ્રકારનું છે,જે $cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$(d) \ [Co(NH_{3})_{5}Cl](NO_{3})_{2}$ અથવા $[Co(NH_{3})_{5}(NO_{3})]Cl(NO_{3})$ એ $[MA_{5}B]$ પ્રકારના છે,જે $cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવતા નથી.
તેથી,માત્ર એક જ સંકીર્ણ,$[Co(NH_{3})_{4}Cl_{2}]Cl$,$cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) $[MnBr_{6}]^{4-}$ માં,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{5}$ છે.
$Br^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત રહે છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $5$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રાની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ તરીકે થાય છે.
$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.91 \ B.M.$
નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $6 \ B.M.$ મળે છે.

(B) શોષાયેલા પ્રકાશની ઉર્જા તરંગલંબાઇના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\Delta_0 \propto \frac{1}{\lambda}$.
સૌથી ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા પ્રકાશનું શોષણ કરવા માટે,સંકીર્ણ પાસે સૌથી વધુ ક્રિસ્ટલ ફિલ્ડ સ્પ્લિટિંગ એનર્જી $(\Delta_0)$ હોવી જોઈએ.
આપેલા લિગાન્ડ્સ $(Cl^- < H_2O < NH_3 < CN^-)$ માં,સાયનાઇડ આયન $(CN^-)$ એ સૌથી પ્રબળ લિગાન્ડ $(SFL)$ છે.
તેથી,$[Co(CN)_6]^{3-}$ પાસે સૌથી વધુ $\Delta_0$ છે અને તે સૌથી ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.
$[Co(CN)_6]^{3-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જે $d^6$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના દર્શાવે છે.
$CN^-$ પ્રબળ લિગાન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે લો-સ્પિન $t_{2g}^6 e_g^0$ રચના પ્રાપ્ત થાય છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $0$ છે,તેથી સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} = 0 \ B.M.$

(A) $K_{3}[Cu(CN)_{4}]$ માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
$Cu^{+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
બધી જ $d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી.
તેથી,$K_{3}[Cu(CN)_{4}]$ ડાયમેગ્નેટિક છે.

(C) $[Co(H_2O)_6]Cl_2$ માટે:
$Co^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^7$ છે. અષ્ટફલકીય ક્ષેત્રમાં,ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^5 e_g^2$ તરીકે ગોઠવાય છે,જેના પરિણામે $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \ BM$.
$[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ માટે:
$Cr^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^3$ છે. ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^3 e_g^0$ તરીકે ગોઠવાય છે,જેના પરિણામે $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \ BM$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટમાં તફાવત $= \sqrt{15} - \sqrt{15} = 0$.

(D) ફેહલિંગના દ્રાવણમાં $Cu^{2+}$ આયનોનું સંકીર્ણ હોય છે,જે કોપર$(II)$ ટાર્ટ્રેટ છે.
$Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
$3d^9$ રચનામાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ B.M.$
$1.73$ ની નજીકનો પૂર્ણાંક $2$ છે.

(A) સંકીર્ણ $[Cu(en)_2(SCN)_2]$ એ $SCN^-$ ઉભયદંતી લિગાન્ડને કારણે લિંકેજ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
ટ્રાન્સ-સમઘટક માટે,શક્ય લિંકેજ સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $[Cu(en)_2(SCN)_2]$ (ટ્રાન્સ-ડાયથાયોસાયનેટો)
$2$. $[Cu(en)_2(NCS)_2]$ (ટ્રાન્સ-ડાયઆઈસોથાયોસાયનેટો)
$3$. $[Cu(en)_2(SCN)(NCS)]$ (ટ્રાન્સ-થાયોસાયનેટો-આઈસોથાયોસાયનેટો)
આ ત્રણ સ્વરૂપો અલગ-અલગ લિંકેજ સમઘટકો દર્શાવે છે. પ્રશ્નમાં પ્રમાણમાં વધુ સ્થાયી સમઘટકોની સંખ્યા પૂછવામાં આવી હોવાથી,આ ત્રણેય લિંકેજ સમઘટકો રાસાયણિક રીતે અલગ અને સ્થાયી છે,તેથી કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(B) $[Ni(dimethylglyoximate)_{2}]$ સંકીર્ણમાં $Ni^{2+}$ આયન રહેલો છે.
ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ $(DMG^-)$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર ધરાવતો કિલેટિંગ લિગેન્ડ છે.
આ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણમાં,$Ni^{2+}$ આયન ($d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે.
લિગેન્ડની પ્રબળ ક્ષેત્ર પ્રકૃતિને કારણે,તમામ ઇલેક્ટ્રોન $d$-કક્ષકોમાં યુગ્મિત થાય છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n) = 0$ હોવાથી,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{0(0+2)} = 0.00 \ \mu_{B}$ મુજબ થાય છે.

(D) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_3Cl_3]$ માટે,તે બે ભૌમિતિક સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: $fac$ (ફેસિયલ) અને $mer$ (મેરિડિયોનલ). બંને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે,તેથી $2$ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ છે.
સંકીર્ણ $[Ni(en)_2Cl_2]$ માટે,તે $trans$ અને $cis$ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. $trans$ સ્વરૂપ અકાયરલ છે,જ્યારે $cis$ સ્વરૂપ એનાન્ટીઓમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આમ,કુલ $3$ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ છે ($1$ trans + $2$ cis એનાન્ટીઓમર્સ).

(B) $MX_{4}Y_{2}$ સંકીર્ણ બે ભૌમિતિક સમઘટકો દર્શાવે છે: $cis$ અને $trans$.
$trans$ સમઘટકમાં,બે $Y$ લિગેન્ડ એકબીજાથી $180^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે. આ સમઘટક સંમિતિનું કેન્દ્ર અને સંમિતિના અનેક સમતલો ધરાવે છે,જે તેને અકિરાલ બનાવે છે.
$cis$ સમઘટકમાં,બે $Y$ લિગેન્ડ એકબીજાથી $90^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે. આ સમઘટક સંમિતિના સમતલો ધરાવે છે,તેથી તે પણ અકિરાલ છે.
આમ,બંને ભૌમિતિક સમઘટકો અકિરાલ છે.

(A) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5SO_4]Cl$ બે આયનીકરણ સમઘટકો તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે: $[Co(NH_3)_5SO_4]Cl$ અને $[Co(NH_3)_5Cl]SO_4$
સમઘટક $X$ એ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AgCl$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જે સવર્ગ સ્તરમાં મુક્ત $Cl^-$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે. તેથી,$X$ એ $[Co(NH_3)_5SO_4]Cl$ છે.
સમઘટક $Y$ એ $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જે મુક્ત $SO_4^{2-}$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે. તેથી,$Y$ એ $[Co(NH_3)_5Cl]SO_4$ છે.
આ સમઘટકો સવર્ગ સ્તર અને પ્રતિ-આયન વચ્ચે આયનોની આપ-લેમાં અલગ પડે છે,તેથી તેઓ આયનીકરણ સમઘટકો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. $K_{3}[Fe(CN)_{6}]$: મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{3+}$ છે,જેની મુક્ત આયન તરીકેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{5}$ છે.
$CN^{-}$ ના પ્રબળ લિગેન્ડ ક્ષેત્રમાં,તે $t_{2g}^{5} e_{g}^{0}$ માં વિભાજિત થાય છે.
તેમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$2$. $K_{3}[CoF_{6}]$: મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Co^{3+}$ છે.
મુક્ત ધાતુ આયનની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{6}$ છે.
$F^{-}$ ના નિર્બળ લિગેન્ડ ક્ષેત્રમાં,તે $t_{2g}^{4} e_{g}^{2}$ માં વિભાજિત થાય છે.
તેમાં ચાર અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$3$. $K_{4}[Fe(CN)_{6}]$ માં મધ્યસ્થ આયન $Fe^{2+}$ છે અને $[Co(NH_{3})_{6}]Cl_{3}$ માં મધ્યસ્થ આયન $Co^{3+}$ છે.
બંનેમાં,મુક્ત ધાતુ આયન $[Ar] 3d^{6}$ છે.
$NH_{3}$ અને $CN^{-}$ પ્રબળ ક્ષેત્રના લિગેન્ડ છે,તેથી $\Delta_{0} > P$.
આમ,$d^{6}$ એ $t_{2g}^{6} e_{g}^{0}$ માં વિભાજિત થાય છે.
કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી,તે ડાયામેગ્નેટિક છે.

(B) લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ એવા સવર્ગ સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ હોય.
આપેલા લિગેન્ડ્સમાં,$NO_2^-$ એ એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે કારણ કે તે ધાતુ પરમાણુ સાથે $N$-પરમાણુ અથવા $O$-પરમાણુ દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
તેથી,$[Co(NH_3)_5(NO_2)]Cl_2$ લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu$ એ સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$(A)$ $[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. $n = 1$. $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \ BM$.
$(B)$ $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,યુગ્મીકરણ થતું નથી. $n = 4$. $\mu = \sqrt{4(4+2)} = \sqrt{24} \ BM$.
$(C)$ $[MnF_6]^{4-}$: $Mn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,યુગ્મીકરણ થતું નથી. $n = 5$. $\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \ BM$.
$(D)$ $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^8)$. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,યુગ્મીકરણ થતું નથી. $n = 2$. $\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \ BM$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$[MnF_6]^{4-}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સૌથી વધુ $(n=5)$ છે,તેથી તેની ચુંબકીય ચાકમાત્રા સૌથી વધુ છે.

(A) સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
ફેશિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટકો એ ભૌમિતિક સમઘટકોના પ્રકારો છે જે $[Ma_3b_3]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકલન એકમોમાં જોવા મળે છે.
વિકલ્પોમાં આપેલા સંકીર્ણોના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:

સંકીર્ણ	સંકીર્ણનો પ્રકાર
$[Co(NO_2)_3(NH_3)_3]$	$[Ma_3b_3]$
$K_3[Fe(CN)_6]$	$[Ma_6]$
$[Co(H_2O)_2(NH_3)_4]Cl_3$	$[Ma_2b_4]$
$[CoCl(NH_3)_5]Cl_2$	$[Mab_5]$

આમ,$[Co(NO_2)_3(NH_3)_3]$ એ સંકીર્ણ છે જે $fac$ અને $mer$ સમઘટકો દર્શાવે છે.

(C) વિષમલેપ્ટિક સંકીર્ણોમાં લિગેન્ડની વિવિધ ભૌમિતિક ગોઠવણીઓને કારણે ભૌમિતિક સમઘટકતા ઉદભવે છે.
$[MA_{2}B_{2}C_{2}]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે $5$ ભૌમિતિક સમઘટકો શક્ય છે.
આ સમઘટકો લિગેન્ડની જોડી $A, B$ અને $C$ ની સાપેક્ષ સ્થિતિ (એકબીજાની સાપેક્ષે ટ્રાન્સ અથવા સિસ) પર આધારિત છે.

(B) પ્રકાશીય સક્રિય સંકીર્ણો તે છે જેમના અરીસામાં પ્રતિબિંબ એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે સંકીર્ણમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ કે કેન્દ્ર હોતું નથી.
$1$. $[Cr(en)_{3}]^{3+}$: આ $[M(AA)_{3}]$ પ્રકારનું છે. તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોતું નથી અને તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$2$. $trans-[Cr(en)_{2}Cl_{2}]^{+}$: આ $trans-[M(AA)_{2}X_{2}]$ પ્રકારનું છે. તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે અને તે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
$3$. $cis-[Cr(en)_{2}Cl_{2}]^{+}$: આ $cis-[M(AA)_{2}X_{2}]$ પ્રકારનું છે. તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોતું નથી અને તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$4$. $[Co(NH_{3})_{4}Cl_{2}]^{+}$: આ $[MA_{4}B_{2}]$ પ્રકારનું છે. તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે અને તે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,$(i)$ અને $(iii)$ પ્રકાશીય સક્રિય સંકીર્ણો છે. સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) . પ્રકાશીય સક્રિયતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે પ્રકાશીય સમઘટકો ધરાવે છે. પ્રકાશીય સમઘટકો એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ છે જે એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી.
$[M(AA)_2B_2]$ પ્રકારના સંકીર્ણો માત્ર તેમના $cis$-સ્વરૂપમાં પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે,કારણ કે $trans$-સ્વરૂપમાં સમમિતિનું તલ હોય છે.

સંકીર્ણ	પ્રકાર
$[CoCl_6]^{3-}$	$[MA_6]$
$[Co(en)Cl_4]^{-}$	$[M(AA)B_4]$
$cis-[Co(en)_2Cl_2]^{+}$	$cis-[M(AA)_2B_2]$
$trans-[Co(en)_2Cl_2]^{+}$	$trans-[M(AA)_2B_2]$

તેથી,$cis-[Co(en)_2Cl_2]^{+}$ પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવે છે.

(C) સંકીર્ણની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા નીચેના સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે: $\mu = \sqrt{n(n+2)} \, BM$,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$[ZCl_{4}]^{2-}$ માં $Z$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
આપેલ ધાતુઓ માટે $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $Mn^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{5}$ છે,$n=5$,$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \, BM$.
$(b)$ $Ni^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{8}$ છે,$n=2$,$\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.83 \, BM$.
$(c)$ $Co^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{7}$ છે,$n=3$,$\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \, BM$.
$(d)$ $Cu^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{9}$ છે,$n=1$,$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \, BM$.
આપેલ ચુંબકીય ચાકમાત્રા $3.87 \, BM$ હોવાથી,$Z$ એ $Co$ હોવું જોઈએ.

(B) સંકીર્ણ $[CrCl_2(en)(NH_3)_2]$ એ $M(AA)X_2Y_2$ પ્રકારનું છે,જ્યાં $M = Cr$,$AA = en$,$X = Cl$,અને $Y = NH_3$ છે.
આ સંકીર્ણ $3$ ભૌમિતિક સમઘટકો દર્શાવે છે:
$1$. એક $cis$ સમઘટક જેમાં બે $Cl$ પરમાણુઓ પાસ-પાસે હોય છે.
$2$. બે $trans$ સમઘટકો જેમાં બે $Cl$ પરમાણુઓ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે,પરંતુ $NH_3$ અને $en$ ના સાપેક્ષ સ્થાન અલગ હોય છે.
આમ,ભૌમિતિક સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)}$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$[Fe(NH_3)_6]^{3+}$ માટે,$Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $NH_3$ એ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $n = 1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} = 1.73 \ BM$.
$[FeF_6]^{3-}$ માટે,$Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $F^-$ એ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી,યુગ્મીકરણ થતું નથી,પરિણામે $n = 5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} = 5.92 \ BM$.
તેથી,મૂલ્યો $1.73 \ BM$ અને $5.92 \ BM$ છે.

(A) આપેલ છે,$\mu = 3.83 \ BM$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$3.83 = \sqrt{n(n+2)}$ $\Rightarrow n(n+2) \approx 14.67$ $\Rightarrow n \approx 3$.
આમ,$[MCl_{4}]^{2-}$ સંકીર્ણમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$[MCl_{4}]^{2-}$ માં,$M$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Co^{2+}$ $(Z=27)$ માટે,ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^7$ છે. ટેટ્રાહેડ્રલ ક્ષેત્રમાં,$3d^7$ રચનામાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે $(t_2^4 e^3)$.
$(a)$ $Co = [Ar] 3d^7 4s^2$; $Co^{2+} = [Ar] 3d^7$ ($3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$(b)$ $Cu = [Ar] 3d^{10} 4s^1$; $Cu^{2+} = [Ar] 3d^9$ ($1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$(c)$ $Mn = [Ar] 3d^5 4s^2$; $Mn^{2+} = [Ar] 3d^5$ ($5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$(d)$ $Fe = [Ar] 3d^6 4s^2$; $Fe^{2+} = [Ar] 3d^6$ ($4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
તેથી,તત્વ $M$ એ $Co$ છે.

(C) $[Mn(CN)_6]^{2-}$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે. $Mn^{4+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^3$ છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,$3d$ ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^3 e_g^0$ તરીકે ગોઠવાય છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $1$ છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$ થાય.
$[MnBr_4]^{2-}$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. $Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
$Br^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થતું નથી. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $5$ છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$ થાય.
આમ,મૂલ્યો $1.73 \ BM$ અને $5.92 \ BM$ છે.

(A) સંકીર્ણ $[Co(dien)Cl_3]$ માં ત્રિદંતીય લિગેન્ડ,ડાયઈથિલીનટ્રાયએમાઈન $(dien)$ રહેલો છે.
આ સંકીર્ણ બે ભૌમિતિક સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: $fac$ (ફેસિયલ) અને $mer$ (મેરિડિયોનલ) સમઘટકો.
$fac$-સમઘટકમાં,$dien$ લિગેન્ડના ત્રણ દાતા નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ અને ત્રણ $Cl^-$ આયનો અષ્ટફલકીય રચનાની એક જ બાજુના ખૂણાઓ પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
$mer$-સમઘટકમાં,$dien$ લિગેન્ડના ત્રણ દાતા નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ અને ત્રણ $Cl^-$ આયનો મેરિડિયોનલ સમતલમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(A) $(i) [Co(NH_3)_6]Cl_3$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. બધા $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$(ii) [Ni(NH_3)_6]Cl_2$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. તેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે અનુચુંબકીય છે.
$(iii) [Cr(H_2O)_6]Cl_3$: $Cr^{3+}$ એ $3d^3$ છે. તેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે અનુચુંબકીય છે.
$(iv) [Fe(H_2O)_6]Cl_2$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે અનુચુંબકીય છે.

(A) સાચી જોડ આ મુજબ છે:
$i$. $NiCl_4^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે જે બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે અનુચુંબકીય છે. જોડ: $i \rightarrow q$.
$ii$. $Ni(CO)_4$: $Ni$ એ $d^{10}$ છે. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે સમચતુષ્ફલકીય પ્રતિચુંબકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. જોડ: $ii \rightarrow p$.
$iii$. $PtCl_4^{2-}$: $Pt^{2+}$ એ $5d^8$ છે. $5d$ શ્રેણીના તત્વો માટે સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા વધારે હોવાથી,તે સમતલીય ચોરસ પ્રતિચુંબકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. જોડ: $iii \rightarrow r$.
$iv$. $Ni(CN)_4^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે સમતલીય ચોરસ પ્રતિચુંબકીય સંકીર્ણ બને છે. જોડ: $iv \rightarrow r$.
આમ,સાચો ક્રમ $i$ $\rightarrow q, ii$ $\rightarrow p, iii$ $\rightarrow r, iv$ $\rightarrow r$ છે.

(C) પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંકીર્ણની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી અને ચુંબકીય વર્તણૂકનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1. [Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનાવે છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$2. [Ni(CO)_4]$: $Ni$ એ $3d^8 4s^2$ છે. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનને જોડીમાં રહેવા મજબૂર કરે છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$3. [NiCl_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,કોઈ જોડી બનતી નથી. તેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$4. [Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે જોડી બનાવે છે. તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$5. [Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $Cu^{2+}$ એ $3d^9$ છે. તેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$6. [Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^5$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે જોડી બનાવે છે. તેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$7. [Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,કોઈ જોડી બનતી નથી. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝ $[NiCl_4]^{2-}, [Cu(NH_3)_4]^{2+}, [Fe(CN)_6]^{3-}$,અને $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ છે.
પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝની કુલ સંખ્યા = $4$.

(A) જો કોઈ સંકીર્ણમાં સંમિતિનું સમતલ (plane of symmetry) અને વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર (center of inversion) ન હોય,તો તે કાઈરલ હોય છે.
$cis-[PtCl_2(en)_2]^{2+}$ માં $cis$ ગોઠવણી છે જેમાં બે $Cl$ પરમાણુઓ પાસપાસે છે. આ બંધારણમાં સંમિતિનું સમતલ હોતું નથી,તેથી તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય અને કાઈરલ છે.
$trans-[PtCl_2(en)_2]^{2+}$ માં સંમિતિનું સમતલ હોય છે,તેથી તે અકાઈરલ છે.
$cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
$trans-[Co(NH_3)_4Cl_2]^{+}$ માં સંમિતિનું સમતલ હોય છે,તેથી તે અકાઈરલ છે.

(A) $[FeF_6]^{3-}: Fe^{3+} = 3d^5$ (નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ,$\Delta_0 < P$). અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 5$,$\mu = \sqrt{35} \, BM$.
$[CoF_6]^{3-}: Co^{3+} = 3d^6$ (નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ,$\Delta_0 < P$). અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 4$,$\mu = \sqrt{24} \, BM$.
$[Co(C_2O_4)_3]^{3-}: Co^{3+} = 3d^6$ (પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ,$\Delta_0 > P$). અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 0$,$\mu = 0 \, BM$.
તેથી,સાચો ક્રમ $[FeF_6]^{3-} > [CoF_6]^{3-} > [Co(C_2O_4)_3]^{3-}$ છે.

(C) સંકીર્ણ કેટાયન $[Co(NH_3)_5NO_2]^{2+}$ લિંકેજ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે $NO_2^-$ લિગેન્ડ એ ઉભયદંતી (ambidentate) લિગેન્ડ છે,જે નાઇટ્રોજન પરમાણુ (નાઇટ્રો સમઘટક) અથવા ઓક્સિજન પરમાણુ (નાઇટ્રાઇટો સમઘટક) દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.

(B) $Mn$ $(Z=25)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે.
$[Mn(H_2O)_6]^{2+}$ સંકીર્ણમાં,$Mn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તેની રચના $3d^5$ છે.
$H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત રહે છે,પરિણામે $n=5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
$n=5$ મૂકતા,$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.91 \ B.M.$ મળે છે.
નજીકનો પૂર્ણાંક $6$ છે.

(A) $[Co(NH_3)_5NO_2]Cl_2$ અને $[Co(NH_3)_5ONO]Cl_2$ એ ઉભયદંતી લિગેન્ડ $NO_2^-$ ને કારણે બંધન સમઘટકતા દર્શાવે છે. તેથી,$a-i$.
$(b)$ $[Cr(NH_3)_6][Co(CN)_6]$ અને $[Cr(CN)_6][Co(NH_3)_6]$ એ ધન અને ઋણ આયનો વચ્ચે લિગેન્ડની આપ-લેને કારણે સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવે છે. તેથી,$b-ii$.
$(c)$ $[Co(NH_3)_5(SO_4)]Br$ અને $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ એ આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ દ્રાવણમાં અલગ આયનો આપે છે. તેથી,$c-iii$.
$(d)$ $[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ અને $[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$ એ દ્રાવકયોજન (હાઇડ્રેટ) સમઘટકતા દર્શાવે છે. તેથી,$d-iv$.
આમ,સાચી જોડ $a-i, b-ii, c-iii, d-iv$ છે.

(A) $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માટે,$Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^5)$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $= 1$.
$\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.74 \ BM$.
$[Fe(H_2O)_6]^{3+}$ માટે,$Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^5)$ છે. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી યુગ્મીકરણ થતું નથી. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $= 5$.
$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$.
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચા છે. જોકે,ચુંબકીય મોમેન્ટમાં તફાવત લિગાન્ડના સ્વભાવ (પ્રબળ ક્ષેત્ર વિરુદ્ધ નિર્બળ ક્ષેત્ર) ને કારણે છે,માત્ર $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાને કારણે નથી. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.