Isomerism and Magnetic properties Questions in Gujarati

(A) હોમોલેપ્ટિક સંકીર્ણ એટલે એવું સંકીર્ણ જેમાં કેન્દ્રીય ધાતુ પરમાણુ કે આયન માત્ર એક જ પ્રકારના દાતા પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય.
$(A) \ [FeO_4]^{2-}$: હોમોલેપ્ટિક. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ $(d^2)$ છે. $d$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બેકી છે.
$(B) \ [Fe(CN)_6]^{3-}$: હોમોલેપ્ટિક. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ $(d^5)$ છે. $d$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એકી છે.
$(C) \ [Fe(CN)_5 NO]^{2-}$: હેટરોલેપ્ટિક ($CN^-$ અને $NO$ લિગેન્ડ ધરાવે છે).
$(D) \ [CoCl_4]^{2-}$: હોમોલેપ્ટિક. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ $(d^7)$ છે. $d$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એકી છે.
$(E) \ [Co(H_2O)_3 F_3]$: હેટરોલેપ્ટિક ($H_2O$ અને $F^-$ લિગેન્ડ ધરાવે છે).
આમ,$d$ ઇલેક્ટ્રોનની એકી સંખ્યા ધરાવતા હોમોલેપ્ટિક સંકીર્ણો $(B)$ અને $(D)$ છે.

(A) સંકીર્ણો નીચે મુજબ છે:
$1$. $K_3[Co(NO_2)_6]$: જેમાં $[Co(NO_2)_6]^{3-}$ છે,જ્યાં $Co^{3+}$ એ $d^6$ લો-સ્પિન છે. તે પીળા રંગનું છે. ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} = 0 \ B.M.$ ($n=0$ હોવાથી).
$2$. $K_4[Fe(CN)_6]$: જેમાં $[Fe(CN)_6]^{4-}$ છે,જ્યાં $Fe^{2+}$ એ $d^6$ લો-સ્પિન છે. તે આછા પીળા રંગનું છે. ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = 0 \ B.M.$ ($n=0$ હોવાથી).
$3$. $K_3[Fe(CN)_6]$: જેમાં $[Fe(CN)_6]^{3-}$ છે,જે લાલ રંગનું છે.
$4$. $Cu_2[Fe(CN)_6]$: આ ભૂરા/ચોકલેટી રંગનું અવક્ષેપ છે.
$5$. $Zn_2[Fe(CN)_6]$: આ સફેદ રંગનું અવક્ષેપ છે.
પીળા રંગના સંકીર્ણો $K_3[Co(NO_2)_6]$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ છે.
તેમની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રાનો સરવાળો $0 + 0 = 0 \ B.M.$ થાય છે.

(A) $1$. $\text{પ્રતિચુંબકીય સંકીર્ણોની સંખ્યા } (n) \text{ નક્કી કરો}$:
$K_2[NiCl_4]$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે, $sp^3$ સંકરણ, અનુચુંબકીય.
$[Zn(H_2O)_6]Cl_2$: $Zn^{2+}$ એ $d^{10}$ છે, $sp^3d^2$ સંકરણ, પ્રતિચુંબકીય.
$K_3[Mn(CN)_6]$: $Mn^{3+}$ એ $d^4$ છે, $d^2sp^3$ સંકરણ, અનુચુંબકીય.
$[Cu(PPh_3)_3I]$: $Cu^+$ એ $d^{10}$ છે, $sp^3$ સંકરણ, પ્રતિચુંબકીય.
આમ, $n = 2$.
$2$. $\text{સૌથી ઓછી પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી ધરાવતી ધાતુ ઓળખો}$: $Ni$, $Zn$, $Mn$, અને $Cu$ માંથી $Zn$ ની પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી છે.
$3$. $Zn^{2+}$ નું સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ ગણો:
$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી, અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(x)$ $0$ છે.
$\mu = \sqrt{0(0+2)} = 0 \ BM$.

(D) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
આપેલ $\mu = 4.9 \ B.M.$ હોવાથી,$\sqrt{n(n+2)} = 4.9$,જેનો અર્થ છે કે $n = 4$.
દરેક આયન માટે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ગણીએ:
$(A) {}_{24} Cr^{2+} \Rightarrow [Ar] 3d^4$ ($4$ અયુગ્મિત $e^{-}$)
$(B) {}_{26} Fe^{2+} \Rightarrow [Ar] 3d^6$ ($4$ અયુગ્મિત $e^{-}$)
$(C) {}_{26} Fe^{3+} \Rightarrow [Ar] 3d^5$ ($5$ અયુગ્મિત $e^{-}$)
$(D) {}_{27} Co^{2+} \Rightarrow [Ar] 3d^7$ ($3$ અયુગ્મિત $e^{-}$)
$(E) {}_{25} Mn^{3+} \Rightarrow [Ar] 3d^4$ ($4$ અયુગ્મિત $e^{-}$)
આમ,આયનો $A, B,$ અને $E$ માં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે અને ચુંબકીય મોમેન્ટ $4.9 \ B.M.$ છે.

(C) પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $FeCl_3 + 3KOH + 3H_2C_2O_4 \rightarrow K_3[Fe(C_2O_4)_3] + 3KCl + 6H_2O$.
સંકીર્ણ $(A)$ એ $[Fe(C_2O_4)_3]^{3-}$ છે.
આ $[M(AA)_3]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જ્યાં $AA$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ (ઓક્ઝેલેટ આયન) છે.
$[M(AA)_3]$ પ્રકારના સંકીર્ણો પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે,જે બે પ્રતિબિંબીત સમઘટકો (d-સ્વરૂપ અને l-સ્વરૂપ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,કુલ પ્રકાશીય સમઘટકોની સંખ્યા $2$ છે.

(D) સંકીર્ણ ડાયમેગ્નેટિક છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના અને લિગેન્ડ ક્ષેત્રની પ્રબળતાની $d$-ઓર્બિટલના વિભાજન પર થતી અસર તપાસીએ છીએ.
$1$. $[Mn(CN)_6]^{3-}$: $Mn^{3+}$ એ $3d^4$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. રચના: $t_{2g}^4 e_g^0$. તેમાં બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$2$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. રચના: $t_{2g}^6 e_g^0$. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે,તેથી તે ડાયમેગ્નેટિક છે.
$3$. $[Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. રચના: $t_{2g}^6 e_g^0$. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે,તેથી તે ડાયમેગ્નેટિક છે.
$4$. $[Co(H_2O)_3F_3]$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $H_2O$ અને $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. રચના: $t_{2g}^4 e_g^2$. તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
આમ,$B$ અને $C$ ડાયમેગ્નેટિક છે.

(C) $1$. $[CrCl_3(py)_3]$ સંકીર્ણ માટે, જે $[MA_3B_3]$ પ્રકારનું છે, તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે જેમાં બે સમઘટકો છે: ફેસિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$. આમાંથી કોઈ પણ પ્રકાશીય સક્રિય નથી. તેથી, કુલ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $2$ છે.
$2$. $[CrCl_2(ox)_2]^{3-}$ સંકીર્ણ માટે, જે $[M(AA)_2B_2]$ પ્રકારનું છે, તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે જેમાં બે સમઘટકો છે: $cis$ અને $trans$.
$3$. $cis$ સમઘટક પ્રકાશીય સક્રિય છે અને તે બે પ્રતિબિંબીત સ્વરૂપો ($d$ અને $l$) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જ્યારે $trans$ સમઘટક પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે. તેથી, કુલ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $3$ ($cis-d$, $cis-l$, અને $trans$) છે.
$4$. આમ, $[CrCl_3(py)_3]$ અને $[CrCl_2(ox)_2]^{3-}$ માટે સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા અનુક્રમે $2$ અને $3$ છે.

(C) $1$. $BrF_5$ માં મધ્યસ્થ પરમાણુ $Br$ પાસે $7$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. તે $F$ પરમાણુઓ સાથે $5$ બંધ બનાવે છે અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ધરાવે છે. તેથી,$x = 1$.
$2$. $x = 1$ હોવાથી,સંકીર્ણ $MCl_4 \cdot 3NH_3$ પ્રતિ મોલ સંકીર્ણ $1$ મોલ $AgCl$ મુક્ત કરે છે,જે સૂચવે છે કે તેનું સૂત્ર $[M(NH_3)_3Cl_3]Cl$ છે.
$3$. સવર્ગ સ્ફિયર $[M(NH_3)_3Cl_3]$ છે,જે $Ma_3b_3$ પ્રકારનું છે.
$4$. $Ma_3b_3$ પ્રકારના સંકીર્ણો $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો દર્શાવે છે: ફેશિયલ (fac) અને મેરિડિયોનલ (mer).

(C) સંકીર્ણ $A$ એ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જે સૂચવે છે કે સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર મુક્ત $Cl^-$ આયનો હાજર છે. તેથી,$A$ એ $[Co(NH_3)_5(SO_4)]Cl$ છે.
સંકીર્ણ $B$ એ $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જે સૂચવે છે કે સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર મુક્ત $SO_4^{2-}$ આયનો હાજર છે. તેથી,$B$ એ $[Co(NH_3)_5Cl]SO_4$ છે.
આમ,સમઘટકો દ્રાવણમાં અલગ-અલગ આયનો આપે છે,તેથી આ આયનીકરણ સમઘટકતાનું ઉદાહરણ છે.

(D) દરેક સંકીર્ણ માટે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ નું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1.$ $[Co(NH_3)_6]^{3+}: Co^{3+} (3d^6)$,$\text{NH}_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(SFL)$ છે $\rightarrow t_{2g}^6 e_g^0, n=0$ (ડાયામેગ્નેટિક)
$2.$ $[Co(C_2O_4)_3]^{3-}: Co^{3+} (3d^6)$,$\text{C}_2\text{O}_4^{2-}$ એ $Co^{3+}$ સાથે $SFL$ છે $\rightarrow t_{2g}^6 e_g^0, n=0$ (ડાયામેગ્નેટિક)
$3.$ $[MnCl_6]^{3-}: Mn^{3+} (3d^4)$,$\text{Cl}^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(WFL)$ છે $\rightarrow t_{2g}^3 e_g^1, n=4$ (પેરામેગ્નેટિક)
$4.$ $[Mn(CN)_6]^{3-}: Mn^{3+} (3d^4)$,$\text{CN}^{-}$ એ $SFL$ છે $\rightarrow t_{2g}^4 e_g^0, n=2$ (પેરામેગ્નેટિક)
$5.$ $[CoF_6]^{3-}: Co^{3+} (3d^6)$,$\text{F}^{-}$ એ $WFL$ છે $\rightarrow t_{2g}^4 e_g^2, n=4$ (પેરામેગ્નેટિક)
$6.$ $[Fe(CN)_6]^{3-}: Fe^{3+} (3d^5)$,$\text{CN}^{-}$ એ $SFL$ છે $\rightarrow t_{2g}^5 e_g^0, n=1$ (પેરામેગ્નેટિક)
$7.$ $[FeF_6]^{3-}: Fe^{3+} (3d^5)$,$\text{F}^{-}$ એ $WFL$ છે $\rightarrow t_{2g}^3 e_g^2, n=5$ (પેરામેગ્નેટિક)
સમાન અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n=4)$ ધરાવતી પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝ $[MnCl_6]^{3-}$ અને $[CoF_6]^{3-}$ છે.
તેથી,આવી સ્પીસીઝની સંખ્યા $2$ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: માત્ર એક પ્રકારના એકદંતીય લિગાન્ડ ધરાવતું હોમોલેપ્ટિક અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ (દા.ત.,$[Ma_6]$) સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
વિધાન $II$ ખોટું છે: $cis-$પ્લેટિન અને $trans-$પ્લેટિનનું સૂત્ર $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે. આ $Pt$ (પ્લેટિનમ) ના હેટરોલેપ્ટિક સંકીર્ણો છે,$Pd$ (પેલેડિયમ) ના નહીં.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.

(C) અનુચુંબકીય ગુણધર્મ નક્કી કરવા માટે,આપણે $Ni$ કેન્દ્રમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી તપાસીએ છીએ:
$A$. $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ $(3d^8)$. $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી કોઈ યુગ્મીકરણ થતું નથી. તેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે (અનુચુંબકીય).
$B$. $Ni(CO)_4$: $Ni^0$ $(3d^8 4s^2)$. $CO$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$C$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ $(3d^8)$. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$D$. $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$: $Ni^{2+}$ $(3d^8)$. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી કોઈ યુગ્મીકરણ થતું નથી. તેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે (અનુચુંબકીય).
$E$. $Ni(PPh_3)_4$: $Ni^0$ $(3d^8 4s^2)$. $PPh_3$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે.
આમ,માત્ર $A$ અને $D$ અનુચુંબકીય છે.

(C) ચાલો દરેક સંકીર્ણનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$. $[FeF_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^5$ છે. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી કોઈ યુગ્મીકરણ થતું નથી. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n)$ = $5$. (સાચી રીતે જોડાયેલ છે)
$B$. $[Cr(en)_3]^{2+}$: $Cr^{2+}$ એ $3d^4$ છે. $en$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. $3d^4$ ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^4 e_g^0$ બને છે,પરિણામે $n = 2$ મળે છે. (સાચી રીતે જોડાયેલ છે)
$C$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે તમામ ઇલેક્ટ્રોનને $t_{2g}$ કક્ષકોમાં યુગ્મિત કરે છે. આમ,$n = 0$ થાય છે. આપેલી કિંમત $4$ ખોટી છે. (ખોટી રીતે જોડાયેલ છે)
$D$. $[Mn(H_2O)_6]^{2+}$: $Mn^{2+}$ એ $3d^5$ છે. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી કોઈ યુગ્મીકરણ થતું નથી. $n = 5$. (સાચી રીતે જોડાયેલ છે)
તેથી,ખોટી રીતે જોડાયેલ વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $trans-[CoCl_2(en)_2]^{+}$ સંકીર્ણ સંયોજનમાં સમતલ સંમિતિ $(POS)$ હાજર છે.
સમતલ સંમિતિની હાજરીને કારણે,તે તેના પ્રતિબિંબ પર અધ્યારોપિત થઈ શકે છે અને તેથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
બાકીના તમામ આપેલા સંકીર્ણો ($[Co(en)_3]^{3+}$,$[Cr(OX)_3]^{3-}$,અને $cis-[CoCl_2(en)_2]^{+}$) માં સમતલ સંમિતિનો અભાવ છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.

(B) સંકીર્ણ $[Cr(NO_2)_2(en)_2]^+$ માં એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ $NO_2^-$ હોય છે,જે $N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે,આમ તે લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.
તેવી જ રીતે,સંકીર્ણ $[Rh(SCN)(H_2O)(ox)_2]^{2-}$ માં એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ $SCN^-$ હોય છે,જે $S$ અથવા $N$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે,આમ તે પણ લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.
તેથી,બંને સંકીર્ણો સમાન પ્રકારની આઈસોમેરિઝમ (લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ) દર્શાવે છે.

(B) આપેલ સ્ક્વેર પ્લેનર અથવા ઓક્ટાહેડ્રલ સંકુલની રચનામાં,બે સમાન લિગાન્ડ્સ ($Cl$ પરમાણુઓ) એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં $180^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલા છે.
જ્યારે સમાન લિગાન્ડ્સ વિરુદ્ધ સ્થાનો પર ગોઠવાયેલા હોય,ત્યારે તે આઈસોમરને $Trans$ આઈસોમર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) આપેલ બંધારણો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_3Cl_3]$ ના ભૌમિતિક આઈસોમર્સ દર્શાવે છે.
બંધારણ $(i)$ માં,ત્રણ સમાન લિગાન્ડ્સ ($NH_3$ અથવા $Cl$) અષ્ટફલકના એક ત્રિકોણાકાર ફલકના ખૂણાઓ પર ગોઠવાયેલા છે. આને ફેસિયલ $(fac)$ આઈસોમર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બંધારણ $(ii)$ માં,ત્રણ સમાન લિગાન્ડ્સ ધાતુ પરમાણુમાંથી પસાર થતા સમતલમાં આવેલા છે,જે એક મેરિડિયન બનાવે છે. આને મેરિડિયોનલ $(mer)$ આઈસોમર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$(i)$ એ $fac$-આઈસોમર છે અને $(ii)$ એ $mer$-આઈસોમર છે.

(B) સ્પિન ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$(I) \ [FeF_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^5$ છે. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે. $n = 5$. $\mu = \sqrt{35} \approx 5.92 \ B.M$.
$(II) \ [V(H_2O)_6]^{2+}$: $V^{2+}$ એ $3d^3$ છે. $n = 3$. $\mu = \sqrt{15} \approx 3.87 \ B.M$.
$(III) \ [Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^4 e_g^2$ ગોઠવણી ધરાવે છે. $n = 4$. $\mu = \sqrt{24} \approx 4.90 \ B.M$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $3.87 < 4.90 < 5.92$,જે $II < III < I$ ક્રમ દર્શાવે છે.

(D) કોઓર્ડિનેશન આઈસોમેરિઝમ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંકીર્ણ ક્ષારના કેટાયનિક અને એનાયોનિક ઘટકો વચ્ચે લિગાન્ડ્સની અદલાબદલી થાય છે.
$[Cr(NH_3)_6][CoCl_6]$ માટે,$NH_3$ લિગાન્ડ્સની કુલ સંખ્યા $6$ છે અને $Cl$ લિગાન્ડ્સની સંખ્યા $6$ છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પોમાં કુલ લિગાન્ડ્સની સંખ્યા સમાન છે,તેથી તે તમામ કોઓર્ડિનેશન આઈસોમર્સ છે.

(D) ચારેય પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવવા માટે સંકીર્ણ નીચેની શરતો પૂર્ણ કરતું હોવું જોઈએ:
$1$. આયનીકરણ સમઘટકતા: તેમાં અદલાબદલી કરી શકાય તેવો પ્રતિ-આયન હોવો જોઈએ.
$2$. બંધન સમઘટકતા: તેમાં એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ હોવો જોઈએ.
$3$. ભૌમિતિક સમઘટકતા: તેમાં ભૌમિતિક ગોઠવણી શક્ય હોવી જોઈએ.
$4$. પ્રકાશીય સમઘટકતા: તે અસમપ્રમાણ (chiral) હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $D$: $[Pt(NH_3)_3 Cl_3] NO_2$ આ તમામ શરતોનું પાલન કરે છે.

(A) $(i)$ $[Cr(NH_3)_6][Cr(CN)_6]$ અને $[Cr(NH_3)_4(CN)_2][Cr(NH_3)_2(CN)_4]$ એ સવર્ગ સમઘટકો છે કારણ કે તેમાં ધન અને ઋણ સવર્ગ સ્ફિયર વચ્ચે લિગેન્ડની આપ-લે થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(ii)$ $[Cr(py)_2(H_2O)_2Cl_2]Cl$ અને $[Cr(py)_2(H_2O)Cl_3]H_2O$ એ હાઇડ્રેટ સમઘટકો છે,લિંકેજ સમઘટકો નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
$(iii)$ $[Pt(NH_3)_4Br_2]Cl_2$ અને $[Pt(NH_3)_4Cl_2]Br_2$ એ આયનીકરણ સમઘટકો છે,લિંકેજ સમઘટકો નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
$(iv)$ $[Ma_2b_2]$ પ્રકારના ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે ચતુષ્ફલકમાં તમામ સ્થાનો એકબીજાની પાસપાસે હોય છે. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $(i)$ સાચું છે.

(D) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
આપેલ $\mu = \sqrt{3} \ B.M.$ હોવાથી,$n = 1$ મળે છે.
$\Delta_0 > P$ માટે,સંકીર્ણ લો-સ્પિન હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $D$: $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં $Fe^{3+}$ એ $d^5$ છે. $CN^-$ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $t_{2g}^5 e_g^0$ થાય છે,જેથી $n = 1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે. તેથી $\mu = \sqrt{3} \ B.M.$ અને $\Delta_0 > P$ થાય છે.

(A) જે લિગેન્ડ બે અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ દ્વારા જોડાઈ શકે છે તેને એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ કહેવામાં આવે છે.
$SCN^{-}$ એ એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે કારણ કે તે સલ્ફર પરમાણુ $(S)$ અથવા નાઈટ્રોજન પરમાણુ $(N)$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે,તેથી તે લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(B) સામાન્ય સૂત્ર $MA_2BC$ એ મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $M$,બે સમાન લિગાન્ડ $A$,અને બે અલગ લિગાન્ડ $B$ અને $C$ ધરાવતા સંકીર્ણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
સંકીર્ણ $[Pt(NH_3)(H_2O)Cl_2]$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ $Pt$ છે,$A = Cl^-$,$B = NH_3$,અને $C = H_2O$ છે.
આ સંકીર્ણ ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis અને trans સ્વરૂપો) દર્શાવે છે અને તે $MA_2BC$ પ્રકારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સોલ્વેટ આઈસોમેરિઝમ (જ્યારે દ્રાવક પાણી હોય ત્યારે તેને હાઈડ્રેટ આઈસોમેરિઝમ પણ કહેવાય છે) ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે દ્રાવકનો અણુ એક આઈસોમરમાં લિગેન્ડ તરીકે અને બીજામાં લેટીસ અણુ (સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર) તરીકે વર્તે છે.
$[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ અને $[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$ ની જોડીમાં,પ્રથમ સંકીર્ણમાં $6$ પાણીના અણુઓ લિગેન્ડ તરીકે છે,જ્યારે બીજામાં $5$ પાણીના અણુઓ લિગેન્ડ તરીકે અને $1$ પાણીનો અણુ લેટીસ અણુ તરીકે છે.
તેથી,આ જોડી સોલ્વેટ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(D) લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ એ એવો લિગેન્ડ છે જે બે અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Nitro$ $(-NO_2^-)$ એ એક એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે કારણ કે તે નાઈટ્રોજન પરમાણુ $(-NO_2)$ અથવા ઓક્સિજન પરમાણુ $(-ONO)$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
અન્ય વિકલ્પો જેમ કે $Aqua$ $(H_2O)$,$Iodo$ $(I^-)$,અને $Ammine$ $(NH_3)$ એ મોનોડેન્ટેટ લિગેન્ડ્સ છે જે લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતા નથી.

(B) $[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ અને $[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$ સંકીર્ણોમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Cr^{3+}$ સાથે સીધા જોડાયેલા પાણીના અણુઓની સંખ્યા અને સ્ફટિકીકરણના દ્રાવક તરીકે રહેલા પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં તફાવત છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતા,જેમાં દ્રાવકનો અણુ (અહીં $H_2O$) એક સમઘટકમાં લિગેન્ડ તરીકે અને બીજામાં મુક્ત દ્રાવક અણુ તરીકે વર્તે છે,તેને દ્રાવક સમઘટકતા (Solvate isomerism) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) આપેલ સંકીર્ણો $[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ અને $[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$ છે.
આ સંકીર્ણોમાં,પ્રથમ સંકીર્ણમાં પાણીનો અણુ $(H_2O)$ લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે,જ્યારે બીજા સંકીર્ણમાં એક $H_2O$ અણુ સવર્ગ સ્તરની બહાર દ્રાવક અણુ તરીકે હાજર છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતા,જેમાં દ્રાવકનો અણુ (સામાન્ય રીતે પાણી) સવર્ગ સ્તર અને લેટીસ વચ્ચે તેનું સ્થાન બદલે છે,તેને દ્રાવક સમઘટકતા (Solvate isomerism) કહેવામાં આવે છે.

(C) જ્યારે સંયોજનમાં બંને આયનો સવર્ગ આયનો હોય,ત્યારે લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી સવર્ગ સમઘટકતામાં પરિણમે છે.
આપેલ જોડીમાં $Co$ અને $Cr$ કેન્દ્રો વચ્ચે $NH_3$ અને $CN^-$ લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી થતી હોવાથી,તેઓ સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) ભૌમિતિક સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે લિગેન્ડ્સને મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની આસપાસ વિવિધ અવકાશી ગોઠવણીમાં ગોઠવી શકાય.
$[MA_6]$ માટે,તમામ છ લિગેન્ડ સમાન છે,જેનો અર્થ છે કે સ્થાનની કોઈપણ અદલાબદલી સમાન બંધારણ આપે છે.
તેથી,$[MA_6]$ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.

(A) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Co^{3+}$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
પરિણામે,$3d$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે,જેનાથી બે $3d$ કક્ષકો ખાલી રહે છે.
આ બે $3d$,એક $4s$ અને ત્રણ $4p$ કક્ષકો સંકરણ પામીને $d^2sp^3$ સંકર કક્ષકો બનાવે છે.
બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,સંકીર્ણ ડાયમેગ્નેટિક છે.
ઇલેક્ટ્રોન નીચી ઉર્જા ધરાવતી $d$ કક્ષકોમાં યુગ્મિત હોવાથી,તે લો સ્પિન સંકીર્ણ છે.

(C) મેંગેનેટ આયનનું રાસાયણિક સૂત્ર $MnO_4^{2-}$ છે.
$MnO_4^{2-}$ માં,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે. $Mn^{6+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^1$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,મેંગેનેટ આયન પેરામેગ્નેટિક છે.
મેંગેનેટ આયનનો આયનીય વીજભાર $-2$ છે.

(B) $Cr$ $(Z=24)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે।
$+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં, $Cr^{3+}$ ત્રણ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $[Ar] 3d^3$ બનાવે છે।
આ રચનામાં $n = 3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે।
અસરકારક ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે।
$n=3$ મૂકતા, આપણને $\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \ BM$ મળે છે।

(C) $Zn$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $30$ છે.
$Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં તમામ $10$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $0$ છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રાનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ છે.
$n = 0$ મૂકતા,આપણને $\mu = \sqrt{0(0+2)} = 0 \ BM$ મળે છે.

(D) $Mn$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $25$ છે. $Mn$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે.
$Mn^{2+}$ માટે,રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n = 5)$ છે.
સ્પિન ઓન્લી મેગ્નેટિક મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
$n = 5$ મૂકતા,આપણને $\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$ મળે છે.

(C) $Cu$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $29$ છે. $Cu$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^1$ છે.
$Cu^{2+}$ માટે, ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $3d$ કક્ષકમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n = 1)$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
$n = 1$ મૂકતા, આપણને $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$ મળે છે.

(B) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Co^{2+}$ $(3d^7)$: $n=3$,$\mu = \sqrt{15} \approx 3.87 \text{ BM}$.
$2$. $Cu^{2+}$ $(3d^9)$: $n=1$,$\mu = \sqrt{3} \approx 1.73 \text{ BM}$.
$3$. $Fe^{2+}$ $(3d^6)$: $n=4$,$\mu = \sqrt{24} \approx 4.90 \text{ BM}$.
$4$. $Ni^{2+}$ $(3d^8)$: $n=2$,$\mu = \sqrt{8} \approx 2.83 \text{ BM}$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Cu^{2+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સૌથી ઓછી $(n=1)$ છે,તેથી તે સૌથી ઓછી સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવે છે.

(D) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ માટેનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
અહીં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 1$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં $n$ નું મૂલ્ય મૂકતા: $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.

(C) પરમાણુ અથવા આયનની સ્પિન-ઓન્લી મેગ્નેટિક મોમેન્ટ $(\mu)$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n + 2)} \ BM$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દર્શાવે છે. $BM$ એકમ બોહર મેગ્નેટોન (Bohr Magneton) માટે વપરાય છે.

(C) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી આ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$n = 1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા તત્વ માટે:
$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Mn^{6+}$ $([Ar]3d^1)$ માટે: $n = 1$,$\mu = \sqrt{1(1+2)} = 1.73 \text{ BM}$.
$2$. $Ni^{2+}$ $([Ar]3d^8)$ માટે: $n = 2$,$\mu = \sqrt{2(2+2)} = 2.83 \text{ BM}$.
$3$. $Fe^{3+}$ $([Ar]3d^5)$ માટે: $n = 5$,$\mu = \sqrt{5(5+2)} = 5.91 \text{ BM}$.
$4$. $Ag^{+}$ $([Kr]4d^{10})$ માટે: $n = 0$,$\mu = 0 \text{ BM}$.
આમ,$Fe^{3+}$ પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ $(n=5)$ હોવાથી તે મહત્તમ ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવે છે.

(C) પ્રકાશીય સક્રિય સંયોજન કિરાલ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ કે સંમિતિનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
સંકિર્ણ $[Co(en)_3]Cl_3$ માં,લિગેન્ડ $en$ (ઇથિલીન ડાયએમાઇન) એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે.
સંકિર્ણ $[Co(en)_3]^{3+}$ એક ટ્રિસ-કીલેટેડ અષ્ટફલકીય બંધારણ બનાવે છે જેમાં સંમિતિનું સમતલ કે કેન્દ્ર હોતું નથી.
તેથી,તે અરીસાની પ્રતિબિંબ જોડી (એનાન્શિયોમર્સ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે તેને પ્રકાશીય સક્રિય બનાવે છે.
બાકીના સંકિર્ણો કાં તો સમતલીય ચોરસ છે અથવા સંમિતિના સમતલ ધરાવતા અષ્ટફલકીય છે,જે તેમને પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય બનાવે છે.

(B) આપેલ સંકીર્ણો $[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ અને $[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$ છે.
આ સંકીર્ણોમાં,પ્રથમ કિસ્સામાં પાણીનો અણુ લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે,જ્યારે બીજા કિસ્સામાં,એક પાણીનો અણુ સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર સ્ફટિકીકરણના દ્રાવક (લેટિસ વોટર) તરીકે હાજર છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતા,જેમાં દ્રાવકનો અણુ (જેમ કે $H_2O$) સવર્ગ સ્ફિયરની અંદર અથવા બહાર હોઈ શકે છે,તેને દ્રાવક સમઘટકતા (Solvate isomerism) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) સંકીર્ણ $[Pt(NH_3)(Br)(Cl)(Py)]$ એ $[Mabcd]$ પ્રકારનું છે,જ્યાં $M = Pt$,$a = NH_3$,$b = Br$,$c = Cl$,અને $d = Py$ છે.
$[Mabcd]$ પ્રકારના સમતલીય ચોરસ (square planar) સંકીર્ણ માટે,ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $3$ છે.
આ સમઘટકો એક લિગેન્ડને (દા.ત.,$NH_3$) સ્થિર રાખીને અને બાકીના ત્રણ લિગેન્ડ્સને ($Br$,$Cl$,$Py$) તેની સાપેક્ષમાં $trans$ સ્થાન પર ગોઠવીને મેળવી શકાય છે.

(B) આપેલા સમઘટકો $[Co(NH_3)_5(SO_4)]Br$ અને $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ છે.
આ સંયોજનો જલીય દ્રાવણમાં અલગ-અલગ આયનો આપે છે.
$[Co(NH_3)_5(SO_4)]Br$ એ $Br^-$ આયનો આપે છે,જ્યારે $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ એ $SO_4^{2-}$ આયનો આપે છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતા,જેમાં સવર્ગ ક્ષેત્રમાં રહેલા આયનનું લિગેન્ડ સાથે વિનિમય થાય છે,તેને $Ionisation$ (આયનીકરણ) સમઘટકતા કહેવાય છે.

(B) આ સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_6][Cr(CN)_6]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં ધન આયન $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ અને ઋણ આયન $[Cr(CN)_6]^{3-}$ બંને છે.
સવર્ગ સમઘટકતા એવા સંકીર્ણોમાં જોવા મળે છે જ્યાં ધન અને ઋણ બંને સંકીર્ણ આયનો હોય અને લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી ધાતુ કેન્દ્રો વચ્ચે થઈ શકે.
તેથી,$[Cr(NH_3)_6][Co(CN)_6]$ સમઘટક શક્ય છે.
આમ,સાચો જવાબ $B$ છે.

(A) મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટકતા એ $[MA_3B_3]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં જોવા મળતી ભૌમિતિક સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે.
આ ગોઠવણીમાં,ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના મધ્યભાગ (meridian) પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$[Co(NH_3)_3Cl_3]$ એ $[MA_3B_3]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે.
તે બે ભૌમિતિક સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: ફેશિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ફેશિયલ $(fac)$ સમઘટકતા એ $[MA_3B_3]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં જોવા મળતી ભૌમિતિક સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે.
$fac$ સમઘટકમાં,ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના એક ત્રિકોણીય ફલકના ખૂણાઓ પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$[Co(NH_3)_3(NO_2)_3]$ એ $[MA_3B_3]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જ્યાં $A = NH_3$ અને $B = NO_2^-$.
તેથી,તે $fac$ (ફેશિયલ) અને $mer$ (મેરિડિયોનલ) બંને સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.

(D) ચુંબકીય સ્વભાવ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંકીર્ણમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ગણીએ છીએ:
$1$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Co^{3+}$ એ $d^6$ છે. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$2$. $[Ni(CO)_4]$ માં,$Ni$ એ $d^8 s^2$ છે. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $4s$ ના ઇલેક્ટ્રોનને $3d$ માં યુગ્મિત કરે છે. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$3$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,$Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં યુગ્મીકરણ કરે છે. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$4$. $[NiCl_4]^{2-}$ માં,$Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી યુગ્મીકરણ થતું નથી. $3d$ કક્ષકોમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.

(D) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સંમિતિનું તલ (plane of symmetry) અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી (એટલે કે,તેઓ કાયરલ હોય છે).
$1$. $[Cr(C_2O_4)_3]^{3-}$ એ $[M(AA)_3]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જે કાયરલ છે અને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$2$. $Cis-[Pt(Br)_2(en)_2]^{2+}$ એ $Cis-[M(AA)_2X_2]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જેમાં સંમિતિનું તલ હોતું નથી અને તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$3$. $[CrCl_2(NH_3)_2en]^+$ વિવિધ ભૌમિતિક સમઘટકોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,અને યોગ્ય ગોઠવણી ધરાવતો વિશિષ્ટ સમઘટક પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$4$. $[Cr(NH_3)_4SO_4]^+$ એ $[M(NH_3)_4(SO_4)]^+$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. આ સંકીર્ણમાં સંમિતિનું તલ હોય છે,તેથી તે અકાયરલ છે. તેથી,તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.