Gujarati

EAN number Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Coordination Compounds · EAN number

70+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 70 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
$Ni(CO)_4$ માં નિકલનો $EAN$ કેટલો છે?
A
$34$
B
$35$
C
$32$
D
$36$

Solution

(D) $EAN$ (Effective Atomic Number) નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$EAN = (\text{પરમાણુ ક્રમાંક} - \text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા} + 2 \times \text{સવર્ગ આંક})$
$Ni(CO)_4$ માટે:
$Ni$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 28$
$Ni$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= 0$ (કારણ કે $CO$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે)
$Ni$ નો સવર્ગ આંક $= 4$
$EAN = 28 - 0 + 2 \times 4 = 36$
2
MediumMCQ
$K_4[Fe(CN)_6]$ માં $Fe$ નો $E.A.N.$ કેટલો છે?
A
$33$
B
$35$
C
$36$
D
$26$

Solution

(C) $E.A.N.$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી નીચે મુજબ થાય છે:
$E.A.N. = \text{પરમાણુ ક્રમાંક} - \text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા} + 2 \times \text{સવર્ગ આંક}$.
$K_4[Fe(CN)_6]$ માટે:
$1.$ $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x + 6(-1) = -4$ છે,તેથી $x = +2$.
$2.$ $Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે.
$3.$ સવર્ગ આંક $6$ છે.
$E.A.N. = 26 - 2 + 2(6) = 24 + 12 = 36$.
3
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલ નથી?
A
$[PtCl_6]^{2-}$ માં $Pt$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $= 84$
B
$[Cr^{III}(NH_3)_6]^{3+}$ માટે શોષણ પીક $= 21680 \ cm^{-1}$
C
નિર્બળ લિગેન્ડ ક્ષેત્રમાં $d^2$ ની સ્ફટિક ક્ષેત્ર સ્થિરીકરણ ઉર્જા $= (-)0.8 \ \Delta_0$
D
$d^5$ કોન્ફિગરેશન માટે નિર્બળ લિગેન્ડ ક્ષેત્રનું ઉદાહરણ $= [Mn^{II}F_6]^{4-}$

Solution

(A) $EAN$ (અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક) ની ગણતરી આ રીતે કરવામાં આવે છે: $EAN = Z - \text{oxidation state} + 2 \times \text{coordination number}$.
$[PtCl_6]^{2-}$ માટે,$Pt$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z) = 78$ છે.
$Pt$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x + 6(-1) = -2$ છે,તેથી $x = +4$.
સવર્ગ આંક $6$ છે.
$EAN = 78 - 4 + 2(6) = 74 + 12 = 86$.
આપેલ વિકલ્પ $A$ માં મૂલ્ય $84$ હોવાથી,તે ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.
4
MediumMCQ
$[Ni(NH_3)_4]SO_4$ માં $Ni$ નો $E.A.N.$ કેટલો છે?
A
$34$
B
$35$
C
$36$
D
$37$

Solution

(A) સંકીર્ણ $[Ni(NH_3)_4]SO_4$ છે.
પ્રથમ,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 4(0) + (-2) = 0$,તેથી $x = +2$.
$Ni$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $28$ છે.
$E.A.N.$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ રીતે થાય છે: $E.A.N. = (\text{પરમાણુ ક્રમાંક}) - (\text{ઓક્સિડેશન આંક}) + (2 \times \text{સવર્ગ આંક})$.
$E.A.N. = 28 - 2 + (2 \times 4) = 26 + 8 = 34$.
5
MediumMCQ
સંકિર્ણ $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં કોબાલ્ટનો અસરકારક પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો છે?
A
$36$
B
$33$
C
$24$
D
$30$

Solution

(A) $EAN$ માટેનું સૂત્ર: $EAN = Z - x + 2n$,જ્યાં $Z$ એ પરમાણ્વીય ક્રમાંક છે,$x$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,અને $n$ એ સવર્ગ આંક છે.
સંકિર્ણ $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માટે:
$Co$ નો પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(Z)$ = $27$.
$Co$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(x)$: $x + 6(0) = +3 \implies x = +3$.
સવર્ગ આંક $(n)$ = $6$.
$EAN = 27 - 3 + 2(6) = 24 + 12 = 36$.
6
DifficultMCQ
પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડમાં આયર્નનો $EAN$ કેટલો છે?
A
$18$
B
$54$
C
$35$
D
$23$

Solution

(C) $EAN$ માટેનું સૂત્ર છે: $EAN = Z - \text{oxidation state} + (2 \times \text{coordination number})$.
પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ,$K_3[Fe(CN)_6]$ માં,આયર્ન $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
આયર્ન $(Fe)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $26$ છે.
$[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં $Fe$ નો સવર્ગ આંક $6$ છે.
તેથી,$EAN = 26 - 3 + (2 \times 6) = 23 + 12 = 35$.
7
MediumMCQ
તે સંકીર્ણ સંયોજન પસંદ કરો જેમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $EAN$ નિયમનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે.
A
$K_4[Fe(CN)_6]$
B
$K_3[Fe(CN)_6]$
C
$[Cr(H_2O)_6]Cl_3$
D
$[Cu(NH_3)_4]SO_4$

Solution

(A) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ મુજબ સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોય છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ માટે:
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$.
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $= +2$.
ગુમાવેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 2$.
$6$ લિગેન્ડ $(CN^-)$ દ્વારા મેળવેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 6 \times 2 = 12$.
$EAN = (26 - 2) + 12 = 36$.
$36$ એ $Krypton$ $(Kr)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક હોવાથી,તે $EAN$ નિયમનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે.
8
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો સંકીર્ણ $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી?
A
પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ
B
પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ
C
ટેટ્રા કાર્બોનાઈલ નીકલ
D
કોબાલ્ટ $(III)$ હેક્ઝાએમાઈન ક્લોરાઈડ

Solution

(B) $EAN$ (Effective Atomic Number) નિયમ મુજબ,સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા તેના પછીના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોવી જોઈએ.
$1$. પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ: $K_4[Fe(CN)_6]$. $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 26 - 2 + (6 \times 2) = 36$ (પાલન કરે છે).
$2$. પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ: $K_3[Fe(CN)_6]$. $Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 26 - 3 + (6 \times 2) = 35$ (પાલન કરતું નથી).
$3$. ટેટ્રા કાર્બોનાઈલ નીકલ: $[Ni(CO)_4]$. $Ni$ એ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 28 - 0 + (4 \times 2) = 36$ (પાલન કરે છે).
$4$. કોબાલ્ટ $(III)$ હેક્ઝાએમાઈન ક્લોરાઈડ: $[Co(NH_3)_6]Cl_3$. $Co$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 27 - 3 + (6 \times 2) = 36$ (પાલન કરે છે).
તેથી,પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી.
9
MediumMCQ
$Ni(CO)_4$ માં $Ni$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો છે?
A
$34$
B
$35$
C
$32$
D
$36$

Solution

(D) અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ નું સૂત્ર: $EAN = Z - \text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા} + 2 \times \text{સવર્ગઆંક}$.
$Ni(CO)_4$ માટે:
$Z$ ($Ni$ નો પરમાણુ ક્રમાંક) = $28$.
$Ni$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા = $0$ (કારણ કે $CO$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે).
સવર્ગઆંક = $4$.
$EAN = 28 - 0 + 2 \times 4 = 28 + 8 = 36$.
10
DifficultMCQ
નીચેના પૈકી કઈ સંકીર્ણની જોડમાં ધાતુ પરમાણુ/આયન માટે $EAN$ સમાન છે?
A
$[Ni(en)_2]^{2+}, [Sc(H_2O)_6]^{3+}$
B
$[Ni(CO)_4], [Fe(CN)_6]^{4-}$
C
$[Fe(CN)_6]^{3-}, [Co(CN)_6]^{3-}$
D
$[Ni(en)_2]^{2+}, [Fe(H_2O)_6]^{2+}$

Solution

(B) $EAN$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી આ મુજબ થાય છે: $EAN = Z - \text{oxidation state} + (2 \times \text{coordination number})$.
$[Ni(CO)_4]$ માટે: $Z=28$,$O.S.=0$,$C.N.=4$. $EAN = 28 - 0 + (2 \times 4) = 36$.
$[Fe(CN)_6]^{4-}$ માટે: $Z=26$,$O.S.=+2$,$C.N.=6$. $EAN = 26 - 2 + (2 \times 6) = 36$.
બંને સંકીર્ણનું $EAN$ $36$ હોવાથી,વિકલ્પ $B$ સાચી જોડ છે.
11
MediumMCQ
પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડમાં આયર્નનો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ ....... છે.
A
$18$
B
$54$
C
$35$
D
$23$

Solution

(C) $EAN$ માટેનું સૂત્ર: $EAN = Z - \text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા} + 2 \times \text{સવર્ગ આંક}$.
પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ,$K_3[Fe(CN)_6]$ માં,આયર્ન $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $26$ છે.
સવર્ગ આંક $6$ છે.
$EAN = 26 - 3 + (2 \times 6) = 23 + 12 = 35$.
12
MediumMCQ
$[A(NH_3)_6]Cl_3$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ $33$ છે. તો તત્વ $A$ નો પરમાણુ ક્રમાંક કેટલો હશે?
A
$23$
B
$27$
C
$24$
D
$29$

Solution

(C) અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ શોધવાનું સૂત્ર: $EAN = Z - {\text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા}} 2 \times ({\text{સવર્ગ આંક}})$.
$[A(NH_3)_6]Cl_3$ માં,$A$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $ 3$ છે અને સવર્ગ આંક $6$ છે.
આપેલ $EAN = 33$ હોવાથી: $33 = Z - 3 2(6)$.
$33 = Z - 3 12$.
$33 = Z 9$.
$Z = 33 - 9 = 24$.
13
MediumMCQ
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં $Co$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો છે?
A
$35$
B
$34$
C
$36$
D
$38$

Solution

(C) અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ માટેનું સૂત્ર:
$EAN = Z - \text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા} + 2 \times \text{સવર્ગ આંક}$
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માટે:
$1$. $Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $27$ છે.
$2$. $Co$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x + 6(0) = +3$,તેથી $x = +3$ થાય.
$3$. સવર્ગ આંક $6$ છે (કારણ કે $NH_3$ એકદંતીય લિગેન્ડ છે).
$EAN = 27 - 3 + 2(6) = 24 + 12 = 36$.
આમ,$Co$ નો $EAN$ $36$ છે.
14
AdvancedMCQ
સંકીર્ણ સંયોજનોની રેસ દરમિયાન,ફિનિશ લાઇન સંબંધિત નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલું $E.A.N.$ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે. તો નીચેનામાંથી કયો સંકીર્ણ ફિનિશ લાઇન પર હાજર છે?
A
$[Co(NO_2)_6]^{4-}$
B
$[Mn(CO)_5]$
C
$K_4[Fe(CN)_6]$
D
$Fe_3[Fe(CN)_6]_2$

Solution

(C) $E.A.N.$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ રીતે થાય છે: $E.A.N. = Z - O.S. + 2 \times C.N.$,જ્યાં $Z$ એ પરમાણુ ક્રમાંક છે,$O.S.$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે અને $C.N.$ એ સવર્ગ આંક છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ માટે:
$Fe$ માટે $Z = 26$.
$Fe$ ની $O.S. = +2$.
$Fe$ નો $C.N. = 6$.
$E.A.N. = 26 - 2 + 2(6) = 24 + 12 = 36$.
કારણ કે $36$ એ નિષ્ક્રિય વાયુ ક્રિપ્ટોન $(Kr)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક છે,તેથી આ સંકીર્ણ શરતનું પાલન કરે છે.
15
MediumMCQ
$K_4[Fe(CN)_6]$ માં $Fe$ નો $EAN$ કેટલો છે?
A
$35$
B
$37$
C
$38$
D
$36$

Solution

(D) સંકીર્ણ $K_4[Fe(CN)_6]$ છે.
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $26$ છે.
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક ગણતા: $4( 1) x 6(-1) = 0 \implies 4 x - 6 = 0 \implies x = 2$.
$Fe$ નો સવર્ગ આંક $(CN)$ $6$ છે (કારણ કે $CN^-$ એકદંતીય લિગેન્ડ છે).
$EAN$ માટેનું સૂત્ર: $EAN = Z - ({\text{ઓક્સિડેશન આંક}}) 2 \times (CN)$.
$EAN = 26 - 2 2(6) = 24 12 = 36$.
16
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સિડવિક $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી?
A
$Fe(CO)_5$
B
$[Mn(CO)_5(C_2H_4)]^{\oplus}$
C
$[Ag(NH_3)_2]^{\oplus}$
D
$[PtCl_2(NH_3)_4]^{+2}$

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ મુજબ સંકીર્ણ સંયોજનમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા તેના પછીના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોવી જોઈએ.
$1$. $Fe(CO)_5$ માટે: $EAN = 26 - 0 + 2 \times 5 = 36$ ($EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે).
$2$. $[Mn(CO)_5(C_2H_4)]^{\oplus}$ માટે: $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે. $EAN = 25 - 1 + 2 \times 5 + 2 = 36$ ($EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે).
$3$. $[Ag(NH_3)_2]^{\oplus}$ માટે: $Ag$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે. $EAN = 47 - 1 + 2 \times 2 = 50$ ($EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી,કારણ કે $50 \neq 54$).
$4$. $[PtCl_2(NH_3)_4]^{+2}$ માટે: $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે. $EAN = 78 - 4 + 2 \times 6 = 86$ ($EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે).
17
DifficultMCQ
સંકીર્ણ $[(\eta^5 - C_5H_5) Fe(CO)_2Cl]$ માં આયર્નનો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો છે?
A
$34$
B
$36$
C
$38$
D
$32$

Solution

(B) સંકીર્ણ $[(\eta^5 - C_5H_5) Fe(CO)_2Cl]$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + (-1) + 2(0) + (-1) = 0 \implies x = +2$.
$Fe^{2+}$ આયનમાં ઇલેક્ટ્રોન = $26 - 2 = 24$.
$\eta^5-C_5H_5^-$ (સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ આયન) દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોન = $6$.
$2(CO)$ લિગેન્ડ દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોન = $2 \times 2 = 4$.
$Cl^-$ લિગેન્ડ દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોન = $2$.
કુલ $EAN = 24 + 6 + 4 + 2 = 36$.
18
DifficultMCQ
સંકીર્ણ $Fe(CO)_x$ માં,$x$ નું મૂલ્ય કેટલું છે :
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) સંકીર્ણ $Fe(CO)_x$ સ્થિરતા માટે $18$-ઇલેક્ટ્રોન નિયમ (અથવા સિડવિકના $EAN$ નિયમ) ને અનુસરે છે.
સ્થિર મેટલ કાર્બોનિલ માટે,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $36$ હોવી જોઈએ ( $3d$ શ્રેણીની ધાતુઓ માટે).
$EAN$ માટેનું સૂત્ર $Z - O.S. + 2(x) = 36$ છે,જ્યાં $Z$ એ $Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(26)$ છે અને $O.S.$ એ $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા ($0$ છે).
કિંમતો મૂકતા: $26 - 0 + 2x = 36$.
$2x = 36 - 26 = 10$.
$x = 5$.
તેથી,સંકીર્ણ $Fe(CO)_5$ છે.
19
AdvancedMCQ
સંકીર્ણ સંયોજનો $K_2[Ni(CN)_4]$,$[Cu(NH_3)_4]SO_4$ અને $K_2[PtCl_6]$ માં મધ્યસ્થ ધાતુનો $EAN$ અનુક્રમે કેટલો છે?
A
$36, 35, 86$
B
$34, 35, 84$
C
$34, 35, 86$
D
$34, 36, 86$

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી નીચે મુજબ થાય છે: $EAN = Z - {\text{ઓક્સિડેશન આંક}} 2 \times ({\text{સવર્ગ આંક}})$.
$1$. $K_2[Ni(CN)_4]$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $ 2$ છે. $Z = 28$. $EAN = 28 - 2 2(4) = 26 8 = 34$.
$2$. $[Cu(NH_3)_4]SO_4$ માટે: $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $ 2$ છે. $Z = 29$. $EAN = 29 - 2 2(4) = 27 8 = 35$.
$3$. $K_2[PtCl_6]$ માટે: $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $ 4$ છે. $Z = 78$. $EAN = 78 - 4 2(6) = 74 12 = 86$.
આમ,મૂલ્યો $34, 35, 86$ છે.
20
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સંકીર્ણ સંયોજનોની જોડીમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ/આયનનો $EAN$ સમાન છે?
A
$[Cu(NH_3)_4]SO_4$ અને $K_3[Fe(CN)_6]$
B
$K_4[Fe(CN)_6]$ અને $[Co(NH_3)_6]Cl_3$
C
$K_3[Cr(C_2O_4)_3]$ અને $[Cr(NH_3)_6]Cl(NO_2)_2$
D
બધા જ

Solution

(D) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ રીતે થાય છે: $EAN = Z - {\text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા}} 2 \times {\text{સવર્ગ આંક}}$.
વિકલ્પ $A$ માટે:
$[Cu(NH_3)_4]SO_4$: $Cu$ $ 2$ છે,$CN=4$. $EAN = 29 - 2 (2 \times 4) = 35$.
$K_3[Fe(CN)_6]$: $Fe$ $ 3$ છે,$CN=6$. $EAN = 26 - 3 (2 \times 6) = 35$.
બંનેનો $EAN = 35$ છે.
વિકલ્પ $B$ માટે:
$K_4[Fe(CN)_6]$: $Fe$ $ 2$ છે,$CN=6$. $EAN = 26 - 2 (2 \times 6) = 36$.
$[Co(NH_3)_6]Cl_3$: $Co$ $ 3$ છે,$CN=6$. $EAN = 27 - 3 (2 \times 6) = 36$.
બંનેનો $EAN = 36$ છે.
વિકલ્પ $C$ માટે:
$K_3[Cr(C_2O_4)_3]$: $Cr$ $ 3$ છે,$CN=6$. $EAN = 24 - 3 (2 \times 6) = 33$.
$[Cr(NH_3)_6]Cl(NO_2)_2$: $Cr$ $ 3$ છે,$CN=6$. $EAN = 24 - 3 (2 \times 6) = 33$.
બંનેનો $EAN = 33$ છે.
આમ,બધી જ જોડીઓમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયનનો $EAN$ સમાન હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
21
DifficultMCQ
$EAN$ ના સિડગ્વિકના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતું સંકીર્ણ કયું છે?
A
પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ
B
હેક્ઝાએમાઈન કોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ
C
ટેટ્રાએમાઈન કોપર $(II)$ સલ્ફેટ
D
પોટેશિયમ ડાયક્લોરોડાયઓક્ઝેલેટો કોબાલ્ટેટ $(III)$

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નો નિયમ જણાવે છે કે સંકીર્ણમાં રહેલો ધાતુ આયન તેના પછીના નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોનિક રચના પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે ($3d$ શ્રેણીની ધાતુઓ માટે $EAN = 36$).
આપેલ સંકીર્ણો માટે $EAN$ ની ગણતરી:
$1$. $K_4[Fe(CN)_6]: EAN = 26 - 2 + (6 \times 2) = 36$
$2$. $[Co(NH_3)_6]Cl_3: EAN = 27 - 3 + (6 \times 2) = 36$
$3$. $[Cu(NH_3)_4]SO_4: EAN = 29 - 2 + (4 \times 2) = 35$
$4$. $K_3[Co(Cl)_2(C_2O_4)_2]: EAN = 27 - 3 + (2 \times 2) + (2 \times 4) = 36$
કારણ કે $[Cu(NH_3)_4]SO_4$ નો $EAN$ $35$ છે,તે $EAN$ ના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
22
AdvancedMCQ
$Fe(NO)_2(CO)_2$ અને $Co_2(CO)_8$ માં ધાતુ પરમાણુઓનો $EAN$ અનુક્રમે કેટલો છે?
A
$34, 35$
B
$34, 36$
C
$36, 36$
D
$36, 35$

Solution

(C) $EAN$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી સૂત્ર $EAN = Z - X + Y$ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $Z$ એ પરમાણુ ક્રમાંક છે,$X$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,અને $Y$ એ લિગાન્ડ્સ દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$Fe(NO)_2(CO)_2$ માટે: $Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે. $EAN = 26 - 0 + 10 = 36$.
$Co_2(CO)_8$ માટે: $Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $27$ છે. $EAN = 27 - 0 + 9 = 36$.
23
AdvancedMCQ
$EAN$ ના સિડગ્વિકના નિયમ મુજબ,મેટલ કાર્બોનિલ $Co(CO)_x$ નું સૂત્ર શું હશે?
A
$Co_2(CO)_4$
B
$Co_2(CO)_3$
C
$Co_2(CO)_8$
D
$Co_2(CO)_{10}$

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ મુજબ,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોવી જોઈએ.
$Co$ $(Z = 27)$ માટે,નજીકનો નિષ્ક્રિય વાયુ $Kr$ $(Z = 36)$ છે.
$Co_2(CO)_8$ માં,એક $Co-Co$ બંધ હોય છે.
દરેક $Co$ પરમાણુ $9$ ઇલેક્ટ્રોન (સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન) + $4$ $CO$ લિગાન્ડ્સમાંથી $8$ ઇલેક્ટ્રોન $(4 \times 2 = 8)$ + $Co-Co$ બંધમાંથી $1$ ઇલેક્ટ્રોન આપે છે.
દરેક $Co$ પરમાણુ દીઠ કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $9 + 8 + 1 = 18$ (સંયોજકતા કક્ષામાં) અથવા $27 + 8 + 1 = 36$ ($EAN$ તરીકે).
આમ,$Co_2(CO)_8$ એ $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે.
24
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંકીર્ણ સંયોજન/આયન સિડવિક $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે?
A
$K_3[Fe(CN)_6]$
B
$[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$
C
$[Fe(CO)_5]$
D
$[NiCl_4]^{2-}$

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ મુજબ,જો મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા તેના પછીના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોય,તો તે સંકીર્ણ સ્થાયી હોય છે.
$[Fe(CO)_5]$ માટે:
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$.
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $= 0$.
$5$ $CO$ લિગેન્ડ દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 5 \times 2 = 10$.
$EAN = 26 - 0 + 10 = 36$.
$36$ એ $Krypton$ $(Kr)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક હોવાથી,$[Fe(CO)_5]$ એ $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે.
25
MediumMCQ
$EAN$ ના સંદર્ભમાં અસંગત વિકલ્પ પસંદ કરો :-
A
$[Fe(CO)_5]$
B
$[Cr(CN)_6]^{-3}$
C
$[Mn_2(CO)_{10}]$
D
$[Fe(CN)_6]^{-4}$

Solution

(B) Effective Atomic Number $(EAN)$ માટેનું સૂત્ર:
$EAN = Z - \text{Oxidation State} + 2 \times \text{Coordination Number}$
$[Fe(CO)_5]$ માટે: $EAN = 26 - 0 + 2(5) = 36$
$[Cr(CN)_6]^{-3}$ માટે: $EAN = 24 - 3 + 2(6) = 33$
$[Mn_2(CO)_{10}]$ માટે: $EAN = 25 - 0 + 2(5) + 1 = 36$ ($1$ એ $Mn-Mn$ બંધમાંથી મળતા ઇલેક્ટ્રોન છે)
$[Fe(CN)_6]^{-4}$ માટે: $EAN = 26 - 2 + 2(6) = 36$
આમ,$[Cr(CN)_6]^{-3}$ અસંગત છે કારણ કે તેનો $EAN$ $33$ છે,જ્યારે અન્યનો $EAN$ $36$ છે.
26
AdvancedMCQ
પોટેશિયમ હેક્ઝાક્લોરોપ્લેટિનેટ $(IV)$ માં પ્લેટિનમનો $EAN$ કેટલો છે?
A
$46$
B
$86$
C
$36$
D
$84$

Solution

(B) પોટેશિયમ હેક્ઝાક્લોરોપ્લેટિનેટ $(IV)$ નું સૂત્ર $K_2[PtCl_6]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,$Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $ 4$ છે.
$Pt$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $78$ છે.
સવર્ગ આંક $6$ છે,તેથી $6$ લિગેન્ડ દ્વારા આપવામાં આવતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $6 \times 2 = 12$ થાય.
$EAN = Z - {\text{ઓક્સિડેશન આંક}} 2 \times ({\text{સવર્ગ આંક}})$
$EAN = 78 - 4 12 = 86$.
27
DifficultMCQ
$[Co(NH_3)_2O_2(en)Cl]$ માં કોબાલ્ટનો $EAN$ $36$ છે. તેથી,$O_2$ એ
A
ડાયોક્સાઇડ
B
સુપરઓક્સાઇડ આયન
C
પેરોક્સાઇડ આયન
D
ઓક્સાઇડ

Solution

(C) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ મુજબ થાય છે: $EAN = Z -{\text{ઓક્સિડેશન અવસ્થા}} 2 \times {\text{સવર્ગ આંક}}$.
અહીં $EAN = 36$ અને $Co$ માટે $Z = 27$ આપેલ છે.
ધારો કે $O_2$ પરનો વીજભાર $x$ છે. સંકીર્ણ પરનો કુલ વીજભાર $0$ છે.
$Co 2(NH_3) x (en) Cl = 0$
$Co 0 x 0 - 1 = 0 \Rightarrow Co = 1 - x$.
$EAN$ સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $36 = 27 - (1 - x) 2 \times 6 = 27 - 1 x 12 = 38 x$.
$36 = 38 x \Rightarrow x = -2$.
$O_2$ પરનો વીજભાર $-2$ હોવાથી,તે પેરોક્સાઇડ આયન $(O_2^{2-})$ છે.
28
DifficultMCQ
$[Mg(EDTA)]^{2-}$ માં $Mg$ નો $EAN$ ... છે.
A
$16$
B
$20$
C
$22$
D
$18$

Solution

(C) $[Mg(EDTA)]^{2-}$ માં $Mg$ નો ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$x 4(-1) = -2 \Rightarrow x = 2$.
$Mg$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $12$ છે.
$EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $EAN = Z - ({\text{ઓક્સિડેશન આંક}}) 2 \times ({\text{સવર્ગ આંક}})$.
$EDTA^{4-}$ માટે,ડેન્ટિસિટી $6$ છે,તેથી સવર્ગ આંક $6$ છે.
$EAN = 12 - 2 2 \times 6 = 10 12 = 22$.
29
MediumMCQ
કયો સંકીર્ણ સિડવિક $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે (જ્યાં $M$ નો પરમાણુ ક્રમાંક = $24$ છે)?
A
$[M(CO)_6]^-$
B
$[M(CO)_6]$
C
$[M(CO)_6]^+$
D
ઉપરના તમામ $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે

Solution

(B) સિડવિકના $EAN$ નિયમ મુજબ,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ/આયનનો ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર $(EAN)$ નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલો હોવો જોઈએ ($3d$ શ્રેણીની ધાતુઓ જેવી કે $Cr$,$Z = 24$ માટે તે $36$ છે).
સૂત્ર: $EAN = Z - O.S. + 2 \times (C.N.)$
$[M(CO)_6]$ માટે:
પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ = $24$
ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(O.S.)$ = $0$ (કારણ કે $CO$ તટસ્થ લિગાન્ડ છે)
સવર્ગ આંક $(C.N.)$ = $6$
$EAN = 24 - 0 + 2 \times 6 = 24 + 12 = 36$
$36$ એ ક્રિપ્ટોન $(Kr)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક હોવાથી,$[M(CO)_6]$ એ $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે.
30
MediumMCQ
$Fe_2(CO)_9$ માં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનો $EAN$ કેટલો થશે?
A
$35$
B
$36$
C
$37$
D
$33$

Solution

(B) $Fe_2(CO)_9$ માં,દરેક $Fe$ પરમાણુ $3$ ટર્મિનલ $CO$ લિગેન્ડ્સ,$3$ બ્રિજિંગ $CO$ લિગેન્ડ્સ અને એક $Fe-Fe$ બંધ સાથે જોડાયેલ છે.
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે.
$Fe_2(CO)_9$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$3$ ટર્મિનલ $CO$ લિગેન્ડ્સ દ્વારા આપવામાં આવતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $3 \times 2 = 6$ છે.
$3$ બ્રિજિંગ $CO$ લિગેન્ડ્સ દ્વારા આપવામાં આવતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $3 \times 1 = 3$ છે.
$Fe-Fe$ બંધમાંથી મળતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $1$ છે.
$EAN = Z - \text{ઓક્સિડેશન આંક} + \text{લિગેન્ડ્સમાંથી ઇલેક્ટ્રોન} + \text{ધાતુ-ધાતુ બંધમાંથી ઇલેક્ટ્રોન}$
$EAN = 26 - 0 + 6 + 3 + 1 = 36$.
31
AdvancedMCQ
બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણમાં,જો $NO$ ને તટસ્થ લિગેન્ડ તરીકે ગણવામાં આવે,તો $EAN$ શું થશે?
A
વધશે
B
ઘટશે
C
સમાન રહેશે
D
અનુમાન લગાવી શકાતું નથી

Solution

(A) બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ છે.
કિસ્સો $1$: જ્યારે $NO$ ને $NO^+$ ($2e^-$ દાતા) તરીકે ગણવામાં આવે:
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
$EAN = 26 - 1 + 12 = 37$.
કિસ્સો $2$: જ્યારે $NO$ ને તટસ્થ લિગેન્ડ ($NO$,$3e^-$ દાતા) તરીકે ગણવામાં આવે:
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$EAN = 26 - 0 + 10 + 3 = 39$.
આમ,$EAN$ વધે છે.
32
MediumMCQ
$[Fe(C_2O_4)_3]^{3-}$ માં $Fe$ નો $EAN$ શોધો.
A
$27$
B
$24$
C
$35$
D
$29$

Solution

(C) $E.A.N. = \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો પરમાણુ ક્રમાંક} - \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો ઓક્સિડેશન આંક} + 2 \times \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો સવર્ગ આંક.}$
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$.
$[Fe(C_2O_4)_3]^{3-}$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $= +3$ છે.
દ્વિદંતીય લિગેન્ડ $C_2O_4^{2-}$ સાથેનો સવર્ગ આંક $= 3 \times 2 = 6$ છે.
$E.A.N. = 26 - 3 + 2 \times 6 = 23 + 12 = 35$.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
33
MediumMCQ
સંકીર્ણ $[Fe(C_2O_4)_3]^{3-}$ નો $EAN$ કેટલો છે?
A
$27$
B
$24$
C
$35$
D
$29$

Solution

(C) $E.A.N. = \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો પરમાણુ ક્રમાંક} - \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો ઓક્સિડેશન આંક} + 2 \times \text{કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો સવર્ગ આંક}$.
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$.
આપેલ સંયોજન $[Fe(C_2O_4)_3]^{3-}$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $= +3$ છે.
દ્વિદંતીય લિગેન્ડ $C_2O_4^{2-}$ સાથે $Fe$ નો સવર્ગ આંક $= 3 \times 2 = 6$ છે.
$E.A.N. = 26 - 3 + 2 \times 6 = 23 + 12 = 35$.
34
MediumMCQ
$Co(CO)_4$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ $35$ છે અને તેથી તે ઓછું સ્થાયી છે. તે નીચેનામાંથી શેના દ્વારા સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે?
A
$Co$ નું ઓક્સિડેશન
B
$Co$ નું રિડક્શન
C
ડાયમરાઇઝેશન (દ્વિલકીકરણ)
D
$(b)$ અને $(c)$ બંને

Solution

(D) $Co(CO)_4$ નો $EAN$ આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $27 + (4 \times 2) = 35$
$35 \neq 36$ હોવાથી,તે સિડવિકના $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી.
તે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને ($Co$ નું રિડક્શન) $[Co(CO)_4]^-$ બનાવીને અથવા ડાયમરાઇઝેશન દ્વારા $Co_2(CO)_8$ બનાવીને સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે,જ્યાં દરેક $Co$ પરમાણુ $36$ નો $EAN$ પ્રાપ્ત કરે છે.
35
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડીમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનો $EAN$ સમાન નથી?
A
$[Fe(CN)_6]^{3-}$ અને $[Fe(NH_3)_6]^{3+}$
B
$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ અને $[Cr(CN)_6]^{3-}$
C
$[FeF_6]^{3-}$ અને $[Fe(CN)_6]^{3-}$
D
$[Ni(CO)_4]$ અને $[Ni(CN)_4]^{2-}$

Solution

(D) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી આ મુજબ થાય છે: $EAN = Z - X + Y$,જ્યાં $Z$ એ પરમાણુ ક્રમાંક છે,$X$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,અને $Y$ એ લિગાન્ડ દ્વારા દાન કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
વિકલ્પ $D$ માટે:
$[Ni(CO)_4]$ માટે: $Z=28, X=0, Y=4 \times 2 = 8$. $EAN = 28 - 0 + 8 = 36$.
$[Ni(CN)_4]^{2-}$ માટે: $Z=28, X=2, Y=4 \times 2 = 8$. $EAN = 28 - 2 + 8 = 34$.
આમ,$36 \neq 34$ હોવાથી,$EAN$ મૂલ્યો સમાન નથી.
36
AdvancedMCQ
જો બિન-ચેલેટિંગ સંકીર્ણ (non-chelating complex) માં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $M^{2+}$ નો $E.A.N.$ $36$ હોય અને ધાતુ $M$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ હોય,તો આ સંકીર્ણમાં મોનોડેન્ટેટ લિગાન્ડની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$5$
B
$4$
C
$6$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) $E.A.N.$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ની ગણતરી નીચેના સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $E.A.N. = Z - \text{oxidation state} + 2 \times (\text{coordination number})$.
આપેલ છે: $E.A.N. = 36$,$Z = 26$,અને $M^{2+}$ નો ઓક્સિડેશન આંક = $2$.
ધારો કે $n$ એ મોનોડેન્ટેટ લિગાન્ડની સંખ્યા છે,જે સવર્ગ આંક (coordination number) જેટલી હોય છે.
કિંમતો મૂકતા: $36 = 26 - 2 + 2n$.
$36 = 24 + 2n$.
$12 = 2n$.
$n = 6$.
આમ,મોનોડેન્ટેટ લિગાન્ડની સંખ્યા $6$ છે.
37
AdvancedMCQ
નીચેના સંકીર્ણ સંયોજનો માટે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો જે સિડવિક $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે $(F)$ અને પાલન કરતા નથી $(NF)$:
$I. [(Ph_3P)_2PdCl_2PdCl_2]$
$II. [NiBrCl(en)]$
$III. Na_4[Fe(CN)_5NOS]$
$IV. Cr(CO)_3(NO)_2$
$I-II-III-IV$
A
$NF-NF-NF-NF$
B
$F-F-NF-F$
C
$NF-NF-F-F$
D
$NF-NF-F-NF$

Solution

(C) $I. [(Ph_3P)_2PdCl_2PdCl_2]$: $Pd$ પરમાણુ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 46 - 2 + (4 \times 2) = 52 \neq 54$ ($Xe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક). તેથી,તે $NF$ છે.
$II. [NiBrCl(en)]$: $Ni$ પરમાણુ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 28 - 2 + (4 \times 2) = 34 \neq 36$ ($Kr$ નો પરમાણુ ક્રમાંક). તેથી,તે $NF$ છે.
$III. Na_4[Fe(CN)_5NOS]$: $Fe$ પરમાણુ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 26 - 2 + (5 \times 2) + 2 = 36 = [Kr]$. તેથી,તે $F$ છે.
$IV. Cr(CO)_3(NO)_2$: $Cr$ પરમાણુ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $EAN = 24 - 0 + (3 \times 2) + (3 \times 2) = 36 = [Kr]$. તેથી,તે $F$ છે.
તેથી,ક્રમ $NF-NF-F-F$ છે.
38
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સ્પીસીઝ રિડક્શનકર્તા (reducing agent) તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$[Co(CO)_4]^-$
B
$Cr(CO)_6$
C
$Mn(CO)_5$
D
$[Mn(CO)_6]^+$

Solution

(C) ધાતુ કાર્બોનિલની સ્થિરતા સામાન્ય રીતે $18$-ઇલેક્ટ્રોન નિયમ અથવા $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ દ્વારા નક્કી થાય છે,જે મુજબ સંકીર્ણ ત્યારે સૌથી વધુ સ્થિર હોય છે જ્યારે કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુની ઇલેક્ટ્રોન રચના ($Mn$ શ્રેણી માટે $36$) જેટલી હોય.
$1$. $[Mn(CO)_6]^+$ માટે,$EAN = 25 - 1 + (6 \times 2) = 36$,જે સ્થિર છે.
$2$. $[Mn(CO)_6]$ માટે,$EAN = 25 + 12 = 37$ છે. આ સ્પીસીઝમાં સ્થિર $36$-ઇલેક્ટ્રોન રચનાની તુલનામાં એક વધારાનો ઇલેક્ટ્રોન છે.
$3$. તેથી,$[Mn(CO)_6]$ સ્થિર $36$-ઇલેક્ટ્રોન રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું વલણ ધરાવે છે: $[Mn(CO)_6] \rightarrow [Mn(CO)_6]^+ + e^-$.
$4$. તે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
39
MediumMCQ
$Co_2(CO)_8$ માં $Co$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો થશે?
A
$34$
B
$35$
C
$36$
D
$37$

Solution

(D) $EAN$ ની ગણતરી સૂત્ર $EAN = Z - O.S. + 2 \times C.N.$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $Z$ એ પરમાણુ ક્રમાંક છે,$O.S.$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,અને $C.N.$ એ સવર્ગ આંક છે.
$Co_2(CO)_8$ માં,સંકીર્ણ $Co-Co$ બંધ ધરાવે છે.
દરેક $Co$ પરમાણુ $3$ ટર્મિનલ $CO$ સમૂહો,$1$ બ્રિજિંગ $CO$ સમૂહ અને $1$ $Co$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે.
આમ,દરેક $Co$ નો સવર્ગ આંક $(C.N.)$ $3 + 1 + 1 = 5$ છે.
$Co_2(CO)_8$ માં $Co$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(O.S.)$ $0$ છે.
$Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $27$ છે.
$EAN = 27 - 0 + 2 \times 5 = 27 + 10 = 37$.
40
DifficultMCQ
$Co(CO)_4$ નો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ $35$ છે,તેથી તે ઓછું સ્થાયી છે. તે નીચેનામાંથી કઈ રીતે સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે?
A
$Co$ નું ઓક્સિડેશન
B
$Co$ નું રિડક્શન
C
ડાયમરાઈઝેશન (દ્વિ-અણુ બનવું)
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) $Co(CO)_4$ માં $Co$ નો $EAN$ $27 + 8 - 0 = 35$ છે.
સ્થાયી $36$ ઇલેક્ટ્રોન રચના (ક્રિપ્ટોન કોર) પ્રાપ્ત કરવા માટે,તે કાં તો એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને $[Co(CO)_4]^-$ (રિડક્શન) બનાવે છે અથવા ડાયમરાઈઝેશન દ્વારા $Co_2(CO)_8$ બનાવે છે,જ્યાં દરેક $Co$ પરમાણુ એક ઇલેક્ટ્રોન શેર કરે છે,જે અસરકારક રીતે પ્રતિ $Co$ પરમાણુ $36$ ઇલેક્ટ્રોન સુધી પહોંચે છે.
આમ,રિડક્શન અને ડાયમરાઈઝેશન બંને સ્થિરતા મેળવવાના માર્ગો છે.
41
MediumMCQ
બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણમાં આયર્નનો અસરકારક પરમાણુ ક્રમાંક $(EAN)$ કેટલો છે?
A
$35$
B
$36$
C
$37$
D
$34$

Solution

(C) બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ છે,જેમાં $[Fe(H_2O)_5(NO)]^{2+}$ આયન હોય છે.
આ સંકીર્ણમાં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે (કારણ કે $H_2O$ તટસ્થ છે અને $NO$ એ $NO^+$ તરીકે વર્તે છે).
$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે.
$Fe^+$ માં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $26 - 1 = 25$ છે.
સંકીર્ણમાં $5$ $H_2O$ લિગેન્ડ ($5 \times 2 = 10$ ઇલેક્ટ્રોન) અને $1$ $NO^+$ લિગેન્ડ ($2$ ઇલેક્ટ્રોન) છે.
$EAN = 25 + 10 + 2 = 37$.
42
DifficultMCQ
$[Ni(CO)_4]$ માં $Ni$ નો $EAN$ .... થશે.
A
$36$
B
$38$
C
$28$
D
$54$

Solution

(A) $EAN$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી નીચેના સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $EAN = Z - ON + 2 \times CN$,જ્યાં $Z$ એ પરમાણુ ક્રમાંક છે,$ON$ એ ઓક્સિડેશન આંક છે અને $CN$ એ સવર્ગ આંક છે.
$[Ni(CO)_4]$ માટે:
$Ni$ નો $Z = 28$.
$Ni$ નો $ON = 0$ (કારણ કે $CO$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે).
$CN = 4$ ($4$ $CO$ લિગેન્ડ છે).
$EAN = 28 - 0 + 2 \times 4 = 28 + 8 = 36$.
43
DifficultMCQ
પોટેશિયમ હેકઝાક્લોરો પ્લેટિનેટ $(IV)$ માં પ્લેટિનમનો $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) ગણો.
A
$46$
B
$86$
C
$36$
D
$84$

Solution

(B) પોટેશિયમ હેકઝાક્લોરો પ્લેટિનેટ $(IV)$ નું રાસાયણિક સૂત્ર $K_2[PtCl_6]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{4 }$ છે.
$Pt$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $78$ છે.
$Pt^{4 }$ માં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $78 - 4 = 74$ છે.
$Cl^-$ લિગેન્ડ એકદંતીય લિગેન્ડ છે,અને આવા $6$ લિગેન્ડ છે.
દરેક $Cl^-$ લિગેન્ડ મધ્યસ્થ ધાતુ આયનને $2$ ઇલેક્ટ્રોન આપે છે.
$6$ $Cl^-$ લિગેન્ડ દ્વારા આપવામાં આવેલા કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $6 \times 2 = 12$.
$EAN = ({\text{ધાતુ આયનમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા}}) ({\text{લિગેન્ડ દ્વારા આપવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા}})$.
$EAN = 74 12 = 86$.
44
DifficultMCQ
નીચેના પૈકી કયું સંકીર્ણ $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી?
A
$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$
B
$[Zn(OH)_4]^{2-}$
C
$[HgI_4]^{2-}$
D
$[Fe(CO)_5]$

Solution

(A) $EAN$ (Effective Atomic Number) નિયમ મુજબ,સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોવી જોઈએ.
$1$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માટે: $Cu$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 29$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= +2$. $Cu^{2+}$ માં ઇલેક્ટ્રોન $= 27$. $4 \ NH_3$ લિગેન્ડ દ્વારા મળતા ઇલેક્ટ્રોન $= 4 \times 2 = 8$. $EAN = 27 + 8 = 35$. જે $36$ (ક્રિપ્ટોન) જેટલું નથી.
$2$. $[Zn(OH)_4]^{2-}$ માટે: $Zn$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 30$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= +2$. $Zn^{2+}$ માં ઇલેક્ટ્રોન $= 28$. $4 \ OH^-$ લિગેન્ડ દ્વારા મળતા ઇલેક્ટ્રોન $= 4 \times 2 = 8$. $EAN = 28 + 8 = 36$.
$3$. $[HgI_4]^{2-}$ માટે: $Hg$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 80$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= +2$. $Hg^{2+}$ માં ઇલેક્ટ્રોન $= 78$. $4 \ I^-$ લિગેન્ડ દ્વારા મળતા ઇલેક્ટ્રોન $= 4 \times 2 = 8$. $EAN = 78 + 8 = 86$ (રેડોન).
$4$. $[Fe(CO)_5]$ માટે: $Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= 0$. $Fe$ માં ઇલેક્ટ્રોન $= 26$. $5 \ CO$ લિગેન્ડ દ્વારા મળતા ઇલેક્ટ્રોન $= 5 \times 2 = 10$. $EAN = 26 + 10 = 36$ (ક્રિપ્ટોન).
આમ,$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ એ $EAN$ નિયમનું પાલન કરતું નથી.
45
DifficultMCQ
નીચેના પૈકી કયું સંકીર્ણ $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે?
A
$[Fe(CO)_5]$
B
$[Ni(CO)_4]$
C
$K_4[Fe(CN)_6]$
D
આપેલ તમામ

Solution

(D) $EAN$ (ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર) નિયમ મુજબ,સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની આસપાસના કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોય છે.
$[Fe(CO)_5]$ માટે: $Z = 26$,$O.S. = 0$,$CN = 5$. $EAN = 26 - 0 + (5 \times 2) = 36$ (ક્રિપ્ટોન).
$[Ni(CO)_4]$ માટે: $Z = 28$,$O.S. = 0$,$CN = 4$. $EAN = 28 - 0 + (4 \times 2) = 36$ (ક્રિપ્ટોન).
$K_4[Fe(CN)_6]$ માટે: $Z = 26$,$O.S. = +2$,$CN = 6$. $EAN = 26 - 2 + (6 \times 2) = 36$ (ક્રિપ્ટોન).
આમ,બધા જ સંકીર્ણો $EAN$ નિયમનું પાલન કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
46
DifficultMCQ
$[Cr(SCN)_6]^{3-}$ માં $Cr$ નો $EAN$ કેટલો થશે?
A
$35$
B
$33$
C
$34$
D
$37$

Solution

(B) $EAN$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી નીચેના સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $EAN = Z - x + 2n$,જ્યાં $Z$ એ મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનો પરમાણુ ક્રમાંક છે,$x$ એ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે અને $n$ એ સવર્ગ આંક છે.
$[Cr(SCN)_6]^{3-}$ માટે:
$Cr$ નો $Z = 24$.
ધારો કે $Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે. $SCN^-$ નો વીજભાર $-1$ હોવાથી,$x + 6(-1) = -3$,તેથી $x = +3$.
સવર્ગ આંક $n = 6$.
$EAN = 24 - 3 + 2(6) = 21 + 12 = 33$.
47
DifficultMCQ
ધાતુ-લિગેન્ડ બંધ ............ પ્રકારનો હોય તો અસરકારક પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(EAN)$ નિયમ લાગુ પડવાની શક્યતા ઓછી છે.
A
ખૂબ નિર્બળ
B
સહસંયોજક વલણ ધરાવતો
C
વધુ પ્રમાણમાં આયનીય લક્ષણ ધરાવતો
D
આમાંથી કોઈ નહીં
48
Difficult
$a$. નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો:
$i$. પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીના કયા તત્વની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ છે?
$ii$. પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીના કયા તત્વની ત્રીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ છે?
$iii$. પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીના કયા તત્વની પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી છે?
$b$. ધાતુને ઓળખો અને તમારા જવાબનું સમર્થન કરો:
$i$. કાર્બોનિલ $M(CO)_5$
$ii$. $MO_3F$

Solution

(A) . $i$. $Cu$. $Cu$ માં,બીજો ઇલેક્ટ્રોન $3d^{10}$ કોન્ફિગરેશનમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે,જે અત્યંત સ્થાયી છે.
$ii$. $Zn$. ત્રીજો ઇલેક્ટ્રોન $d^{10}$ કોન્ફિગરેશનમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે,જે અત્યંત સ્થાયી છે.
$iii$. $Zn$. ઝિંકમાં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે અને તેથી તે મજબૂત ધાત્વિક બંધ બનાવી શકતું નથી.
$b$. $i$. $Fe(CO)_5$. ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર $(EAN)$ ના નિયમ મુજબ,$EAN = Z - \text{ગુમાવેલા ઇલેક્ટ્રોન} + \text{મેળવેલા ઇલેક્ટ્રોન}$.
$EAN = 26 - 0 + (5 \times 2) = 36$.
$ii$. $MnO_3F$. $Mn$ એ $(+7)$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
49
MediumMCQ
$V(CO)_6$,$Cr(CO)_5$,$Cu(CO)_3$,$Mn(CO)_5$,$Fe(CO)_5$,$[Co(CO)_3]^{3-}$,$[Cr(CO)_4]^{4-}$,અને $Ir(CO)_3$ માંથી,$Ni(CO)_4$ સાથે આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક હોય તેવી સ્પીસીઝની કુલ સંખ્યા કેટલી છે? [આપેલ પરમાણુ ક્રમાંક : $V=23$,$Cr=24$,$Mn=25$,$Fe=26$,$Co=27$,$Ni=28$,$Cu=29$,$Ir=77$ ]
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) $Ni(CO)_4$ સાથે આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક થવા માટે,સ્પીસીઝનો ઇફેક્ટિવ એટોમિક નંબર $(EAN)$ સમાન હોવો જોઈએ.
$Ni(CO)_4$ નો $EAN = 28 + 4 \times 2 = 36$.
આપેલ સ્પીસીઝ માટે $EAN$ ની ગણતરી:
$1. V(CO)_6 = 23 + 6 \times 2 = 35$
$2. Cr(CO)_5 = 24 + 5 \times 2 = 34$
$3. Cu(CO)_3 = 29 + 3 \times 2 = 35$
$4. Mn(CO)_5 = 25 + 5 \times 2 = 35$
$5. Fe(CO)_5 = 26 + 5 \times 2 = 36$ (સમાન છે)
$6. [Co(CO)_3]^{3-} = 27 + 3 + 3 \times 2 = 36$ (સમાન છે)
$7. [Cr(CO)_4]^{4-} = 24 + 4 + 4 \times 2 = 36$ (સમાન છે)
$8. Ir(CO)_3 = 77 + 3 \times 2 = 83$
$EAN = 36$ ધરાવતી સ્પીસીઝ $Fe(CO)_5$,$[Co(CO)_3]^{3-}$,અને $[Cr(CO)_4]^{4-}$ છે.
આમ,$Ni(CO)_4$ સાથે આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક હોય તેવી કુલ સ્પીસીઝની સંખ્યા $3$ છે.
50
EasyMCQ
$[Co(NH_3)_x]Cl_3$ નો $EAN$ $36$ છે. '$x$' નું મૂલ્ય શું છે $:-$
A
$1$
B
$4$
C
$6$
D
$5$

Solution

(C) $EAN$ (Effective Atomic Number) ની ગણતરી નીચેના સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે: $EAN = Z - \text{Oxidation State} + 2 \times (\text{Coordination Number})$.
$[Co(NH_3)_x]Cl_3$ માટે,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે (કારણ કે $Cl$ $-1$ છે અને $NH_3$ તટસ્થ છે).
$Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $27$ છે.
સવર્ગ આંક (Coordination Number) $x$ છે.
આપેલ $EAN = 36$ હોવાથી: $36 = 27 - 3 + 2x$.
$36 = 24 + 2x$.
$2x = 12$.
$x = 6$.

Coordination Compounds — EAN number · Frequently Asked Questions

1Are these Coordination Compounds questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Coordination Compounds Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.