Application of Co-ordination compounds Questions in Gujarati

(D) ફોટોગ્રાફીમાં,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$,જેને સામાન્ય રીતે 'હાયપો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ ફિક્સિંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મમાંથી અવિઘટિત સિલ્વર બ્રોમાઇડ $(AgBr)$ ને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na_3[Ag(S_2O_3)_2]$ બનાવીને દૂર કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $AgBr(s) + 2Na_2S_2O_3(aq) \rightarrow Na_3[Ag(S_2O_3)_2](aq) + NaBr(aq)$.

(D) પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ ની સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને પાણી $(H_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$K_4[Fe(CN)_6] + 6H_2SO_4 + 6H_2O \rightarrow 2K_2SO_4 + FeSO_4 + 3(NH_4)_2SO_4 + 6CO$
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્પન્ન થતો વાયુ કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ છે.

(C) ફોટોગ્રાફીમાં,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ (હાયપો) નો ઉપયોગ ફિક્સિંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ પર રહેલા અવિઘટિત સિલ્વર બ્રોમાઈડ $(AgBr)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,સોડિયમ ડાયથાયોસલ્ફેટોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$AgBr + 2Na_2S_2O_3 \to Na_3[Ag(S_2O_3)_2] + NaBr$

(C) ફોટોગ્રાફીમાં,હાયપો $(Na_2S_2O_3)$ નો ઉપયોગ ફિક્સિંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ પર હાજર અવિઘટિત સિલ્વર બ્રોમાઈડ $(AgBr)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ડાયથિયોસલ્ફેટોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ નામનું દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$AgBr + 2Na_2S_2O_3 \to Na_3[Ag(S_2O_3)_2] + NaBr$
આ પ્રક્રિયા ફિલ્મમાંથી અપ્રકાશિત $AgBr$ ને દૂર કરે છે,જેનાથી છબી કાયમી બને છે.

(C) ફોટોગ્રાફીમાં,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3 \cdot 5H_2O)$,જેને સામાન્ય રીતે 'હાયપો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ ફિક્સિંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મમાંથી અપ્રકાશિત સિલ્વર બ્રોમાઈડ $(AgBr)$ ને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,સોડિયમ ડાયથાયોસલ્ફેટોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ બનાવીને ઓગાળી નાખે છે,જેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$AgBr(s) + 2Na_2S_2O_3(aq) \rightarrow Na_3[Ag(S_2O_3)_2](aq) + NaBr(aq)$.
તેથી,તેનો ઉપયોગ તેના સંકીર્ણ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે થાય છે.

(B) એસિટિક એસિડની હાજરીમાં કોપર ક્ષારની પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઇડ સાથેની પ્રતિક્રિયા $Cu^{2+}$ આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
$2Cu^{2+} + [Fe(CN)_6]^{4-} \to Cu_2[Fe(CN)_6] \downarrow \text{ (ચોકલેટી રંગના અવક્ષેપ)}$
બનતું સંયોજન કોપર$(II)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$ છે,જેને સામાન્ય રીતે કોપર ફેરોસાયનાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $FeCl_3$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા $Fe^{3+}$ આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $Fe^{3+} + K_4[Fe(CN)_6] \to KFe[Fe(CN)_6] + 3K^+$.
બનતી નીપજ $KFe[Fe(CN)_6]$ છે,જેને સામાન્ય રીતે $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ (પ્રશિયન બ્લુ) અથવા $Fe^{3+}$ ફેરી-ફેરોસાયનાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ અને પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયાને પરિણામે ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ બને છે,જેને પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$4FeCl_3 + 3K_4[Fe(CN)_6] \to Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12KCl$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) દ્રાવણમાં $Ni^{2+}$ આયનો હોવા જોઈએ.
જ્યારે $Ni^{2+}$ એમોનિયાયુક્ત દ્રાવણમાં ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $[Ni(DMG)_2]$ નામનું સ્થાયી,ગુલાબી-લાલ રંગનું સંકીર્ણ બનાવે છે.

(B) હિમોગ્લોબિન એ રક્તકણોમાં રહેલું પ્રોટીન છે જે ઓક્સિજનનું વહન કરે છે. ઓક્સિજનને અસરકારક રીતે જોડવા માટે હિમોગ્લોબિનના હિમ ગ્રુપના કેન્દ્રમાં રહેલો આયર્ન પરમાણુ ફેરસ અવસ્થા $(Fe^{2+})$ માં હોવો આવશ્યક છે. જો આયર્નનું ઓક્સિડેશન થઈને તે ફેરિક અવસ્થા $(Fe^{3+})$ માં ફેરવાય,તો તે મેથેમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ઓક્સિજન સાથે જોડાઈ શકતું નથી.

(D) $II A$ સમૂહના અવક્ષેપ (સલ્ફાઈડ) મંદ $HNO_3$ માં ઓગળીને ધાતુના નાઈટ્રેટ બનાવે છે.
જ્યારે $Cu^{2+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં $NH_4OH$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ઘેરો વાદળી રંગનો સંકીર્ણ,ટેટ્રાએમાઈનકોપર$(II)$ આયન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Cu^{2+} + 4NH_4OH \to [Cu(NH_3)_4]^{2+} + 4H_2O$.
ઘેરો વાદળી રંગ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણની લાક્ષણિકતા છે.

(C) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ અને સલ્ફાઈડ આયનો વચ્ચેની પ્રક્રિયા આલ્કલાઇન માધ્યમમાં નીચે મુજબ છે: $Na_2S + Na_2[Fe(CN)_5(NO)] \to Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$.
બનતું સંકીર્ણ,$Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$,સોડિયમ થાયોનાઈટ્રોપ્રસાઈડ તરીકે ઓળખાય છે,જે લાક્ષણિક $violet$ અથવા $purple$ રંગ દર્શાવે છે.

(C) $Vitamin \ B_{12}$,જેને સાયનોકોબાલામિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક જટિલ સંકલન સંયોજન છે.
$Vitamin \ B_{12}$ ની રચનામાં હાજર કેન્દ્રીય ધાતુ આયન $Cobalt$ $(Co^{3+})$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) . ઇમેજને કાયમી બનાવવા માટે,ડેવલપ કરેલી ફિલ્મની સપાટી પરથી અપરિવર્તિત સિલ્વર બ્રોમાઇડને દૂર કરવું જરૂરી છે. આ પ્રક્રિયાને ઇમેજનું ફિક્સિંગ કહેવામાં આવે છે. ફિક્સિંગ ડેવલપ કરેલી ફિલ્મ અથવા પ્લેટને સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ (હાયપો) ના દ્રાવણમાં ડુબાડીને કરવામાં આવે છે. હાયપોનું દ્રાવણ અપરિવર્તિત સિલ્વર બ્રોમાઇડને સંકીર્ણ બનાવીને ઓગાળી દે છે: $AgBr + 2Na_2S_2O_3 \to Na_3[Ag(S_2O_3)_2] + NaBr$. આમ,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ કોમ્પ્લેક્સિંગ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) પ્રશિયન બ્લુનું નિર્માણ ત્યારે થાય છે જ્યારે $Fe^{3+}$ આયનો પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ,$K_4[Fe(CN)_6]$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $4Fe^{3+} + 3[Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3$.
આ સંકીર્ણ,$Fe_4[Fe(CN)_6]_3$,ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ અથવા પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખાય છે.

(D) રુધિર હિમોગ્લોબિન એ રક્તકણોમાં રહેલું પ્રોટીન છે જે સમગ્ર શરીરમાં ઓક્સિજનનું વહન કરે છે.
તેના હિમ ગ્રુપમાં મધ્યસ્થ પરમાણુ તરીકે $Fe$ (આયર્ન) ધાતુ હોય છે.

(A) $CuSO_4$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2CuSO_4 + K_4[Fe(CN)_6] \to Cu_2[Fe(CN)_6] + 2K_2SO_4$
આમ,બનતી નીપજ $Cu_2[Fe(CN)_6]$ છે.

(B) ટર્નબલ બ્લુ એ $Fe_3[Fe(CN)_6]_2$ છે,જેને રાસાયણિક રીતે ફેરસ ફેરિસાયનાઇડ,$Fe^{II}_3[Fe^{III}(CN)_6]_2$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ટેટ્રામિન કોપર$(II)$ સલ્ફેટનું રાસાયણિક સૂત્ર $[Cu(NH_3)_4]SO_4 \cdot H_2O$ છે.
આ સંકીર્ણ સંયોજન તેના ઘેરા વાદળી રંગ માટે જાણીતું છે,જે $Cu^{2+}$ આયનમાં $d-d$ સંક્રમણને કારણે જોવા મળે છે.

(D) જ્યારે પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ ને ફેરિક ક્ષાર (દા.ત.,$FeCl_3$) માં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખાતો ઘેરો વાદળી અવક્ષેપ બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$3 K_4[Fe(CN)_6] + 4 FeCl_3 \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12 KCl$
સંયોજન $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ એ ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ છે,જે પ્રશિયન બ્લુ રંગ માટે જવાબદાર છે.

(B) પ્રશિયન બ્લુનું નિર્માણ ત્યારે થાય છે જ્યારે $Fe^{3+}$ આયનો પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ,$K_4[Fe(CN)_6]$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$Fe_2(SO_4)_3 \to 2Fe^{3+} + 3SO_4^{2-}$
$3K_4[Fe(CN)_6] + 4Fe^{3+} \to Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12K^+$
$Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ એ પ્રશિયન બ્લુનું રાસાયણિક સૂત્ર છે.

(A) સિલ્વર સલ્ફાઇડ $(Ag_2S)$ નું સોડિયમ સાયનાઇડ $(NaCN)$ ના દ્રાવણમાં ઓગળવું એ સિલ્વરના નિષ્કર્ષણ (મેકઆર્થર-ફોરેસ્ટ પ્રક્રિયા) માં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ag_2S + 4NaCN \rightleftharpoons 2Na[Ag(CN)_2] + Na_2S$.
આમ,બનતો સંકીર્ણ સોડિયમ ડાયસાયનોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ છે,જે $Na[Ag(CN)_2]$ છે.

(B) $cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$ સંકીર્ણ,જે સામાન્ય રીતે સિસ્પ્લેટિન તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ કીમોથેરાપીમાં કેન્સર વિરોધી એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે કેન્સરના કોષોના $DNA$ સાથે જોડાઈને કામ કરે છે,જે તેમના પ્રતિકૃતિને અટકાવે છે અને કોષના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.

(D) $Wilkinson's$ ઉદ્દીપક $[RhCl(PPh_3)_3]$ નો ઉપયોગ આલ્કીન્સના સમાંગ હાઈડ્રોજનેશન માટે થાય છે.

(D) $Ni^{2+}$ અને ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નિકલ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ સંકીર્ણ બનાવે છે,જે તેજસ્વી લાલ અવક્ષેપ છે.
આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે એમોનિયાયુક્ત માધ્યમમાં કરવામાં આવે છે,જે $9-11$ ની આલ્કલાઇન $pH$ રેન્જ પ્રદાન કરે છે.
આ $pH$ રેન્જમાં,$DMG$ લિગાન્ડનું ડિપ્રોટોનેશન થાય છે,જે તેને $Ni^{2+}$ આયન સાથે અસરકારક રીતે જોડાવા દે છે.

(A) $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ નો $cis$-આઈસોમર,જેને સામાન્ય રીતે સિસ્પ્લેટિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના જીવલેણ ગાંઠોની સારવાર માટે કેન્સર વિરોધી દવા તરીકે થાય છે.
જ્યારે તેને રુધિરપ્રવાહમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે વધુ સક્રિય $Cl$ સમૂહો દૂર થાય છે,જેથી $Pt$ પરમાણુ ગ્વાનોસિન ($DNA$ નો એક ભાગ) માં રહેલા $N$ પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
આ અણુ બે અલગ-અલગ ગ્વાનોસિન એકમો સાથે જોડાઈ શકે છે અને તેમની વચ્ચે સેતુ બનાવીને $DNA$ ના સામાન્ય પ્રજનનને અવરોધે છે.

(C) ક્લોરોફિલમાં તેના કેન્દ્રીય ધાતુ આયન તરીકે મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ હોય છે.
તે પોર્ફિરિનનું વ્યુત્પન્ન છે જેમાં મેગ્નેશિયમ આયન પોર્ફિરિન વલયના ચાર નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.

(B) $FeCl_3$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા $Fe^{3+}$ આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $4FeCl_3 + 3K_4[Fe(CN)_6] \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12KCl$.
નિપજ $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ ને ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેને પ્રશિયન બ્લુ પણ કહેવાય છે.

(B) હિમોગ્લોબિન એ કરોડરજ્જુ ધરાવતા પ્રાણીઓના રક્તમાં ઓક્સિજનના વહન માટે જવાબદાર લાલ રંગનું પ્રોટીન છે.
તે ગ્લોબિન નામના પ્રોટીન અને હિમ નામના નોન-પ્રોટીન ભાગનું બનેલું છે.
હિમ ગ્રુપ એ પોર્ફિરિન રિંગ છે જેમાં કેન્દ્રમાં $Fe^{2+}$ (ફેરસ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં આયર્ન પરમાણુ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) હિમોગ્લોબિન એ પૃષ્ઠવંશીઓના રક્તકણોમાં જોવા મળતું લાલ રંજકદ્રવ્ય છે.
તે ગ્લોબિન નામનું પ્રોટીન અને હિમ નામનો પ્રોસ્થેટિક સમૂહ ધરાવતું સંયુગ્મી પ્રોટીન છે.
હિમ સમૂહ એ પોર્ફિરિન વલય સાથે જોડાયેલ $Fe^{2+}$ (ફેરસ) આયનનું સંકીર્ણ છે.
તેથી,સાચો આયન $Fe^{2+}$ છે.

(B) જ્યારે ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેઓ ઘેરા વાદળી રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે જેને પર્સિયન બ્લુ કહેવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$4Fe^{3+} + 3[Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3$.
આમ,પર્સિયન બ્લુ રંગ માટે જવાબદાર સંયોજન $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે.

(B) કોપરના ક્ષાર (દા.ત.,$CuSO_4$) અને પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ વચ્ચે એસિટિક એસિડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થતાં કોપર ફેરોસાયનાઈડ $(Cu_2[Fe(CN)_6])$ બને છે.
આ સંયોજન ચોકલેટ જેવા કથ્થઈ રંગના અવક્ષેપ તરીકે જોવા મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2Cu^{2+} + [Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow Cu_2[Fe(CN)_6] \downarrow$ (ચોકલેટ-કથ્થઈ).

(C) વિલ્કીન્સન ઉદ્દીપક $Rh$ (રોડિયમ) ધાતુ ધરાવે છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $[(Ph_3P)_3RhCl]$ છે.
તેનો ઉપયોગ આલ્કીનના હાઇડ્રોજીનેશનમાં સમાંગ ઉદ્દીપક તરીકે થાય છે.

(C) અવલોકન કરાયેલ રંગ એ શોષાયેલા પ્રકાશનો પૂરક રંગ હોય છે. રંગ ચક્ર મુજબ,પીળા રંગનો પૂરક રંગ વાદળી છે. તેથી,$[Cu(H_2O)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ વાદળી રંગનું દેખાય છે.

(A) $CuSO_4$ નું જલીય દ્રાવણ વાદળી દેખાય છે કારણ કે તે પ્રકાશના પૂરક રંગનું શોષણ કરે છે.
કલર વ્હીલ મુજબ,વાદળી રંગનો પૂરક રંગ ઓરેન્જ-રેડ છે.
તેથી,$CuSO_4$ દ્રશ્યમાન વર્ણપટના ઓરેન્જ-રેડ વિસ્તારમાં પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.

(C) $1$. વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલમાઈન) એ કોબાલ્ટ $(Co)$ નું સવર્ગ સંયોજન છે.
$2$. હિમોગ્લોબિન એ આયર્ન $(Fe)$ નું સવર્ગ સંયોજન છે.
$3$. ક્લોરોફિલ એ મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ નું સવર્ગ સંયોજન છે,કેલ્શિયમ $(Ca)$ નું નહીં.
$4$. કાર્બોનિક એનહાઈડ્રેઝ એ ઝિંક $(Zn)$ ધરાવતું ઉત્સેચક છે.
તેથી,ક્લોરોફિલમાં $Ca$ હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) ક્લોરોફિલ એ મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ નું સંકીર્ણ છે,કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ નું નહીં. તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે.

(B) સંકીર્ણ cis-$[PtCl_2(NH_3)_2]$,જે સામાન્ય રીતે સિસ્પ્લેટિન $(cisplatin)$ તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ કેન્સરની સારવારમાં કેન્સર પ્રતિરોધક દવા તરીકે કરવામાં આવે છે.

(D) વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓમાં $Cu$ (કોપર) ના ઝેરને દૂર કરવા માટે $D-penicillamine$ કિલેટજન્ય લિગેન્ડનો ઉપયોગ થાય છે.
તે $Cu^{2+}$ આયનો સાથે સ્થાયી સંકીર્ણ બનાવે છે,જે શરીરની બહાર ઉત્સર્જિત થાય છે,જેનાથી વધારાના કોપરની ઝેરી અસરો ઘટે છે.

(D) સંકીર્ણ સંયોજનનો રંગ તે જે પ્રકાશનું ઉત્સર્જન અથવા પરાવર્તન કરે છે તેના પર આધાર રાખે છે,જે તે જે પ્રકાશનું શોષણ કરે છે તેના પૂરક રંગનો હોય છે.
રંગચક્ર મુજબ,જાંબલી રંગનો પૂરક રંગ પીળો છે.
તેથી,$[Co(CN)_6]^{3-}$ સંકીર્ણ જાંબલી પ્રકાશનું શોષણ કરતું હોવાથી,તેનું જલીય દ્રાવણ પીળા રંગનું દેખાશે.

(C) પર્શિયન બ્લુ એ $Fe^{3+}$ આયનો અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ આયનો વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બનતું સંયોજન છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Fe_4[Fe(CN)_6]_3 \cdot xH_2O$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર રહેલું આયર્ન $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(Fe^{3+})$ છે અને સવર્ગ સ્ફિયરની અંદર રહેલું આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(Fe^{2+})$ છે.

(C) $1$. $Vitamin \ B_{12}$ (સાયનોકોબાલએમાઈન) એ કોબાલ્ટનું સવર્ગ સંયોજન છે.
$2$. હિમોગ્લોબિન એ આયર્ન $(Fe^{2+})$ નું સવર્ગ સંયોજન છે અને તે રુધિરમાં ઓક્સિજન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. ક્લોરોફિલ એ મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ નું સવર્ગ સંયોજન છે,કેલ્શિયમનું નહીં.
$4$. કાર્બોક્સિપેપ્ટાઈડેજ-$A$ એ ઝીંક ધરાવતું ઉત્સેચક છે.
તેથી,ક્લોરોફિલ વિશેનું વિધાન ખોટું છે.

(B) કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ હીમોગ્લોબિન $(Hb)$ સાથે જોડાઈને એક સ્થાયી સંકીર્ણ બનાવે છે જેને કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન $(COHb)$ કહેવાય છે.
આ સંકીર્ણ ઓક્સિજન-હીમોગ્લોબિન સંકીર્ણ (ઓક્સિહીમોગ્લોબિન) કરતા લગભગ $200$ ગણું વધુ સ્થાયી હોય છે,જે રક્તમાં ઓક્સિજનના વહનને અટકાવે છે.

(D) $Cu(OH)_2$ એ એમોનિયાના વધુ પડતા જલીય દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય છે,કારણ કે તે ઘેરા વાદળી રંગનું દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,ટેટ્રાએમાઈનકોપર$(II)$ હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Cu(OH)_2 + 4NH_3 \to [Cu(NH_3)_4](OH)_2$.

(C) શ્વેત્ઝરનું પ્રક્રિયક એ ટેટ્રાએમાઈનકોપર$(II)$ હાઈડ્રોક્સાઈડનું જલીય દ્રાવણ છે,જેને સેલ્યુલોઝ ઓગાળવાના સંદર્ભમાં સામાન્ય રીતે $[Cu(NH_3)_4]SO_4$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ સેલ્યુલોઝને ઓગાળીને ઘટ્ટ દ્રાવણ બનાવવા માટે થાય છે,જેમાંથી રેયોન (કૃત્રિમ રેશમ) બનાવવામાં આવે છે.

(B) સીસ-પ્લેટિન $(cis-platin)$ કેન્સર વિરોધી એજન્ટ તરીકે જાણીતું છે.
સીસ-પ્લેટિનનું રાસાયણિક સૂત્ર $cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,$cis$ આઈસોમર કેન્સરના કોષોના વિકાસને અટકાવવામાં અસરકારક છે,જે તેને એક મહત્વપૂર્ણ એન્ટિટ્યુમર એજન્ટ બનાવે છે.

(B) $Ni^{2+}$ આયનોની ઓળખ માટે વપરાતો પ્રક્રિયક ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ છે.
પ્રક્રિયા મુજબ: $Ni^{2+} + 2DMG \rightarrow [Ni(DMG)_2] + 2H^+$.
અહીં,$2$ મોલ $DMG$ $(A)$,$1$ મોલ $Ni^{2+}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Ni(DMG)_2]$ સંકીર્ણ બનાવે છે,જે લાલ રંગના અવક્ષેપ $(C)$ તરીકે મળે છે.
તેથી,$A = DMG$,$x = 2$ અને $C = \text{લાલ}$.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ એક ઝેરી વાયુ છે કારણ કે તે રક્તમાં હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે.
આ સંકીર્ણ ઓક્સિજન-હિમોગ્લોબિન સંકીર્ણ કરતા લગભગ $200$ થી $300$ ગણું વધુ સ્થિર હોય છે.
પરિણામે,હિમોગ્લોબિન પેશીઓ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં અસમર્થ બને છે,જેનાથી ગૂંગળામણ થાય છે અને મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ ને એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ $(Cu_2Cl_2)$ ના દ્રાવણ દ્વારા શોષી શકાય છે.
આ પ્રક્રિયા એક સંકીર્ણ સંયોજન બનાવે છે: $Cu_2Cl_2 + 2CO + 4NH_3 \rightarrow 2[Cu(NH_3)_2(CO)]Cl$.
આ ગુણધર્મનો ઉપયોગ ગેસ વિશ્લેષણમાં $CO$ ને અન્ય વાયુઓથી અલગ કરવા માટે થાય છે.