Application of Co-ordination compounds Questions in Gujarati

(C) $EDTA$ નો ઉપયોગ $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનોના અનુમાન માટે થાય છે.
$EDTA$ માં ચાર કાર્બોક્સિલ સમૂહો અને બે એમાઈન સમૂહો હોય છે જે ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા અથવા લુઈસ બેઝ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
$EDTA$ ની ધાતુના કેટાયન્સ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે તેના છ અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મો દાન કરવાની ક્ષમતા હોય છે.
આલ્કલાઇન પરિસ્થિતિઓમાં $(pH > 9)$,તે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના આયનો $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ સાથે સ્થિર સંકીર્ણ બનાવે છે.
$EDTA$ રીએજન્ટનો ઉપયોગ પાણીના નમૂનામાં ઓગળેલા $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનોની કુલ માત્રા માપવા માટે થઈ શકે છે.
આમ,પાણીના નમૂનાની કુલ કઠિનતા $EDTA$ ના પ્રમાણિત દ્રાવણ સાથે ટાઇટ્રેશન દ્વારા માપી શકાય છે.

(B) જ્યારે પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $K_4[Fe(CN)_6]$ સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે સાંદ્ર $H_2SO_4$ ના નિર્જલીકરણ ગુણધર્મને કારણે કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે તે મંદ $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે હાઈડ્રોજન સાયનાઈડ $(HCN)$ વાયુ મુક્ત થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2K_4[Fe(CN)_6] + 3H_2SO_4 \rightarrow K_2Fe[Fe(CN)_6] + 3K_2SO_4 + 6HCN \uparrow$

(C) $EDTA$ એ હેક્સાડેન્ટેટ લિગાન્ડ છે જે ધાતુના આયનો સાથે સ્થિર પાણીમાં દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે. લેડ પોઈઝનિંગની સારવારમાં,તે $EDTA$ ના $Calcium$ $disodium$ ક્ષાર $(CaNa_2EDTA)$ તરીકે આપવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે જો મુક્ત એસિડ અથવા અન્ય ક્ષારનો ઉપયોગ કરવામાં આવે,તો તે શરીરમાં રહેલા આવશ્યક કેલ્શિયમના સ્તરને ઘટાડી શકે છે,જેનાથી હાઈપોકેલ્સેમિયા થઈ શકે છે. સંકીર્ણમાં રહેલા $Ca^{2+}$ આયનો શરીરમાં રહેલા $Pb^{2+}$ આયનો સાથે બદલાય છે,જે એક સ્થિર,પાણીમાં દ્રાવ્ય લેડ-$EDTA$ સંકીર્ણ બનાવે છે જે પેશાબ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(B) ઇન્સ્યુલિન એક પ્રોટીન હોર્મોન છે જે તેની રચનાત્મક સ્થિરતા માટે કોફેક્ટર તરીકે $Zn^{2+}$ આયનો ધરાવે છે.
હિમોગ્લોબિન એ રક્તકણોમાં રહેલું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય છે જે તેના હિમ ગ્રુપમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન તરીકે $Fe$ $(Iron)$ ધરાવે છે.

(B) બ્લુ પ્રિન્ટિંગની પ્રક્રિયામાં પ્રકાશ-સંવેદનશીલ આયર્ન ક્ષારનો ઉપયોગ થાય છે.
ખાસ કરીને,ફેરિક એમોનિયમ ઓક્સાલેટ અથવા ફેરિક ઓક્સાલેટ,$Fe_2(C_2O_4)_3$,નો ઉપયોગ પ્રકાશ-સંવેદનશીલ ઘટક તરીકે થાય છે.
જ્યારે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે $Fe^{3+}$ આયનોનું રિડક્શન થઈને $Fe^{2+}$ આયનો બને છે,જે ત્યારબાદ પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખાતું ઘેરા વાદળી રંગનું રંજકદ્રવ્ય $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ બનાવે છે.
તેથી,બ્લુ પ્રિન્ટમાં વપરાતું આયર્ન ક્ષાર $Fe_2(C_2O_4)_3$ છે.

(B) $Ferric$ $Chloride$ $(FeCl_3)$ ની પોટેશિયમ થાયોસાયનેટ $(KSCN)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી લોહી જેવો લાલ રંગનો સંકીર્ણ $Fe(SCN)_3$ મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $FeCl_3 + 3KSCN \rightarrow Fe(SCN)_3 + 3KCl$.

(D) $FeCl_3$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$4FeCl_3 + 3K_4[Fe(CN)_6] \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12KCl$.
નીપજ $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ ને પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સલ્ફાઇડ અયસ્ક (આર્જેન્ટાઇટ,$Ag_2S$) માંથી $Ag$ નું નિષ્કર્ષણ ડાયસાયનોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ સંકીર્ણ,$[Ag(CN)_2]^-$ ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
ફોટોગ્રાફિક પ્લેટમાંથી પ્રક્રિયા ન પામેલા સિલ્વર બ્રોમાઇડ $(AgBr)$ ને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા (ફિક્સિંગ) માં થાયોસલ્ફેટોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ સંકીર્ણ,$[Ag(S_2O_3)_2]^{3-}$ નું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,સંકળાયેલા સંકીર્ણો અનુક્રમે $[Ag(CN)_2]^-$ અને $[Ag(S_2O_3)_2]^{3-}$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ક્લોરોફિલમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ તરીકે મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ હોય છે. તેથી,$a-(t)$.
$(b)$ રુધિર રંજકદ્રવ્ય (હિમોગ્લોબિન) માં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ તરીકે આયર્ન $(Fe)$ હોય છે. તેથી,$b-(s)$.
$(c)$ વિલ્કિન્સન ઉદ્દીપક $[RhCl(PPh_3)_3]$ છે,જેમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ તરીકે રોડિયમ $(Rh)$ હોય છે. તેથી,$c-(p)$.
$(d)$ વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) માં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ તરીકે કોબાલ્ટ $(Co)$ હોય છે. તેથી,$d-(q)$.
આમ,સાચો ક્રમ $a-(t), b-(s), c-(p), d-(q)$ છે.

(A) $cis-platin$,જે $cis-[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે,તે કેન્સરની સારવાર માટે વપરાતી જાણીતી કીમોથેરાપી દવા છે. $trans$ આઈસોમર કેન્સર વિરોધી એજન્ટ તરીકે અસરકારક નથી.

(D) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે અને $NO$ લિગેન્ડ $NO^{+}$ તરીકે હાજર છે.
તે $S^{2-}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને જાંબલી રંગનું સંકીર્ણ $Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$ બનાવે છે,જેનો ઉપયોગ સલ્ફાઈડ આયનોની ગુણાત્મક કસોટી માટે થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) $1$. મોન્ડની પ્રક્રિયા નિકલના શુદ્ધિકરણ માટે વપરાય છે,જેમાં બાષ્પશીલ નિકલ ટેટ્રાકાર્બોનિલ,$[Ni(CO)_4]$ બને છે. આ સાચું છે.
$2$. $Ni^{+2}$ આયનોનું અનુમાન $DMG$ (ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,$EDTA$ નો નહીં. $EDTA$ સામાન્ય રીતે પાણીની કઠિનતામાં $Ca^{+2}$ અને $Mg^{+2}$ આયનોના અનુમાન માટે વપરાય છે. તેથી,આ ખોટી જોડી છે.
$3$. લોહીનું લાલ રંજકદ્રવ્ય હિમોગ્લોબિન છે,જેમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન તરીકે $Fe^{+2}$ હોય છે. આ સાચું છે.
$4$. $Cis-[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ (સિપ્લેટિન) એ કેન્સરની કીમોથેરાપીમાં વપરાતું જાણીતું સવર્ગ સંયોજન છે. આ સાચું છે.

(A) શરૂઆતમાં,લિગેન્ડનો ઉપયોગ ધાતુ આયન દ્વારા કોમ્પ્લેક્સ $(C)$ બનાવવા માટે થાય છે. કારણ કે ધાતુ આયન $(M)$ કે કોમ્પ્લેક્સ $(C)$ પ્રકાશનું શોષણ કરતા નથી,તેથી આ તબક્કે શોષણ $(A)$ શૂન્ય અથવા અચળ રહે છે.
સમતુલ્ય બિંદુ (equivalence point) પ્રાપ્ત થયા પછી,બધા ધાતુ આયનો કોમ્પ્લેક્સમાં રૂપાંતરિત થઈ ગયા છે. લિગેન્ડ $(L)$ નો કોઈપણ વધારાનો ઉમેરો દ્રાવણમાં તેની સાંદ્રતા વધારે છે.
કારણ કે લિગેન્ડ $(L)$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,તેથી ઉમેરવામાં આવેલા લિગેન્ડના કદ $(V)$ સાથે શોષણ $(A)$ રેખીય રીતે વધવાનું શરૂ કરે છે.
તેથી,આલેખ આડી રેખા અને ત્યારબાદ ઉપર તરફનો ઢાળ દર્શાવે છે,જે વિકલ્પ $A$ માં આપેલ આલેખને અનુરૂપ છે.

(A) સોના અને ચાંદીના ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગમાં,ધાતુના સરળ અને સમાન નિક્ષેપણ માટે સાયનાઇડ સંકીર્ણોનો ઉપયોગ થાય છે.
ખાસ કરીને,સોનાના પ્લેટિંગ માટે ડાયસાયનોઓરેટ$(I)$ આયન,$[Au(CN)_2]^-$,વપરાય છે.
તે જ રીતે,ચાંદીના પ્લેટિંગ માટે ડાયસાયનોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ આયન,$[Ag(CN)_2]^-$,વપરાય છે.
બંને સ્થિર અને દ્રાવ્ય સંકલિત સંયોજનો છે જે મુક્ત ધાતુ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે,જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગ માટે જરૂરી છે.

$(A)$ $Co$ એ વિટામિન $B_{12}$ માં રહેલી મધ્યસ્થ ધાતુ છે.
$Zn$ એ કાર્બોનિક એનહાઇડ્રેઝ ઉત્સેચકમાં રહેલી મધ્યસ્થ ધાતુ છે.
$Rh$ એ વિલ્કિન્સન ઉદ્દીપક $([RhCl(PPh_3)_3])$ માં રહેલી મધ્યસ્થ ધાતુ છે.
$Mg$ એ ક્લોરોફિલમાં રહેલી મધ્યસ્થ ધાતુ છે.
તેથી, સાચી જોડ $a-iii, b-iv, c-i, d-ii$ છે.

(D) $cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$,જે સિસ્પ્લેટિન તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ કીમોથેરાપીમાં ટ્યુમરની વૃદ્ધિને અટકાવવા માટે થાય છે.

(C) રૂબી એ એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ માંથી બનેલું રત્ન છે જેમાં કેટલાક $Al^{3+}$ આયનો અષ્ટફલકીય સાઇટ્સમાં $Cr^{3+}$ આયનો દ્વારા બદલાય છે.
વિધાન $C$ ખોટું છે કારણ કે રૂબી એ કોરન્ડમ $(Al_2O_3)$ નો એક પ્રકાર છે,બેરિલનો નહીં.
બેરિલ એ નીલમ (emerald) સાથે સંકળાયેલ ખનિજ છે.
તેથી,$Cr^{3+}$ બેરિલમાં સાઇટ્સ રોકે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) . $EDTA$ (ethylene diamine tetraacetate) નો ઉપયોગ સીસાના ઝેરની સારવાર માટે થાય છે.
$B$. $Cis-platin$ નો ઉપયોગ કેન્સર વિરોધી દવા તરીકે થાય છે.
$C$. $D-penicillamine$ નો ઉપયોગ તાંબાના (copper) ઝેર માટે થાય છે.
$D$. $Desferrioxime \ B$ નો ઉપયોગ લોખંડના (iron) ઝેર માટે થાય છે.

(B) સવર્ગ સંયોજન cis-ડાયએમાઈનડાયક્લોરોપ્લેટિનમ$(II)$,જે સામાન્ય રીતે સિસ્પ્લેટિન તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ કેન્સર વિરોધી દવા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે.
cis-આઈસોમર ગાંઠના વિકાસને રોકવામાં અસરકારક છે,જ્યારે trans-આઈસોમર નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ છે. તેમાં હાજર ધાતુ આયન $Fe^{2+}$ (આયર્ન) છે.
ક્લોરોફિલમાં $Mg^{2+}$ હોય છે.
વિટામિન $B_{12}$ માં $Co^{3+}$ હોય છે.
સીસ-પ્લેટિન $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે,જેમાં $Pt^{2+}$ હોય છે.
હિમોગ્લોબિનમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન તરીકે $Fe^{2+}$ હોય છે.
તેથી,સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડમાં રહેલ ધાતુ આયન $(Fe^{2+})$ હિમોગ્લોબિનમાં પણ હાજર હોય છે.

(C) કોપર$(II)$ આયનો અને પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઇડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા એ કોપર$(II)$ આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
$2Cu^{2+} + [Fe(CN)_6]^{4-} \to Cu_2[Fe(CN)_6]$
આ સંકીર્ણ,$Cu_2[Fe(CN)_6]$,કોપર$(II)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$ તરીકે ઓળખાય છે,જે લાક્ષણિક ચોકલેટ બ્રાઉન અવક્ષેપ બનાવે છે.

(A) સંયોજન $[Cu(H_2O)_4]SO_4 \cdot H_2O$ (જેને $CuSO_4 \cdot 5H_2O$ તરીકે પણ લખાય છે) નીચે મુજબના બંધ ધરાવે છે:
$1$. વિદ્યુતસંયોજક (આયનીય) બંધ: $[Cu(H_2O)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ ધન આયન અને $SO_4^{2-}$ ઋણ આયન વચ્ચે.
$2$. સહસંયોજક બંધ: $H_2O$ અણુઓ અને $SO_4^{2-}$ બહુપરમાણ્વીય આયનમાં હાજર હોય છે.
$3$. સવર્ગ સહસંયોજક બંધ: $Cu^{2+}$ કેન્દ્રીય ધાતુ આયન અને ચાર $H_2O$ લિગેન્ડના ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચે રચાય છે.
$4$. હાઇડ્રોજન બંધ: પાંચમા પાણીના અણુ (સ્ફટિકજળ) અને સલ્ફેટ આયનો અથવા સવર્ગીકૃત પાણીના અણુઓ વચ્ચે હાજર હોય છે.

(A) $cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$ ને સિસ્પ્લેટિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સિસ્પ્લેટિન એ એક કીમોથેરાપી દવા છે જેનો ઉપયોગ અંડકોષ,અંડાશય,ગર્ભાશય,સ્તન,મૂત્રાશય,માથા અને ગળાના,અન્નનળી અને ફેફસાના કેન્સર સહિતના અનેક પ્રકારના કેન્સરની સારવાર માટે થાય છે. તે નસમાં ઇન્જેક્શન દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(B) $I$. મોન્ડ પદ્ધતિમાં,નિકલ કાર્બન મોનોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બાષ્પશીલ સંકીર્ણ $Ni(CO)_4$ બનાવે છે.
$II$. ફોટોગ્રાફીમાં,અપ્રતિક્રિયાત્મક $AgBr$ ને સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ માં ઓગાળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Ag(S_2O_3)_2]^{3-}$ તરીકે દૂર કરવામાં આવે છે.
$III$. સીસાનું (lead) ઝેર દૂર કરવા માટે $EDTA$ (ઇથિલીનડાયએમાઇનટેટ્રાએસીટેટ) નો ઉપયોગ થાય છે,જે સ્થાયી અને પાણીમાં દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Pb(EDTA)]^{2-}$ બનાવે છે,જેને શરીરમાંથી બહાર કાઢી શકાય છે.

(B) બ્લુ પ્રિન્ટ બનાવવાની પ્રક્રિયા,જેને સાયનોટાઇપ કહેવામાં આવે છે,તેમાં આયર્ન ક્ષારનો ઉપયોગ થાય છે.
ખાસ કરીને,ફેરિક ઓક્સાલેટ,$Fe_2(C_2O_4)_3$,પ્રકાશ-સંવેદનશીલ સંયોજન તરીકે વપરાય છે.
પ્રકાશના સંપર્કમાં આવતા,$Fe^{3+}$ આયનોનું રિડક્શન થઈને $Fe^{2+}$ આયનો બને છે,જે ત્યારબાદ પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રશિયન બ્લુ $(Fe_4[Fe(CN)_6]_3)$ નામનું ઘેરા વાદળી રંગનું રંજકદ્રવ્ય બનાવે છે.

(B) જ્યારે ફેરિક ક્લોરાઈડ $(FeCl_3)$ પોટેશિયમ થાયોસાયનેટ $(KSCN)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ફેરિક થાયોસાયનેટ તરીકે ઓળખાતો લોહી જેવો લાલ રંગનો સંકીર્ણ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Fe^{3+} (aq) + SCN^- (aq) \rightarrow [Fe(SCN)]^{2+} (aq)$
આ સંકીર્ણ,$[Fe(SCN)]^{2+}$,લાક્ષણિક લોહી જેવા લાલ રંગ માટે જવાબદાર છે.

(A) જ્યારે $Cu^{2+}$ આયનો પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે કોપર$(II)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$ ના લાલ-કથ્થઈ રંગના અવક્ષેપ બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2Cu^{2+} + [Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow Cu_2[Fe(CN)_6]$
આમ,લાલ-કથ્થઈ અવક્ષેપનું સૂત્ર $Cu_2[Fe(CN)_6]$ છે.

(C) ફોટોગ્રાફીમાં,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ નો ઉપયોગ 'ફિક્સિંગ એજન્ટ' તરીકે થાય છે.
ફિલ્મના ડેવલપમેન્ટ પછી,અપ્રકાશિત સિલ્વર બ્રોમાઈડ $(AgBr)$ ફિલ્મ પર રહી જાય છે.
સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ આ અપ્રકાશિત $AgBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એક દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,સોડિયમ ડાયથાયોસલ્ફેટોઆર્જેન્ટેટ$(I)$ બનાવે છે,જેને ધોઈને દૂર કરી શકાય છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $AgBr(s) + 2Na_2S_2O_3(aq) \rightarrow Na_3[Ag(S_2O_3)_2](aq) + NaBr(aq)$.

(B) $AgCl$ એ સફેદ અવક્ષેપ છે જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે પરંતુ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ આયનો બનાવવાને કારણે અમુક પ્રક્રિયકોના વધારામાં ઓગળી જાય છે.
$(I)$ વધારાના $NH_{3(aq)}$ માં,$AgCl$ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Ag(NH_3)_2]Cl$ બનાવે છે.
$(II)$ વધારાના $Na_2S_2O_3$ માં,$AgCl$ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na_3[Ag(S_2O_3)_2]$ બનાવે છે.
$(III)$ વધારાના $NaCN$ માં,$AgCl$ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na[Ag(CN)_2]$ બનાવે છે.
તેથી,$AgCl$ ત્રણેય પ્રક્રિયકોમાં ઓગળે છે.

(A) ક્લોરોફિલ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું લીલા રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તે એક સવર્ગ સંયોજન (coordination complex) છે જેમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Magnesium$ $(Mg^{2+})$ છે,જે પોર્ફિરિન રિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,ક્લોરોફિલ એ $Magnesium$ સંકીર્ણ છે.

(A) પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ અને ઝિંક સલ્ફેટ $(ZnSO_4)$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયાને કારણે ઝિંક ફેરોસાયનાઈડ $(Zn_2[Fe(CN)_6])$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.

(A) પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ અને કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાને પરિણામે કોપર ફેરોસાયનાઈડ $(Cu_2[Fe(CN)_6])$ ના ચોકલેટી-ભૂરા રંગના અવક્ષેપ મળે છે.
જેથી આ પ્રક્રિયા અવક્ષેપન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પ્રતિક્રિયા $NiCl_2 + 2dmg \xrightarrow{NH_4OH} Ni(dmg)_2 \downarrow$ માં નિકલ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ $(Ni(dmg)_2)$ ના લાલ રંગના અવક્ષેપનું નિર્માણ થાય છે.
અહીં નીપજ $Ni(dmg)_2$ સાથે નીચે તરફનો તીર $(\downarrow)$ દર્શાવેલ છે,જે અવક્ષેપના નિર્માણને સૂચવે છે.
તેથી,આ પ્રતિક્રિયા અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.

(C) પ્રક્રિયા છે: $[Cr(NH_3)_6]^{3+} + 6HCl \longrightarrow Cr^{3+}(aq.) + 6NH_4Cl$.
આ પ્રક્રિયામાં,સંકીર્ણ આયન $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ પીળા/નારંગી રંગનું હોય છે.
$HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી,તે $Cr^{3+}(aq.)$ આયનો અને $NH_4Cl$ બનાવે છે.
જલીય દ્રાવણમાં $Cr^{3+}(aq.)$ આયનો લિગાન્ડના આધારે સામાન્ય રીતે જાંબલી અથવા લીલો રંગ દર્શાવે છે,પરંતુ પરિણામી દ્રાવણ સ્પષ્ટ અને રંગીન હોય છે.
જોકે,ગુણાત્મક વિશ્લેષણના વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,આ પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ દ્રાવણ આપે છે.
તેથી,તેને $C$ (સ્પષ્ટ/રંગહીન દ્રાવણ માટે) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ અને ફેરિક ક્લોરાઈડ $(FeCl_3)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી ફેરિક ફેરીસાયનાઈડ $(Fe[Fe(CN)_6])$ બને છે.
આ સંયોજન પ્રશિયન બ્લુ અથવા ટર્નબલ બ્લુ તરીકે ઓળખાય છે,જે ઘેરા વાદળી રંગના અવક્ષેપ તરીકે જોવા મળે છે.
આથી,તે રંગીન અવક્ષેપની શ્રેણીમાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઇડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ અને ફેરસ ક્લોરાઇડ $(FeCl_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાના પરિણામે ફેરસ ફેરીસાયનાઇડ $(Fe_3[Fe(CN)_6]_2)$ બને છે,જેને સામાન્ય રીતે ટર્નબલ્સ બ્લુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સંયોજન ઘેરા વાદળી રંગના અવક્ષેપ તરીકે દેખાય છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા માટેનું સાચું વર્ગીકરણ રંગીન અવક્ષેપ માટે છે.

(D) પ્રક્રિયા $Fe^{2+} + [Fe(CN)_6]^{4-} \to$ સફેદ રંગના અવક્ષેપ $(K_2Fe[Fe(CN)_6])$ આપે છે,લાલ-કથ્થઈ રંગ નહીં. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટી જોડી છે.

(D) પ્રતિક્રિયા $K_4[Fe(CN)_6] + M^{x+}(aq.) \to M_4[Fe(CN)_6]_x \downarrow$ એ અદ્રાવ્ય મેટલ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$ અવક્ષેપના નિર્માણને દર્શાવે છે.
$Cu^{2+}(aq.)$ પ્રતિક્રિયા આપીને $Cu_2[Fe(CN)_6]$ (ચોકલેટી કથ્થઈ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
$Fe^{3+}(aq.)$ પ્રતિક્રિયા આપીને $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ (પ્રશિયન બ્લુ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
$Zn^{2+}(aq.)$ પ્રતિક્રિયા આપીને $Zn_2[Fe(CN)_6]$ (સફેદ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
આમ,આપેલા તમામ કેટાયન હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$ આયન સાથે અવક્ષેપ બનાવે છે,તેથી તેમાંથી કોઈ પણ પ્રતિક્રિયા આપવામાં નિષ્ફળ જતું નથી.

(B) સિસ-પ્લેટિન,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે,તે કેન્સરના વિવિધ પ્રકારો,જેમ કે અંડકોષ,અંડાશય અને મૂત્રાશયના કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી જાણીતી કીમોથેરાપી દવા છે. તે $DNA$ સાથે જોડાઈને કોષ વિભાજનમાં અવરોધ ઊભો કરીને કાર્ય કરે છે.

(C) $CuSO_4 \cdot 5H_2O$ માં:
$1$. $Cu^{2+}$ અને $SO_4^{2-}$ આયનો વચ્ચે આયનીય બંધ હોય છે.
$2$. $SO_4^{2-}$ આયનની અંદર ($S$ અને $O$ પરમાણુઓ વચ્ચે) અને $H_2O$ અણુઓની અંદર સહસંયોજક બંધ હોય છે.
$3$. $Cu^{2+}$ આયન અને પાણીના અણુના ઓક્સિજન પરમાણુ વચ્ચે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે (કારણ કે $Cu^{2+}$ લુઈસ એસિડ તરીકે અને $H_2O$ લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે).

(D) સંકીર્ણ સંયોજનના નિર્માણ દરમિયાન,ધાતુ આયન અને લિગેન્ડ વચ્ચેની આંતરક્રિયાને કારણે ઘણીવાર દ્રાવણના રંગમાં ફેરફાર,દ્રાવ્યતામાં ફેરફાર અથવા $pH$ માં ફેરફાર જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ જલીય દ્રાવણમાં $[Co(NH_3)_5Br]SO_4 \rightarrow [Co(NH_3)_5Br]^{2+} + SO_4^{2-}$ તરીકે વિયોજન પામે છે.
જ્યારે $Pb^{2+}$ આયનો ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $SO_4^{2-}$ આયનો $PbSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવવા માટે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$PbCl_2$ એ $PbSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ મેળવવા માટે સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

(D) જ્યારે પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઇડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ ને ફેરિક ક્ષાર (જેમ કે $FeCl_3$) માં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે પ્રક્રિયા કરીને ફેરિક ફેરોસાયનાઇડ બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે પ્રુસીયન બ્લૂ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $4Fe^{3+} + 3[Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow Fe_4[Fe(CN)_6]_3$.
આ સંકીર્ણ,$Fe_4[Fe(CN)_6]_3$,ઘેરા વાદળી રંગ માટે જવાબદાર છે.

(B) સંયોજન $cis-[PtCl_2(NH_3)_2]$,જે સામાન્ય રીતે સિસ્પ્લેટિન (cisplatin) તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ કેન્સરની સારવારમાં કેન્સર વિરોધી દવા તરીકે કરવામાં આવે છે.

(B) $Co^{2+}$ એ વિટામિન $B_{12}$ માં રહેલો મધ્યસ્થ ધાતુ આયન છે.
$Mg^{2+}$ એ ક્લોરોફિલમાં રહેલો મધ્યસ્થ ધાતુ આયન છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
$Fe^{2+}$ એ હિમોગ્લોબિનમાં રહેલો મધ્યસ્થ ધાતુ આયન છે,જે ઓક્સિજનના વહન માટે જવાબદાર છે.
$Se^{2+}$ એ ક્રેબ્સ ચક્રમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન નથી. તેથી,$Se^{2+} - \text{ક્રેબ્સ ચક્ર}$ ની જોડી ખોટી છે.

(A) $cis$-platin નું રાસાયણિક સૂત્ર $[PtCl_2(NH_3)_2]$ છે.
આ સવર્ગ સંયોજનમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{2+}$ છે.
મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે જોડાયેલા લિગાન્ડ્સ એમોનિયા $(NH_3)$ અને ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^-)$ છે.

(C) ક્લોરોફિલ અણુ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,તેમાં પોર્ફિરિન રિંગ હોય છે અને ધાતુ તરીકે $Mg$ હોય છે,$Ca$ નહીં.

(A) $AgCl$ એ પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય ક્ષાર છે.
જ્યારે $NH_4OH$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $AgCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ સંયોજન,ડાયએમાઈનસિલ્વર$(I)$ ક્લોરાઈડ બનાવે છે,જેના કારણે અવક્ષેપ ઓગળી જાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $AgCl(s) + 2NH_4OH(aq) \to [Ag(NH_3)_2]Cl(aq) + 2H_2O(l)$.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.