Properties of alcohol Questions in Gujarati

(C) $n$-પ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH_2CH_2OH)$ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે,જ્યારે આઇસોપ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે.
જ્યારે એસિડિક માધ્યમમાં પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ સાથે ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન આલ્ડિહાઇડમાં અને ત્યારબાદ સમાન કાર્બન સંખ્યા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં થાય છે.
દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન સમાન કાર્બન સંખ્યા ધરાવતા કીટોનમાં થાય છે,જેનું વધુ ઓક્સિડેશન ઓછા કાર્બન ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં થાય છે.
આમ,મળતી નીપજો અલગ હોવાથી તેમને આ પદ્ધતિ દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.

(B) $1$. શરૂઆતનું સંયોજન આઇસોપ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3)_2CHOH$ છે.
$2$. દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું મંદ ઓક્સિડેશનકર્તા વડે ઓક્સિડેશન કરવાથી કીટોન મળે છે,જે એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ છે. તેથી,$X = CH_3COCH_3$.
$3$. એસિટોનની મિથાઇલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઇડ $(CH_3MgBr)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયા છે.
$4$. $CH_3COCH_3 + CH_3MgBr \rightarrow (CH_3)_3COMgBr$.
$5$. $(CH_3)_3COMgBr$ નું જળવિભાજન કરવાથી તૃતીયક બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3)_3COH$ મળે છે. તેથી,$Y = (CH_3)_3COH$.

(D) પગલું $1$: $(CH_3)_2CH-OH + PBr_3 \rightarrow (CH_3)_2CH-Br$ ($X$ એ આઇસોપ્રોપાઇલ બ્રોમાઇડ છે).
પગલું $2$: $(CH_3)_2CH-Br + alc. KOH \rightarrow CH_3-CH=CH_2$ ($Y$ એ પ્રોપીન છે).
પગલું $3$: $CH_3-CH=CH_2 + (i) H_2SO_4 / (ii) H_3O^+ \rightarrow CH_3-CH(OH)-CH_3$ (આઇસોપ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ અથવા પ્રોપેન-$2$-ઓલ).
આમ,$CH_3-CH(OH)-CH_3$ આપેલા વિકલ્પોમાં ન હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) આપેલ નીપજ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ ડાયએસિટેટ છે,જેનું બંધારણ $CH_2(OCOCH_3)-CH_2(OCOCH_3)$ છે.
આ સંયોજન ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HO-CH_2-CH_2-OH)$ નું એસિટિલેશન એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડ $((CH_3CO)_2O)$ અથવા એસિટાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_3COCl)$ જેવા એસિટિલેટિંગ એજન્ટ સાથે કરવાથી મળે છે.
વિકલ્પો જોતા,વિકલ્પ $C$ માં ગ્લાયકોલ અને $CH_3COCl$ આપેલ છે,જે આ એસ્ટર બનાવવા માટેની યોગ્ય પ્રક્રિયા છે.

(A) આઇસો પ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ એ $(CH_3)_2CHOH$ બંધારણ ધરાવતો દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
ઓક્સિડેશન દરમિયાન,દ્વિતીયક આલ્કોહોલ કીટોનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$K_2Cr_2O_7/H^+$ જેવા ઓક્સિડેશનકર્તાનો ઉપયોગ કરીને આઇસો પ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3)_2CHOH$ નું ઓક્સિડેશન કરવાથી એસિટોન $(CH_3)_2C=O$ મળે છે.

(A) ઇથીલીન ગ્લાયકોલ $(HOCH_2-CH_2OH)$ એ વિસીનલ ડાયોલ છે. જ્યારે તેને એસિડિક $KMnO_4$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા સાથે પ્રક્રિયા કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ સમૂહોનું ઓક્સિડેશન કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહોમાં થાય છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$HOCH_2-CH_2OH + 2[O] \xrightarrow{H^+, KMnO_4} HOOC-COOH + 2H_2O$.
મળતી નીપજ ઓકઝેલિક એસિડ છે.

(C) આયોડોફોર્મ કસોટીનો ઉપયોગ એવા આલ્કોહોલને અલગ પાડવા માટે થાય છે જેમાં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય.
$C_2H_5OH$ (ઇથેનોલ) માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે $I_2$ અને $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
$CH_3OH$ (મિથેનોલ) માં આ સમૂહ હોતો નથી અને તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
તેથી,આયોડોફોર્મ કસોટી તેમને અલગ પાડવા માટેની સાચી પદ્ધતિ છે.

(B) આલ્કોહોલની હેલોજન એસિડ $(HX)$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
હેલોજન એસિડની પ્રતિક્રિયાત્મકતા $H-X$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
જેમ હેલોજન પરમાણુનું કદ $Cl$ થી $I$ તરફ વધે છે,તેમ $H-X$ બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા ઘટે છે,જેનાથી તેને તોડવું સરળ બને છે.
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $HI > HBr > HCl$ છે.

(A) આલ્કોહોલના ડિહાઇડ્રોજીનેશનમાં હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ ધરાવતા કાર્બન અને હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપના ઓક્સિજન પરમાણુમાંથી હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ દૂર થાય છે.
પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(R-CH_2OH)$ ડિહાઇડ્રોજીનેશન પામીને આલ્ડિહાઇડ $(R-CHO)$ બનાવે છે.
દ્વિતીયક આલ્કોહોલ $(R_2CHOH)$ ડિહાઇડ્રોજીનેશન પામીને કીટોન $(R_2C=O)$ બનાવે છે.
$Propan-2-ol$ $(CH_3-CH(OH)-CH_3)$ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
ડિહાઇડ્રોજીનેશન પર,તે $H_2$ ગુમાવીને $Propanone$ $(CH_3-CO-CH_3)$ બનાવે છે.

(B) ગ્લીસરોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$ વધારાના $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિસ્થાપન અને રિડક્શન પ્રક્રિયાઓ આપે છે.
પ્રથમ,હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહો આયોડિન દ્વારા બદલાઈને $1,2,3-triiodopropane$ $(CH_2I-CHI-CH_2I)$ બનાવે છે.
આ સંયોજન અસ્થિર છે અને $I_2$ ગુમાવીને એલાઈલ આયોડાઈડ $(CH_2=CH-CH_2I)$ બનાવે છે.
એલાઈલ આયોડાઈડ આગળ $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $1-iodopropane$ અથવા $2-iodopropane$ $(CH_3-CHI-CH_3)$ બનાવે છે.
જોકે,$CH_2OH-CHI-CH_2OH$ સંયોજન બનતું નથી કારણ કે પ્રક્રિયા તમામ $-OH$ સમૂહોના સંપૂર્ણ વિસ્થાપન દ્વારા આગળ વધે છે.

(B) આલ્કોહોલના એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ દ્વારા આલ્કીન બનાવવાની ક્રિયાવિધિ ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
$1$. આલ્કોહોલ અણુનું પ્રોટોનેશન: આલ્કોહોલના ઓક્સિજન પરમાણુનું એસિડ $(H_2SO_4)$ દ્વારા પ્રોટોનેશન થઈને આલ્કિલોક્સોનિયમ આયન $(R-OH_2^+)$ બને છે.
$2$. કાર્બોકેટાયનનું નિર્માણ: આલ્કિલોક્સોનિયમ આયન પાણીનો અણુ ગુમાવીને કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$3$. આલ્કીનનું નિર્માણ: કાર્બોકેટાયન પ્રોટોન ગુમાવીને આલ્કીન બનાવે છે.

(A) એસિડ ઉદ્દીપકીય એસ્ટરીકરણનો દર આલ્કોહોલના હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહની આસપાસના અવકાશીય અવરોધ (steric hindrance) પર આધાર રાખે છે.
જેમ $-OH$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુ પર શાખાઓ વધે છે,તેમ અવકાશીય અવરોધ વધે છે,જેનાથી કાર્બોક્સિલિક એસિડનો આલ્કોહોલ પર હુમલો મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ છે: પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ > દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ > તૃતીયક $(3^{\circ})$.
આપેલા વિકલ્પોમાં:
$CH_3(CH_2)_2OH$ એ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(1^{\circ})$ છે,
$CH_3CH_2CH(OH)CH_3$ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ $(2^{\circ})$ છે,
$(CH_3)_3C-OH$ એ તૃતીયક આલ્કોહોલ $(3^{\circ})$ છે.
આમ,સાચો ઘટતો ક્રમ $CH_3(CH_2)_2OH > CH_3CH_2CH(OH)CH_3 > (CH_3)_3C-OH$ છે.

(C) $1-$પ્રોપેનોલ એ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(CH_3CH_2CH_2OH)$ છે,જે ગરમ $Cu$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને આલ્ડિહાઈડ (પ્રોપેનાલ,$CH_3CH_2CHO$) આપે છે.
$2-$પ્રોપેનોલ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ છે,જે ગરમ $Cu$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને કીટોન (એસીટોન,$CH_3COCH_3$) આપે છે.
આલ્ડિહાઈડ ફેહલિંગના દ્રાવણ સાથે ધન કસોટી (લાલ અવક્ષેપ) આપે છે,જ્યારે કીટોન આપતા નથી.
તેથી,$Cu$ સાથે ગરમ કરીને ત્યારબાદ ફેહલિંગના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી બંનેને અલગ પાડી શકાય છે.

(C) સાંદ્ર ${H_2SO_4}$ સાથે આલ્કોહોલનું નિર્જળીકરણ $E1$ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જેમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
નિર્જળીકરણનો દર બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,બધા દ્વિતીયક બેન્ઝિલિક આલ્કોહોલ છે. બેન્ઝિન રિંગ પરના વિસ્થાપક કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાને અસર કરે છે.
ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ $(EDG)$ કાર્બોકેટાયનને સ્થિર કરે છે,જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન-વિડ્રોઇંગ ગ્રુપ $(EWG)$ તેને અસ્થિર કરે છે.
મિથોક્સી ગ્રુપ $(-OCH_3)$ તેના $+M$ અસરને કારણે મજબૂત ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ છે,જે કાર્બોકેટાયનને ખૂબ સ્થિર કરે છે.
નાઇટ્રો ગ્રુપ $(-NO_2)$ અને ક્લોરિન $(-Cl)$ ઇલેક્ટ્રોન-વિડ્રોઇંગ ગ્રુપ છે.
તેથી,$p-CH_3O.C_6H_4.CH(OH)CH_3$ સૌથી વધુ સ્થિર કાર્બોકેટાયન બનાવે છે અને સૌથી સરળતાથી નિર્જળીકરણ પામે છે.

(A) આલ્કોહોલની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા $S_N1$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા થાય છે,જેમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે.
પ્રક્રિયાનો દર બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$2$-મિથાઇલપ્રોપેન-$2$-ઓલ એ તૃતીયક $(3^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે,જે સ્થાયી તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
પ્રોપેન-$2$-ઓલ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે,જ્યારે $2$-મિથાઇલપ્રોપેન-$1$-ઓલ અને પ્રોપેન-$1$-ઓલ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^{\circ} > 2^{\circ} > 1^{\circ}$ હોવાથી,તૃતીયક આલ્કોહોલ ($2$-મિથાઇલપ્રોપેન-$2$-ઓલ) સૌથી ઝડપથી પ્રક્રિયા કરશે.

(B) સાયક્લોહેક્ઝેનોલનું સાયક્લોહેક્ઝીનમાં નિર્જલીકરણ એ વિલોપન પ્રક્રિયા ($E1$ મિકેનિઝમ) છે.
આ નિર્જલીકરણ માટે સાંદ્ર ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ એ શ્રેષ્ઠ પ્રક્રિયક છે કારણ કે તે બિન-ઓક્સિડેશનકર્તા એસિડ છે અને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ અથવા હાઇડ્રોહેલિક એસિડની સરખામણીમાં ઓક્સિડેશન કે વિસ્થાપન જેવી આડઅસરો ઘટાડે છે.
આમ,સાયક્લોહેક્ઝેનોલને સાંદ્ર $H_3PO_4$ સાથે ગરમ કરવાથી કાર્યક્ષમ રીતે સાયક્લોહેક્ઝીન મળે છે.

(B) ફિનાઇલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઇડ $(C_6H_5MgBr)$ એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે,જે પ્રબળ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે.
મિથેનોલ $(CH_3OH)$ માં ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક પ્રોટોન હોય છે.
આ પ્રક્રિયા એસિડ-બેઇઝ પ્રક્રિયા તરીકે થાય છે જેમાં ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક મિથેનોલમાંથી એસિડિક પ્રોટોન મેળવે છે:
$C_6H_5MgBr + CH_3OH \rightarrow C_6H_6 + Mg(OCH_3)Br$
અહીં,$C_6H_6$ એ બેન્ઝિન છે અને $Mg(OCH_3)Br$ એ બ્રોમોમેગ્નેશિયમ મેથોક્સાઇડ છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે $CaCl_2$ આલ્કોહોલ અને $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એડિશન સંયોજનો (જેમ કે $CaCl_2 \cdot 4C_2H_5OH$ અને $CaCl_2 \cdot 8NH_3$) બનાવે છે,જે તેને આ પદાર્થો માટે સૂકવનાર એજન્ટ તરીકે અયોગ્ય બનાવે છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે $CaCl_2$ વાસ્તવમાં ઘણા અન્ય વાયુઓ અને દ્રાવકો માટે ખૂબ જ અસરકારક અને સામાન્ય રીતે વપરાતું શોષક છે.

(B) પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં,આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ કરીને તેને સીધા હાઇડ્રોકાર્બનમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ઝીઓલાઇટ્સનો ઉપયોગ થાય છે.
ઝીઓલાઇટ્સ ખરેખર છિદ્રાળુ ઉદ્દીપકો છે,જે તેમને આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરવા દે છે.
જોકે,આલ્કોહોલનું હાઇડ્રોકાર્બનમાં નિર્જલીકરણ ખાસ કરીને ઝીઓલાઇટ્સની એસિડિક પ્રકૃતિને કારણે થાય છે,માત્ર તેમની છિદ્રાળુતાને કારણે નહીં.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(D) આ પ્રક્રિયામાં $KOH$ નું જલીય દ્રાવણ વપરાય છે,જે $OH^-$ આયનોનો સ્ત્રોત છે.
$aq. KOH$ ની હાજરીમાં ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા થાય છે,જેમાં ક્લોરાઈડ આયન $(-Cl)$ નું સ્થાન હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ લે છે.
તેથી,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3CH(Cl)CH_2CH_2OH + KOH(aq) \rightarrow CH_3CH(OH)CH_2CH_2OH + KCl$.
મુખ્ય નીપજ $CH_3CH(OH)CH_2CH_2OH$ છે.

(B) $1$. $CH_3CH_2CH_2Br$ એ જલીય $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(X)$ બનાવે છે: $CH_3CH_2CH_2Br + NaOH(aq) \rightarrow CH_3CH_2CH_2OH + NaBr$.
$2$. પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(X)$ નું $Al_2O_3$ ની હાજરીમાં નિર્જલીકરણ થતા પ્રોપીન $(Y)$ મળે છે: $CH_3CH_2CH_2OH \xrightarrow{Al_2O_3, \Delta} CH_3CH=CH_2 + H_2O$.
$3$. પ્રોપીન $(Y)$ ની $Cl_2/H_2O$ સાથે પ્રક્રિયા થતા ક્લોરોહાઈડ્રિન $(Z)$ મળે છે: $CH_3CH=CH_2 + Cl_2 + H_2O \rightarrow CH_3CH(OH)CH_2Cl + HCl$.

(C) સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $413 \ K$ $(140^\circ C)$ તાપમાને ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ માંથી ડાયઇથાઇલ ઈથરનું નિર્માણ એ આંતરઆણ્વીય નિર્જલીકરણ (intermolecular dehydration) પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે.
$2 \ C_2H_5OH \xrightarrow{H_2SO_4, 413 \ K} C_2H_5-O-C_2H_5 + H_2O$

(A) $1$. આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ એ આલ્કોહોલ દર્શાવે છે.
$2$. લ્યુકાસ પ્રક્રિયક $(conc. HCl + ZnCl_2)$ તૃતીયક આલ્કોહોલ સાથે ઓરડાના તાપમાને ત્વરિત પ્રક્રિયા કરીને આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ બનાવે છે.
$3$. સંયોજન $B$ ને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ગરમ કરતા (ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન) આઇસોબ્યુટીન $(CH_3-C(CH_3)=CH_2)$ મળે છે.
$4$. આઇસોબ્યુટીનનું બંધારણ સૂચવે છે કે પ્રક્રિયક આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ $(B)$ એ $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલપ્રોપેન હોવું જોઈએ.
$5$. તેથી,સંયોજન $A$ એ $2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ ($tert-$બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ) હોવું જોઈએ.
$6$. પ્રક્રિયા છે: $(CH_3)_3COH + HCl \rightarrow (CH_3)_3CCl + H_2O$.
$7$. આમ,$A$ એ $2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ છે અને $B$ એ $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલપ્રોપેન છે.

(D) સલ્ફ્યુરિક એસિડના અલ્પ જથ્થાનો ઉપયોગ કરીને ઈથર બનાવવા માટે આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ $S_N2$ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે.
પ્રાથમિક આલ્કોહોલ સૌથી ઓછા અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ધરાવે છે અને તેથી ઈથર બનાવવા માટે સરળતાથી $S_N2$ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા આપે છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક આલ્કોહોલ અવકાશી અવરોધ અને કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાને કારણે વિલોપન પ્રક્રિયા (આલ્કીન બનાવવા) તરફ વધુ વલણ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$1-$પેન્ટેનોલ એ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે,જ્યારે અન્ય દ્વિતીયક અથવા તૃતીયક આલ્કોહોલ છે.
તેથી,$1-$પેન્ટેનોલ ડાયઆલ્કાઈલ ઈથરનું શ્રેષ્ઠ ઉત્પાદન આપે છે.

(D) આલ્કોહોલની એસિડિકતા પ્રોટોન $(H^+)$ ગુમાવ્યા પછી બનતા સંયુગ્મી બેઝ (આલ્કોક્સાઇડ આયન) ની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$ClCH_2CH_2OH$ માં,ક્લોરિન પરમાણુ $-I$ (ઋણ પ્રેરક) અસર દર્શાવે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક છે.
આ $-I$ અસર આલ્કોક્સાઇડ આયન $(ClCH_2CH_2O^-)$ ના ઓક્સિજન પરમાણુ પરના ઋણ વીજભારને વિખેરવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તે ઇથોક્સાઇડ આયન $(CH_3CH_2O^-)$ ની સરખામણીમાં વધુ સ્થાયી બને છે.
$ClCH_2CH_2OH$ નો સંયુગ્મી બેઝ વધુ સ્થાયી હોવાથી,તે $CH_3CH_2OH$ કરતા વધુ પ્રબળ એસિડ છે.

(A) વિક્ટર-મેયર કસોટીમાં,આલ્કોહોલનું નાઈટ્રોઆલ્કેન્સમાં રૂપાંતર થાય છે,જેની પ્રક્રિયા નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે કરવામાં આવે છે અને અંતે $NaOH$ સાથે બેઝિક બનાવવામાં આવે છે.
$1^o$ આલ્કોહોલ માટે,નીપજ નાઈટ્રોલિક એસિડ છે,જે બેઝિક દ્રાવણમાં લોહી જેવો લાલ રંગ આપે છે.
$2^o$ આલ્કોહોલ માટે,નીપજ સ્યુડોનાઈટ્રોલ છે,જે બેઝિક દ્રાવણમાં વાદળી રંગ આપે છે.
$3^o$ આલ્કોહોલ માટે,નીપજ નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરતી નથી અને બેઝિક દ્રાવણમાં રંગહીન રહે છે.
તેથી,રંગો અનુક્રમે લાલ,વાદળી અને રંગહીન છે.

(A) આપેલ નિર્જલીકરણનો ક્રમ નીચેના કારણોસર સાચો છે:
$(i)$ જે આલ્કોહોલ સંયુગ્મિત આલ્કીન બનાવે છે તે વધુ સરળતાથી નિર્જલીકૃત થાય છે કારણ કે મળતી નીપજ વધુ સ્થાયી હોય છે.
$(ii)$ $2-Cyclohexenol$ નું નિર્જલીકરણ $3-cyclohexenol$ કરતા વધુ સરળતાથી થાય છે કારણ કે પ્રથમમાંથી બનતો કાર્બોકેટાયન દ્વિબંધ સાથેના અનુનાદ દ્વારા સ્થાયી થાય છે (એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન),જે બીજા કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$(iii)$ ફિનોલનું નિર્જલીકરણ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં થતું નથી કારણ કે અનુનાદને લીધે $C-O$ બંધમાં આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા આવે છે,જે તેને ખૂબ જ સ્થાયી બનાવે છે.

(B) $CH_3-C(CH_3)_2-Cl$ જેવા તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ જ્યારે $NaCN$ (જે બેઈઝ તરીકે વર્તે છે) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે વિલોપન $(E2)$ પ્રક્રિયા દ્વારા આઈસોબ્યુટીલીન $(CH_2=C(CH_3)_2)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ $dil. H_2SO_4$ સાથે જલીયકરણ કરવાથી માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ તૃતીયક-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3-C(CH_3)_2-OH)$ મળે છે.
પ્રક્રિયા:
$CH_3-C(CH_3)_2-Cl$ $\xrightarrow{NaCN} CH_2=C(CH_3)_2 (A)$ $\xrightarrow{dil. H_2SO_4} CH_3-C(CH_3)_2-OH (B)$

(C) જ્યારે દ્વિતીયક આલ્કોહોલની બાષ્પને $573 \; K$ તાપમાને ગરમ કરેલા કોપર પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે હાઈડ્રોજન દૂર થઈને કીટોન બને છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{Cu / 573 \; K} CH_3-CO-CH_3 + H_2$
આમ,$2^o$ આલ્કોહોલ કીટોન આપે છે.

(C) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં $CH_3-CO-$ જૂથ અથવા $CH_3-CH(OH)-$ જૂથ હોય છે.
$C_8H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું સંયોજન $A$ જેમાં $CH_3-CH(OH)-$ જૂથ હોય છે તે $1-phenylethanol$ $(C_6H_5-CH(OH)-CH_3)$ છે.
$NaOI$ એ $I_2$ ની $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી,$A$ એ $1-phenylethanol$ છે અને $Y$ એ $I_2$ છે.

(D) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. સંયોજન $A$ એ ઈથેનોલ $(C_{2}H_{5}OH)$ છે.
$2$. જ્યારે $A$ $(C_{2}H_{5}OH)$ ની $Na$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે તે સોડિયમ ઈથોક્સાઈડ $(B = C_{2}H_{5}ONa)$ બનાવે છે.
$3$. જ્યારે $A$ $(C_{2}H_{5}OH)$ ની $PCl_{5}$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે તે ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ $(C = C_{2}H_{5}Cl)$ બનાવે છે.
$4$. $B$ $(C_{2}H_{5}ONa)$ અને $C$ $(C_{2}H_{5}Cl)$ વિલિયમસન સંશ્લેષણ દ્વારા ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_{2}H_{5}-O-C_{2}H_{5})$ આપે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A = C_{2}H_{5}OH, B = C_{2}H_{5}ONa, C = C_{2}H_{5}Cl$ છે.

(A) સંયોજનનું ઉત્કલનબિંદુ તેમાં રહેલા આંતરઆણ્વીય બળો પર આધાર રાખે છે.
આલ્કોહોલમાં $-OH$ સમૂહો હોય છે,જે વ્યાપક આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન માટે પરવાનગી આપે છે,જેના પરિણામે ઇથર્સની તુલનામાં ઉત્કલનબિંદુ નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું હોય છે,જેમાં આવા હાઇડ્રોજન બંધનનો અભાવ હોય છે.
સંયોજન $A$ એ $1,3,5-\text{tris(hydroxymethyl)cyclohexane}$ છે,જેમાં ત્રણ $-OH$ સમૂહો છે,જે મજબૂત આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધનને સરળ બનાવે છે.
સંયોજન $B$ એ $1,3,5-\text{trimethoxycyclohexane}$ છે,જે એક ઇથર છે અને તેમાં હાઇડ્રોજન બંધનનો અભાવ છે.
તેથી,$A$ નું ઉત્કલનબિંદુ $B$ કરતા વધારે છે.

(N/A)

આલ્કોહોલની રચનાઓ	$IUPAC$ નામ
$(i) \ CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$	પેન્ટેન$-1-$ઓલ
$(ii) \ CH_{3}CH(OH)CH_{2}CH_{2}CH_{3}$	પેન્ટેન$-2-$ઓલ
$(iii) \ CH_{3}CH_{2}CH(OH)CH_{2}CH_{3}$	પેન્ટેન$-3-$ઓલ
$(iv) \ CH_{3}CH(CH_{3})CH_{2}CH_{2}OH$	$3-$મિથાઈલબ્યુટેન$-1-$ઓલ
$(v) \ CH_{3}CH_{2}CH(CH_{3})CH_{2}OH$	$2-$મિથાઈલબ્યુટેન$-1-$ઓલ
$(vi) \ CH_{3}C(OH)(CH_{3})CH_{2}CH_{3}$	$2-$મિથાઈલબ્યુટેન$-2-$ઓલ
$(vii) \ (CH_{3})_{3}CCH_{2}OH$	$2,2-$ડાયમિથાઈલપ્રોપેન$-1-$ઓલ
$(viii) \ CH_{3}CH(CH_{3})CH(OH)CH_{3}$	$3-$મિથાઈલબ્યુટેન$-2-$ઓલ

(N/A) $(i)$ ફિનોલ $(C_{6}H_{5}OH)$ માં ધ્રુવીય $-OH$ સમૂહ અને અધ્રુવીય ફિનાઈલ વલય હોય છે. તે પાણીમાં આંશિક દ્રાવ્ય છે.
$(ii)$ ટોલ્યુઈન $(C_{6}H_{5}CH_{3})$ એક અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે. તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$(iii)$ ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ પાણી સાથે મજબૂત હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે. તે પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
$(iv)$ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HOCH_{2}CH_{2}OH)$ માં બે ધ્રુવીય $-OH$ સમૂહ હોય છે અને તે વધુ હાઇડ્રોજન બંધ બનાવે છે. તે પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
$(v)$ ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_{3})$ એક અધ્રુવીય કાર્બનિક દ્રાવક છે. તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$(vi)$ પેન્ટેનોલ $(C_{5}H_{11}OH)$ માં ધ્રુવીય $-OH$ સમૂહ છે પરંતુ લાંબી હાઇડ્રોફોબિક આલ્કાઇલ શૃંખલા છે. તે પાણીમાં આંશિક દ્રાવ્ય છે.

(N/A) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની હાજરીમાં,$KI$ એ $HI$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2 KI + H_2SO_4 \longrightarrow 2 KHSO_4 + 2 HI$
સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા હોવાથી,તે પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થયેલા $HI$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.
$2 HI + H_2SO_4 \longrightarrow I_2 + SO_2 + 2 H_2O$
પરિણામે,આલ્કોહોલમાંથી આલ્કાઈલ આયોડાઈડ બનાવવા માટે જરૂરી $HI$ વપરાઈ જાય છે અને પ્રક્રિયા આગળ વધી શકતી નથી.
તેથી,સલ્ફ્યુરિક એસિડનો ઉપયોગ થતો નથી; તેના બદલે,ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ જેવા બિન-ઓક્સિડેશનકર્તા એસિડનો ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) $(i)$ $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$ (Butan$-1-$ol) $\xrightarrow{HCl + ZnCl_{2}}$ ઓરડાના તાપમાને કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી. પ્રાથમિક આલ્કોહોલ ઓરડાના તાપમાને લ્યુકાસ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$(ii)$ $CH_{3}CH_{2}C(OH)(CH_{3})_{2}$ ($2$-Methylbutan$-2-$ol,$3^{\circ}$) $\xrightarrow{HCl + ZnCl_{2}}$ $CH_{3}CH_{2}C(Cl)(CH_{3})_{2}$ ($2$-Chloro$-2-$methylbutane) + $H_{2}O$. તૃતીયક આલ્કોહોલ લ્યુકાસ પ્રક્રિયક સાથે તરત જ પ્રક્રિયા કરીને સફેદ ધૂંધળાપણું આપે છે.
$(b)$
$(i)$ $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH + HBr \to CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}Br$ ($1$-Bromobutane) + $H_{2}O$.
$(ii)$ $CH_{3}CH_{2}C(OH)(CH_{3})_{2} + HBr \to CH_{3}CH_{2}C(Br)(CH_{3})_{2}$ ($2$-Bromo$-2-$methylbutane) + $H_{2}O$.
$(c)$
$(i)$ $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH + SOCl_{2} \to CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}Cl$ ($1$-Chlorobutane) + $SO_{2} + HCl$.
$(ii)$ $CH_{3}CH_{2}C(OH)(CH_{3})_{2} + SOCl_{2} \to CH_{3}CH_{2}C(Cl)(CH_{3})_{2}$ ($2$-Chloro$-2-$methylbutane) + $SO_{2} + HCl$.

(N/A) $(i)$ $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન દ્વારા થાય છે. પાસપાસેના કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર થવાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝીન મળે છે.
$(ii)$ બ્યુટેન-$1$-ઓલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન દ્વારા થાય છે,જે વધુ સ્થાયી દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયનમાં પુનઃરચના પામે છે. ત્યારબાદ પ્રોટોન દૂર થવાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે બ્યુટ-$2$-ઈન મળે છે.
$(i)$ માટેની પ્રક્રિયા:
$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોલ $\xrightarrow{H^+}$ $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝીન $+ H_2O$
$(ii)$ માટેની પ્રક્રિયા:
$CH_3CH_2CH_2CH_2OH \xrightarrow{H^+} CH_3CH=CHCH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન,મુખ્ય નીપજ) $+ H_2O$

(N/A) પ્રોપેનોલ $(CH_3CH_2CH_2OH)$ માં $-OH$ સમૂહની હાજરીને કારણે આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ જોવા મળે છે.
બીજી તરફ,બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ એ અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે અને તેમાં માત્ર નિર્બળ વાન્ડર વાલ્સ બળો હોય છે.
પ્રોપેનોલમાં રહેલા મજબૂત આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધને તોડવા માટે વધારાની ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
તેથી,પ્રોપેનોલનું ઉત્કલનબિંદુ બ્યુટેન કરતા ઘણું વધારે હોય છે.

(N/A) આલ્કોહોલમાં ધ્રુવીય $-OH$ સમૂહની હાજરીને કારણે તેઓ પાણીના અણુઓ સાથે આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે.
તેની સામે,હાઇડ્રોકાર્બન અધ્રુવીય હોય છે અને પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકતા નથી.
પરિણામે,આલ્કોહોલ સમાન આણ્વીય દળ ધરાવતા હાઇડ્રોકાર્બન કરતા પાણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.

(N/A) ઇથેનોલના એસિડિક નિર્જલીકરણ દ્વારા ઇથિન મેળવવાની પ્રક્રિયા નીચેના ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
તબક્કો $1$: ઇથાઇલ ઓક્સોનિયમ આયન બનાવવા માટે ઇથેનોલનું પ્રોટોનેશન:
$CH_3-CH_2-OH + H^{+} \rightleftharpoons CH_3-CH_2-OH_2^{+}$
તબક્કો $2$: કાર્બોકેટાયનનું નિર્માણ (વેગ-નિર્ધારક તબક્કો):
$CH_3-CH_2-OH_2^{+} \rightarrow CH_3-CH_2^{+} + H_2O$
તબક્કો $3$: ઇથિન બનાવવા માટે પ્રોટોનનું દૂર થવું:
$CH_3-CH_2^{+} \rightarrow CH_2=CH_2 + H^{+}$
તબક્કો $1$ માં વપરાયેલ એસિડ તબક્કા $3$ માં મુક્ત થાય છે. ઇથિનના નિર્માણ પછી,સંતુલનને આગળની દિશામાં ખસેડવા માટે તેને દૂર કરવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4/H^+)$ અથવા એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7/H^+)$.
$(ii)$ પિરિડિનિયમ ક્લોરોક્રોમેટ $(PCC)$.
$(iii)$ બ્રોમીન પાણી $(Br_2/H_2O)$.
$(iv)$ એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4/H^+)$.
$(v)$ સાંદ્ર ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અથવા સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$.
$(vi)$ સોડિયમ બોરોહાઇડ્રાઇડ $(NaBH_4)$ અથવા લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ $(LiAlH_4)$.

(N/A) ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ માં ધ્રુવીય $-OH$ સમૂહની હાજરીને કારણે આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન જોવા મળે છે,જે અણુઓના જોડાણ તરફ દોરી જાય છે.
પ્રવાહીમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતર દરમિયાન આ હાઇડ્રોજન બંધોને તોડવા માટે વધારાની ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
બીજી તરફ,મિથોક્સિમીથેન $(CH_3OCH_3)$ એ ઇથર છે અને તેમાં $-OH$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તેમાં આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન થતું નથી.
આથી,ઇથેનોલનું ઉત્કલનબિંદુ મિથોક્સિમીથેન કરતા ઘણું વધારે હોય છે.

(A) આપેલ સંયોજનોના આણ્વીય દળ $44$ થી $46 \ g/mol$ ની રેન્જમાં છે.
$CH_3CH_2OH$ (ઇથેનોલ) માં વ્યાપક આંતરઆણ્વીય $H$-બંધ જોવા મળે છે,જે અણુઓના જોડાણ તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે તેનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ હોય છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) એ $CH_3OCH_3$ (મેથોક્સી મિથેન) કરતા વધુ ધ્રુવીય છે,જેના કારણે તેમાં મજબૂત દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ બળો હોય છે.
$CH_3CH_2CH_3$ (પ્રોપેન) એ અધ્રુવીય આલ્કેન છે જેમાં માત્ર નબળા વાન ડર વાલ્સ બળો હોય છે.
તેથી,ઉત્કલનબિંદુનો વધતો ક્રમ આ મુજબ છે: $CH_3CH_2CH_3 < CH_3OCH_3 < CH_3CHO < CH_3CH_2OH$.

(N/A) $1$. આલ્કોહોલ અને ફિનોલમાં $-OH$ સમૂહનો ઓક્સિજન પરમાણુ વધુ વિદ્યુતઋણ હોય છે,જે ઓક્સિજન પર આંશિક ઋણ વીજભાર $(\delta^-)$ અને હાઇડ્રોજન પરમાણુ પર આંશિક ધન વીજભાર $(\delta^+)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. આ ધ્રુવીયતાને કારણે એક અણુના હાઇડ્રોજન પરમાણુ અને બીજા અણુના ઓક્સિજન પરમાણુ વચ્ચે આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજનબંધ રચાય છે.
$3$. ભૌતિક ગુણધર્મો પર અસર: આ આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજનબંધની હાજરીને કારણે,આલ્કોહોલ અને ફિનોલ સમાન આણ્વીય દળ ધરાવતા આલ્કેન,ઈથર અથવા હેલોઆલ્કેન કરતા ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે.
$4$. વધુમાં,આ હાઇડ્રોજનબંધને કારણે આલ્કોહોલ અને ફિનોલ પાણીના અણુઓ સાથે હાઇડ્રોજનબંધ બનાવી શકે છે,જે તેમની પાણીમાં દ્રાવ્યતા સમજાવે છે.

(N/A) આલ્કોહોલ અને ફિનોલના ઉત્કલનબિંદુ કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા વધવાની સાથે વધે છે,કારણ કે વાન્ ડર વાલ્સ બળોની પ્રબળતા વધે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઉત્કલનબિંદુનો ક્રમ: $CH_3OH < C_2H_5OH < C_3H_7OH < C_4H_9OH$.
આલ્કોહોલમાં,જેમ કાર્બન શૃંખલામાં શાખા વધે છે,તેમ ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે કારણ કે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટવાથી વાન્ ડર વાલ્સ બળોની પ્રબળતા ઘટે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઉત્કલનબિંદુનો ક્રમ: $CH_3CH_2CH_2CH_2OH > (CH_3)_2CHCH_2OH > (CH_3)_3COH$.

(N/A) આલ્કોહોલ અને ફિનોલ સંયોજનોની પાણીમાં દ્રાવ્યતા તેમની પાણીના અણુઓ સાથે હાઈડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે હોય છે.
આલ્કોહોલ અને ફિનોલની દ્રાવ્યતા આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહનું કદ વધવાની સાથે ઘટે છે.
નીચું આણ્વીય દળ ધરાવતા આલ્કોહોલ પાણીમાં દરેક પ્રમાણમાં મિશ્રિત થઈ શકે છે. $-OH$ સમૂહની સંખ્યા વધવાની સાથે દ્રાવ્યતામાં વધારો થાય છે.

(N/A) આલ્કોહોલ સંયોજનો મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારની પ્રક્રિયાઓ આપે છે:
$1$. $O-H$ બંધ તૂટવાથી થતી પ્રક્રિયાઓ: આ પ્રક્રિયાઓમાં આલ્કોહોલ કેન્દ્રાનુરાગી (nucleophile) તરીકે વર્તે છે. ઉદાહરણ તરીકે,આલ્કોહોલની કાર્બોક્સિલિક એસિડ,એસિડ ક્લોરાઈડ અથવા એસિડ એનહાઈડ્રાઈડ સાથેની પ્રક્રિયાથી એસ્ટર બને છે.
$R-OH + R'COOH \xrightarrow{H^+} R-COOR' + H_2O$
$2$. $C-O$ બંધ તૂટવાથી થતી પ્રક્રિયાઓ: આ પ્રક્રિયાઓમાં $C-O$ બંધ તૂટે છે અને આલ્કોહોલ ઈલેક્ટ્રોનઅનુરાગી (electrophile) તરીકે વર્તે છે. ઉદાહરણ તરીકે,હાઈડ્રોજન હેલાઈડ $(HX)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી આલ્કાઈલ હેલાઈડ બને છે.
$R-OH + HX \rightarrow R-X + H_2O$
$3$. આલ્કાઈલ અને હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ બંનેની પ્રક્રિયાઓ (ઓક્સિડેશન અને ડિહાઈડ્રોજનેશન): આ પ્રક્રિયાઓમાં $O-H$ અને $C-H$ બંને બંધ તૂટે છે. ઉદાહરણ તરીકે,પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન થઈને આલ્ડિહાઈડ અને ત્યારબાદ કાર્બોક્સિલિક એસિડ બને છે.
$R-CH_2OH$ $\xrightarrow{[O]} R-CHO$ $\xrightarrow{[O]} R-COOH$

(N/A) આલ્કોહોલની સક્રિય ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા: પાણીની જેમ આલ્કોહોલ પણ $Li, Na, K, Al$ જેવી સક્રિય ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરી અનુવર્તી આલ્કોક્સાઈડ બનાવે છે અને હાઈડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે. ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$2 ROH + 2 Na \longrightarrow 2 R-O-Na + H_2(g)$
$2 CH_3OH + 2 Na \longrightarrow 2 CH_3ONa + H_2(g)$
$2 CH_3CH_2OH + Mg \longrightarrow (CH_3CH_2O)_2Mg + H_2(g)$
$6 (CH_3)_3C-OH + 2 Al \longrightarrow 2 [(CH_3)_3C-O]_3Al + 3 H_2(g)$
આ પ્રક્રિયાઓમાં $O-H$ બંધ તૂટે છે.
$(b)$ આલ્કોહોલનો એસિડિક ગુણ: ઉપરની પ્રક્રિયાઓ દર્શાવે છે કે આલ્કોહોલ સ્વભાવે એસિડિક છે. વાસ્તવમાં આલ્કોહોલ $Br\ddot{o}nsted$ એસિડ છે અને તેઓ પ્રબળ બેઈઝ $(B:)$ ને પ્રોટોનનું દાન કરી શકે છે.
$B: + H-\ddot{O}-R \longrightarrow B-H + :\ddot{O}-R^-$