General introduction of alcohol, Phenol and Ethers Questions in Gujarati

(D) લુઈસ બેઈઝ એટલે એવો પદાર્થ જે ઈલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) નું દાન કરી શકે.
$ROH$ (આલ્કોહોલ) માં,ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે બે અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તે ઈલેક્ટ્રોન-ન્યૂન સ્પીસીઝને દાન કરી શકે છે.
તેથી,$ROH$ લુઈસ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.
$CO_2$,$SO_3$,અને $SO_2$ લુઈસ એસિડ છે કારણ કે તેઓ ઈલેક્ટ્રોન-ન્યૂન છે અને ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે.

(A) $-OH$ ક્રિયાશીલ સમૂહ આલ્કોહોલ સમૂહ દર્શાવે છે.
$1, 2-$ઈથેનડાયોલ,જેનું સૂત્ર $HO-CH_2-CH_2-OH$ છે,તેમાં બે હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ હોય છે.
$2-$બ્યુટેનોન એ કીટોન છે,નાઈટ્રોબેન્ઝીન એ નાઈટ્રો સંયોજન છે અને ઈથેનાલ એ આલ્ડિહાઈડ છે.

(D) ગ્લિસરોલ $(CH_2(OH)-CH(OH)-CH_2(OH))$ માં ત્રણ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ત્રણ અલગ-અલગ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,તેને ટ્રાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) ક્રેસોલ્સ એ મિથાઈલફિનોલ્સ છે,જે એવા સંયોજનો છે જેમાં બેન્ઝીન રિંગ સાથે એક મિથાઈલ ગ્રુપ અને એક હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ જોડાયેલ હોય છે.
તેમને સામાન્ય રીતે હાઈડ્રોક્સી ટોલ્યુઈન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આકૃતિમાં $o$-ક્રેસોલનું બંધારણ દર્શાવેલ છે,જેમાં $-CH_3$ ગ્રુપ અને $-OH$ ગ્રુપ બેન્ઝીન રિંગ સાથે જોડાયેલા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(C) ઓર્થો-ડાયહાઈડ્રોક્સી બેન્ઝીનનું બંધારણ બેન્ઝીન રિંગ સાથે જોડાયેલા બે હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ધરાવે છે જે પાસપાસેના સ્થાનો (ઓર્થો સ્થાન) પર હોય છે.
આ સંયોજન સામાન્ય રીતે કેટેકોલ તરીકે ઓળખાય છે.

(B) $Carbinol$ એ $Methanol$ $(CH_3OH)$ માટે વપરાતું સામાન્ય નામ છે.
તે સૌથી સાદો આલ્કોહોલ છે જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.

(C) પ્રાથમિક આલ્કોહોલ એટલે એવો આલ્કોહોલ જેમાં હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ પ્રાથમિક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે (એવો કાર્બન પરમાણુ જે ફક્ત એક જ અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય).
તેથી,પ્રાથમિક આલ્કોહોલ માટેનું લાક્ષણિક ક્રિયાશીલ સમૂહ $-CH_2OH$ છે.

(A) $1, 2, 3$-ટ્રાયહાઇડ્રોક્સીબેન્ઝિનની રચનામાં બેન્ઝિન રિંગ સાથે $1, 2,$ અને $3$ સ્થાન પર ત્રણ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ જોડાયેલા હોય છે.
ટ્રાયહાઇડ્રોક્સીબેન્ઝિનના આ વિશિષ્ટ આઇસોમરને સામાન્ય રીતે $Pyrogallol$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) દ્વિતીયક આલ્કોહોલ એ એવો આલ્કોહોલ છે જેમાં હાઇડ્રોક્સિલ જૂથ $(-OH)$ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આને લાક્ષણિક જૂથ $ >CHOH $ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) $HO-CH_2-CH_2-OH$ સંયોજન એ ડાયહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ છે જેમાં બે હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા છે.
તેનું $IUPAC$ નામ $Ethane-1,2-diol$ છે અને તેનું સામાન્ય નામ $Ethylene \ glycol$ છે.

(A) સાયક્લોહેક્ઝેનોલ એ $C_6H_{11}OH$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો ચક્રીય આલ્કોહોલ છે.
તેમાં સંતૃપ્ત છ-સભ્યની રીંગ (સાયક્લોહેક્ઝેન રીંગ) હોય છે જેમાં એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ જૂથ દ્વારા બદલાય છે.
વિકલ્પ $A$ માં દર્શાવેલ બંધારણ આને યોગ્ય રીતે રજૂ કરે છે,જ્યાં રીંગ સંપૂર્ણપણે સંતૃપ્ત છે અને તેની સાથે $-OH$ જૂથ જોડાયેલું છે.

(A) મિથેનોલને વુડ આલ્કોહોલ અથવા વુડ સ્પિરિટ અથવા વુડ નેપ્થા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેની બનાવટની સૌથી જૂની પદ્ધતિ લાકડાના વિનાશક નિસ્યંદન (destructive distillation) દ્વારા હતી.

(A) જો ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહો સમાન હોય તો તેને સાદું અથવા સંમિતિય ઈથર કહેવામાં આવે છે.
$CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) માં,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બંને સમૂહો મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ છે.
તેથી,$CH_3OCH_3$ એ સાદું ઈથર છે.

(C) $'-O-'$ ક્રિયાશીલ સમૂહ ઈથરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જેનું સામાન્ય સૂત્ર $R-O-R'$ છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ આ ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે અને તે ઈથરનું એક ઉદાહરણ છે.

(A) આપેલ સંયોજન $(CH_3)_2CH-O-CH_2-CH_2-CH_3$ છે.
આ ઈથરમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ એક આઈસોપ્રોપાઈલ સમૂહ $(CH_3)_2CH-$ અને એક પ્રોપાઈલ સમૂહ $-CH_2-CH_2-CH_3$ સાથે જોડાયેલ છે.
ઈથર માટેની સામાન્ય નામકરણ પદ્ધતિ મુજબ,આલ્કાઈલ સમૂહોના નામ મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં લખીને અંતે 'ઈથર' શબ્દ ઉમેરવામાં આવે છે.
'આઈસોપ્રોપાઈલ' અને 'પ્રોપાઈલ' માં,'આઈસોપ્રોપાઈલ' પ્રથમ આવે છે,તેથી તેનું સામાન્ય નામ આઈસોપ્રોપાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર છે.

(A) $mercaptans$ શબ્દનો ઉપયોગ $thio-alcohols$ (જેને $thiols$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માટે સામાન્ય નામ તરીકે થાય છે,જેનું સામાન્ય સૂત્ર $R-SH$ છે.

(A) ઇપોક્સાઇડ્સ એ ત્રણ-સભ્ય ધરાવતા ચક્રીય ઈથર્સ છે જેમાં વલયમાં એક ઓક્સિજન પરમાણુ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઇથિલિન ઓક્સાઇડ નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે:
$CH_2-CH_2$
$|$
$O$

(D) ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ ની શોધ રુંગે દ્વારા કોલ-ટારના નિસ્યંદનના મધ્યમ તેલના અંશમાંથી કરવામાં આવી હતી.
તેને 'કાર્બોલિક એસિડ' (લેટિન શબ્દ $carbo$ એટલે કોલસો અને $oleum$ એટલે તેલ) નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
તેના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં,તે સફેદ સ્ફટિકીય ઘન છે,પરંતુ તે ઘણીવાર ઓરડાના તાપમાને $5\%$ પાણી ધરાવતા પ્રવાહી તરીકે જોવા મળે છે,જેને સામાન્ય રીતે કાર્બોલિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $1$. ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-OH)$ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા નક્કી કરો. બંધારણ $(CH_3CH_2)_3C-OH$ છે.
$2$. $-OH$ સમૂહ ધરાવતી સૌથી લાંબી શૃંખલામાં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ છે,જે પેન્ટેનનું વ્યુત્પન્ન છે.
$3$. શૃંખલાને ગમે તે છેડેથી નંબર આપતા,$-OH$ સમૂહ $3$જા સ્થાને આવે છે.
$4$. $3$જા કાર્બન પરમાણુ પર એક ઈથાઈલ સમૂહ જોડાયેલ છે.
$5$. તેથી,$IUPAC$ નામ $3-$ઈથાઈલપેન્ટેન$-3-$ઓલ છે.

(B) મેટામર્સ એવા આઈસોમર્સ છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ (આ કિસ્સામાં,ઈથર ઓક્સિજન પરમાણુ) ની બંને બાજુએ આલ્કાઈલ સમૂહોની વહેંચણી અલગ હોય છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથરનું સૂત્ર $C_2H_5-O-C_2H_5$ (આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$) છે.
$2-$મિથોક્સિ પ્રોપેનનું સૂત્ર $CH_3-O-CH(CH_3)_2$ (આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$) છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવાથી અને ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોવાથી (ડાયઈથાઈલ ઈથરમાં ઈથાઈલ-ઈથાઈલ અને $2-$મિથોક્સિ પ્રોપેનમાં મિથાઈલ-આઈસોપ્રોપાઈલ),તેઓ મેટામર્સ છે.

(D) આલ્કેનોલ એ આલ્કોહોલ છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+1}OH$ છે.
આને વિસ્તૃત કરતા,આપણને $C_nH_{2n+1+1}O$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $C_nH_{2n+2}O$ થાય છે.
તેથી,આલ્કેનોલની સમાંગ શ્રેણી માટેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}O$ છે.

(D) સંમિતિય અથવા સાદો ઈથર એટલે એવો ઈથર જેમાં ઓક્સિજન પરમાણુની બંને બાજુએ સમાન આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહ જોડાયેલા હોય.
બંધારણ $(CH_3)_2CH-O-CH(CH_3)_2$ માં,ઓક્સિજન પરમાણુ બે સમાન આઈસોપ્રોપાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,તે એક સંમિતિય ઈથર છે.

(C) ઈથાઈલ મિથાઈલ ઈથર એક ઈથાઈલ ગ્રુપ $(-CH_2CH_3)$ અને એક મિથાઈલ ગ્રુપ $(-CH_3)$ ધરાવે છે જે ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$CH_3 - CH_2 - O - CH_3$ અને $CH_3 - O - CH_2 - CH_3$ બંને એક જ અણુ દર્શાવે છે,કારણ કે બંનેમાં ઓક્સિજન પરમાણુ એક ઈથાઈલ અને એક મિથાઈલ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,બંને રજૂઆતો સાચી છે.

(B) $1$. ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-OH)$ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા પસંદ કરો. સૌથી લાંબી શૃંખલામાં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ છે,તેથી મુખ્ય આલ્કેન પેન્ટેન છે.
$2$. શૃંખલાને એ છેડેથી નંબર આપો જે $-OH$ સમૂહ ધરાવતા કાર્બનને સૌથી ઓછો નંબર આપે. બંને બાજુથી નંબર આપતા $-OH$ સમૂહ $3$ નંબરના કાર્બન પર આવે છે.
$3$. બંધારણ $CH_3CH_2-C(CH_3)(OH)-CH_2CH_3$ છે.
$4$. સૌથી લાંબી શૃંખલા $5$ કાર્બનની છે (પેન્ટેન).
$5$. $3$ નંબરના કાર્બન પર એક મિથાઈલ સમૂહ છે.
$6$. $-OH$ સમૂહ $3$ નંબરના કાર્બન પર છે.
$7$. તેથી,$IUPAC$ નામ $3-$મિથાઈલપેન્ટેન$-3-$ઓલ અથવા $3-$મિથાઈલ$-3-$પેન્ટેનોલ છે.

(C) દ્રિતિયક આલ્કોહોલ એ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ ની હાજરી દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે જે એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. તેનો લાક્ષણિક બંધારણીય સમૂહ $>CHOH$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) જે સંયોજનોમાં $OH$ સમૂહ સીધો બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલો હોય તેને ફિનોલ્સ કહેવામાં આવે છે.
બેન્ઝેનોલ (ફિનોલ),ક્રેસોલ (મિથાઈલફિનોલ) અને કેટેકોલ (બેન્ઝીન$-1,2-$ડાયોલ) બધામાં $OH$ સમૂહ બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલો છે.
તેથી,આપેલા તમામ સંયોજનો ફિનોલ છે.

(B) જે સંયોજનોમાં $-OH$ સમૂહ બેન્ઝીન વલય સાથે સીધો જોડાયેલો હોય તેને ફિનોલ કહે છે.

(C) ક્યુમીન એ $Isopropylbenzene$ નું સામાન્ય નામ છે.
તેની રાસાયણિક રચનામાં બેન્ઝીન રિંગ સાથે આઇસો-પ્રોપાઇલ ગ્રુપ જોડાયેલું હોય છે,જેને $C_6H_5CH(CH_3)_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક રીતે ફિનોલ અને એસિટોનના ઉત્પાદનમાં કાચા માલ તરીકે થાય છે.

(A) $Phenol$ $(C_6H_5OH)$ સામાન્ય રીતે કાર્બોલિક એસિડ તરીકે ઓળખાય છે. ફિનોલના જલીય દ્રાવણને ઘણીવાર કાર્બોલિક એસિડ કહેવામાં આવે છે.

(D) ડાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ એવો આલ્કોહોલ છે જેમાં બે હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો હોય છે.
ઇથીલીન ગ્લાયકોલ,જેનું સૂત્ર $HO-CH_2-CH_2-OH$ છે,તે ડાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
કેટેકોલ અને રિસોર્સિનોલ એ ડાયહાઇડ્રિક ફિનોલ છે,આલ્કોહોલ નથી.
ગ્લીસરોલ એ ટ્રાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ છે.

(B) સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા આલ્કોહોલ અને ઇથર એકબીજાના ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે. ઉદાહરણ તરીકે,$CH_3CH_2OH$ (ઇથેનોલ) અને $CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઇલ ઇથર) બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ છે.

(B) $C_4H_{10}O$ અણુસૂત્ર નીચે મુજબના ઇથર સમઘટકો ધરાવે છે:
$1$. $CH_3-O-CH_2CH_2CH_3$ (મિથાઇલ પ્રોપાઇલ ઇથર)
$2$. $CH_3-O-CH(CH_3)_2$ (મિથાઇલ આઇસોપ્રોપાઇલ ઇથર)
$3$. $CH_3CH_2-O-CH_2CH_3$ (ડાયઇથાઇલ ઇથર)
આમ,કુલ $3$ ઇથર સમઘટકો શક્ય છે.

(C) આલ્કેનોલ્સ એ આલ્કેનના વ્યુત્પન્ન છે,જે આલ્કેનના એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ ને હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ દ્વારા બદલીને બનાવવામાં આવે છે.
આલ્કેનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
એક $H$ ને $OH$ દ્વારા બદલતા $C_nH_{2n+1}OH$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $C_nH_{2n+2}O$ થાય છે.
તેથી,આલ્કેનોલ્સની સમાનધર્મી શ્રેણી માટેનું સામાન્ય આણ્વીય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}O$ છે.

(A) આલ્કેનોલ્સ (આલ્કોહોલ) એ આલ્કેનના વ્યુત્પન્ન છે,જેમાં એક હાઇડ્રોજન પરમાણુને હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ દ્વારા બદલવામાં આવે છે.
આલ્કેનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
એક $H$ ને $OH$ વડે બદલતા $C_nH_{2n+1}OH$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $C_nH_{2n+2}O$ થાય છે.
આમ,સાચું સામાન્ય આણ્વીય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}O$ છે.

(D) બંધારણ $(a)$ માં,$-OH$ સમૂહ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
બંધારણ $(b)$ માં,$-OH$ સમૂહ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે ફક્ત એક જ અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.
તેથી,$(a)$ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે અને $(b)$ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.

(C) આ પ્રશ્ન ઇપોક્સાઇડ્સ વિશે છે,જે ચક્રીય ઇથર્સ છે.
ઇપોક્સાઇડ્સ $S_N2$ મિકેનિઝમ દ્વારા રિંગ-ઓપનિંગ પ્રતિક્રિયાઓ આપે છે.
બેઝિક પરિસ્થિતિઓમાં,ન્યુક્લિયોફાઇલ $S_N2$ દ્વારા ઇપોક્સાઇડ રિંગના ઓછા અવરોધવાળા કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
એસિડિક પરિસ્થિતિઓમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ પ્રોટોનેટેડ થાય છે,જે રિંગ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે.
પ્રોપિલિન ઓક્સાઇડ $(CH_3-CH-CH_2-O)$ જેવા સરળ ઇપોક્સાઇડ્સ માટે,બંને પરિસ્થિતિઓમાં $S_N2$ માર્ગ પ્રભાવી હોય છે.
વિકલ્પ $A$ અને $B$ એ સામાન્ય ઇથર્સ છે,ઇપોક્સાઇડ્સ નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલી ઇપોક્સાઇડ રચના સાચો જવાબ છે.

(C) $1$. મુખ્ય ક્રિયાશીલ સમૂહને ઓળખો: બેન્ઝીન રિંગ સાથે જોડાયેલ $-OH$ સમૂહ તેને ફિનોલ બનાવે છે,જે પિતૃ સંયોજન છે.
$2$. રિંગને નંબર આપો: $-OH$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુને સ્થાન $1$ આપવામાં આવે છે.
$3$. વિસ્થાપકોને નંબર આપો: બે મિથાઈલ સમૂહો સ્થાન $2$ અને $6$ પર છે.
$4$. નામકરણ: સંયોજનનું નામ $2,6-$ ડાયમિથાઈલફિનોલ છે.

(A) ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5OC_2H_5)$ નું બંધારણીય સૂત્ર $CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3$ છે.
કુલ $\sigma$-બંધોની સંખ્યા ગણવા માટે,આપણે અણુમાં રહેલા તમામ એકલ બંધોની ગણતરી કરીએ છીએ:
- $10$ $C-H$ બંધો છે.
- $2$ $C-C$ બંધો છે.
- $2$ $C-O$ બંધો છે.
$\sigma$-બંધોની કુલ સંખ્યા = $10 + 2 + 2 = 14$.

(D) ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયકો $(R-Mg-X)$ એ કાર્બનિક ધાતુ સંયોજનો છે જે પાણી $(H_2O)$,આલ્કોહોલ $(R-OH)$ અથવા એસિડ $(R-COOH)$ જેવા પ્રોટિક સ્ત્રોતો પ્રત્યે ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
જ્યારે ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયક પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે આલ્કેન $(R-H)$ અને મેટલ હાઇડ્રોક્સાઇડ હેલાઇડ $(Mg(OH)X)$ બનાવવા માટે ઝડપી એસિડ-બેઝ પ્રક્રિયા કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $R-Mg-X + H_2O \rightarrow R-H + Mg(OH)X$.
તેથી,પાણીની હાજરી ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયકનો નાશ કરે છે,તેથી તેની તૈયારી માટે ઇથર એક આવશ્યક નોન-પ્રોટિક દ્રાવક છે.

(A) ક્યુમીન એ $Isopropylbenzene$ નું સામાન્ય નામ છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ $C_6H_5CH(CH_3)_2$ છે.
તે ફિનોલ અને એસિટોનના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં એક મહત્વપૂર્ણ મધ્યવર્તી સંયોજન છે.

(N/A) આલ્કોહોલનું વર્ગીકરણ કરવા માટે,આપણે તે કાર્બન પરમાણુને જોઈએ છીએ જેની સાથે $-OH$ સમૂહ જોડાયેલ છે:
$1$. પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કોહોલ: $-OH$ સમૂહ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે ફક્ત એક જ અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય.
- $(i)$,$(ii)$,$(iii)$ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.
$2$. દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કોહોલ: $-OH$ સમૂહ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે બે અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય.
- $(iv)$,$(v)$ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
$3$. તૃતીયક $(3^{\circ})$ આલ્કોહોલ: $-OH$ સમૂહ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે ત્રણ અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય.
- $(vi)$ તૃતીયક આલ્કોહોલ છે.

(B) એલાઈલિક આલ્કોહોલ એવો આલ્કોહોલ છે જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ની બાજુમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
બંધારણીય વ્યાખ્યાઓના આધારે,$(ii)$ અને $(vi)$ તરીકે ઓળખાયેલ આલ્કોહોલમાં $-OH$ સમૂહ $C=C$ દ્વિબંધની બાજુના $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તેઓ એલાઈલિક આલ્કોહોલ તરીકે વર્ગીકૃત થાય છે.

(A) $(i)$ $2,2,4-Trimethylpentan-3-ol$
$(ii)$ $5-Ethylheptane-2,4-diol$
$(iii)$ $Butane-2,3-diol$
$(iv)$ $Propane-1,2,3-triol$
$(v)$ $2-Methylphenol$
$(vi)$ $4-Methylphenol$
$(vii)$ $2,5-Dimethylphenol$
$(viii)$ $2,6-Dimethylphenol$
$(ix)$ $1-Methoxy-2-methylpropane$
$(x)$ $Ethoxybenzene$
$(xi)$ $1-Phenoxyheptane$
$(xii)$ $2-Ethoxybutane$

(N/A) $(i)$ $CH_3-C(OH)(CH_3)-CH_2-CH_3$
$(ii)$ $C_6H_5-CH_2-CH(OH)-CH_3$
$(iii)$ $HO-CH_2-CH_2-C(OH)(CH_3)-CH_2-C(OH)(CH_3)-CH_3$
$(iv)$ બેન્ઝીન રિંગ પર $1$ સ્થાન પર $-OH$ અને $2$ તથા $3$ સ્થાન પર $-C_2H_5$ સમૂહ ધરાવતું $2,3-$ડાયઈથાઈલફિનોલનું બંધારણ.
$(v)$ $CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_2-CH_3$
$(vi)$ $CH_3-CH_2-O-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$
$(vii)$ $-CH_2OH$ સાથે જોડાયેલી સાયક્લોહેક્ઝેન રિંગ
$(viii)$ $CH_3-CH_2-C(OH)(C_6H_{11})-CH_2-CH_3$
$(ix)$ $1$ સ્થાન પર $-OH$ અને $3$ સ્થાન પર દ્વિબંધ ધરાવતી સાયક્લોપેન્ટેન રિંગ
$(x)$ $Cl-CH_2-CH_2-CH(C_2H_5)-CH_2-OH$

(N/A) આલ્કોહોલ અને ફિનોલ અનુક્રમે એલિફેટિક અને એરોમેટિક હાઈડ્રોકાર્બનમાં રહેલા હાઈડ્રોજન પરમાણુનું હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ દ્વારા વિસ્થાપન થવાથી બને છે.
ઈથર એ હાઈડ્રોકાર્બનમાં રહેલા હાઈડ્રોજન પરમાણુનું આલ્કોક્સી અથવા એરીલોક્સી સમૂહ દ્વારા વિસ્થાપન થવાથી બને છે. વૈકલ્પિક રીતે,ઈથરને આલ્કોહોલ અથવા ફિનોલના $-OH$ સમૂહના હાઈડ્રોજન પરમાણુનું આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહ દ્વારા વિસ્થાપન તરીકે પણ જોઈ શકાય છે.
આલ્કોહોલમાં એક અથવા એકથી વધુ $-OH$ સમૂહ એલિફેટિક સિસ્ટમના કાર્બન પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા હોય છે (દા.ત.,$CH_3OH$).
ફિનોલમાં એક અથવા એકથી વધુ $-OH$ સમૂહ એરોમેટિક સિસ્ટમના $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સાથે સીધા જોડાયેલા હોય છે (દા.ત.,$C_6H_5OH$).
ઉપયોગો:
ઈથેનોલનો ઉપયોગ લાકડાના ફર્નિચરને પોલિશ કરવા માટે થાય છે અને તેને સામાન્ય સ્પિરિટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આપણે જે ખાંડ ખાઈએ છીએ,કાપડમાં વપરાતું કપાસ અને લખવા માટે વપરાતો કાગળ,આ બધા $-OH$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનોમાંથી બનેલા છે.

(N/A) આલ્કોહોલ અને ફિનોલને તેમની રચનામાં રહેલા હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહોની સંખ્યાના આધારે મોનો-,ડાય-,ટ્રાય- અથવા પોલીહાઇડ્રિક સંયોજનો તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
$1$. મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ: એક $-OH$ સમૂહ ધરાવે છે. ઉદાહરણ: ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$.
$2$. ડાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ: બે $-OH$ સમૂહ ધરાવે છે. ઉદાહરણ: ઇથેન-$1,2$-ડાયોલ $(CH_2OH-CH_2OH)$.
$3$. ટ્રાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ: ત્રણ $-OH$ સમૂહ ધરાવે છે. ઉદાહરણ: પ્રોપેન-$1,2,3$-ટ્રાયોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$.

(N/A) ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિના આધારે ઈથરને બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સંમિત ઈથર (સાદા ઈથર): આ ઈથરમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહો સમાન હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$CH_3-O-CH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) અને $C_6H_5-O-C_6H_5$ (ડાયફિનાઈલ ઈથર).
$2$. અસંમિત ઈથર (મિશ્ર ઈથર): આ ઈથરમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહો અલગ-અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$CH_3-O-C_2H_5$ (ઈથાઈલ મિથાઈલ ઈથર) અને $CH_3-O-C_6H_5$ (મિથાઈલ ફિનાઈલ ઈથર અથવા એનિસોલ).

(N/A) આલ્કોહોલનું સામાન્ય નામ: આલ્કોહોલ સંયોજનોનું સામાન્ય નામ લખવા માટે હાઈડ્રોક્સિ સમૂહ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહનું નામ લખીને તરત જ 'આલ્કોહોલ' શબ્દ જોડવામાં આવે છે.
$(b)$ $IUPAC$ પદ્ધતિ પ્રમાણે આલ્કોહોલનું નામકરણ:
$(i)$ મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ: $IUPAC$ પદ્ધતિ પ્રમાણે મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલનું નામ લખવા માટે,જે આલ્કેનમાંથી આલ્કોહોલ બન્યો હોય તેના અંગ્રેજી નામમાં રહેલા અંતિમ $'e'$ ને દૂર કરીને તેના સ્થાને $'-ol'$ પ્રત્યય લગાડવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ વિસ્થાપકોના સ્થાનને અંકો $(1, 2, . . .)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ મુખ્ય કાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુનો ક્રમાંક એ છેડાથી આપવામાં આવે છે કે જેથી હાઈડ્રોક્સિ સમૂહ ધરાવતો કાર્બન લઘુતમ ક્રમ પ્રાપ્ત કરે.
$\Rightarrow$ $-OH$ સમૂહ અને અન્ય વિસ્થાપકોના સ્થાનને તે જે કાર્બન સાથે જોડાયેલા હોય તે કાર્બનના ક્રમાંક વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
$(ii)$ પૉલિહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ: પૉલિહાઈડ્રિક આલ્કોહોલના $IUPAC$ નામ લખવા માટે આલ્કેનના અંગ્રેજી નામમાં રહેલા અંતિમ $'e'$ ને જાળવી રાખીને $'-ol'$ પ્રત્યય લગાડવામાં આવે છે. $-OH$ સમૂહોની સંખ્યા દર્શાવવા માટે 'ઓલ' પ્રત્યયની આગળ 'ડાય','ટ્રાય' વગેરે પૂર્વગ લગાડવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ: $CH_2OH-CH_2OH$ (ઈથેન-$1,2$-ડાયોલ),$CH_2OH-CHOH-CH_2OH$ (પ્રોપેન-$1,2,3$-ટ્રાયોલ).

(N/A) સામાન્ય અને $\text{IUPAC}$ નામ નીચેના કોષ્ટકમાં આપેલ છે:
| ક્રમ | સંયોજન | સામાન્ય નામ | $\text{IUPAC}$ નામ |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| $(i)$ | $CH_3OH$ | મિથાઈલ આલ્કોહોલ | મિથેનોલ |
| $(ii)$ | $CH_3CH_2CH_2OH$ | $n$-પ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ | પ્રોપેન$-1-$ઓલ |
| $(iii)$ | $CH_3CH(OH)CH_3$ | આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ | પ્રોપેન$-2-$ઓલ |
| $(iv)$ | $CH_3CH_2CH_2CH_2OH$ | $n$-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ | બ્યુટેન$-1-$ઓલ |
| $(v)$ | $CH_3CH(OH)CH_2CH_3$ | sec-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ | બ્યુટેન$-2-$ઓલ |
| $(vi)$ | $(CH_3)_2CHCH_2OH$ | આઈસોબ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ | $2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-1-$ઓલ |
| $(vii)$ | $(CH_3)_3C-OH$ | tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ | $2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ |
| $(viii)$ | $HOCH_2CH_2OH$ | ઈથિલીન ગ્લાયકોલ | ઈથેન$-1,2-$ડાયોલ |
| $(ix)$ | $CH_2OHCH(OH)CH_2OH$ | ગ્લિસરોલ (ગ્લિસરીન) | પ્રોપેન$-1,2,3-$ટ્રાયોલ |
| $(x)$ | $CH_3CH_2OH$ | ઈથાઈલ આલ્કોહોલ | ઈથેનોલ |