Properties of Ethers Questions in Gujarati

(C) આપેલા ઈથરના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
ડાયઈથાઈલ ઈથર: $C_2H_5-O-C_2H_5$
મિથાઈલ $n$-પ્રોપાઈલ ઈથર: $CH_3-O-C_3H_7$
ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-O-)$ ની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓની વહેંચણીમાં તફાવતને કારણે મેટામેરિઝમ ઉદભવે છે.
બંને સંયોજનોમાં ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોવાથી,તેઓ મેટામેર્સ છે.

(C) જ્યારે ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ ને વધુ પડતા સાંદ્ર $HI$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું વિભાજન થઈને $2$ મોલ ઈથાઈલ આયોડાઈડ $(C_2H_5I)$ અને $1$ મોલ પાણી $(H_2O)$ બને છે.
પ્રક્રિયા: $C_2H_5-O-C_2H_5 + 2HI \to 2C_2H_5I + H_2O$.

(B) આ પ્રક્રિયામાં ઇથાઇલ આયોડાઇડ $(C_2H_5I)$ નું ફિનોક્સાઇડ આયન $(C_6H_5O^-)$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન થાય છે.
$1$. ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ ઇથેનોલમાં ઇથોક્સાઇડ આયન $(C_2H_5O^-)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફિનોક્સાઇડ આયન $(C_6H_5O^-)$ બનાવે છે.
$2$. ફિનોક્સાઇડ આયન ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે વર્તે છે અને $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથાઇલ આયોડાઇડ $(C_2H_5I)$ પર હુમલો કરે છે.
$3$. પ્રક્રિયા: $C_6H_5O^- + C_2H_5I \rightarrow C_6H_5OC_2H_5 + I^-$.
$4$. મળતી નીપજ ઇથાઇલ ફિનાઇલ ઈથર $(C_6H_5OC_2H_5)$ છે,જેને ફેનેટોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) આલ્કાઈલ હેલાઈડ સૂકા સિલ્વર ઓક્સાઈડ $(Ag_2O)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથર બનાવે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $2R-X + Ag_2O \xrightarrow{\Delta} R-O-R + 2AgX$.
ઉદાહરણ તરીકે,જ્યારે મિથાઈલ ક્લોરાઈડ સૂકા $Ag_2O$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે: $2CH_3Cl + Ag_2O \xrightarrow{\Delta} CH_3OCH_3 + 2AgCl$ (મિથોક્સી મિથેન).

(C) ઈથરનું સામાન્ય સૂત્ર $R-O-R'$ છે. ઈથરમાં ઓક્સિજન પરમાણુ બે આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય છે. $C-O$ બંધની સ્થિરતા અને આલ્કોહોલના હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ જેવા સક્રિય ક્રિયાશીલ સમૂહના અભાવને કારણે,ઈથરમાં ઓક્સિજન પરમાણુ સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં મોટાભાગના પ્રક્રિયકો પ્રત્યે તુલનાત્મક રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે.

(D) એસિલ સમૂહનું સામાન્ય સૂત્ર $RCO-$ છે.
$1$. એસિડ ક્લોરાઇડ: $RCOCl$ ($RCO-$ સમૂહ ધરાવે છે).
$2$. એમાઇડ: $RCONH_2$ ($RCO-$ સમૂહ ધરાવે છે).
$3$. એસ્ટર: $RCOOR'$ ($RCO-$ સમૂહ ધરાવે છે).
$4$. ઈથર: $ROR'$ ($RCO-$ સમૂહ ધરાવતું નથી).
તેથી,ઈથરમાં એસિલ સમૂહ હોતો નથી.

(C) ઈથરમાં ઓક્સિજન પરમાણુ $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે $109^{\circ} 28^{\prime}$ ના બંધકોણ સાથે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે.
ઈથરમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ પરના બે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ પર અપાકર્ષણ લગાડે છે,જે સામાન્ય રીતે બંધકોણને ઘટાડે છે.
જોકે,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા મોટા આલ્કાઈલ સમૂહોની હાજરીને કારણે તેમની વચ્ચે અવકાશીય અપાકર્ષણ (steric repulsion) થાય છે.
આ આલ્કાઈલ સમૂહો વચ્ચેનું અપાકર્ષણ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મના અપાકર્ષણને સંતુલિત કરે છે,જેના પરિણામે $C-O-C$ બંધકોણ સમચતુષ્ફલકીય ખૂણા કરતા થોડો વધારે,આશરે $110^{\circ}$ જેટલો જોવા મળે છે.

(B) લુઈસના ખ્યાલ મુજબ,બેઝ એ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરનાર છે.
ઈથરમાં $(R-O-R)$,ઓક્સિજન પરમાણુ પર બે અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pairs) હોય છે.
ઓક્સિજન પરમાણુ આ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકતું હોવાથી,ઈથર લુઈસ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(D) કોલ્બેનું સંશ્લેષણ એ ફીનોલના આલ્કલાઇન ક્ષાર પર $CO_2$ ની પ્રક્રિયા દ્વારા એરોમેટિક $o-$હાઈડ્રોક્સીકાર્બોક્સિલિક એસિડ (સેલિસિલિક એસિડ) બનાવવાની પદ્ધતિ છે.
ઝિંક અને આલ્કાઈલ આયોડાઈડમાંથી ડાયઆલ્કાઈલ ઝિંક બનાવવાની પ્રક્રિયાને ફ્રેન્કલેન્ડ પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
વુર્ટ્ઝ પ્રક્રિયામાં,બે આલ્કાઈલ હેલાઈડની શુષ્ક ઈથર દ્રાવણમાં સોડિયમ ધાતુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઉચ્ચ આલ્કેન બનાવવામાં આવે છે.
વિલિયમસન સંશ્લેષણમાં આલ્કાઈલ હેલાઈડની સોડિયમ આલ્કોક્સાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંમિત અથવા અસંમિત ઈથર બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2-X + CH_3CH_2-O^-Na^+ \rightarrow CH_3CH_2-O-CH_2CH_3 + NaX$
(જ્યાં $X$ = હેલાઈડ સમૂહ).
આમ,ડાયઈથાઈલ ઈથરનું બંધારણ વિલિયમસન સંશ્લેષણ દ્વારા પુષ્ટિ પામે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા: $C_2H_5ONa + IC_2H_5 \to C_2H_5OC_2H_5 + NaI$ છે.
આ સોડિયમ આલ્કોક્સાઇડ $(C_2H_5ONa)$ અને આલ્કાઇલ હેલાઇડ $(IC_2H_5)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા છે જે ઈથર $(C_2H_5OC_2H_5)$ બનાવે છે.
સપ્રમાણ અથવા અસપ્રમાણ ઈથર બનાવવાની આ પદ્ધતિને $Williamson's$ સંશ્લેષણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ફિનોલ $(Ar-OH)$ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(RX)$ વચ્ચે આલ્કલી (જેમ કે $NaOH$) ની હાજરીમાં થતી પ્રક્રિયાને વિલિયમસન ઈથર સંશ્લેષણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કલી ફિનોલનું રૂપાંતર ફિનોક્સાઈડ આયન $(Ar-O^-)$ માં કરે છે,જે ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે અને $S_N2$ મિકેનિઝમ દ્વારા આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(RX)$ પર હુમલો કરીને આલ્કાઈલ એરાઈલ ઈથર $(Ar-O-R)$ બનાવે છે.
તેથી,નીપજ $A$ એ ઈથર છે.

(B) વિલિયમસન સંશ્લેષણ એ સંમિત અને અસંમિત ઈથરની તૈયારી માટેની પ્રયોગશાળા પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં આલ્કોક્સાઈડ આયન દ્વારા આલ્કાઈલ હેલાઈડનું ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન $(S_N2)$ થાય છે.
પ્રક્રિયા: $C_2H_5Br + C_2H_5ONa \rightarrow C_2H_5-O-C_2H_5 + NaBr$.
આમ,તેનો ઉપયોગ $C_2H_5-O-C_2H_5$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર) બનાવવા માટે થાય છે.

(C) $RX + RONa \to R-O-R + NaX$
આ પ્રક્રિયાને વિલિયમસન સંશ્લેષણ (Williamson's synthesis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(RX)$ સોડિયમ આલ્કોક્સાઈડ $(RONa)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથર $(R-O-R)$ અને સોડિયમ હેલાઈડ $(NaX)$ બનાવે છે.

(B) વિલિયમસન સંશ્લેષણમાં આલ્કોક્સાઇડની આલ્કાઇલ હેલાઇડ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથર બને છે.
ઇથોક્સીઇથેન $(CH_3CH_2OCH_2CH_3)$ ની બનાવટ માટે,સોડિયમ ઇથોક્સાઇડ $(CH_3CH_2ONa)$ ની ઇથાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_3CH_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે:
$CH_3CH_2ONa + CH_3CH_2Cl \to CH_3CH_2OCH_2CH_3 + NaCl$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(B) ઇથાઇલ બ્રોમાઇડની સૂકા સિલ્વર ઓક્સાઇડ $(Ag_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા વિલિયમસન ઈથર સંશ્લેષણ પ્રકારની પ્રક્રિયા છે.
$2 C_2H_5Br + Ag_2O (\text{dry}) \to C_2H_5 - O - C_2H_5 + 2 AgBr$
આમ,બનતી નીપજ ડાયઇથાઇલ ઈથર છે.
જો ભેજવાળા $Ag_2O$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે,તો તે $AgOH$ તરીકે વર્તે છે અને ઇથાઇલ આલ્કોહોલ બનાવે છે:
$C_2H_5Br + AgOH \to C_2H_5OH + AgBr$

(D) હેલોજનેટેડ ઈથરની ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક સાથેની પ્રક્રિયા એ ઈથરની કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ વધારવાની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
$CH_3OCH_2Cl + CH_3MgBr \rightarrow CH_3OCH_2CH_3 + MgBrCl$
અહીં,$CH_3OCH_2Cl$ એ હેલોજનેટેડ ઈથર છે અને $CH_3MgBr$ એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે,જે હેલોજન પરમાણુને દૂર કરીને ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેના પરિણામે ઉચ્ચ ઈથર બને છે.

(B) ઇથિલિન ઓક્સાઇડનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇથિલિનની હાઇપોક્લોરસ એસિડ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જેમાં ઇથિલિન ક્લોરોહાઇડ્રિન બને છે,ત્યારબાદ તેને બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરાવતા ઇથિલિન ઓક્સાઇડ મળે છે.
$H_2C=CH_2 + HOCl \to Cl-CH_2-CH_2-OH$ (ઇથિલિન ક્લોરોહાઇડ્રિન)
$Cl-CH_2-CH_2-OH + NaOH \to C_2H_4O$ (ઇથિલિન ઓક્સાઇડ) $+ NaCl + H_2O$

(B) મિથાઈલ $t$-બ્યુટાઈલ ઈથરનું નિર્માણ વિલિયમસન ઈથર સંશ્લેષણ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં આલ્કોક્સાઈડ આયન અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ વચ્ચે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન થાય છે.
મિથાઈલ $t$-બ્યુટાઈલ ઈથર મેળવવા માટે,આપણે સોડિયમ $t$-બ્યુટોક્સાઈડ $(CH_3)_3CONa$ અને મિથાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3Cl)$ ની જરૂર પડે છે.
પ્રક્રિયા: $(CH_3)_3CONa + CH_3Cl \rightarrow (CH_3)_3COCH_3 + NaCl$.

(A) આ પ્રક્રિયા $Williamson$ સંશ્લેષણ છે.
$Methylphenyl$ ઈથર $(Anisole)$ એ ફિનોલેટ આયનો $(C_6H_5O^-)$ અને મિથાઈલ આયોડાઈડ $(CH_3I)$ વચ્ચેની $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
$C_6H_5O^- + CH_3I \to C_6H_5OCH_3 + I^-$

(D) જ્યારે ઈથરને લાંબા સમય સુધી હવા અને પ્રકાશમાં ખુલ્લા રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ સ્વયં-ઓક્સિડેશન પામીને વિસ્ફોટક પેરોક્સાઈડ બનાવે છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથર માટે,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_2H_5-O-C_2H_5 + O_2 \xrightarrow{hv} CH_3-CH(OOH)-O-C_2H_5$
આમ,બનતી નીપજ ડાયઈથાઈલ ઈથરનું પેરોક્સાઈડ છે.

(A) $1$. ડાયઈથાઈલ ઈથરની અંધારામાં $Cl_2$ સાથેની પ્રક્રિયા $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓના વિસ્થાપન દ્વારા $\alpha,\alpha'$-ડાયક્લોરોડાયઈથાઈલ ઈથર બનાવે છે,જે આલ્કાઈલ હેલાઈડ નથી.
$2$. ડાયઈથાઈલ ઈથર $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈલ આયોડાઈડ $(C_2H_5I)$ બનાવે છે,જે આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે.
$3$. ડાયઈથાઈલ ઈથર $PCl_5$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_2H_5Cl)$ બનાવે છે,જે આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે.
$4$. તેથી,ડાયઈથાઈલ ઈથરની અંધારામાં $Cl_2$ સાથેની પ્રક્રિયા આલ્કાઈલ હેલાઈડ આપતી નથી.

(A) જ્યારે ઈથરને થોડા સમય માટે હવા અને પ્રકાશમાં ખુલ્લું રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્વયં-ઓક્સિડેશન પામીને વિસ્ફોટક પેરોક્સાઈડ અને હાઈડ્રોપેરોક્સાઈડ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં રેડિકલ મિકેનિઝમ દ્વારા ઈથર પેરોક્સાઈડનું નિર્માણ થાય છે.
$R-CH_2-O-R' + O_2 \xrightarrow{h\nu} R-CH(OOH)-O-R'$

(C) $CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) નું ઉત્કલનબિંદુ $248 \ K$ છે અને $C_2H_5OCH_3$ (ઈથાઈલ મિથાઈલ ઈથર) નું ઉત્કલનબિંદુ $281 \ K$ છે,જે બંને ઓરડાના તાપમાને $(298 \ K)$ વાયુ સ્વરૂપે હોય છે.
$C_2H_5OC_2H_5$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર) નું ઉત્કલનબિંદુ $308 \ K$ છે,જે તેને ઓરડાના તાપમાને નીચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતું પ્રવાહી બનાવે છે.

(A) ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5OC_2H_5)$ ની લાલ ફોસ્ફરસ $(P)$ ની હાજરીમાં વધારાના $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
પગલું $1$: $C_2H_5OC_2H_5 + 2HI \rightarrow 2C_2H_5I + H_2O$
પગલું $2$: $2C_2H_5I + 4[H] \xrightarrow{\text{Red } P} 2C_2H_6 + 2I_2$
આમ,$X$ એ $C_2H_6$ છે,જે ઈથેન છે.

(D) ડાયઈથાઈલ ઈથર પ્રકાશની હાજરીમાં વાતાવરણીય ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથર પેરોક્સાઈડ બનાવે છે. આ એક સ્વયં-ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
$CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3 + O_2 \xrightarrow{h\nu} CH_3-CH(OOH)-O-CH_2-CH_3$

(A) ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5OC_2H_5)$ ગરમ કરવા પર સાંદ્ર $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $C-O$ બંધનું વિભાજન કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_2H_5OC_2H_5 + HI \to C_2H_5OH + C_2H_5I$.
આમ,$HI$ એ ઈથરના વિઘટન માટે વપરાતો પ્રક્રિયક છે.

(A) ફિનાઈલ ઈથાઈલ ઈથર $(C_6H_5-O-C_2H_5)$ ની સાંદ્ર હાઈડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
ફિનાઈલ સમૂહ અને ઓક્સિજન વચ્ચેનો $C-O$ બંધ સંસ્પંદનને કારણે આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,તેથી તે મજબૂત હોય છે અને સરળતાથી તૂટતો નથી.
તેથી,$O-C_2H_5$ બંધ પર વિભાજન થાય છે,જેના પરિણામે ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ અને ઈથાઈલ બ્રોમાઈડ $(C_2H_5Br)$ બને છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5OC_2H_5 + HBr \rightarrow C_6H_5OH + C_2H_5Br$.

(B) જ્યારે ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ ના વધારાને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે $413 \ K$ $(140^{\circ}C)$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે આંતર-આણ્વીય નિર્જલીકરણ દ્વારા ડાયઇથાઇલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ બને છે.
$2C_2H_5OH \xrightarrow{conc. H_2SO_4, 413 K} C_2H_5-O-C_2H_5 + H_2O$
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે ઇથેનોલને વધારે પડતા સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે $443 \ K$ $(170^{\circ}C)$ જેટલા ઊંચા તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે આંતરિક નિર્જલીકરણ દ્વારા ઇથિન $(C_2H_4)$ બને છે.
$C_2H_5OH \xrightarrow{conc. H_2SO_4, 443 K} C_2H_4 + H_2O$

(A) આલ્કાઈલ એરાઈલ ઈથરની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
આપેલ ઈથર $C_6H_5-O-CH_2-C_6H_5$ માં,ઓક્સિજન એક ફિનાઈલ ગ્રુપ $(C_6H_5-)$ અને એક બેન્ઝાઈલ ગ્રુપ $(-CH_2-C_6H_5)$ સાથે જોડાયેલ છે.
ફિનાઈલ ગ્રુપ અને ઓક્સિજન વચ્ચેનો $C-O$ બંધ રેઝોનન્સને કારણે મજબૂત હોય છે,જ્યારે બેન્ઝાઈલ ગ્રુપ અને ઓક્સિજન વચ્ચેનો $C-O$ બંધ નબળો હોય છે કારણ કે બનતો કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
તેથી,$HI$ બેન્ઝાઈલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે બેન્ઝાઈલ આયોડાઈડ $(C_6H_5CH_2I)$ અને ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ બને છે.

(B) જ્યારે ડાયમિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_3)$ ને વધારાના $HI$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે ઈથર બંધ તૂટે છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,એક $C-O$ બંધ તૂટીને $CH_3I$ અને $CH_3OH$ બનાવે છે.
બીજા તબક્કામાં,વધારાનું $HI$ બનેલા $CH_3OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3I$ નો બીજો અણુ અને પાણી $(H_2O)$ બનાવે છે.
સમગ્ર પ્રક્રિયા છે: $CH_3-O-CH_3 + 2HI \to 2CH_3I + H_2O$.

(A) એસીટાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3COCl)$ એ એસાઈલેટિંગ એજન્ટ છે.
તે આલ્કોહોલ $(R-OH)$,ફિનોલ $(Ar-OH)$ અને એમાઈન $(R-NH_2)$ જેવા ન્યુક્લિયોફાઈલ્સ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુક્રમે એસ્ટર અને એમાઈડ બનાવે છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ એક નિષ્ક્રિય દ્રાવક છે અને તેમાં એસીટાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરવા માટે કોઈ સક્રિય હાઈડ્રોજન પરમાણુ (ન્યુક્લિયોફિલિક સાઈટ) હોતો નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) એનિસોલ $(C_6H_5OCH_3)$ ની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
આલ્કાઈલ એરાઈલ ઈથરમાં,$O-CH_3$ બંધ $O-C_6H_5$ બંધ કરતા નિર્બળ હોય છે કારણ કે સંસ્પંદનને લીધે $O-C_6H_5$ બંધમાં આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા હોય છે.
તેથી,$HI$ મિથાઈલ સમૂહ પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે ફીનોલ $(C_6H_5OH)$ અને મિથાઈલ આયોડાઈડ $(CH_3I)$ બને છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5OCH_3 + HI \xrightarrow{\text{heat}} C_6H_5OH + CH_3I$.

(C) ઈથરેટ્સ એ સંકલિત સંકીર્ણ છે જે ત્યારે બને છે જ્યારે ઈથર્સ (ઓક્સિજન પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને કારણે લુઈસ બેઝ તરીકે વર્તે છે) લુઈસ એસિડ (જેમ કે $BF_3$) ને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$BF_3 + (C_2H_5)_2O \rightarrow BF_3 \cdot O(C_2H_5)_2$.

(D) આલ્કોહોલમાં આંતર-આણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધનને કારણે આલ્કોહોલનું ઉત્કલનબિંદુ ઈથર કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
ઈથર આંતર-આણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધન બનાવતા નથી,તેથી તેમાં આંતર-આણ્વીય બળો નબળા હોય છે,જે તેમને વધુ બાષ્પશીલ બનાવે છે.

(A) જ્યારે ઈથરને વાતાવરણીય ઓક્સિજનની હાજરીમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ધીમે ધીમે ઓક્સિડેશન પામીને હાઈડ્રોપેરોક્સાઈડ અને ડાયાલ્કાઈલ પેરોક્સાઈડ બનાવે છે,જે બંને અત્યંત અસ્થિર અને વિસ્ફોટક હોય છે.
વાતાવરણીય ઓક્સિજન દ્વારા થતી આ ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયાને ઓટો-ઓક્સિડેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
$R-O-CH_2-R + O_2 \rightarrow R-O-CH(OOH)-R + R-O-O-CH_2-R$
આમ,વિસ્ફોટ પેરોક્સાઈડના નિર્માણને કારણે થાય છે.

(B) સોડિયમ $(Na)$ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $-OH$ અથવા $-COOH$ સમૂહો) સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત કરે છે.
$C_2H_5OH$ (ઇથેનોલ),$CH_3COOH$ (એસિટિક એસિડ),અને $CH_3-CH(OH)-CH_3$ (પ્રોપેન$-2-$ઓલ) બધામાં ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
$CH_3-O-CH_3$ (ડાયમિથાઇલ ઈથર) એ ઈથર છે અને તેમાં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલ કોઈ બદલી શકાય તેવો હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
તેથી,તે સોડિયમ ધાતુ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(B) ઈથરની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
મિથાઈલ-ટર્ટ-બ્યુટાઈલ ઈથરના કિસ્સામાં,સૌ પ્રથમ ઓક્સિજન પરમાણુનું પ્રોટોનેશન થાય છે.
$(CH_3)_3C-O-CH_3 + HI \to (CH_3)_3C-O^+(H)-CH_3 + I^-$.
ટર્ટ-બ્યુટાઈલ ગ્રુપ $3^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવી શકતું હોવાથી,$I^-$ આયન $S_N1$ પ્રક્રિયા દ્વારા ટર્ટ-બ્યુટાઈલ ગ્રુપ પર હુમલો કરે છે,જેનાથી ટર્ટ-બ્યુટાઈલ આયોડાઈડ અને મિથેનોલ બને છે.
$(CH_3)_3C-O^+(H)-CH_3 \to (CH_3)_3C^+ + CH_3OH$.
$(CH_3)_3C^+ + I^- \to (CH_3)_3CI$.
આમ,નીપજો $(CH_3)_3CI$ અને $CH_3OH$ છે.

(D) $2,4-$ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલ હાઈડ્રાઝીન $(2,4-DNP)$ એ કાર્બોનિલ સમૂહ (આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન) ની પરખ માટે વપરાતો પ્રક્રિયક છે. સંયોજન $2,4-DNP$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તે આલ્ડિહાઈડ કે કીટોન નથી.
$Na$ ધાતુ સક્રિય હાઈડ્રોજન ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે આલ્કોહોલ) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. સંયોજન $Na$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તેમાં સક્રિય હાઈડ્રોજન નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$) એસીટોન કીટોન છે.
$B$) એસીટાલ્ડિહાઈડ આલ્ડિહાઈડ છે.
$C$) $CH_3OH$ આલ્કોહોલ છે.
$D$) $CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) એ ઈથર છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહ કે સક્રિય હાઈડ્રોજન ધરાવતું નથી. તેથી,તે $2,4-DNP$ કે $Na$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(A) આલ્કાઈલ એરાઈલ ઈથરની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયામાં ઈથરના ઓક્સિજન પરમાણુનું પ્રોટોનેશન થઈને પ્રોટોનેટેડ ઈથર (ઓક્સોનિયમ ક્ષાર) બને છે.
ત્યારબાદ હેલાઈડ આયન $(Br^-)$ $S_N2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા ઓછા અવરોધ ધરાવતા આલ્કાઈલ સમૂહ (અહીં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલ મિથાઈલ સમૂહ) પર ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો કરે છે.
આના પરિણામે ઓક્સિજન અને મિથાઈલ સમૂહ વચ્ચેનો $C-O$ બંધ તૂટે છે,જેનાથી ફિનોલ ($m$-મિથાઈલફિનોલ) અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3Br)$ મળે છે.

(D) ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ નો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે દવામાં સામાન્ય નિશ્ચેતક (anaesthetic) તરીકે થતો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) ઈથર $(Diethyl \ ether)$ એ તેલ,ચરબી,ગુંદર,રેઝિન,અત્તર વગેરે માટે વપરાતું ઔદ્યોગિક દ્રાવક છે.
$Diethyl \ ether$ બાષ્પીભવન પર ઠંડક ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,તે રેફ્રિજરેન્ટ તરીકે વપરાય છે.
$Diethyl \ ether$ નો ઉપયોગ એનેસ્થેટિક એજન્ટ તરીકે પણ વ્યાપકપણે થતો હતો.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) મિથોક્સિબેન્ઝીન $(C_6H_5OCH_3)$ ની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
અનુનાદને કારણે $C_6H_5-O$ બંધમાં આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા હોવાથી,તે $CH_3-O$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત હોય છે અને તેને તોડવું મુશ્કેલ છે.
તેથી,$HI$ એ $CH_3$ સમૂહ પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે મિથાઈલ આયોડાઈડ $(CH_3I)$ અને ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ બને છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5OCH_3 + HI \rightarrow C_6H_5OH + CH_3I$.

(A) જ્યારે ઈથરને લાંબા સમય સુધી હવાના સંપર્કમાં રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્વયં-ઓક્સિડેશન પામીને વિસ્ફોટક પેરોક્સાઇડ બનાવે છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5 - O - C_2H_5)$ માટે,વાતાવરણીય ઓક્સિજન સાથેની પ્રક્રિયાથી $1$-ઈથોક્સીઈથાઈલ હાઈડ્રોપેરોક્સાઈડ બને છે.
પ્રક્રિયા: $C_2H_5 - O - C_2H_5 \xrightarrow{O_2, \text{light}} C_2H_5 - O - CH(CH_3) - O - OH$.

(C) આલ્કાઈલ બેન્ઝીન અથવા તેમના વ્યુત્પન્ન કે જેમાં સાઈડ ચેઈનમાં ઓછામાં ઓછો એક બેન્ઝિલિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય,તેનું આલ્કલાઇન $KMnO_4$ દ્વારા ઓક્સિડેશન અને ત્યારબાદ એસિડિફિકેશન કરવાથી બેન્ઝોઈક એસિડ મળે છે.
$1$. બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ બેન્ઝોઈક એસિડમાં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$2$. એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ બેન્ઝોઈક એસિડમાં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$3$. ટોલ્યુઈન $(C_6H_5CH_3)$ બેન્ઝોઈક એસિડમાં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$4$. એનિસોલ $(C_6H_5OCH_3)$ એક ઈથર છે. બેન્ઝીન રિંગ સાથે જોડાયેલ મેથોક્સી ગ્રુપ આ પરિસ્થિતિઓમાં સ્થિર રહે છે અને તેનું કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપમાં ઓક્સિડેશન થતું નથી. તેથી,તે બેન્ઝોઈક એસિડ આપતું નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ડાયમિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_3)$ એક ઈથર છે.
ઈથર સામાન્ય રીતે હાઇડ્રોક્સિલ આયનો $(OH^-)$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા સામે પ્રતિરોધક હોય છે કારણ કે ઓક્સિજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને આલ્કાઈલ જૂથોની ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ અસરને કારણે ઓક્સિજનની આસપાસ ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ખૂબ વધી જાય છે,જે આવતા ન્યુક્લિયોફાઈલને અપાકર્ષે છે.
તેનાથી વિપરીત,એસ્ટર્સ $(CH_3COOCH_3)$,નાઈટ્રાઈલ્સ $(CH_3CN)$,અને એમાઈડ્સ $(CH_3CONH_2)$ માં કાર્બોનિલ અથવા સાયનો જૂથ હોય છે જે ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે.

(D) એનિલસોલ $(C_6H_5OCH_3)$ ની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધનું વિભાજન થાય છે.
અનુનાદને કારણે $C_6H_5-O$ બંધમાં આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા હોવાથી,તે $CH_3-O$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત હોય છે અને તેને તોડવું મુશ્કેલ છે.
તેથી,$HI$ મિથાઈલ સમૂહ પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે મિથાઈલ આયોડાઈડ $(CH_3I)$ અને ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ બને છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5OCH_3 + HI \rightarrow C_6H_5OH + CH_3I$.

(A) નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડની ડાયઇથાઇલ ઈથર સાથેની પ્રક્રિયા એ ઈથરની વિભાજન પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$(CH_3CO)_2O + (C_2H_5)_2O \xrightarrow{AlCl_3} 2 CH_3COOC_2H_5$
બનતી નીપજ ઇથાઇલ એસિટેટ છે.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ એ આલ્કોહોલ અથવા ઈથર હોઈ શકે છે.
આ સંયોજન સોડિયમ ધાતુ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તે આલ્કોહોલ હોઈ શકે નહીં; તેથી,તે ઈથર હોવું જોઈએ.
જ્યારે ઈથર વધારાના $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે આલ્કાઇલ હેલાઇડ બનાવવા માટે વિભાજન પામે છે.
પ્રશ્ન જણાવે છે કે માત્ર એક પ્રકારનું આલ્કાઇલ હેલાઇડ બને છે,જેનો અર્થ છે કે ઈથર સપ્રમાણ (symmetrical) હોવું જોઈએ.
ઇથોક્સિઇથેન $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ એ એક સપ્રમાણ ઈથર છે.
પ્રક્રિયા છે: $C_2H_5OC_2H_5 + 2HI \to 2C_2H_5I + H_2O$.

(C) ડાયઇથાઇલ ઇથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ ની $0^o C$ તાપમાને સાંદ્ર $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા ઇથરના ઓક્સિજન પરમાણુના પ્રોટોનેશન દ્વારા થાય છે.
પગલું $1$: ઇથરનું પ્રોટોનેશન: $C_2H_5-O-C_2H_5 + HI \rightarrow C_2H_5-O^+(H)-C_2H_5 + I^-$.
પગલું $2$: $I^-$ દ્વારા ઇથાઇલ સમૂહ પર ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો: $I^- + C_2H_5-O^+(H)-C_2H_5 \rightarrow C_2H_5I + C_2H_5OH$.
બંને આલ્કાઇલ સમૂહો સમાન હોવાથી,પ્રક્રિયામાં ઇથાઇલ આયોડાઇડ $(C_2H_5I)$ નો એક અણુ અને ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ નો એક અણુ મળે છે.
તેથી,બંને નીપજો મળે છે.

(B) ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઈડ $(PCl_5)$ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે આલ્કોહોલ અથવા ઈથરને આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે થાય છે.
ચોક્કસ રીતે,ડાયમિથાઈલ ઈથર સાથેની પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-O-CH_3 + PCl_5 \rightarrow 2CH_3Cl + POCl_3$.
તેથી,સાચું રૂપાંતરણ $H_3C-O-CH_3 \rightarrow 2CH_3Cl$ છે.