Properties Questions in Gujarati

(B) ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા બેઇઝની હાજરીમાં ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયાથી $1,1,1$-ટ્રાયક્લોરો$-2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ મળે છે,જેને સામાન્ય રીતે ક્લોરેટોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ક્લોરેટોનનો ઉપયોગ દવાઓમાં હાઈપ્નોટિક પ્રક્રિયક તરીકે થાય છે.

(B) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ અથવા $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે.
$1$. $2-$હાઈડ્રોક્ષિ પ્રોપેન $(CH_3CH(OH)CH_3)$ માં $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
$2$. મેથાઈલ એસીટેટ $(CH_3COOCH_3)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
$3$. બેન્જોફીનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ માં હાઈડ્રોજન અથવા અન્ય કાર્બન સાથે જોડાયેલ $CH_3CO-$ જૂથ હોતું નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
$4$. એસીટેમાઈડ $(CH_3CONH_2)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તેથી,બેન્જોફીનોન આયોડિન અને આલ્કલી સાથે પીળા અવક્ષેપ આપતું નથી.

(D) આ પ્રક્રિયામાં મંદ બેઇઝની હાજરીમાં એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ અને બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ નું સંઘનન થાય છે.
$1$. $X$ એ એસીટાલ્ડિહાઇડના બે અણુઓના સ્વ-આલ્ડોલ સંઘનન દ્વારા બને છે: $2CH_3CHO$ $\rightarrow CH_3-CH(OH)-CH_2-CHO$ $\xrightarrow{-\Delta, -H_2O} CH_3-CH=CH-CHO$ (બ્યુટ$-2-$ઈનાલ,$C_4H_6O$). આ એક સાદું આલ્ડોલ સંઘનન નીપજ છે.
$2$. $Y$ એ એસીટાલ્ડિહાઇડ અને બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ વચ્ચેના ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન દ્વારા બને છે: $CH_3CHO + C_6H_5CHO \rightarrow C_6H_5-CH=CH-CHO$ (સિનામાલ્ડિહાઇડ,$C_9H_8O$). આ એક ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન નીપજ છે.
$3$. એરોમેટિક આલ્ડીહાઇડ અને એલિફેટિક આલ્ડીહાઇડ/કીટોન વચ્ચેની ચોક્કસ ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયાને ક્લેસન-શ્મિટ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયક $2,3,5-\text{trimethylhepta-2,4-diene}$ છે.
રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ દરમિયાન,દ્વિબંધ તૂટીને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે:
$1$. પ્રથમ દ્વિબંધ $(C_2-C_3)$ એસિટોન ($CH_3COCH_3$,$C_3H_6O$) આપે છે,જે $X$ છે.
$2$. મધ્ય ભાગ મિથાઈલગ્લાયોક્સલ ($CH_3COCHO$,$C_3H_4O_2$) આપે છે,જે $Y$ છે.
$3$. અંતિમ દ્વિબંધ એસિટાલડિહાઈડ ($CH_3CHO$,$C_2H_4O$) આપે છે,જે $Z$ છે.
જે સંયોજનોમાં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય અથવા જેનું ઓક્સિડેશન થઈને તે બની શકે (જેમ કે ઇથેનોલ અથવા એસિટાલડિહાઈડ),તે આયોડોફોર્મ કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.
- $X$ (એસિટોન,$CH_3COCH_3$) માં $CH_3CO-$ સમૂહ છે.
- $Y$ (મિથાઈલગ્લાયોક્સલ,$CH_3COCHO$) માં $CH_3CO-$ સમૂહ છે.
- $Z$ (એસિટાલડિહાઈડ,$CH_3CHO$) માં $CH_3CO-$ સમૂહ છે.
તેથી,ત્રણેય સંયોજનો $X, Y,$ અને $Z$ આયોડોફોર્મ કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ સૂર્યપ્રકાશ (અથવા સક્રિય ચારકોલ) ની હાજરીમાં ક્લોરિન $(Cl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિલ ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે ફોસ્જિન $(COCl_2)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CO + Cl_2 \xrightarrow{h\nu} COCl_2$.

(D) બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgI)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને યોગશીલ નીપજ બનાવે છે,જેનું જળવિભાજન કરવાથી $1$-ફિનાઇલ ઇથેનોલ $(C_6H_5CH(OH)CH_3)$ મળે છે.
પગલું $1$: $C_6H_5CHO + CH_3MgI \rightarrow C_6H_5CH(OMgI)CH_3$
પગલું $2$: $C_6H_5CH(OMgI)CH_3 + H_2O \rightarrow C_6H_5CH(OH)CH_3 + Mg(OH)I$
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક મિથાઇલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઇડ $(CH_3MgI)$ છે,જે મિથાઇલ આયોડાઇડ અને મેગ્નેશિયમમાંથી બને છે.

(B) પ્રક્રિયક $CH_3-CH_2OH$ માં,$CH_3$ સમૂહના $C$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ છે અને $CH_2$ સમૂહના $C$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે.
નીપજ $CH_3-CHO$ માં,$CH_3$ સમૂહના $C$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ જ રહે છે,જ્યારે $CHO$ સમૂહના $C$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થાય છે.
આમ,$CH_2$ સમૂહના $C$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી વધીને $+1$ થતો હોવાથી તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે.

(C) પગલું $1$: $1\% \ HgSO_4$ અને $20\% \ H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ઇથાઇન $(HC \equiv CH)$ નું જલીયકરણ (કુચેરોવ પ્રતિક્રિયા) એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ આપે છે,જે ઉત્પાદન $A$ છે.
પગલું $2$: એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ ની મિથાઇલ મેગ્નેશિયમ હેલાઇડ $(CH_3MgX)$ સાથેની પ્રતિક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન $(H_2O)$ પ્રોપેન-$2$-ઓલ $(CH_3CHOHCH_3)$ આપે છે,જે ઉત્પાદન $B$ છે.
પગલું $3$: પ્રોપેન-$2$-ઓલ $(CH_3CHOHCH_3)$ નું ઓક્સિડેશન $([O])$ કરવાથી અંતિમ ઉત્પાદન $C$ તરીકે એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ મળે છે.

(D) $3-\text{Hydroxybutanal}$ એ એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3-CHO)$ ના મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં થતા $\text{Aldol condensation}$ દ્વારા બને છે.
તેથી,$X = CH_3-CHO$,$Y = CH_3-CHO$,અને $Z = NaOH$.
$2CH_3-CHO \xrightarrow{\text{dilute } NaOH} CH_3-CH(OH)-CH_2-CHO$

(C) કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં,વેગ-નિર્ધારક તબક્કામાં જેમ-ડાયોલ ડાયએનાયન મધ્યવર્તી પદાર્થમાંથી આલ્ડિહાઇડના બીજા અણુમાં હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ નું સ્થાનાંતર થાય છે.
મધ્યવર્તી પદાર્થની હાઇડ્રાઇડ દાતા તરીકે કામ કરવાની ક્ષમતા હાઇડ્રોજન સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુ પરના ઇલેક્ટ્રોન ઘનત્વ પર આધાર રાખે છે. ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ (જેમ કે $-OCH_3$) કાર્બન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનત્વ વધારે છે,જે $C-H$ બંધને વધુ ધ્રુવીય બનાવે છે અને હાઇડ્રાઇડ આયનના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ (જેમ કે $-NO_2$) ઇલેક્ટ્રોન ઘનત્વ ઘટાડે છે,જે તેને નબળો હાઇડ્રાઇડ દાતા બનાવે છે.
વિકલ્પોની સરખામણી કરતા:
- વિકલ્પ $C$ માં મેથોક્સી ગ્રુપ $(-OCH_3)$ છે,જે ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ છે,તેથી તે શ્રેષ્ઠ હાઇડ્રાઇડ દાતા છે.

(B) એસીટોન શુષ્ક $HCl$ વાયુની હાજરીમાં ઇથિલિન ગ્લાયકોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ચક્રીય કીટલ,ખાસ કરીને $2,2-dimethyl-1,3-dioxolane$ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં કીટોનના કાર્બોનિલ ઓક્સિજન અને ડાયોલના હાઇડ્રોક્સિલ હાઇડ્રોજન વચ્ચે પાણીના અણુનું વિલોપન થાય છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-CO-CH_3 + HO-CH_2-CH_2-OH \xrightarrow{HCl} \text{Cyclic Ketal} + H_2O$.

(C) આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન એવા આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન દ્વારા આપવામાં આવે છે જે ઓછામાં ઓછો એક $\alpha-$ હાઈડ્રોજન પરમાણુ ધરાવે છે.
$(CH_3)_3CCHO$ ($2$,$2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેનાલ) અણુમાં,કાર્બોનિલ કાર્બન તૃતીયક બ્યુટાઈલ સમૂહ $(CH_3)_3C-$ સાથે જોડાયેલ છે.
$\alpha-$ કાર્બન (કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુનો કાર્બન) પર કોઈ હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ નથી.
$\alpha-$ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓના અભાવને કારણે,તે એનોલેટ આયન બનાવી શકતું નથી અને તેથી,તે આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(D) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા માટે મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ $(-COCH_3)$ અથવા જેનું તેમાં રૂપાંતર થઈ શકે તેવા ગ્રુપની હાજરી જરૂરી છે.
બેઝ અને હેલોજનની હાજરીમાં,$\alpha$-હાઈડ્રોજનનું વિસ્થાપન હેલોજન પરમાણુઓ દ્વારા થઈને ટ્રાયહેલો વ્યુત્પન્ન $(-COCX_3)$ બને છે.
આ મધ્યવર્તી સંયોજન પર $OH^-$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થાય છે,ત્યારબાદ $C-C$ બંધ તૂટીને હેલોફોર્મ $(CHX_3)$ મુક્ત થાય છે.
સંયોજન $ (i) \ CH_3CH_2COCH_2Cl $ માં $CH_2Cl$ ગ્રુપ પર $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,જેનું વધુ હેલોજનેશન થઈને $COCCl_3$ બની શકે છે.
સંયોજન $ (ii) \ C_6H_5COCH_3 $ એ મિથાઈલ કીટોન છે.
સંયોજન $ (iii) \ C_6H_5COCHCl_2 $ માં પહેલેથી જ ડાયહેલો ગ્રુપ છે અને તેનું વધુ હેલોજનેશન થઈને $COCCl_3$ બની શકે છે.
સંયોજન $ (iv) \ CH_3CH_2COCCl_3 $ માં પહેલેથી જ $COCCl_3$ ગ્રુપ હાજર છે,જે હેલોફોર્મ વિભાજન માટે જરૂરી મધ્યવર્તી છે.
તેથી,ચારેય સંયોજનો હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપી શકે છે.

(C) ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ ની કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં હાઇડ્રોક્સાઇડ આયન $(OH^-)$ કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરીને હાઇડ્રોક્સીઆલ્કોક્સાઇડ મોનોએનાયન $(HO-CH_2-O^-)$ બનાવે છે.
બેઝની ઊંચી સાંદ્રતાની હાજરીમાં,બીજો $OH^-$ હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપનું ડિપ્રોટોનેશન કરીને ડાયએનાયન $(O^--CH_2-O^-)$ બનાવી શકે છે.
આ બંને સ્પીસીઝ મધ્યવર્તી તરીકે કાર્ય કરી શકે છે જે અન્ય ફોર્માલ્ડિહાઇડ અણુમાં હાઇડ્રાઇડ આયનનું સ્થાનાંતર કરે છે.

(A) કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ કાર્બન $(2.5)$ અને ઓક્સિજન $(3.5)$ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે ધ્રુવીય હોય છે.
ઓક્સિજન વધુ વિદ્યુતઋણ હોવાથી,તે $\pi$-બંધની ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાને પોતાની તરફ ખેંચે છે,જેનાથી કાર્બન પરમાણુ પર આંશિક ધન વીજભાર $(\delta+)$ અને ઓક્સિજન પરમાણુ પર આંશિક ઋણ વીજભાર $(\delta-)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન કેન્દ્ર કાર્બોનિલ સંયોજનને ન્યુક્લિયોફાઇલ્સ દ્વારા હુમલા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
વધુમાં,પરિણામી મધ્યવર્તી આલ્કોક્સાઇડ આયન છે જ્યાં ઋણ વીજભાર અત્યંત વિદ્યુતઋણ ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થાયી થાય છે,જે યોગશીલ પ્રક્રિયાને અનુકૂળ બનાવે છે.

(B) એસીટોફેનોન $(C_6H_5COCH_3)$ એ કીટોન છે.
કીટોન ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરતા નથી,તેથી તે સિલ્વર મિરર બનાવતું નથી.
તેમાં કાર્બોનિલ સમૂહ હોવાથી તે $2,4-DNP$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$CH_3CO-$ સમૂહની હાજરીને કારણે તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
એસીટોફેનોનનું આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે ઓક્સિડેશન અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝોઇક એસિડ મળે છે.

(A) બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ ની ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgBr)$ સાથેની પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે.
પ્રથમ,ન્યુક્લિયોફિલિક $CH_3^-$ સમૂહ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરીને મધ્યવર્તી આલ્કોક્સાઈડ બનાવે છે: $C_6H_5CHO + CH_3MgBr \rightarrow C_6H_5CH(OMgBr)CH_3$.
બીજું,આ મધ્યવર્તી સંયોજનનું એસિડિક જળવિભાજન અંતિમ નીપજ આપે છે: $C_6H_5CH(OMgBr)CH_3 + H_2O/H^+ \rightarrow C_6H_5CH(OH)CH_3 + Mg(OH)Br$.
નીપજ $C_6H_5CH(OH)CH_3$ એ $1$-ફિનાઈલઈથેનોલ છે,જે એક દ્વિતીયક $(2^o)$ આલ્કોહોલ છે.

(B) મંદ બેઝની હાજરીમાં બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ અને એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ ક્લેસેન-શ્મિટ કન્ડેન્સેશન છે.
એસીટાલ્ડિહાઈડ એનોલેટ આયન બનાવીને ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે બેન્ઝાલ્ડિહાઈડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
પ્રારંભિક એલ્ડૉલ નીપજ $C_6H_5-CH(OH)-CH_2-CHO$ ($3$-હાઈડ્રોક્સી$-3-$ફિનાઈલપ્રોપેનાલ) છે.
આ નીપજ બેઝ અને ગરમીની હાજરીમાં સ્વયંભૂ નિર્જલીકરણ પામીને વધુ સ્થાયી સંયુગ્મિત નીપજ,સિનામાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5-CH=CH-CHO)$ બનાવે છે.

(A) એસ્ટર $(A)$ એ $C_6H_5COOC_2H_5$ (ઇથાઇલ બેન્ઝોએટ) છે.
વધારાના $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$C_6H_5COOC_2H_5 + 2CH_3MgBr \rightarrow C_6H_5-C(OH)(CH_3)_2 + Mg(OC_2H_5)Br + Mg(OH)Br$.
$H_2SO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ કરવાથી ઓલેફિન $(B)$ મળે છે: $C_6H_5-C(CH_3)=CH_2$ ($2$-ફિનાઇલપ્રોપીન).
$(B)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી $C_6H_5COCH_3$ (એસીટોફિનોન) અને $HCHO$ મળે છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોવાથી તે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.

(D) આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા એવા આલ્ડિહાઇડ્સ અને કીટોન્સ આપે છે જેની પાસે ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય.
$1$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ પાસે $2$ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$2$. ટ્રાયક્લોરોઈથેનાલ $(Cl_3CCHO)$ પાસે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
$3$. મિથેનાલ $(HCHO)$ પાસે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
$4$. ઈથેનાલ $(CH_3CHO)$ પાસે $3$ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$5$. બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ પાસે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
તેથી,ટ્રાયક્લોરોઈથેનાલ $(2)$,મિથેનાલ $(3)$ અને બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(5)$ આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા આપતા નથી.

(A) એલ્ડૉલ સંઘનન ફક્ત તેવા કાર્બોનિલ સંયોજનો (આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન) માં જોવા મળે છે જેની પાસે ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય.
$(a)$ ક્લોરલ $(CCl_3CHO)$ માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ નથી કારણ કે $\alpha$-કાર્બન ત્રણ ક્લોરિન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
$(b)$ ફિનાઈલએસીટાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CH_2CHO)$ પાસે બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$(c)$ હેક્ઝેનાલ $(CH_3(CH_2)_4CHO)$ પાસે બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$(d)$ નાઈટ્રોમિથેન $(CH_3NO_2)$ આલ્ડિહાઈડ કે કીટોન નથી,પરંતુ તેની પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ છે.

(A) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ માં $\alpha$-કાર્બન સાથે જોડાયેલા $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
મંદ આલ્કલીની હાજરીમાં,તે આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા અનુભવીને $3$-હાઈડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ (આલ્ડોલ) બનાવે છે.
તેથી,$\alpha$-હાઈડ્રોજનની હાજરી એ આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયાનું કારણ છે.

(A) ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયકો $(RMgX)$ પ્રબળ બેઝ અને અત્યંત સક્રિય ન્યુક્લિયોફાઇલ્સ છે.
તેઓ હાઇડ્રોક્સિકિટોન્સના હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહમાં રહેલા એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે ઝડપથી પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સાઇડ અને આલ્કેન $(R-H)$ બનાવે છે.
તેથી,હાઇડ્રોક્સિકિટોન પર ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયા કરવા માટે,આ આડઅસરને રોકવા માટે સૌ પ્રથમ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહને સુરક્ષિત (દા.ત.,સિલિલેશન દ્વારા) કરવો પડે છે.

(C) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય અથવા જે સંયોજનો આ સમૂહમાં ઓક્સિડેશન પામી શકે.
આઇસોબ્યુટેનાલ $(CH_3)_2CHCHO$ છે. તેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
આપેલ કારણ ખોટું છે કારણ કે આઇસોબ્યુટેનાલમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હાજર હોય છે (કાર્બોનિલ સમૂહના પાડોશી કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઇડ્રોજન).
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે કાર્બોનિલ ઓક્સિજન પરમાણુનું પ્રોટોનેશન કાર્બન પરમાણુ પર ધન વીજભાર વધારે છે,જેનાથી તેનો ઇલેક્ટ્રોફિલિક ગુણધર્મ વધે છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે કાર્બોનિલ સમૂહનો ઓક્સિજન પરમાણુ ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે વર્તે છે અને પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારે છે,જે એક ઇલેક્ટ્રોફાઇલ છે.
જોકે,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી,કારણ કે ઇલેક્ટ્રોફિલિકતામાં વધારો એ ઓક્સિજન પરના ધન વીજભારને કારણે થતી રેઝોનન્સ અને ઇન્ડક્ટિવ અસરનું પરિણામ છે,માત્ર ઇલેક્ટ્રોફાઇલ ઉમેરવાને કારણે નથી.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે આલ્ડોલ સંઘનનમાં ન્યુક્લિયોફાઈલનું નિર્માણ થાય છે (બેઇઝમાં એનોલેટ આયન અથવા એસિડમાં એનોલ સ્વરૂપ) જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
એસિડ અને બેઇઝ બંને આ પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપિત કરી શકે છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે $\beta$-હાઈડ્રોક્સી આલ્ડીહાઈડ અથવા કીટોન (આલ્ડોલ) અસ્થિર હોય છે અને એસિડની હાજરીમાં નિર્જલીકરણ પામીને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે સંઘનન પોતે શા માટે એસિડ અને બેઇઝ બંને દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે; તે પછીના તબક્કા (નિર્જલીકરણ) નું વર્ણન કરે છે.
તેથી,બંને સાચા છે,પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) કેનિઝારો પ્રક્રિયા એ અસમાનુપાતીકરણ (સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન) પ્રક્રિયા છે જે $\alpha-hydrogen$ પરમાણુઓ ધરાવતા ન હોય તેવા આલ્ડિહાઈડમાં થાય છે.
$2, 2-$ ડાયમિથાઈલપ્રોપેનાલ (પિવલઆલ્ડિહાઈડ) એ $(CH_3)_3CCHO$ છે. તેમાં કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ કોઈ $\alpha-hydrogen$ પરમાણુ નથી.
તેથી,તે સાંદ્ર $NaOH$ ની હાજરીમાં કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
એસીટોએસીટીક એસ્ટર $(CH_3COCH_2COOC_2H_5)$ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી કારણ કે બે કાર્બોનિલ સમૂહો વચ્ચેનો સક્રિય મિથિલીન સમૂહ $(CH_2)$ વધુ એસિડિક અને પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે,જે આયોડોફોર્મ બનવાને બદલે વિભાજન તરફ દોરી જાય છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે એસીટોએસીટીક એસ્ટરની રચનામાં સ્પષ્ટપણે $CH_3CO-$ (એસીટાઈલ) સમૂહ હાજર છે.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા તરફ ઈથેનાલ કરતા ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે. આનું કારણ ફિનાઈલ ગ્રુપની અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને ફિનાઈલ રિંગ દ્વારા કાર્બોનિલ કાર્બનની રેઝોનન્સ સ્થિરતા છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે ફિનાઈલ ગ્રુપની $+R$ અસર ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેનાથી તેની ઈલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટે છે.

(A) આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન ધ્રુવીય કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ ધરાવે છે,જે કાયમી ડાયપોલ મોમેન્ટ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ધ્રુવીયતાને કારણે,આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનના અણુઓ વચ્ચે ડાયપોલ-ડાયપોલ આંતરક્રિયાઓ જોવા મળે છે.
આ આંતરઆણ્વીય ડાયપોલ-ડાયપોલ આંતરક્રિયાઓ સમાન આણ્વીય દળ ધરાવતા હાઈડ્રોકાર્બન અને ઈથરમાં રહેલા નિર્બળ વાન ડેર વાલ્સ બળો કરતા વધુ મજબૂત હોય છે.
પરિણામે,આ બળોને તોડવા માટે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જેના કારણે હાઈડ્રોકાર્બન અને ઈથરની સરખામણીમાં આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનનું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(C) $K_2Cr_2O_7$ અથવા $KMnO_4/H^+$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાઓ સાથે પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન કરવાથી કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે. તેથી,ફિનાઇલમિથેનોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ વિકલ્પ $A$ અને $D$ માં બેન્ઝોઇક એસિડ $(C_6H_5COOH)$ આપે છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ ની $NaOCl$ સાથેની હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ એસિડ વર્કઅપ $(H_3O^+)$ એ બેન્ઝોઇક એસિડ બનાવવાની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે,જે વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ છે.
$PCC$ (પિરિડિનિયમ ક્લોરોક્રોમેટ) એ એક મંદ ઓક્સિડેશનકર્તા છે જે પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન માત્ર આલ્ડિહાઇડ તબક્કા સુધી જ કરે છે. તેથી,ફિનાઇલમિથેનોલની $PCC$ સાથેની પ્રક્રિયાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ મળે છે,બેન્ઝોઇક એસિડ નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) એ $A$ ની $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
$B$ એ $573 \text{ K}$ તાપમાને $Cu$ સાથે ગરમ કરવા પર $2\text{-methyl-2-butene}$ $(CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3)$ આપે છે,તેથી $B$ એ તૃતીયક આલ્કોહોલ હોવો જોઈએ,ખાસ કરીને $2\text{-methyl-2-butanol}$ $(CH_3-C(OH)(CH_3)-CH_2-CH_3)$.
તેથી,$A$ એ બ્યુટેનોન $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ હોવું જોઈએ.
$A$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O$ છે.
$A$ નું મોલર દળ $= (4 \times 12) + (8 \times 1) + 16 = 72 \text{ g/mol}$.
$A$ માં કાર્બનનું દળ $= 4 \times 12 = 48 \text{ g}$.
કાર્બનની દળ ટકાવારી $= \frac{48}{72} \times 100 = 66.67\%$.

(A) પ્રતિક્રિયા શ્રેણી $(A)$ થી શરૂ થાય છે,જે હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે,જે $CH_3CO-$ જૂથની હાજરી સૂચવે છે.
$1$. $(A)$ એ $CH_3MgBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ત્યારબાદ $H_3O^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને તૃતીયક આલ્કોહોલ બનાવે છે.
$2$. સાંદ્ર $H_2SO_4/\Delta$ સાથે નિર્જલીકરણ કરવાથી ચક્રીય સંયોજન $(B)$ (એક ઇન્ડીન વ્યુત્પન્ન) મળે છે.
$3$. $(B)$ નું ઓઝોનોલિસિસ $(O_3/Zn, H_2O)$ દ્વિબંધ તોડીને ડાયકાર્બોનિલ સંયોજન બનાવે છે.
આપેલ ઉકેલ છબીના આધારે,$(A)$ એ $3$-મિથાઈલ-$4$-ફિનાઈલબ્યુટ-$3$-ઈન-$2$-ઓન છે. આ બંધારણમાં $CH_3CO-$ જૂથ (હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી) છે અને તે દર્શાવેલ પ્રતિક્રિયા માર્ગ સાથે મેળ ખાય છે.

(C) પગલું $1$: આલ્કાઈનનું જલીયકરણ $(X)$
$CH_3-CH(CH_3)-C\equiv CH + H_2O \xrightarrow{HgSO_4, H_2SO_4} CH_3-CH(CH_3)-CO-CH_3$ ($X$ એ $3-methylbutan-2-one$ છે)
પગલું $2$: ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયા
$CH_3-CH(CH_3)-CO-CH_3 + C_2H_5MgBr \xrightarrow{H_2O} CH_3-CH(CH_3)-C(OH)(C_2H_5)-CH_3$
પગલું $3$: નિર્જલીકરણ
$CH_3-CH(CH_3)-C(OH)(C_2H_5)-CH_3 \xrightarrow{conc. H_2SO_4, \Delta} CH_3-C(CH_3)=C(C_2H_5)-CH_3$ (મુખ્ય નીપજ $Y$ એ સેટઝેફના નિયમનું પાલન કરે છે)

(N/A) $(i)$ $CH_3-CH=CH_2$ (પ્રોપીન) $\xrightarrow{H_2O/H^+}$ $CH_3-CH(OH)-CH_3$ (પ્રોપેન$-2-$ઓલ)
$(ii)$ $NaBH_4$ એ કીટોન સમૂહનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરે છે જ્યારે એસ્ટર સમૂહ અકબંધ રહે છે. નીપજ મિથાઈલ ($2$-હાઈડ્રોક્સીસાયક્લોહેક્સિલ) ઈથેનોએટ છે.
$(iii)$ $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CHO$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટેનાલ) $\xrightarrow{NaBH_4}$ $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2OH$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટેન$-1-$ઓલ)

(N/A) $benzaldehyde$ ના કાર્બોનિલ સમૂહનો કાર્બન પરમાણુ $propanal$ માં હાજર કાર્બોનિલ સમૂહના કાર્બન પરમાણુ કરતા ઓછો ઇલેક્ટ્રોફિલિક હોય છે.
$benzaldehyde$ માં,ફિનાઇલ સમૂહ કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહને રેઝોનન્સ સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે. આ રેઝોનન્સ અસર કાર્બોનિલ કાર્બન પરના ધન વીજભારને વિસ્થાપિત કરે છે,જેનાથી તેની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી ઘટે છે.
વધુમાં,ફિનાઇલ સમૂહ અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) પેદા કરે છે જે $propanal$ માં રહેલા નાના આલ્કાઇલ સમૂહની તુલનામાં ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે.
તેથી,$benzaldehyde$ એ ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યે $propanal$ કરતા ઓછી પ્રતિક્રિયાશીલ છે.

(A) ,$2,4-DNP$ વ્યુત્પન્ન બનાવે છે,જે સૂચવે છે કે તે આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન છે. તે ટોલેન્સ કે ફેહલિંગના પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરતું નથી,તેથી $(A)$ કીટોન હોવું જોઈએ.
$(A)$ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે,જે પુષ્ટિ કરે છે કે તે મિથાઈલ કીટોન છે.
$(A)$ નું આણ્વીય સૂત્ર અસંતૃપ્તતાનું ઊંચું પ્રમાણ સૂચવે છે,છતાં તે બ્રોમીન પાણી કે બેયરના પ્રક્રિયકને રંગવિહીન કરતું નથી,જે સૂચવે છે કે અસંતૃપ્તતા એરોમેટિક વલયને કારણે છે.
સંયોજન $(B)$,કીટોનનું ઓક્સિડેશન નીપજ હોવાથી,કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે. $(B)$ નું આણ્વીય સૂત્ર બેન્ઝોઇક એસિડ $(C_6H_5COOH)$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,$(A)$ ફિનાઇલ મિથાઇલ કીટોન (એસીટોફેનોન,$C_6H_5COCH_3$) છે.

(N/A) $(i)$ આલ્કાઇલ ગ્રુપની $+I$ અસર આ ક્રમમાં વધે છે: $\text{ઇથેનાલ} < \text{પ્રોપેનાલ} < \text{પ્રોપેનોન} < \text{બ્યુટેનોન}$.
કાર્બોનિલ કાર્બન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા $+I$ અસરના વધારા સાથે વધે છે. પરિણામે,ન્યુક્લિયોફાઇલ દ્વારા હુમલો થવાની શક્યતા ઘટે છે. તેથી,ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયાઓમાં આપેલા કાર્બોનિલ સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાશીલતાનો વધતો ક્રમ છે: $\text{બ્યુટેનોન} < \text{પ્રોપેનોન} < \text{પ્રોપેનાલ} < \text{ઇથેનાલ}$.
$(ii)$ આલ્ડિહાઇડ કરતા કીટોનમાં $+I$ અસર વધુ હોય છે. તેથી,ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયાઓમાં એસીટોફેનોન સૌથી ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે. આલ્ડિહાઇડ્સમાં,ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ $-CH_3$ ગ્રુપની હાજરીને કારણે $p-$ટોલ્યુઆલ્ડિહાઇડમાં $+I$ અસર સૌથી વધુ છે અને ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ $-NO_2$ ગ્રુપની હાજરીને કારણે $p-$નાઇટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઇડમાં સૌથી ઓછી છે. ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે.
તેથી,આપેલા સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાશીલતાનો વધતો ક્રમ છે: $\text{એસીટોફેનોન} < p-\text{ટોલ્યુઆલ્ડિહાઇડ} < \text{બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ} < p-\text{નાઇટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઇડ}$.

(N/A) આ પ્રતિક્રિયાઓમાં કાર્બોનિલ સંયોજનોમાં એમોનિયા વ્યુત્પન્નનું ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ થાય છે અને ત્યારબાદ પાણીના અણુનું વિલોપન થઈને ઇમાઇન વ્યુત્પન્ન બને છે.
$(i)$ સાયક્લોપેન્ટેનોન + $NH_2OH \xrightarrow{H^+} \text{સાયક્લોપેન્ટેનોન ઓક્સાઇમ} + H_2O$
(ii) સાયક્લોહેક્ઝેનોન + $2,4-DNP \xrightarrow{H^+} \text{સાયક્લોહેક્ઝેનોન-2,4-ડાયનાઇટ્રોફિનાઇલહાઇડ્રેઝોન} + H_2O$
(iii) $R-CH=CH-CHO + NH_2CONHNH_2 \xrightarrow{H^+} R-CH=CH-CH=NNHCONH_2 + H_2O$
(iv) એસીટોફેનોન + $CH_3CH_2NH_2 \xrightarrow{H^+} \text{N-ઇથાઇલએસીટોફેનોન ઇમાઇન} + H_2O$

(N/A) $(i)$ $\text{સાયનોહાઇડ્રિન}$: આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનમાં $HCN$ ના ઉમેરાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + HCN \rightarrow CH_3CH(OH)CN$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ સાયનોહાઇડ્રિન).
$(ii)$ $\text{એસીટલ}$: જ્યારે આલ્ડિહાઇડ શુષ્ક $HCl$ ની હાજરીમાં મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહોલના બે સમતુલ્ય સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + 2C_2H_5OH \xrightarrow{dry \ HCl} CH_3CH(OC_2H_5)_2 + H_2O$.
$(iii)$ $\text{સેમિકાર્બાઝોન}$: આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનની સેમિકાર્બાઝાઇડ સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + NH_2NHCONH_2 \rightarrow CH_3CH=NNHCONH_2 + H_2O$.
$(iv)$ $\text{એલ્ડૉલ}$: $\alpha$-હાઇડ્રોજન ધરાવતા આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનના બે અણુઓના સંઘનન દ્વારા રચાયેલ $\beta$-હાઇડ્રોક્સી આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન. ઉદાહરણ: $2CH_3CHO \xrightarrow{dil. NaOH} CH_3CH(OH)CH_2CHO$.
$(v)$ $\text{હેમીએસીટલ}$: આલ્ડિહાઇડમાં આલ્કોહોલના એક અણુના ઉમેરાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + C_2H_5OH \xrightarrow{HCl} CH_3CH(OH)(OC_2H_5)$.
$(vi)$ $\text{ઓક્સાઇમ}$: આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનની હાઇડ્રોક્સિલએમાઇન $(NH_2OH)$ સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + NH_2OH \rightarrow CH_3CH=NOH + H_2O$.
$(vii)$ $\text{કેટલ}$: કીટોનની આલ્કોહોલ અથવા ડાયોલના બે સમતુલ્ય સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3COCH_3 + HOCH_2CH_2OH \xrightarrow{HCl} \text{ઇથિલિન ગ્લાયકોલ કેટલ}$.
$(viii)$ $\text{ઇમાઇન}$: કાર્બન-નાઇટ્રોજન દ્વિબંધ $(>C=NH)$ ધરાવતા સંયોજનો,જે એમોનિયા સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + NH_3 \rightarrow CH_3CH=NH + H_2O$.
$(ix)$ $2,4-DNP$ $\text{વ્યુત્પન્ન}$: કાર્બોનિલ સંયોજનોની $2,4$-ડાયનાઇટ્રોફિનાઇલહાઇડ્રાઝિન સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે. ઉદાહરણ: $R_2C=O + H_2NNHC_6H_3(NO_2)_2 \rightarrow R_2C=NNHC_6H_3(NO_2)_2 + H_2O$.
$(x)$ $\text{શિફનો બેઝ}$: આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનની પ્રાથમિક એમાઇન $(RNH_2)$ સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બનેલ ઇમાઇન. ઉદાહરણ: $CH_3CHO + CH_3NH_2 \rightarrow CH_3CH=NCH_3 + H_2O$.

(N/A) $(i)$ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $2,4-$ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલહાઈડ્રેઝોન: $C_6H_5CH=NNHC_6H_3(NO_2)_2$
$(ii)$ સાયક્લોપ્રોપેનોન ઓક્સાઈમ: $(CH_2)_2C=NOH$
$(iii)$ એસીટાલ્ડિહાઈડ ડાયમિથાઈલ એસીટલ: $CH_3CH(OCH_3)_2$
$(iv)$ સાયક્લોબ્યુટેનોન સેમીકાર્બેઝોન: $(CH_2)_3C=NNHCONH_2$
$(v)$ હેક્ઝેન$-3-$ઓનનું ઈથિલીન કીટલ: $CH_3CH_2C(OCH_2CH_2O)CH_2CH_2CH_3$
$(vi)$ ફોર્માલ્ડિહાઈડનું મિથાઈલ હેમીએસીટલ: $HCH(OH)(OCH_3)$

(N/A) $(i)$ સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ $PhMgBr$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ત્યારબાદ એસિડ જળવિભાજન દ્વારા સાયક્લોહેક્ઝાઇલફિનાઇલકાર્બિનોલ બનાવે છે.
$(ii)$ સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $([Ag(NH_3)_2]^+)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બોક્સિલેટ આયન અને સિલ્વર મિરર ($Ag$ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
$(iii)$ સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ નિર્બળ એસિડની હાજરીમાં સેમિકાર્બેઝાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ સેમિકાર્બાઝોન બનાવે છે.
$(iv)$ સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ શુષ્ક $HCl$ વાયુની હાજરીમાં વધારાના ઇથેનોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ ડાયઇથાઇલ એસીટલ બનાવે છે.
$(v)$ સાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ ઝિંક એમાલગમ $(Zn-Hg)$ અને મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે ક્લેમેન્સન રિડક્શન દ્વારા મિથાઇલસાયક્લોહેક્ઝેન બનાવે છે.

(N/A) ઓછામાં ઓછો એક $\alpha-$હાઈડ્રોજન ધરાવતા આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપે છે. સંયોજનો $(ii)$ $2-$મિથાઈલપેન્ટેનાલ,$(v)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન,$(vi)$ $1-$ફિનાઈલપ્રોપેનોન અને $(vii)$ ફિનાઈલએસીટાલ્ડિહાઈડ એક અથવા વધુ $\alpha-$હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવે છે. તેથી,તેઓ આલ્ડોલ સંઘનન આપે છે.
$\alpha-$હાઈડ્રોજન પરમાણુ ન ધરાવતા આલ્ડિહાઈડ કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે. સંયોજનો $(i)$ મેથેનાલ,$(iii)$ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ અને $(ix)$ $2,2-$ડાયમિથાઈલબ્યુટેનાલ પાસે કોઈ $\alpha-$હાઈડ્રોજન નથી. તેથી,તેઓ કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
સંયોજન $(iv)$ બેન્ઝોફિનોન એ $\alpha-$હાઈડ્રોજન ન ધરાવતો કીટોન છે અને સંયોજન $(viii)$ બ્યુટેન$-1-$ઓલ એ આલ્કોહોલ છે. તેથી,આ સંયોજનો આલ્ડોલ સંઘનન કે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતા નથી.

(N/A) $(i)$ ઇથેનાલ મંદ આલ્કલી સાથે આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા કરીને $3-$હાઇડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ બનાવે છે,જેનું $NaBH_4$ વડે રિડક્શન કરવાથી બ્યુટેન$-1,3-$ડાયોલ મળે છે.
$CH_3CHO$ $\xrightarrow{dil.NaOH} CH_3-CH(OH)-CH_2-CHO$ $\xrightarrow{NaBH_4} CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_2OH$
$(ii)$ ઇથેનાલ મંદ આલ્કલી સાથે આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા કરીને $3-$હાઇડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ બનાવે છે,જે ગરમ કરવાથી નિર્જલીકરણ પામીને બ્યુટ$-2-$ઈનાલ આપે છે.
$CH_3CHO$ $\xrightarrow{dil.NaOH} CH_3-CH(OH)-CH_2-CHO$ $\xrightarrow{\Delta, -H_2O} CH_3-CH=CH-CHO$
$(iii)$ બ્યુટ$-2-$ઈનાલનું ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ કરીને ઓક્સિડેશન કરવાથી બ્યુટ$-2-$ઈનોઈક એસિડ મળે છે.
$CH_3-CH=CH-CHO \xrightarrow{[Ag(NH_3)_2]^+OH^-} CH_3-CH=CH-COOH$

(N/A) પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ અને બ્યુટેનાલ $(CH_3CH_2CH_2CHO)$ બંનેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે. તેથી,તેઓ સેલ્ફ-આલ્ડોલ અને ક્રોસ-આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન દ્વારા ચાર નીપજોનું મિશ્રણ આપે છે. નીપજો નીચે મુજબ બને છે:

$1$. પ્રોપેનાલ (ઇલેક્ટ્રોફાઇલ) + પ્રોપેનાલ (ન્યુક્લિયોફાઇલ)	$CH_3CH_2CH=C(CH_3)CHO$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટ$-2-$ઈનાલ)
$2$. બ્યુટેનાલ (ઇલેક્ટ્રોફાઇલ) + બ્યુટેનાલ (ન્યુક્લિયોફાઇલ)	$CH_3CH_2CH_2CH=C(C_2H_5)CHO$ ($2$-ઈથાઈલહેક્સ$-2-$ઈનાલ)
$3$. પ્રોપેનાલ (ઇલેક્ટ્રોફાઇલ) + બ્યુટેનાલ (ન્યુક્લિયોફાઇલ)	$CH_3CH_2CH=C(C_2H_5)CHO$ ($2$-ઈથાઈલપેન્ટ$-2-$ઈનાલ)
$4$. બ્યુટેનાલ (ઇલેક્ટ્રોફાઇલ) + પ્રોપેનાલ (ન્યુક્લિયોફાઇલ)	$CH_3CH_2CH_2CH=C(CH_3)CHO$ ($2$-મિથાઈલહેક્સ$-2-$ઈનાલ)

(A) $C_9H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું સંયોજન $2,4-DNP$ વ્યુત્પન્ન બનાવે છે અને ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરે છે,જે સાબિત કરે છે કે તે આલ્ડિહાઇડ છે.
તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે,જે દર્શાવે છે કે તે આલ્ડિહાઇડ છે.
તીવ્ર ઓક્સિડેશન પર,તે $1,2-\text{બેન્ઝીનડાયકાર્બોક્સિલિક}$ એસિડ (થેલિક એસિડ) આપે છે. આ સૂચવે છે કે મૂળ સંયોજન ઓર્થો-વિસ્થાપિત બેન્ઝીન વ્યુત્પન્ન છે જેમાં $-CHO$ સમૂહની સાપેક્ષમાં ઓર્થો સ્થાન પર ઇથાઇલ સમૂહ છે.
આમ,સંયોજન $2-\text{ઇથાઇલબેન્ઝાલ્ડિહાઇડ}$ છે.

(N/A) $(i)$ ઇથાઇલબેન્ઝિન + $KMnO_4/KOH, \Delta \rightarrow$ બેન્ઝોઇક એસિડ $(C_6H_5COOH)$
$(ii)$ થેલિક એસિડ + $SOCl_2, \Delta \rightarrow$ થેલોઇલ ક્લોરાઇડ $(C_6H_4(COCl)_2)$
$(iii)$ બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ + સેમિકાર્બેઝાઇડ $(H_2NCONHNH_2)$ $\rightarrow$ બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ સેમિકાર્બેઝોન $(C_6H_5CH=NNHCONH_2)$
$(iv)$ બેન્ઝિન + બેન્ઝોઇલ ક્લોરાઇડ $(C_6H_5COCl)$ + $AlCl_3 \rightarrow$ બેન્ઝોફિનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$
$(v)$ $4$-ઓક્સોસાયક્લોહેક્સેનકાર્બાલ્ડિહાઇડ + ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $[Ag(NH_3)_2]^+$ $\rightarrow$ $4$-ઓક્સોસાયક્લોહેક્સેનકાર્બોક્સિલિક એસિડ
$(vi)$ $2$-ફોર્મિલબેન્ઝોઇક એસિડ + $NaCN/HCl \rightarrow$ $2$-($1$-હાઇડ્રોક્સી-$1$-સાયનોમિથાઇલ)બેન્ઝોઇક એસિડ
$(vii)$ બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ + પ્રોપેનાલ + $dil. NaOH, \Delta \rightarrow$ $2$-મિથાઇલ-$3$-ફિનાઇલપ્રોપ-$2$-ઇનાલ (ક્રોસ-આલ્ડોલ નીપજ)
$(viii)$ ઇથાઇલ એસીટોએસીટેટ + $(i) NaBH_4, (ii) H^+ \rightarrow$ ઇથાઇલ $3$-હાઇડ્રોક્સીબ્યુટેનોએટ $(CH_3CH(OH)CH_2COOC_2H_5)$
$(ix)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોલ + $CrO_3 \rightarrow$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન
$(x)$ મિથિલીનસાયક્લોહેક્ઝેન + $(i) B_2H_6, (ii) H_2O_2/OH^- \rightarrow$ સાયક્લોહેક્ઝાઇલમિથેનોલ
$(xi)$ $1,1'$-બાયસાયક્લોહેક્ઝિલિડીન + $(i) O_3, (ii) Zn-H_2O \rightarrow$ $2$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન

(A) $1$. પ્રમાણસૂચક સૂત્રની ગણતરી:
$C:H:O = \frac{69.77}{12} : \frac{11.63}{1} : \frac{18.6}{16} = 5.81 : 11.63 : 1.16 = 5 : 10 : 1$.
પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $C_5H_{10}O$ છે.
$2$. આણ્વીય સૂત્ર નક્કી કરો:
પ્રમાણસૂચક સૂત્ર દળ $= 5(12) + 10(1) + 16 = 86$.
આણ્વીય દળ $86$ હોવાથી,આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{10}O$ છે.
$3$. રાસાયણિક ગુણધર્મોનું વિશ્લેષણ:
- ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરતું નથી: આલ્ડિહાઇડ નથી.
- $NaHSO_3$ સાથે યોગશીલ સંયોજન બનાવે છે: કાર્બોનિલ સમૂહ ધરાવે છે.
- આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે: $CH_3CO-$ સમૂહ ધરાવે છે.
- ઓક્સિડેશનથી ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_3COOH)$ અને પ્રોપેનોઇક એસિડ $(CH_3CH_2COOH)$ મળે છે: કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુના $C-C$ બંધ પર વિભાજન થાય છે.
$4$. નિષ્કર્ષ:
સંયોજન $Pentan-2-one$ $(CH_3COCH_2CH_2CH_3)$ છે.

(A) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgBr)$ ની કાર્બોનિલ સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી આલ્કોહોલ મળે છે:
$1$. $HCHO + CH_3MgBr$ $\rightarrow CH_3CH_2OMgBr$ $\xrightarrow{H_2O/H^+} CH_3CH_2OH$ (પ્રાથમિક આલ્કોહોલ).
$2$. $CH_3CHO + CH_3MgBr$ $\rightarrow CH_3CH(CH_3)OMgBr$ $\xrightarrow{H_2O/H^+} CH_3CH(OH)CH_3$ (દ્વિતીયક આલ્કોહોલ).
$3$. $CH_3COCH_3 + CH_3MgBr$ $\rightarrow (CH_3)_3COMgBr$ $\xrightarrow{H_2O/H^+} (CH_3)_3COH$ (તૃતીયક આલ્કોહોલ).