Endosperm Questions in Gujarati

(D) $\text{નાળિયેર}$ $(Cocos \, nucifera)$ માં ભ્રૂણપોષ અજોડ છે કારણ કે તે કોષકેન્દ્રીય અને કોષીય એમ બંને પ્રકાર દર્શાવે છે। પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર મુક્ત કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામીને મુક્ત કોષકેન્દ્રો (પ્રવાહી ભ્રૂણપોષ અથવા નાળિયેરનું પાણી) બનાવે છે, અને ત્યારબાદ પરિઘ તરફ કોષદીવાલનું નિર્માણ થાય છે, જેના પરિણામે કોષીય ભ્રૂણપોષ (નાળિયેરનું કોપરું) બને છે। આ સંયોજનને ઘણીવાર બમણો ભ્રૂણપોષ કહેવામાં આવે છે।

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ એક નર જન્યુ $(n)$ અને બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n+n)$ અથવા એક દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર $(2n)$ ના જોડાણથી થાય છે.
આપેલ છે:
માદા વનસ્પતિ દ્વિતીય $(2n)$ છે,તેથી ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $n$ છે અને દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર $2n$ છે.
નર વનસ્પતિ ચતુષ્કીય $(4n)$ છે,તેથી ઉત્પન્ન થતો નર જન્યુ $2n$ છે.
ભ્રૂણપોષની પ્લોઇડી = (નર જન્યુ) + (દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર) = $2n + 2n = 4n$ (ચતુષ્કીય).

(A) મકાઈનું બીજ એ એકદળી બીજ છે,જેમાં બીજાવરણ પાતળું અને સામાન્ય રીતે ફલાવરણ સાથે જોડાયેલું હોય છે. ભ્રૂણપોષ એ કદમાં મોટો હોય છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે. ભ્રૂણ નાનું હોય છે અને ભ્રૂણપોષના એક છેડે ખાંચમાં આવેલું હોય છે. તેથી,ભ્રૂણપોષ એ મકાઈના બીજનો સૌથી મોટો વિસ્તાર રોકે છે.

(A) નાળિયેરનો પ્રવાહી ભ્રૂણપોષ મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ તરીકે ઓળખાય છે. નાળિયેરના વિકાસ દરમિયાન,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર કોષરસવિભાજન વગર સતત કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે પ્રવાહીમાં તરતા હજારો મુક્ત કોષકેન્દ્રો બને છે. આ મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બેવડા ફલનની પ્રક્રિયામાં એક નર જન્યુ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો સાથે જોડાઈને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બનાવે છે.
આ જોડાણ ભ્રૂણપુટના મધ્યસ્થ કોષમાં થાય છે.
ત્યારબાદ,$PEN$ ધરાવતા મધ્યસ્થ કોષને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ $(PEC)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$PEC$ વારંવાર વિભાજન પામીને ભ્રૂણપોષ પેશી બનાવે છે,જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ $(PEC)$ એ ભ્રૂણપોષ પેશીનો પ્રથમ કોષ છે.

(D) નાળિયેરનું ફળ એ અષ્ઠિલ (drupe) પ્રકારનું ફળ છે. નાળિયેરમાં ખાવાલાયક ભાગ ભ્રૂણપોષ (endosperm) છે. પ્રવાહી ભાગ એ મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ છે અને સફેદ ગર્ભ એ કોષીય ભ્રૂણપોષ છે.

(D) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડકમાંથી બીજનું નિર્માણ થાય છે.
સામાન્ય રીતે બધા જ બીજમાં બીજાવરણ,ભ્રૂણધરી અને એક કે બે બીજપત્રો જોવા મળે છે.
જોકે,ભ્રૂણપોષ બધા જ બીજમાં જોવા મળતો નથી.
જે બીજમાં વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે,તેને અભ્રૂણપોષી (non-albuminous) બીજ કહેવાય છે (દા.ત.,વટાણા,વાલ,મગફળી).
જે બીજમાં ભ્રૂણપોષનો થોડો ભાગ જળવાઈ રહે છે,તેને ભ્રૂણપોષી (albuminous) બીજ કહેવાય છે (દા.ત.,ઘઉં,મકાઈ,એરંડા).
તેથી,ભ્રૂણપોષ એ બધા જ બીજમાં જોવા મળતી સાર્વત્રિક રચના નથી.

(C) આપેલ આકૃતિ મકાઈના દાણાની છે,જે એકદળી બીજ છે. '$P$' તરીકે દર્શાવેલ રચના ભ્રૂણપોષ (endosperm) છે.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ બેવડા ફલનની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જેમાં એક નર જન્યુ $(n)$ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n + n)$ સાથે જોડાય છે.
આ પ્રક્રિયાને ત્રિ-ફલન (triple fusion) કહેવામાં આવે છે,જેના પરિણામે પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બને છે જે ત્રિ-કીય $(3n)$ હોય છે.
તેથી,ભ્રૂણપોષની પ્લોઇડી $3n$ છે.

(D) મકાઈ,ઘઉં અને ચોખા જેવા અનાજના બીજમાં,ભ્રૂણપોષ મોટું હોય છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
ભ્રૂણપોષનું બહારનું આવરણ ભ્રૂણને એક પ્રોટીનયુક્ત સ્તર દ્વારા અલગ કરે છે જેને $Aleurone \text{ Layer}$ (સમીકણ સ્તર) કહેવામાં આવે છે.
આ સ્તર બીજ અંકુરણ દરમિયાન ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણ માટે વિશિષ્ટ છે.

(C) નાળિયેરનું પ્રવાહી ભ્રૂણપોષ, જેને નાળિયેરનું પાણી પણ કહેવામાં આવે છે, તે મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
નાળિયેરના ભ્રૂણપોષના વિકાસ દરમિયાન, પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર વારંવાર સમવિભાજન (karyokinesis) પામે છે, પરંતુ ત્યારબાદ કોષદીવાલનું નિર્માણ (cytokinesis) થતું નથી.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે કેન્દ્રીય પ્રવાહીમાં મોટી સંખ્યામાં મુક્ત કોષકેન્દ્રો તરતા જોવા મળે છે, જેના કારણે ભ્રૂણપોષ બહુકોષકેન્દ્રીય બને છે.
તેથી, વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે, અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ એરંડાના બીજની રચના દર્શાવે છે.
એરંડાના બીજમાં,'$X$' તરીકે નામનિર્દેશિત ભાગ ભ્રૂણપોષ (Endosperm) દર્શાવે છે.
ભ્રૂણપોષ એ પોષક પેશી છે જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણ માટે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
એરંડાના બીજ એ અભ્રૂણપોષી કે ભ્રૂણપોષી બીજ છે,જેનો અર્થ છે કે ભ્રૂણપોષ પરિપક્વ બીજમાં જળવાઈ રહે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષીય ભ્રૂણપોષ: આ પ્રકારમાં,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર વિભાજન પામે છે અને તરત જ કોષદીવાલનું નિર્માણ થાય છે. ઉદાહરણ: $Petunia$.
$2$. કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ: આ પ્રકારમાં,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર કોષદીવાલના નિર્માણ વગર વારંવાર મુક્ત કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામે છે. ઉદાહરણ: $Coconut$ (પ્રવાહી ભ્રૂણપોષ).
$3$. હેલોબિયલ ભ્રૂણપોષ: આ એક મધ્યવર્તી પ્રકાર છે જેમાં પ્રથમ વિભાજન પછી કોષદીવાલ બને છે,જે કોષને મોટા અંડછિદ્રીય અને નાના અંડતલીય ખંડમાં વિભાજિત કરે છે. ઉદાહરણ: $Asphodelus$.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-a, iii-b$ છે.

(A) કોષકેન્દ્રીય $(Nuclear)$ પ્રકારના ભ્રૂણપોષના વિકાસમાં,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર કોષરસવિભાજન વગર ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે મોટી સંખ્યામાં મુક્ત કોષકેન્દ્રો ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદ,ભ્રૂણપુટના કેન્દ્રમાં એક મોટી મધ્યસ્થ રસધાની વિકસે છે,જે મુક્ત કોષકેન્દ્રોને કોષરસના પરિઘ તરફ ધકેલે છે.
આ ભ્રૂણપોષના વિકાસનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે,જે નાળિયેર (પ્રવાહી ભ્રૂણપોષ) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(C) બીજનો ભ્રૂણપોષ ત્રિ-કીય $(3n)$ હોય છે,તેથી $3n = 21$.
આનો અર્થ એ છે કે એકકીય સંખ્યા $(n)$ $21 / 3 = 7$ છે.
દ્વિતીયક કેન્દ્ર (secondary nucleus) દ્વિ-કીય $(2n)$ હોય છે,જે બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રોના જોડાણથી બને છે.
તેથી,દ્વિતીયક કેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $2n = 2 \times 7 = 14$ થશે.

(C) પ્રદેહ એ અંડકમાં આવેલી દ્વિતીય $(2n)$ પેશી છે.
આપેલ છે કે પ્રદેહમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $2n = 24$ છે,તેથી એકકીય સંખ્યા $(n)$ $24 / 2 = 12$ થશે.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ એક નર જન્યુ $(n)$ અને બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n + n)$ ના જોડાણથી થાય છે,જે ત્રિતીય $(3n)$ બંધારણ ધરાવે છે.
તેથી,ભ્રૂણપોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $3n = 3 \times 12 = 36$ થશે.

(C) નાળિયેરમાં ભ્રૂણપોષનો વિકાસ વિશિષ્ટ પ્રકારનો હોય છે. પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર સતત મુક્ત કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામે છે,જે મુક્ત કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ (નાળિયેરનું પાણી) બનાવે છે. ત્યારબાદ,પરિઘ તરફ ભ્રૂણપોષ કોષીય બને છે,જે સફેદ ગર્ભ (કોષીય ભ્રૂણપોષ) બનાવે છે. તેથી,નાળિયેરમાં મુક્ત કોષકેન્દ્રીય અને કોષીય એમ બંને પ્રકારના ભ્રૂણપોષ જોવા મળે છે.

(A) સાચો જવાબ $A-51$ છે.
સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,જન્યુઓ એકકીય $(n)$ હોય છે. આપેલ છે કે સફરજનમાં જન્યુઓની રંગસૂત્ર સંખ્યા $n = 17$ છે.
પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કેન્દ્ર $(PEN)$ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n + n)$ અને એક નર જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,જે તેને ત્રિકીય $(3n)$ બનાવે છે.
તેથી,$PEN$ માં રંગસૂત્રની સંખ્યા $3 \times 17 = 51$ થશે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો (દરેક $n$) અને એક નર જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,જેના પરિણામે $3n$ (ત્રિકીય) રચના બને છે.
તેથી,પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ ત્રિકીય હોય છે.