Alkyne Questions in Gujarati

(B) $1$. $1,2-$ ડાયબ્રોમો પ્રોપેન $(CH_3-CHBr-CH_2Br)$ ની $NaNH_2$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથેની પ્રક્રિયાથી ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન થાય છે.
$2$. વિસિનલ ડાયહેલાઇડમાંથી $HBr$ ના બે અણુઓ દૂર કરવા માટે $NaNH_2$ ના બે મોલની જરૂર પડે છે,જેનાથી પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ બને છે.
$3$. ત્યારબાદ પ્રોપાઇન $NaNH_2$ ના બીજા એક મોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ પ્રોપાઇનાઇડ $(CH_3-C \equiv C^- Na^+)$ બનાવે છે.
$4$. સોડિયમ પ્રોપાઇનાઇડ ઇથાઇલ બ્રોમાઇડ $(CH_3CH_2Br)$ સાથે $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા પેન્ટાઇન $(CH_3-C \equiv C-CH_2CH_3)$ બનાવે છે.
$5$. વપરાયેલ $NaNH_2$ ના કુલ મોલ = $2$ (ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન માટે) + $1$ (ડીપ્રોટોનેશન માટે) = $3$ મોલ.
$6$. આમ,$X = 3$.

(C) $1$. $CH_3CH_2CH_2I$ ની $alc. KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા (ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન) પ્રોપીન $(A = CH_3CH=CH_2)$ આપે છે.
$2$. પ્રોપીનની $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા (ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા) $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન $(B = CH_3CH(Br)CH_2Br)$ આપે છે.
$3$. $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેનની પ્રવાહી $NH_3$ માં $NaNH_2$ સાથેની પ્રક્રિયા (ડબલ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન) પ્રોપાઇન $(C = CH_3C \equiv CH)$ આપે છે.
$4$. આમ,$C$ એ આલ્કાઈન છે.

(C) આ પ્રક્રિયામાં પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ,એસિટિલાઇડ આયન $(CH_3C \equiv C^-)$ અને દ્વિતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ,આઇસોપ્રોપાઇલ ક્લોરાઇડ $((CH_3)_2CH-Cl)$ વચ્ચે પ્રક્રિયા થાય છે.
ન્યુક્લિયોફાઇલ પ્રબળ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને સબસ્ટ્રેટ દ્વિતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ હોવાથી,અહીં $S_N2$ વિસ્થાપન કરતા $E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે થશે.
એસિટિલાઇડ આયન બેઇઝ તરીકે વર્તીને આઇસોપ્રોપાઇલ ક્લોરાઇડના $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરે છે,જેના પરિણામે પ્રોપિન $(CH_3-CH=CH_2)$,પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ અને સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ બને છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજો પ્રોપિન અને પ્રોપાઇન છે.

(D) $1,1,2,2$-ટેટ્રાબ્રોમો ઇથેન $(CHBr_2-CHBr_2)$ ની આલ્કોહોલિક ઝિંક $(Zn)$ સાથેની પ્રક્રિયામાં વિ-હેલોજનેશન (dehalogenation) પ્રક્રિયા થાય છે.
જ્યારે $1,1,2,2$-ટેટ્રાબ્રોમો ઇથેનને આલ્કોહોલિક માધ્યમમાં ઝિંક ડસ્ટ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિ-બ્રોમિનેશન દ્વારા ઇથાઇન $(CH \equiv CH)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $CHBr_2-CHBr_2 + 2Zn \rightarrow CH \equiv CH + 2ZnBr_2$.

(B) પ્રોપાઇન અને સોડિયમ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C\equiv CH + Na \longrightarrow CH_3-C\equiv C^{-}Na^{+} + 0.5 \ H_2$
આપેલ છે કે $23 \ g$ $Na$ એ $1 \ mole$ છે $(n = \frac{23 \ g}{23 \ g/mol} = 1 \ mole)$.
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$1 \ mole$ $Na$ એ $1 \ mole$ પ્રોપાઇન સાથે પ્રક્રિયા કરીને $0.5 \ mole$ $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_2)$ ની ભારે પાણી $(D_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા પાણી $(H_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા જેવી જ છે.
$CaC_2 + 2D_2O \rightarrow Ca(OD)_2 + C_2D_2$
આ પ્રક્રિયામાં,કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ ભારે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ડ્યુટેરોક્સાઇડ $(Ca(OD)_2)$ અને ડ્યુટેરોએસીટીલીન $(C_2D_2)$ આપે છે.

(D) $1$. પ્રોપેન$-1-$ઓલ $({C_3}{H_7}OH)$ નું સાંદ્ર ${H_2}{SO_4}$ સાથે નિર્જલીકરણ કરવાથી પ્રોપીન $(X = CH_3-CH=CH_2)$ મળે છે.
$2$. પ્રોપીનમાં ${Br_2}$ ઉમેરવાથી $1,2-$ડાયબ્રોમોપ્રોપેન $(Y = CH_3-CH(Br)-CH_2Br)$ મળે છે.
$3$. $1,2-$ડાયબ્રોમોપ્રોપેનનું આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે વધુ પ્રમાણમાં ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન કરવાથી પ્રોપાઇન $(Z = CH_3-C \equiv CH)$ મળે છે.

(C) $1-$બ્યુટાઇન એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન $(CH_3CH_2C\equiv CH)$ છે,જેમાં $sp$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સાથે એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ હોય છે.
ટોલેન્સ પ્રક્રિયક (એમોનિયકલ સિલ્વર નાઇટ્રેટ) ટર્મિનલ આલ્કાઇન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર આલ્કાઇનાઇડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જ્યારે $2-$બ્યુટાઇન $(CH_3C\equiv CCH_3)$ એ આંતરિક આલ્કાઇન છે અને તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2C\equiv CH [Ag(NH_3)_2]^ OH^- \to CH_3CH_2C\equiv CAg \downarrow ({\text{સફેદ અવક્ષેપ}}) 2NH_3 H_2O$

(C) જ્યારે નોન-ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સને $NaNH_2$ સાથે નિષ્ક્રિય દ્રાવકમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે ટ્રિપલ બોન્ડનું આઈસોમેરાઈઝેશન થઈને વધુ સ્થાયી ટર્મિનલ આલ્કાઈન બને છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C\equiv C-CH_3 \xrightarrow[heat]{NaNH_2} CH_3-CH_2-C\equiv CH$
આમ,નીપજ $P$ એ $CH_3-CH_2-C\equiv CH$ છે.

(D) $CCl_4$ માં $Br_2$ $(a)$,$CH_3COOH$ માં $Br_2$ $(b)$ અને આલ્કલાઇન $KMnO_4$ $(c)$ તમામ અસંતૃપ્ત સંયોજનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપશે,એટલે કે $1, 3$ અને $4$.
એમોનિયેકલ $AgNO_3$ $(d)$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ખાસ કરીને ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
સંયોજન $(3)$ $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે,જ્યારે $1$ આંતરિક આલ્કાઈન છે,$2$ આલ્કેન છે અને $4$ આલ્કીન છે.
તેથી,સંયોજન $(3)$ ને એમોનિયેકલ $AgNO_3$ નો ઉપયોગ કરીને $1, 2$ અને $4$ થી અલગ પાડી શકાય છે.

(A) એસિટિલીન સોડામાઇડ $(NaNH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એસિટિલાઇડ અને એમોનિયા બનાવે છે.
$CH\equiv CH + NaNH_2 \rightarrow HC\equiv C^{-}Na^{+} + NH_3$
આ પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે એસિટિલીનમાં $sp$ સંકરણ પામેલા કાર્બન પરમાણુઓમાં $50\%$ $s$-લક્ષણ હોય છે.
વધારે $s$-લક્ષણને કારણે,ઇલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસ દ્વારા વધુ મજબૂતીથી પકડાયેલા રહે છે,જે કાર્બન પરમાણુને નોંધપાત્ર રીતે વિદ્યુતઋણ બનાવે છે.
આ વધેલી વિદ્યુતઋણતા ટર્મિનલ હાઇડ્રોજન પરમાણુને એસિડિક બનાવે છે,જેનાથી તે સોડામાઇડમાંથી સોડિયમ આયન દ્વારા બદલી શકાય છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(D) વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
$KMnO_4$ એ ઓક્સિડેશનકર્તા છે,રિડક્શનકર્તા નથી.
એસિટિલિન $(CH \equiv CH)$ ની આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ઓક્સિડેશન થઈને ઓક્ઝેલિક એસિડ $(COOH-COOH)$ મળે છે:
$CH \equiv CH + 4[O] \xrightarrow{\text{Alk. } KMnO_4} COOH-COOH$.

(B) આંતરિક આલ્કાઈન (બ્યુટ$-2-$આઈન) નું $cis$-આલ્કીન (cis$-2-$બ્યુટીન) માં રૂપાંતરણ કરવા માટે આંશિક રિડક્શનની જરૂર પડે છે જેમાં હાઇડ્રોજનનું $syn$-ઉમેરણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા લિન્ડલરના ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જે ક્વિનોલિન અથવા લેડ એસીટેટ સાથે ઝેરી બનાવેલ $CaCO_3$ અથવા $BaSO_4$ પર આધારિત $Pd$ છે $(H_2, Pd / C, \text{quinoline})$.
$Na / \text{liquid } NH_3$ (બર્ચ રિડક્શન) $trans$-આલ્કીન આપે છે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $H_2, Pd / C, \text{quinoline}$ છે.

(N/A) આલ્કાઈન શ્રેણીનો $5^{th}$ સભ્ય સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n-2}$ ને અનુસરે છે. $n=6$ માટે,આણ્વિય સૂત્ર $C_6H_{10}$ છે.
શક્ય આઈસોમર્સ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $HC\equiv C-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$: $Hex-1-yne$
$(b)$ $CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_2-CH_3$: $Hex-2-yne$
$(c)$ $CH_3-CH_2-C\equiv C-CH_2-CH_3$: $Hex-3-yne$
$(d)$ $HC\equiv C-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$: $3-Methylpent-1-yne$
$(e)$ $HC\equiv C-CH_2-CH(CH_3)-CH_3$: $4-Methylpent-1-yne$
$(f)$ $CH_3-C\equiv C-CH(CH_3)-CH_3$: $4-Methylpent-2-yne$
$(g)$ $HC\equiv C-C(CH_3)_2-CH_3$: $3,3-Dimethylbut-1-yne$
આ આઈસોમર્સ સ્થાન સમઘટકતા (ત્રિ-બંધના સ્થાનમાં ફેરફારને કારણે) અને શૃંખલા સમઘટકતા (કાર્બન શૃંખલાના બંધારણમાં તફાવતને કારણે) દર્શાવે છે.

(B) કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_{2})$ ભારે પાણી $(D_{2}O)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ડ્યુટેરોક્સાઇડ $(Ca(OD)_{2})$ અને ડ્યુટેરોએસીટીલીન $(C_{2}D_{2})$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$CaC_{2} + 2D_{2}O \rightarrow Ca(OD)_{2} + C_{2}D_{2}$

(N/A) આ પ્રક્રિયામાં $Ni$,$Pd$ અથવા $Pt$ જેવા ધાતુના ઉદ્દીપકની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન વાયુનો ઉપયોગ કરીને આલ્કાઇનનું આલ્કેનમાં ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન થાય છે.
$(1)$ $CH \equiv CH + 2H_2 \xrightarrow[523-573 \ K]{Ni} CH_3-CH_3$ (ઈથેન)
$(2)$ $CH_3-C \equiv CH + 2H_2 \xrightarrow[or \ Ni, \Delta]{Pd \ or \ Pt} CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપેન)

(N/A) આલ્કાઈન એ અસંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન છે.
તેમાં બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો $1$ ત્રિ-બંધ $(C \equiv C)$ હોય છે.
આલ્કાઈનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n-2}$ છે.
આલ્કાઈન શ્રેણીનો પ્રથમ સભ્ય ઈથાઈન છે,જે સામાન્ય રીતે એસિટિલીન તરીકે ઓળખાય છે.
એસિટિલીનનો ઉપયોગ આર્ક વેલ્ડિંગ માટે ઓક્સિજન વાયુ સાથે મિશ્ર કરીને ઓક્સિ-એસિટિલીન જ્યોત મેળવવા માટે થાય છે.
આલ્કાઈન ઘણા બધા કાર્બનિક સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે પ્રારંભિક પદાર્થો તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) $2$ થી $4$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતા આલ્કાઈનનું બંધારણ,અણુસૂત્ર અને નામ નીચેના કોષ્ટકમાં આપેલ છે:

કાર્બનની સંખ્યા	અણુસૂત્ર	બંધારણ	$IUPAC$ નામ	સામાન્ય નામ
$2$	$C_2H_2$	$H-C \equiv C-H$	ઈથાઈન	એસેટિલિન
$3$	$C_3H_4$	$CH_3-C \equiv CH$	પ્રોપાઈન	મિથાઈલએસેટિલિન
$4$	$C_4H_6$	$(i) CH_3CH_2-C \equiv CH$	બ્યુટ-$1$-આઈન	ઈથાઈલએસેટિલિન
$4$	$C_4H_6$	$(ii) CH_3-C \equiv C-CH_3$	બ્યુટ-$2$-આઈન	ડાયમિથાઈલએસેટિલિન

(N/A) ઈથાઈનનું આણ્વીય સૂત્ર $C_{2}H_{2}$ છે. તે આલ્કાઈન શ્રેણીનું પ્રથમ સભ્ય છે.
ઈથાઈનમાં,બંને કાર્બન પરમાણુઓ $sp$ સંકરણ અનુભવે છે. દરેક કાર્બન પરમાણુ બે અસંકરિત $2p$ કક્ષકો ($2p_{x}$ અને $2p_{y}$) ધરાવે છે.
બે $sp$ સંકર કક્ષકો રેખીય હોય છે અને તે $2p_{x}$ અને $2p_{y}$ કક્ષકોને લંબ હોય છે.
ઈથાઈનમાં બંધ નિર્માણ:
$1$. કાર્બન-કાર્બન સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ: આ બે કાર્બન પરમાણુઓની એક-એક $sp$ સંકર કક્ષકોના અક્ષીય અતિવ્યાપનથી બને છે.
$2$. કાર્બન-હાઈડ્રોજન સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ: દરેક કાર્બન પરમાણુની બાકી રહેલી $sp$ સંકર કક્ષક હાઈડ્રોજન પરમાણુની $1s$ કક્ષક સાથે આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર અતિવ્યાપન કરીને બે $C-H$ સિગ્મા બંધ બનાવે છે.
$3$. પાઈ $(\pi)$ બંધ: દરેક કાર્બન પરમાણુ બે અસંકરિત $p$-કક્ષકો ($2p_{x}$ અને $2p_{y}$) ધરાવે છે જે એકબીજાને અને આણ્વીય અક્ષને લંબ હોય છે. આ કક્ષકો પાર્શ્વીય અતિવ્યાપન કરીને કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે બે $\pi$-બંધ બનાવે છે.
$H-C-C$ બંધકોણ $180^{\circ}$ છે,જે રેખીય ભૂમિતિ દર્શાવે છે: $H-C\equiv C-H$.

(N/A) $(i)$ ચૂનાના પથ્થરને ગરમ કરીને ક્વિક લાઈમ મેળવવામાં આવે છે:
$CaCO_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} CaO_{(s)} + CO_{2(g)}$
$(ii)$ કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડને કોક સાથે ગરમ કરીને કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ મેળવવામાં આવે છે:
$CaO_{(s)} + 3C_{(s)} \xrightarrow{\Delta} CaC_{2(s)} + CO_{(g)}$
$(iii)$ કેલ્શિયમ કાર્બાઈડની પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈન મેળવવામાં આવે છે:
$CaC_{2(s)} + 2H_{2}O_{(l)} \longrightarrow Ca(OH)_{2(aq)} + C_{2}H_{2(g)}$
આ રીતે ઉદ્યોગોમાં ઈથાઈનનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.

(N/A) વિસીનલ ડાયહેલાઈડ એવા સંયોજનો છે જેમાં બે હેલોજન પરમાણુઓ પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
જ્યારે વિસીનલ ડાયહેલાઈડની પ્રક્રિયા આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ડિહાઈડ્રોહેલોજનેશન થઈને વિનાઈલ હેલાઈડ બને છે,જે ત્યારબાદ સોડામાઈડ $(NaNH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_2Br-CH_2Br + 2KOH (\text{alc.}) \longrightarrow CH \equiv CH + 2KBr + 2H_2O$
વૈકલ્પિક રીતે,પ્રવાહી એમોનિયામાં $NaNH_2$ નો ઉપયોગ કરીને:
$CH_2Br-CH_2Br \xrightarrow{NaNH_2 / liq. NH_3} CH \equiv CH$

(N/A) $(i)$ $1,1,2,2-$ટેટ્રાબ્રોમોપ્રોપેનની મિથેનોલમાં ઝિંક પાવડર સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીહેલોજીનેશન પ્રક્રિયા છે જે પ્રોપાઇન આપે છે:
$CH_3CBr_2CHBr_2 + 2Zn \rightarrow CH_3C \equiv CH + 2ZnBr_2$
$(ii)$ વિદ્યુતચાપમાં ઊંચા તાપમાને $(3270 \ K)$ કાર્બન સાથે હાઇડ્રોજન વાયુની પ્રક્રિયાથી ઇથાઇન (એસીટીલીન) મળે છે:
$2C + H_2 \xrightarrow{\text{Electric arc}, 3270 \ K} HC \equiv CH$

(N/A) આલ્કાઈનના ભૌતિક ગુણધર્મો આલ્કેન અને આલ્કીન જેવા જ વલણો અનુસરે છે.
$1$. ભૌતિક અવસ્થા: પ્રથમ ત્રણ સભ્યો $(C_2H_2, C_3H_4, C_4H_6)$ વાયુઓ છે. પછીના આઠ સભ્યો ($C_5H_8$ થી $C_{12}H_{22}$) પ્રવાહી છે અને ઉચ્ચ સભ્યો ઘન છે.
$2$. રંગ અને ગંધ: બધા આલ્કાઈન રંગહીન છે. ઈથાઈન લાક્ષણિક ગંધ ધરાવે છે,જ્યારે અન્ય સભ્યો સામાન્ય રીતે ગંધહીન હોય છે.
$3$. દ્રાવ્યતા: આલ્કાઈન સ્વભાવે નિર્બળ ધ્રુવીય છે. તેઓ પાણી કરતા હલકા છે અને પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે,પરંતુ ઈથર,કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઈડ $(CCl_4)$ અને બેન્ઝીન $(C_6H_6)$ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.
$4$. ઉત્કલન બિંદુ અને ગલન બિંદુ: મોલર દળમાં વધારા સાથે ઉત્કલન બિંદુ,ગલન બિંદુ અને ઘનતા વધે છે. સમાન આણ્વીય દળ માટે,ઉત્કલન બિંદુનો ક્રમ આ મુજબ છે: $CH_3-CH_3 < CH_2=CH_2 < CH \equiv CH$.

(N/A) $s$-કક્ષક $p$-કક્ષક કરતા કેન્દ્રની વધુ નજીક હોય છે,તેથી જેમ $s$-લક્ષણ વધે તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ: $sp > sp^2 > sp^3$ છે.
આ કારણોસર,આલ્કાઈનમાં $sp$ સંકૃત કાર્બન બંધિત ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને પોતાની તરફ વધુ મજબૂતીથી આકર્ષે છે. પરિણામે,$sp$ કાર્બન સાથે સીધો જોડાયેલ હાઇડ્રોજન પરમાણુ આલ્કેન કે આલ્કીન કરતા વધુ એસિડિક હોય છે.
એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ: $\equiv C-H > =C-H > -C-H$.
માત્ર ટર્મિનલ આલ્કાઈન (જેમ કે $HC \equiv CH$,$CH_3 C \equiv CH$,$CH_3 CH_2 C \equiv CH$) ના ત્રિ-બંધિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઇડ્રોજન જ એસિડિક હોય છે. $R-C \equiv C-H$ માં માત્ર છેડાનો $H$ એસિડિક છે. $R-C \equiv C-R$ માં કોઈ એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી.
એસિડિક સ્વભાવ દર્શાવતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ:
ઈથાઈન ઊંચા તાપમાને સોડિયમ ધાતુ અથવા સોડામાઈડ $(NaNH_2)$ જેવા પ્રબળ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈનાઈડ (એસીટાઈલાઈડ) નીપજો આપે છે.
$1$. સોડિયમ ધાતુ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + Na \xrightarrow{475 \ K} HC \equiv C^- Na^+ + \frac{1}{2} H_2$ (સમીકરણ $i$)
$2$. સોડામાઈડ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + NaNH_2 \xrightarrow{NH_3} HC \equiv CNa + NH_3$ (સમીકરણ $ii$)
$HC \equiv CH + 2NaNH_2 \xrightarrow{NH_3} Na^+C^- \equiv C^-Na^+ + 2NH_3$ (સમીકરણ $iii$)

(N/A) $s$-કક્ષક એ $p$-કક્ષક કરતા ન્યુક્લિયસની વધુ નજીક હોય છે,તેથી જેમ $s$-લક્ષણ વધે તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે.
વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ: $sp \text{ } C > sp^{2} \text{ } C > sp^{3} \text{ } C$.
આ કારણોસર,ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ માં $sp$-સંકરિત કાર્બન $C-H$ બંધના ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને પોતાની તરફ વધુ મજબૂત રીતે આકર્ષે છે.
આથી,$sp$-સંકરિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઈડ્રોજન પરમાણુ એસિડિક સ્વભાવ ધરાવે છે.
$sp$ કાર્બનમાં $50\% \text{ } s$-લક્ષણ હોવાથી $C-H$ બંધ ધ્રુવીય બને છે,જે પ્રબળ બેઝની હાજરીમાં $H$ ને પ્રોટોન $(H^{+})$ તરીકે મુક્ત કરવા દે છે.
ઈથાઈનનો એસિડિક સ્વભાવ દર્શાવતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ:
$1$. સોડિયમ ધાતુ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + Na \xrightarrow{475 \ K} HC \equiv C^{-}Na^{+} + \frac{1}{2} H_{2}$
$2$. સોડામાઈડ $(NaNH_{2})$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + NaNH_{2} \xrightarrow{liq. NH_{3}} HC \equiv CNa + NH_{3}$
$HC \equiv CH + 2NaNH_{2} \xrightarrow{liq. NH_{3}} Na^{+}C^{-} \equiv C^{-}Na^{+} + 2NH_{3}$
આમ,ટર્મિનલ આલ્કાઈન નિર્બળ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(N/A) $s$-કક્ષક એ $p$-કક્ષક કરતા કેન્દ્રની વધુ નજીક હોય છે,તેથી જેમ $s$-લાક્ષણિકતા વધે તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ: $sp \ C > sp^{2} \ C > sp^{3} \ C$.
આ કારણોસર,$sp$ સંકૃત કાર્બન બંધિત ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને પોતાની તરફ વધુ મજબૂત રીતે આકર્ષે છે. પરિણામે,$sp$ સંકૃત કાર્બન સાથે સીધો જોડાયેલ હાઇડ્રોજન પરમાણુ આલ્કેન અને આલ્કીનના હાઇડ્રોજન કરતા વધુ એસિડિક બને છે.
એસિડિકતાનો ક્રમ: $HC \equiv CH > H_{2}C=CH_{2} > CH_{3}-CH_{3}$.
માત્ર ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સમાં ત્રિબંધ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઇડ્રોજન એસિડિક હોય છે. $R-C \equiv C-H$ માં,માત્ર ટર્મિનલ $H$ એસિડિક છે. $R-C \equiv C-R$ માં,કોઈ એસિડિક $H$ હાજર નથી.
ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સની એસિડિક પ્રકૃતિ દર્શાવતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ:
$1$. સોડિયમ ધાતુ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + Na \xrightarrow{475 \ K} HC \equiv C^{-}Na^{+} + \frac{1}{2} H_{2}$
$2$. સોડામાઇડ $(NaNH_{2})$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + NaNH_{2} \xrightarrow{NH_{3}} HC \equiv CNa + NH_{3}$
$3$. વધારાના સોડામાઇડ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + 2NaNH_{2} \xrightarrow{NH_{3}} Na^{+}C^{-} \equiv C^{-}Na^{+} + 2NH_{3}$

(N/A) આલ્કાઈન સંયોજનોમાં,બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેના ત્રિબંધમાં એક $\sigma$ બંધ અને બે $\pi$ બંધ હોય છે. $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન વાદળ નબળું આકર્ષણ ધરાવે છે અને કાર્બન પરમાણુઓના સમતલની ઉપર અને નીચે સ્થિત હોય છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગીઓ (electrophiles) માટે સરળતાથી સુલભ બનાવે છે.
કારણ કે $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્રથી દૂર હોય છે,તેઓ નબળા આકર્ષણ બળથી જોડાયેલા હોય છે અને તેથી ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગીઓ દ્વારા સરળતાથી આક્રમણ પામે છે.
જ્યારે કોઈ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી નજીક આવે છે,ત્યારે $\pi$ બંધ તૂટે છે અને ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એક કાર્બન પરમાણુ સાથે નવો બંધ બનાવે છે,જેના પરિણામે કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી (દા.ત.,વિનાઇલિક કેટાયન) બને છે. ત્યારબાદ,ન્યુક્લિયોફાઇલ કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરીને અંતિમ યોગશીલ નીપજ બનાવે છે.
તેથી,આલ્કાઈન સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે,જેમ કે $H_{2}$ સાથે હાઇડ્રોજનેશન,$X_{2}$ સાથે હેલોજનેશન,$HX$ સાથે હાઇડ્રો-હેલોજનેશન અને $H_{2}O$ સાથે જલીયકરણ (hydration).

(N/A) આલ્કાઈનનું હાઈડ્રોજનેશન: આલ્કાઈન $Pt$,$Pd$ અથવા $Ni$ જેવા ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ડાયહાઈડ્રોજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કેન બનાવે છે.
$CH_3-C \equiv CH + H_2$ $\xrightarrow{Pt/Pd/Ni/\Delta} [CH_3CH=CH_2]$ $\xrightarrow{H_2} CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપેન)
$(b)$ આલ્કાઈનનું હેલોજનેશન: આલ્કાઈન હેલોજન (જેમ કે $CCl_4$ માં $Br_2$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટેટ્રાહેલોઆલ્કેન બનાવે છે. બ્રોમીન દ્રાવણનો લાલ-નારંગી રંગ દૂર થવો તે અસંતૃપ્તતા માટેની કસોટી છે.
$CH_3-C \equiv CH + Br_2$ $\xrightarrow{CCl_4} [CH_3CBr=CHBr]$ $\xrightarrow{Br_2} CH_3CBr_2-CHBr_2$ ($1$,$1$,$2$,$2$-ટેટ્રાબ્રોમોપ્રોપેન)
પ્રક્રિયાનો દર: $Cl_2 > Br_2 > I_2$

(N/A) આલ્કાઈનનું હાઈડ્રો-હેલોજનેશન: આલ્કાઈન સંયોજનો હાઈડ્રોજન હેલાઈડ ($HCl$,$HBr$,$HI$) સાથે ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા આપે છે. આ પ્રક્રિયામાં આલ્કાઈનમાં હાઈડ્રોજન હેલાઈડના બે અણુઓ ઉમેરાઈને જેમ-ડાયહેલાઈડ બનાવે છે,જેમાં બંને હેલોજન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$(b)$ આલ્કાઈનનું હાઈડ્રેશન: આલ્કાઈનનું હાઈડ્રેશન એટલે પાણી $(H_{2}O)$ નું ઉમેરણ,જે ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે. જેમાં પ્રથમ તબક્કે માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ $H_{2}O$ નો ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી $H^{+}$ ઉમેરાય છે અને વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન બનાવે છે. બીજા તબક્કે,$OH^{-}$ આયનોના ઉમેરણથી આલ્કીનોલ બને છે,જે ત્યારબાદ સમઘટકીકરણ (tautomerization) પામીને આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન આપે છે,જેમાં $>C=O$ સમૂહ હોય છે.

(N/A) ઘણી બધી આલ્કાઈન અણુઓ એકબીજા સાથે જોડાઈને વિશાળ અણુ બનાવે છે,જેને આલ્કાઈનનું પોલીમરાઈઝેશન કહેવામાં આવે છે.
આલ્કાઈન પોલીમરાઈઝેશનના મુખ્ય બે પ્રકારો છે: રેખીય પોલીમરાઈઝેશન અને ચક્રીય પોલીમરાઈઝેશન.
$(a)$ આલ્કાઈનનું રેખીય પોલીમરાઈઝેશન: યોગ્ય પરિસ્થિતિઓમાં,ઈથાઈનનું રેખીય પોલીમરાઈઝેશન થઈને પોલીએસીટીલીન અથવા પોલીઈથાઈન બને છે,જે ઉચ્ચ આણ્વીય દળ ધરાવતું પોલીઈન છે અને તેમાં $[CH=CH-CH=CH]$ ના પુનરાવર્તિત એકમો હોય છે,જેને $+CH=CH-CH=CH-_{n}$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે. ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં,આ પોલીમર વિદ્યુતનું વહન કરે છે. પોલીએસીટીલીનની પાતળી ફિલ્મનો ઉપયોગ બેટરીમાં ઈલેક્ટ્રોડ તરીકે થઈ શકે છે. આ ફિલ્મો ધાતુના વાહકો કરતા સારી વાહક,હલકી અને સસ્તી હોય છે.
$(b)$ ચક્રીય પોલીમરાઈઝેશન: ઈથાઈનને $873 \ K$ તાપમાને લાલ તપ્ત લોખંડની નળીમાંથી પસાર કરતા તેનું ચક્રીય પોલીમરાઈઝેશન થાય છે. ત્રણ અણુઓ જોડાઈને બેન્ઝીન બનાવે છે,જે બેન્ઝીનના વ્યુત્પન્નો,રંગો,દવાઓ અને અન્ય ઘણા કાર્બનિક સંયોજનોની બનાવટ માટેનું પ્રારંભિક અણુ છે. એલિફેટિકમાંથી એરોમેટિક સંયોજનોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે આ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

(N/A) $(i)$ પાણીની હાજરીમાં ઇથાઇન સાથે ક્લોરિનની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH$ $\xrightarrow{Cl^+ - OH^- (Cl_2 + H_2O)} CHOH = CHCl$ $\xrightarrow{Cl^+ - OH^-} [CH(OH)_2 - CHCl_2]$ $\xrightarrow{-H_2O} CHCl_2CHO$ ($2,2-$ડાયક્લોરો ઇથેનાલ).
$(ii)$ બ્યુટ$-1-$આઇન નું જલીયકરણ:
$CH_3CH_2C \equiv CH$ $\xrightarrow{+H_2O, Hg^{2+}, \text{મંદ } H_2SO_4} CH_3CH_2C(OH) = CH_2 \rightleftharpoons CH_3CH_2COCH_3$ (બ્યુટેનોન).

(N/A) $(1)$ એસિટિલીનની $HCN$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + HCN \xrightarrow{Ba(CN)_2} CH_2 = CHCN$ (એક્રિલોનાઈટ્રાઈલ અથવા વિનાઈલ સાયનાઈડ)
$(2)$ લિન્ડલર ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઈથાઈનનું હાઈડ્રોજનેશન:
$HC \equiv CH + H_2 \xrightarrow{Pd, BaSO_4} CH_2 = CH_2$ (ઈથીન)

(N/A) $1$. ઇથાઇનનું સંપૂર્ણ દહન:
$HC \equiv CH + \frac{5}{2} O_2 \rightarrow 2CO_2 + H_2O + 1300 \ kJ$
$2$. પ્રોપાઇન સાથે આલ્કલાઇન $KMnO_4$ ની પ્રક્રિયા:
$300 \ K$ તાપમાને:
$CH_3C \equiv CH \xrightarrow{KMnO_4, Na_2CO_3, H_2O, 300 \ K} CH_3COCOOH$ (પાયરુવિક એસિડ)
$380 \ K$ તાપમાને:
$CH_3C \equiv CH \xrightarrow{KMnO_4, Na_2CO_3, 380 \ K} CH_3COOH + CO_2$

(N/A) ઇથાઇન $(CH \equiv CH)$ ના ઓઝોનોલિસિસમાં ઓઝોન $(O_3)$ નો ઉમેરો થઈને ઓઝોનાઇડ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે,જેનું ઝિંક $(Zn)$ અને પાણી $(H_2O)$ સાથે રિડક્ટિવ વિભાજન થવાથી ગ્લાયોક્સલ $(CHO-CHO)$ મળે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH \equiv CH$ $\xrightarrow{+ O_3} \text{ઓઝોનાઇડ}$ $\xrightarrow{Zn, H_2O, -ZnO} CHO-CHO$ (ગ્લાયોક્સલ)

(N/A) આલ્કાઈન સંયોજનો નીચે મુજબની પ્રતિક્રિયાઓ આપે છે:
$(a)$ એસિડિક ગુણધર્મ: ટર્મિનલ હાઇડ્રોજનને કારણે આલ્કાઈન એસિડિક પ્રતિક્રિયાઓ (એસિડ-બેઝ પ્રતિક્રિયા) આપે છે.
$(b)$ ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ: આલ્કાઈન $(i)$ $H_{2}$,$(ii)$ $X_{2}$,$(iii)$ $HX$,$(iv)$ $H_{2}O$,$(v)$ $HOX$,$(vi)$ $CH_{3}COOH$,અને $(vii)$ $HCN$ સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક પ્રતિક્રિયાઓ આપે છે.
$(c)$ પોલીમરાઇઝેશન પ્રતિક્રિયાઓ: $(i)$ રેખીય પોલીમરાઇઝેશન,$(ii)$ ચક્રીય પોલીમરાઇઝેશન.
$(d)$ ઓક્સિડેશન પ્રતિક્રિયાઓ: $(i)$ બેયર પ્રતિક્રિયા,$(ii)$ ઊંચા તાપમાને આલ્કલાઇન $KMnO_{4}$ સાથેની પ્રતિક્રિયા,$(iii)$ ઓઝોનોલિસિસ,અને $(iv)$ હવામાં સંપૂર્ણ દહન.

(N/A) $(1)$ ઇથાઇનમાંથી પ્રોપાઇનનું સંશ્લેષણ:
$HC \equiv CH$ $\xrightarrow{NaNH_2 / NH_3(l)} HC \equiv C^- Na^+$ $\xrightarrow{+CH_3Cl} HC \equiv C-CH_3$ (પ્રોપાઇન)
$(2)$ ઇથાઇનમાંથી $1-$બ્યુટાઇન અને $2-$બ્યુટાઇનનું સંશ્લેષણ:
$HC \equiv CH$ $\xrightarrow{NaNH_2} HC \equiv C^- Na^+$ $\xrightarrow{+CH_3CH_2Cl} HC \equiv C-CH_2CH_3$ ($1-$બ્યુટાઇન)
$HC \equiv CH$ $\xrightarrow{2NaNH_2} Na^+ - C \equiv C^- Na^+$ $\xrightarrow{+2CH_3Cl} CH_3-C \equiv C-CH_3$ ($2-$બ્યુટાઇન)

(N/A) $1$. $2-$બ્યુટાઇનનું $2-$બ્રોમોબ્યુટેનમાં રૂપાંતરણ:
$CH_3-C \equiv C-CH_3$ $\xrightarrow{Pd/C, H_2} CH_3-CH=CH-CH_3$ $\xrightarrow{HBr} CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3$
$2$. પ્રોપાઇનનું $1-$પ્રોપેનોલ અને $2-$પ્રોપેનોલમાં રૂપાંતરણ:
$CH_3-C \equiv CH \xrightarrow{Pd, H_2} CH_3-CH=CH_2$
$(i)$ $1-$પ્રોપેનોલ માટે (હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન):
$CH_3-CH=CH_2 \xrightarrow[(ii) H_2O_2, OH^-]{(i) BH_3, THF} CH_3-CH_2-CH_2OH$
(ii) $2-$પ્રોપેનોલ માટે (એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ):
$CH_3-CH=CH_2 \xrightarrow{Conc. H_2SO_4, H_2O} CH_3-CH(OH)-CH_3$

(A) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$CaO + 3C \rightarrow CaC_2 + CO$
(અહીં,$A = CaO$,$B = CaC_2$)
$CaC_2 + 2H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + C_2H_2$ (ઈથાઈન)
આમ,સંયોજન $(A)$ કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ છે અને સંયોજન $(B)$ કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ $(CaC_2)$ છે.

(A) $C_4H_6$ અણુસૂત્ર $C_nH_{2n-2}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કાઈન અથવા ડાયિનની હાજરી સૂચવે છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઈન ($sp$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઈડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા આલ્કાઈન) એસિડિક હોય છે અને સોડા એમાઇડ $(NaNH_2)$ જેવા પ્રબળ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એસીટાઈલાઈડ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-C \equiv CH$ $(But-1-yne)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે,તેથી તે $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે:
$CH_3-CH_2-C \equiv CH + NaNH_2 \rightarrow CH_3-CH_2-C \equiv CNa + NH_3$
$CH_3-C \equiv C-CH_3$ $(But-2-yne)$ એ નોન-ટર્મિનલ (આંતરિક) આલ્કાઈન છે. તેમાં $sp$ કાર્બન પર એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ હોવાથી,તે $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,આ બે સંયોજનો $But-1-yne$ અને $But-2-yne$ છે.

(N/A) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $HC \equiv CH$ (ઇથાઇન,$A$) એ $HgSO_4 / H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3CHO$ (ઇથેનાલ,$B$) બનાવે છે.
$2$. $CH_3CHO$ (ઇથેનાલ,$B$) નું ઓક્સિડેશન ($KMnO_4$ નો ઉપયોગ કરીને) કરવાથી $CH_3COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ,$C$) મળે છે.
$3$. $CH_3COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ,$C$) એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3COONa$ (સોડિયમ ઇથેનોએટ) બનાવે છે,જે સોડાલાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે ગરમ કરવાથી $CH_4$ (મિથેન) આપે છે.
આમ,$A = HC \equiv CH$ (ઇથાઇન),$B = CH_3CHO$ (ઇથેનાલ),અને $C = CH_3COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ).

(A) જ્યારે ઈથાઈન $(C_2H_2)$ ને $873 \ K$ તાપમાને લાલચોળ ગરમ લોખંડની નળીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ચક્રીય પોલીમરાઈઝેશન થાય છે.
ઈથાઈનના ત્રણ અણુઓ જોડાઈને બેન્ઝીન $(C_6H_6)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $3C_2H_2 \xrightarrow{Red \ hot \ Fe \ tube, 873K} C_6H_6$.

(N/A) લિન્ડલર ઉદ્દીપક એ આંશિક રીતે નિષ્ક્રિય કરેલા પેલેડિયમ ઉદ્દીપકનું એક સ્વરૂપ છે. તે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ અથવા બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ પર જમા કરેલા પેલેડિયમનું બનેલું હોય છે,જેને લેડ એસિટેટ અથવા ક્વિનોલિન વડે ઝેરી (poisoned) બનાવવામાં આવે છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ આલ્કાઈનનું આંશિક હાઈડ્રોજનેશન કરીને $cis$-આલ્કીન બનાવવા માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયા સ્ટીરિયો-સિલેક્ટિવ છે,જે ખાતરી કરે છે કે હાઈડ્રોજનનો ઉમેરો ટ્રિપલ બોન્ડની એક જ બાજુએ થાય છે.

(A) આલ્કાઈનનું ટ્રાન્સ-આલ્કીનમાં રિડક્શન કરવા માટે ડિઝોલ્વિંગ મેટલ રિડક્શનનો ઉપયોગ થાય છે.
પ્રવાહી એમોનિયા $(NH_3)$ માં સોડિયમ $(Na)$ ધાતુનો ઉપયોગ આ રૂપાંતરણ માટે કરવામાં આવે છે,જેને બર્ચ રિડક્શન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા રેડિકલ એનાયન મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે,જે વધુ સ્થિર ટ્રાન્સ-આઈસોમરના નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(A) $(i)$ $cis$-આલ્કીન બનાવવા માટે $Lindlar$ ઉદ્દીપક ($H_2$ ની હાજરીમાં આંશિક રીતે ઝેરી બનાવેલ પેલેડિયમ) નો ઉપયોગ થાય છે.
$(ii)$ $trans$-આલ્કીન બનાવવા માટે,આલ્કાઈનની પ્રક્રિયા પ્રવાહી $NH_3$ ની હાજરીમાં $Na$ ધાતુ સાથે કરવામાં આવે છે.

(A, C, E) $NaNH_2$ એ એક પ્રબળ બેઇઝ છે જે ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ (એસિડિક હાઇડ્રોજન ધરાવતા આલ્કાઇન્સ,એટલે કે $R-C \equiv CH$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિટિલાઇડ બનાવે છે.
$1$. $CH_3-C \equiv C-CH_3$ (આંતરિક આલ્કાઇન,એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી)
$2$. $C_2H_5-C \equiv C-C_2H_5$ (આંતરિક આલ્કાઇન,એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી)
$3$. $CH_3-CH=CH_2$ (આલ્કીન,એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી)
આ સંયોજનો $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે ટર્મિનલ $-C \equiv CH$ સમૂહનો અભાવ છે,જે જરૂરી એસિડિક પ્રોટોન ધરાવે છે.

(C) આંતરિક આલ્કાઈનની $Hg^{2+}/H^+$ ની હાજરીમાં $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા એ જલીયકરણ (hydration) પ્રક્રિયા છે.
અસમપ્રમાણ આંતરિક આલ્કાઈન માટે,પ્રદેશ-પસંદગી (regioselectivity) $Hg^{2+}$ ના ઇલેક્ટ્રોફિલિક હુમલા દરમિયાન બનતા મધ્યવર્તી કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$Hg^{2+}$ આયન મર્ક્યુરીનિયમ આયન બનાવવા માટે ત્રિ-બંધ સાથે જોડાય છે.
પાણી તે કાર્બન પર હુમલો કરે છે જે સંક્રમણ અવસ્થામાં ધન વીજભારને વધુ સારી રીતે સ્થિર કરી શકે છે.
$-OCH_3$ સમૂહ ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ (રેઝોનન્સ દ્વારા) છે,જે ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ $-NO_2$ સમૂહ કરતા બાજુના કાર્બન પરના ધન વીજભારને વધુ અસરકારક રીતે સ્થિર કરે છે.
તેથી,પાણીનો અણુ $p-methoxyphenyl$ સમૂહની નજીકના કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે $O_2N-C_6H_4-CH_2-CO-C_6H_4-OCH_3$ કીટોન બને છે.

(C) આલ્કાઈનની $H_2O/H^+/Hg^{2+}$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ એનોલ બનાવે છે,જે કીટો-એનોલ ટોટોમેરાઈઝેશન દ્વારા કીટોન $(P)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$P$ એ $CH_3O-C_6H_4-C(=O)-CH_2-C_6H_4-CH_3$ છે.
ત્યારબાદ,$Br_2/FeBr_3$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટિટ્યુશન $(EAS)$ છે. $-C(=O)CH_2Ar$ ગ્રુપ મેટા-ડિરેક્ટિંગ છે,જ્યારે $-OCH_3$ અને $-CH_3$ ગ્રુપ ઓર્થો/પેરા-ડિરેક્ટિંગ છે. ઇલેક્ટ્રોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન $-CH_3$ ધરાવતી રિંગ પર થશે,તેથી $Q$ એ $CH_3O-C_6H_4-C(=O)-CH_2-C_6H_3(Br)-CH_3$ છે.

(C) પગલું $1$: આલ્કીનની $Br_2$ (બ્રોમિનેશન) સાથેની પ્રક્રિયાથી વિસીનલ ડાયબ્રોમાઈડ બને છે.
$Ph-CH_2-CH=CH-CH_3 + Br_2 \rightarrow Ph-CH_2-CH(Br)-CH(Br)-CH_3$
પગલું $2$: વિસીનલ ડાયબ્રોમાઈડની આલ્કોહોલિક $KOH$ (પ્રબળ બેઝ) સાથેની પ્રક્રિયાથી $E2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન થાય છે,જેના પરિણામે આલ્કાઈન બને છે.
$Ph-CH_2-CH(Br)-CH(Br)-CH_3 \xrightarrow{\text{Alc. KOH}} Ph-CH_2-C \equiv C-CH_3 + 2HBr$
આમ,અંતિમ નીપજ $Ph-CH_2-C \equiv C-CH_3$ છે.

(B) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. પ્રોપાઇન $(CH_{3}-C \equiv CH)$ માં $2 \text{ મોલ}$ $HBr$ ઉમેરતા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ જેમિનલ ડાયબ્રોમાઇડ બને છે: $CH_{3}-C(Br)_{2}-CH_{3}$.
$2$. જેમિનલ ડાયબ્રોમાઇડનું $H_{2}O$ સાથે જળવિભાજન કરતા બ્રોમીન પરમાણુઓ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ દ્વારા બદલાય છે,જેથી જેમિનલ ડાયોલ (gem-diol) બને છે: $CH_{3}-C(OH)_{2}-CH_{3}$.
$3$. જેમ-ડાયોલ અસ્થાયી હોવાથી પાણીનો અણુ ગુમાવીને કીટોન બનાવે છે: $CH_{3}-C(OH)_{2}-CH_{3} \rightarrow CH_{3}-C(=O)-CH_{3} + H_{2}O$.
તેથી,અંતિમ નીપજ એસિટોન $(CH_{3}-C(=O)-CH_{3})$ છે.