Alkyne Questions in Gujarati

(C) $Hg^{2+}$ અને $H^+/H_2O$ ની હાજરીમાં આલ્કાઈનનું જલીયકરણ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) ટ્રિપલ બોન્ડ પર પાણીના માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
$1$. $CH_3-C \equiv CH$ જેવા ટર્મિનલ આલ્કાઈન માટે,પ્રક્રિયા કીટોન $(CH_3-CO-CH_3)$ આપે છે.
$2$. $CH_3-C \equiv C-CH_3$ અથવા $CH_3-C \equiv C-CH_2CH_3$ જેવા આંતરિક આલ્કાઈન માટે,પ્રક્રિયા કીટોન આપે છે.
$3$. ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ માટે,જલીયકરણની નીપજ ઈથેનોલ $(CH_2=CH-OH)$ છે,જે ટોટોમેરાઈઝેશન દ્વારા ઈથેનાલ $(CH_3-CHO)$ બનાવે છે,જે આલ્ડિહાઈડ છે,કીટોન નથી.
તેથી,$HC \equiv CH$ કીટોન આપી શકતું નથી.

(C) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ એ આલ્કીન છે અને તે એમોનિયામય સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3 + NH_4OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે જે એસિડિક હાઇડ્રોજન ધરાવે છે.
તે એમોનિયામય સિલ્વર નાઈટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર પ્રોપાઇનાઇડ $(CH_3-C \equiv C^- Ag^+)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
તેથી,ટર્મિનલ આલ્કાઇન અને આલ્કીન વચ્ચે તફાવત કરવા માટે $AgNO_3 + NH_4OH$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) નો ઉપયોગ થાય છે.

(A) આલ્કાઈન અને વધારાના $HOCl$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રથમ,$HOCl$ ટ્રિપલ બોન્ડમાં ઉમેરાઈને ક્લોરોહાઈડ્રિન મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
$HOCl$ વધારામાં હોવાથી,આ પ્રક્રિયા એક જ કાર્બન પર બે વાર થાય છે (માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,જ્યાં $OH$ સમૂહ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર જોડાય છે).
આના પરિણામે એક અસ્થાયી જેમિનલ ડાયોલ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે,જે પાણીનો અણુ ગુમાવીને કીટોન બનાવે છે.
અંતિમ નીપજ $Cyclohexyl-C(=O)-CHCl_2$ છે.

(A) Lindlar's ઉદ્દીપક એ ઝેરયુક્ત પેલેડિયમ ઉદ્દીપક છે ($Pd/CaCO_3$ અથવા $Pd/BaSO_4$ જે ક્વિનોલિન અથવા સલ્ફર સાથે ઝેરયુક્ત હોય છે).
તે આલ્કાઇનનું આલ્કીનમાં આંશિક હાઇડ્રોજનેશન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા સ્ટીરિયોસ્પેસિફિક છે અને $cis-$આલ્કીન આપે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C \equiv C-CH_3 + H_2 \xrightarrow{Pd/CaCO_3} cis-CH_3-CH=CH-CH_3$
આમ,Lindlar's ઉદ્દીપક સાથે $2-$બ્યુટાઇનનું હાઇડ્રોજનેશન કરવાથી $cis-2-$બ્યુટીન મળે છે.

(C) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ વિસીનલ ડાયહેલાઈડનું $Alc. KOH$ અને ત્યારબાદ $NaNH_2$ સાથેનું ડિહાઈડ્રોહેલોજનેશન આલ્કાઈન આપે છે.
$(B)$ $CH_3-CCl_3$ ની $Ag$ પાવડર સાથેની પ્રક્રિયા આલ્કાઈન બનાવવાની પ્રમાણિત રીત નથી.
$(C)$ વિસીનલ ડાયહેલાઈડનું $Zn$ ડસ્ટ સાથેનું ડિહેલોજનેશન આલ્કીન $(CH_3-CH_2-CH=CH_2)$ આપે છે,આલ્કાઈન નહીં.
$(D)$ સોડિયમ મેલેટ અથવા ફ્યુમરેટનું કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ આપે છે.
નોંધ: $(B)$ અને $(C)$ બંને આલ્કાઈન આપતા નથી,પરંતુ પાઠ્યપુસ્તકના સંદર્ભમાં $(C)$ એ આલ્કીન આપતી પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે.

(B) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1.$ સ્ટિલબીનનું ક્લોરિનેશન: $Ph-CH=CH-Ph + Cl_2 \xrightarrow{CCl_4} Ph-CHCl-CHCl-Ph$ $(X)$
$2.$ ડબલ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન: $Ph-CHCl-CHCl-Ph + 2NaNH_2 \rightarrow Ph-C \equiv C-Ph$ $(Y)$
$3.$ આંશિક હાઈડ્રોજનેશન: $Ph-C \equiv C-Ph + H_2 \xrightarrow{Pd/BaSO_4} \text{cis}-Ph-CH=CH-Ph$ $(Z)$.
લિન્ડલર ઉદ્દીપક $(Pd/BaSO_4)$ આલ્કાઈન્સમાં હાઈડ્રોજનનું સિન-એડિશન કરે છે,જે સિસ-આલ્કીન્સ આપે છે. સિસ-સ્ટિલબીનનું બંધારણ વિકલ્પ $B$ ને અનુરૂપ છે.

(C) $1$. એમોનિયેકલ $AgNO_3$ સાથે સફેદ અવક્ષેપનું નિર્માણ સૂચવે છે કે $X$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(R-C \equiv CH)$ છે.
$2$. વધારાના $KMnO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા (ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ) $(CH_3)_2CHCOOH$ (આઈસોબ્યુટીરિક એસિડ) આપે છે.
$3$. એસિડ $(CH_3)_2CHCOOH$ ની રચનામાં $4$ કાર્બન પરમાણુઓ છે. મૂળ સંયોજન $X$ માં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ હોવાથી,ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(CH_3)_2CH-C \equiv CH$ હોવું જોઈએ.
$4$. $(CH_3)_2CH-C \equiv CH$ નું ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ ટ્રિપલ બોન્ડને તોડીને $(CH_3)_2CHCOOH$ અને $CO_2$ બનાવે છે.

(B) શરૂઆતનું સંયોજન $1,1$-ડાયક્લોરોબ્યુટેન,$CH_3-CH_2-CH(Cl)_2$ છે.
વધારે પ્રમાણમાં $NaNH_2$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન થઈને આલ્કાઈન બને છે.
$CH_3-CH_2-CH(Cl)_2 \xrightarrow{NaNH_2} CH_3-CH_2-C \equiv CH$ (સંયોજન $P$,$1$-બ્યુટાઈન).
$1$-બ્યુટાઈનમાં ટર્મિનલ હાઈડ્રોજન એસિડિક હોય છે.
$CH_3-CH_2-C \equiv CH \xrightarrow{NaNH_2} CH_3-CH_2-C \equiv C^- Na^+$.
$CH_3Cl$ (આલ્કાઈલ હેલાઈડ) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન (આલ્કાઈલેશન) થાય છે.
$CH_3-CH_2-C \equiv C^- + CH_3Cl \rightarrow CH_3-CH_2-C \equiv C-CH_3 + Cl^-$.
આમ,$Q$ એ $CH_3-CH_2-C \equiv C-CH_3$ ($2$-પેન્ટાઈન) છે.

(A) $1.$ ઇથાઇનનું જલીયકરણ: $HC \equiv CH + H_2O \xrightarrow{dil. H_2SO_4, HgSO_4} CH_3CHO$ (ઇથેનાલ,$A$)
$2.$ ઓક્સિડેશન: $CH_3CHO \xrightarrow{[O]} CH_3COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ,$B$)
$3.$ તટસ્થીકરણ: $CH_3COOH + NaOH \rightarrow CH_3COONa$ (સોડિયમ ઇથેનોએટ,$C$)
$4.$ ડીકાર્બોક્સિલેશન: $CH_3COONa + NaOH \xrightarrow{CaO, \Delta} CH_4$ (મિથેન,$D$) + $Na_2CO_3$.
તેથી,$[D]$ એ $CH_4$ છે.

(D) $2$-$\text{બ્યુટાઇન}$ $(CH_3 - C \equiv C - CH_3)$ ની $THF$ માં $BH_3$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ સ્ટીરિયોસિલેક્ટિવ રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
$1$. $BH_3$ સાથે $2$-$\text{બ્યુટાઇનનું}$ હાઇડ્રોબોરેશન $syn$-એડિશન દ્વારા વિનાઇલ બોરેન બનાવે છે.
$2$. ત્યારબાદ $CH_3COOH$ સાથે પ્રોટોનોલિસિસ થવાથી બોરોન ગ્રુપ હાઇડ્રોજન પરમાણુ દ્વારા બદલાય છે, જેમાં $syn$ સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી જળવાઈ રહે છે.
આ પ્રક્રિયા આલ્કાઇનને $cis$-આલ્કીનમાં રૂપાંતરિત કરે છે. તેથી, મુખ્ય નીપજ $\text{cis}-2-\text{બ્યુટીન}$ છે.

(D) પ્રોપીન અને પ્રોપાઇનને એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ કસોટી દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.
પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ માં ટર્મિનલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
આ એસિડિક હાઇડ્રોજન એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ ($NH_4OH$ માં $AgNO_3$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર પ્રોપાઇનાઇડ $(CH_3-C \equiv C-Ag)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અવક્ષેપ આપતું નથી.

(C) પગલું $1$: $CH_3-C \equiv C-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-આઈન) નું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ મળે છે,જે $X$ છે.
$CH_3-C \equiv C-CH_3 \xrightarrow{O_3, H_2O} 2CH_3COOH$.
પગલું $2$: એસિટિક એસિડની સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીકાર્બોક્સિલેશન પ્રક્રિયા છે.
$CH_3COOH + NaOH \rightarrow CH_3COONa + H_2O$.
$CH_3COONa + NaOH \xrightarrow{CaO, \Delta} CH_4 + Na_2CO_3$.
આમ,અંતિમ નીપજ $Y$ મિથેન $(CH_4)$ છે.

(C) $BH_3.THF$ અને ત્યારબાદ $H_2O_2/OH^-$ સાથે ટર્મિનલ આલ્કાઈનની પ્રક્રિયા એ હાઈડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા ટ્રિપલ બોન્ડ પર પાણીના એન્ટિ-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
$Ph-C \equiv CH$ જેવા ટર્મિનલ આલ્કાઈન માટે,પ્રારંભિક નીપજ એક ઇનોલ છે,$Ph-CH=CH-OH$.
આ ઇનોલ ટોટોમેરાઈઝ થઈને આલ્ડિહાઈડ બનાવે છે.
તેથી,અંતિમ નીપજ $Ph-CH_2-CHO$ (ફિનાઈલ એસીટાલ્ડિહાઈડ) છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા એસીટીલીનનું રેપ કાર્બોનાઇલેશન છે: $CH \equiv CH + CO + H_2O \xrightarrow{Ni(CO)_4} CH_2 = CH - COOH$.
બનતી નીપજ એક્રિલિક એસિડ $(CH_2 = CH - COOH)$ છે.
વિધાન $A$ સાચું છે: એક્રિલિક એસિડ એ $\alpha, \beta$-અસંતૃપ્ત એસિડ છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: પ્રક્રિયામાં ટ્રિપલ બોન્ડ પર $H$ અને $COOH$ નો ઉમેરો થાય છે.
વિધાન $C$ સાચું છે: નીપજ એક્રિલિક એસિડ છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે: એક્રિલિક એસિડ $(CH_2 = CH - COOH)$ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથાઇલ એક્રિલેટ $(CH_2 = CH - COOC_2H_5)$ બનાવે છે,ઇથાઇલ બ્યુટેનોએટ નહીં.

(A) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં આલ્કાઇન્સમાં $HBr$ નો ઉમેરો એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે.
પ્રથમ,$CH_3-C \equiv CH + HBr \xrightarrow{\text{peroxide}} CH_3-CH=CHBr$ ($1$-બ્રોમોપ્રોપીન).
બીજું,$CH_3-CH=CHBr$ માં $HBr$ નો બીજો મોલ પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં ઉમેરતા તે ફરીથી એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જે ટર્મિનલ ડાયબ્રોમાઇડ આપે છે.
$CH_3-CH=CHBr + HBr \xrightarrow{\text{peroxide}} CH_3-CH_2-CHBr_2$ ($1$,$1$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન).
તેથી,અંતિમ નીપજ $CH_3-CH_2-CHBr_2$ છે.

(B) $Na$ અને પ્રવાહી $NH_3$ સાથે આલ્કાઈનનું રિડક્શન એન્ટી-એડિશન દ્વારા થાય છે,જેના પરિણામે $trans$-આલ્કીન $(A)$ બને છે.
લિન્ડલરના ઉદ્દીપક ($Pd + CaCO_3$ અથવા $Pd + BaSO_4$) ની હાજરીમાં આલ્કાઈનનું હાઇડ્રોજનેશન સિન-એડિશન દ્વારા થાય છે,જેના પરિણામે $cis$-આલ્કીન $(B)$ બને છે.

(B) પ્રક્રિયા $(1)$ માટે: પ્રારંભિક પદાર્થ $Ph-C(Br)_2-CH_3$ (જેમ-ડાયબ્રોમાઇડ) છે. $NaNH_2$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન થાય છે અને આલ્કાઇન બને છે. બે અણુ $HBr$ દૂર કરવા માટે $NaNH_2$ ના બે મોલની જરૂર પડે છે,જેથી ટર્મિનલ આલ્કાઇન $Ph-C \equiv CH$ (જે $(A)$ છે) બને છે. તેથી,$x = 2$.
પ્રક્રિયા $(2)$ માટે: પ્રારંભિક પદાર્થ $CH_3-CH_2-C(Br)_2-CH_3$ છે. $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન દ્વારા આંતરિક આલ્કાઇન $CH_3-C \equiv C-CH_3$ બને છે. બે અણુ $HBr$ દૂર કરવા માટે $NaNH_2$ ના બે મોલની જરૂર પડે છે. તેથી,$y = 2$.
સરવાળો $(x + y) = 2 + 2 = 4$.

(D) $1$. પ્રથમ પ્રક્રિયા પ્રોપાઇનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન છે: $CH_3-C \equiv CH + BH_3-THF \rightarrow CH_3-CH=CH-BH_2$. $H_2O_2/OH^{\Theta}$ સાથે ઓક્સિડેશન થતા ઇનોલ $CH_3-CH=CH-OH$ મળે છે,જેનું ટોટોમેરાઇઝેશન થઈને પ્રોપેનાલ,$CH_3-CH_2-CHO$ $(P)$ મળે છે.
$2$. બીજી પ્રક્રિયા પ્રોપાઇનનું ઓક્સિમર્ક્યુરેશન-ડીમર્ક્યુરેશન છે: $CH_3-C \equiv CH + Hg(OAc)_2/H_2O \rightarrow CH_3-C(OH)=CH-HgOAc$. $NaBH_4$ સાથે રિડક્શન થતા ઇનોલ $CH_3-C(OH)=CH_2$ મળે છે,જેનું ટોટોમેરાઇઝેશન થઈને એસિટોન (પ્રોપેનોન),$CH_3-CO-CH_3$ $(Q)$ મળે છે.
$3$. $(P)$ એ આલ્ડિહાઇડ છે અને $(Q)$ એ કીટોન છે. બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O$ છે.
$4$. બંનેના આણ્વીય સૂત્રો સમાન છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોવાથી,$(P)$ અને $(Q)$ ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.

(A) $Hg^{+2}/H_3O^{\oplus}$ ની હાજરીમાં આલ્કાઈનનું જલીયકરણ માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે પહેલા ઇનોલ બનાવે છે અને ત્યારબાદ તેનું ટોટોમેરાઈઝેશન થઈને કાર્બોનિલ સંયોજન મળે છે.
$1$. $CH \equiv CH$ (ઈથાઈન) માટે,નીપજ $CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) મળે છે,જે આલ્ડિહાઈડ છે.
$2$. $CH_3 - C \equiv CH$ (પ્રોપાઈન) માટે,નીપજ $CH_3 - CO - CH_3$ (એસીટોન) મળે છે,જે કીટોન છે.
$3$. $CH_3 - C \equiv C - CH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન) માટે,નીપજ $CH_3 - CO - CH_2 - CH_3$ (બ્યુટેનોન) મળે છે,જે કીટોન છે.
તેથી,માત્ર પ્રક્રિયા $A$ આલ્ડિહાઈડ બનાવે છે.

(A) $But-1-yne$ $(CH_3CH_2C \equiv CH)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે જેમાં $sp$ સંકરિત કાર્બન સાથે એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ હોય છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઈન એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ ($AgNO_3 + NH_4OH$,જેને ટોલેન્સ પ્રક્રિયક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડ $(CH_3CH_2C \equiv CAg)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$But-2-yne$ $(CH_3C \equiv CCH_3)$ એ નોન-ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે અને તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,તેથી તે એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,તેમની વચ્ચે તફાવત કરવા માટે $(AgNO_3 + NH_4OH)$ નો ઉપયોગ થાય છે.

(A) જલીય પોટેશિયમ મેલેટ (cis-બ્યુટીનડાયોએટ) નું વિદ્યુતવિભાજન એ કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન પ્રક્રિયાનું એક ઉદાહરણ છે.
વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન,મેલેટ આયન એનોડ પર ડીકાર્બોક્સિલેશન પામીને આલ્કાઈન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$cis-KOOC-CH=CH-COOK \xrightarrow{electrolysis} HC \equiv CH + 2CO_2 + H_2 + 2KOH$.
આમ,મળતી નીપજ એસીટીલીન $(CH \equiv CH)$ છે.

(A) $1$. પોટેશિયમ મેલેટ (અથવા ફ્યુમરેટ) ના જલીય દ્રાવણનું વિદ્યુતવિભાજન એ કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન પ્રક્રિયા છે.
$2$. પ્રક્રિયા છે: $CH(COOK)=CH(COOK) + 2H_2O \xrightarrow{\text{electrolysis}} CH \equiv CH + 2CO_2 + H_2 + 2KOH$.
$3$. આમ,$X$ એ એસિટિલીન $(CH \equiv CH)$ છે.
$4$. $Hg^{2+}$ અને $dil. H_2SO_4$ ની હાજરીમાં એસિટિલીનનું જલીયકરણ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) એસિટાલડીહાઈડ $(CH_3CHO)$ આપે છે.
$5$. પ્રક્રિયા છે: $CH \equiv CH + H_2O$ $\xrightarrow{Hg^{2+}/H_2SO_4} [CH_2=CH-OH]$ $\rightarrow CH_3-CH=O$.
$6$. તેથી,$Y$ એ $CH_3-CH=O$ છે.

(C) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ આગળ વધે છે:
$CH_3 - C \equiv CH$ $\xrightarrow{Excess\ HCl} CH_3 - C(Cl)_2 - CH_3 (A)$ $\xrightarrow{H_2O/OH^{-}} [CH_3 - C(OH)_2 - CH_3]$ $\xrightarrow{-H_2O} CH_3 - C(=O) - CH_3 (x)$
પ્રોપાઇન સાથે $HCl$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે $2,2-$ડાયક્લોરોપ્રોપેન $(A)$ બનાવે છે. આ જેમિનલ ડાયહેલાઇડનું જળવિભાજન અસ્થાયી જેમિનલ ડાયોલ ઉત્પન્ન કરે છે,જે નિર્જલીકરણ પામીને એસિટોન $(x)$ બનાવે છે.

(C) $2-$બ્યુટાઇન જેવા આંતરિક આલ્કાઇનની પ્રવાહી એમોનિયા $(NH_3)$ માં સોડિયમ ધાતુ $(Na)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ વિસર્જન ધાતુ રિડક્શન છે.
આ પ્રક્રિયા રેડિકલ એનાયન મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે અને ટ્રિપલ બોન્ડ પર હાઇડ્રોજન અણુઓના એન્ટી-એડિશનમાં પરિણમે છે.
પરિણામે,મળતી નીપજ અનુરૂપ આલ્કીનનો $trans-$આઇસોમર છે.
$CH_3-C \equiv C-CH_3 \xrightarrow{Na/Liq. NH_3} trans-CH_3-CH=CH-CH_3$

(A) જેમ-ડાયક્લોરાઈડ $(CH_3CH_2CH_2CHCl_2)$ ની પ્રબળ બેઈઝ $NaNH_2$ ($2 \ g$ તુલ્ય) સાથેની પ્રક્રિયામાં ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશન થાય છે.
પ્રથમ,$HCl$ નો એક અણુ દૂર થઈને વિનાઈલ ક્લોરાઈડ મધ્યવર્તી $(CH_3CH_2CH=CHCl)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ,$HCl$ નો બીજો અણુ દૂર થઈને ટર્મિનલ આલ્કાઈન,$CH_3CH_2C \equiv CH$ (બ્યુટ$-1-$આઈન) બનાવે છે.

(C) કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_2)$ ભારે પાણી $(D_2O)$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ડ્યુટેરોએસીટીલીન $(C_2D_2)$ અને કેલ્શિયમ ડ્યુટેરોક્સાઇડ $(Ca(OD)_2)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaC_2 + 2D_2O \longrightarrow C_2D_2 + Ca(OD)_2$

(B) $pent-1-yne$ ની વધારાના $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,$HCl$ ત્રિ-બંધમાં ઉમેરાઈને મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે,જેમાં $Cl$ પરમાણુ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન ($C-2$ સ્થાન) પર જોડાય છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-C \equiv CH + HCl \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CCl=CH_2$
બીજા તબક્કામાં,$HCl$ નો બીજો અણુ દ્વિ-બંધમાં ઉમેરાય છે,જે ફરીથી માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ $C-2$ સ્થાન પર જેમિનલ ડાયક્લોરાઈડ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-CCl=CH_2 + HCl \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CCl_2-CH_3$.

(A) લિન્ડલર ઉદ્દીપક ($Pd/CaCO_3$ વિષયુક્ત) ની હાજરીમાં આલ્કાઈન સાથે $H_2$ ની પ્રક્રિયા એ સ્ટીરિયો-સિલેક્ટિવ રિડક્શન છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્ય નીપજ તરીકે $cis$-આલ્કીન આપે છે કારણ કે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ત્રિ-બંધની એક જ બાજુએ ઉમેરાય છે (syn-addition).

(C) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ તેના $sp$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓને કારણે એસિડિક પ્રકૃતિ ધરાવે છે.
$1$. $NaNH_2$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી એસિડિક પ્રોટોન દૂર થાય છે અને સોડિયમ એસિટિલાઇડ $(HC \equiv C^- Na^+)$ બને છે,જે ત્યારબાદ આલ્કાઇલ હેલાઇડ $(R - X)$ સાથે $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા ઉચ્ચ આલ્કાઇન $(HC \equiv C - R)$ બનાવે છે.
$2$. વૈકલ્પિક રીતે,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(R - Mg - X)$ સાથેની પ્રક્રિયા પણ એસિડિક પ્રોટોનને દૂર કરીને એસિટિલાઇડ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ આલ્કાઇલ હેલાઇડ $(R - X)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઉચ્ચ આલ્કાઇન આપે છે.
તેથી,ઉચ્ચ આલ્કાઇનના સંશ્લેષણ માટે બંને પદ્ધતિઓ અસરકારક છે.

(A) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ જેવા ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સની એસિડિકતા કાર્બન પરમાણુના $sp$ સંકરણને કારણે હોય છે.
$sp$ સંકરણમાં,કાર્બન પરમાણુ $50\%$ $s-$ લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
વધારે $s-$ લાક્ષણિકતાને કારણે,$C-H$ સિગ્મા બંધના ઇલેક્ટ્રોન કાર્બન પરમાણુ દ્વારા વધુ મજબૂતીથી આકર્ષાય છે,જેનાથી હાઇડ્રોજન પરમાણુ વધુ એસિડિક બને છે અને પ્રોટોન $(H^+)$ તરીકે સરળતાથી દૂર થઈ શકે છે.

(C) પગલું $1$: $CaO + 3C \xrightarrow{\text{Heat}} CaC_2 (A) + CO$
પગલું $2$: $CaC_2 + 2H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + C_2H_2 (B) \text{ (એસીટીલીન)}$
પગલું $3$: $C_2H_2 + H_2O \xrightarrow{H_2SO_4, Hg^{2+}} CH_3CHO (C) \text{ (એસીટાલ્ડિહાઈડ)}$
આમ,અંતિમ નીપજ $C$ એ એસીટાલ્ડિહાઈડ છે.

(B) જ્યારે ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ ને સિલ્વર પાઉડર $(Ag)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિ-હેલોજનીકરણ પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથાઇન $(C_2H_2)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2CHCl_3 + 6Ag \rightarrow C_2H_2 + 6AgCl$

(D) પ્રક્રિયક $CH_3-C \equiv C-CH_3$ એ આંતરિક આલ્કાઈન (બ્યુટ$-2-$આઈન) છે.
$NaNH_2$ એક પ્રબળ બેઈઝ છે,પરંતુ તેને ડીપ્રોટોનેશન અથવા આઈસોમરાઈઝેશન કરવા માટે એસિડિક ટર્મિનલ હાઈડ્રોજન (આલ્કાઈન હાઈડ્રોજન) ની જરૂર હોય છે.
બ્યુટ$-2-$આઈનમાં કોઈ ટર્મિનલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ન હોવાથી,તે સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.

(C) સેલેનિયમ ડાયોક્સાઇડ $(SeO_2)$ દ્વારા આલ્કાઇનનું ઓક્સિડેશન સામાન્ય રીતે એલાઈલિક અથવા પ્રોપાર્ગિલિક સ્થાન પર થાય છે.
પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ માટે,ઓક્સિડેશન ટ્રિપલ બોન્ડની બાજુમાં રહેલા મિથાઈલ ગ્રુપ પર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ટર્મિનલ મિથાઈલ ગ્રુપને કાર્બોનિલ ગ્રુપમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેના પરિણામે મિથાઈલગ્લાયોક્સલ $(CH_3COCHO)$ બને છે.

(A) આલ્કાઈનનું ઓઝોનોલિસિસ $(O_3, H_2O)$ દ્વારા કરવાથી ટ્રિપલ બોન્ડ તૂટીને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $(CH_3)_2CH-C \equiv C-CH_3 + O_3 / H_2O \rightarrow (CH_3)_2CHCOOH + CH_3COOH$.
આમ,નીપજ તરીકે આઈસોબ્યુટિરિક એસિડ અને એસિટિક એસિડ મળે છે.

(B) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ એ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતું ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે.
તે એમોનિયાયુક્ત સિલ્વર નાઇટ્રેટ $(AgNO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઇડ $(AgC \equiv CAg)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
તે એમોનિયાયુક્ત ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ $(Cu_2Cl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર$(I)$ એસિટિલાઇડ $(CuC \equiv CCu)$ ના લાલ અવક્ષેપ આપે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા એ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા છે જેમાં આલ્કાઈન બનાવવા માટે જેમ-ડાયહેલાઈડમાંથી $HCl$ ના બે અણુઓ દૂર થાય છે.
$R-CH_2-CCl_2-R$ એ આલ્કોહોલિક $KOH$ અથવા $NaNH_2$ જેવા પ્રબળ બેઝની હાજરીમાં વિલોપન પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
જોકે,જેમ-ડાયહેલાઈડમાંથી આલ્કાઈન બનાવવા માટે,આલ્કોહોલિક $KOH$ એ પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયક છે જે ડબલ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનને સરળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $C_2H_5OH$ માં $KOH$ છે.

(D) $1,1,2,2$-ટેટ્રાબ્રોમો ઇથેન $(CHBr_2-CHBr_2)$ ની ઝીંક ડસ્ટ $(Zn)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીહેલોજીનેશન પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે $1,1,2,2$-ટેટ્રાબ્રોમો ઇથેનને આલ્કોહોલિક દ્રાવણમાં ઝીંક ડસ્ટ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ડીબ્રોમિનેશન પામીને ઇથાઇન $(C_2H_2)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $CHBr_2-CHBr_2 + 2Zn \rightarrow CH \equiv CH + 2ZnBr_2$.

(C) $1$. સંયોજન $[Ag(NH_3)_2]^+$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જે સૂચવે છે કે તે ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(R-C \equiv CH)$ છે.
$2$. આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે ઓક્સિડેશન દરમિયાન,ટર્મિનલ આલ્કાઈન ટ્રિપલ બોન્ડના ઓક્સિડેટીવ ક્લેવેજ દ્વારા કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ અને $CO_2$ બનાવે છે.
$3$. મળતી નીપજ $(CH_3)_3C-COOH$ (પિવલિક એસિડ) છે. આનો અર્થ એ છે કે શરૂઆતનો ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(CH_3)_3C-C \equiv CH$ હોવો જોઈએ.
$4$. પ્રક્રિયા: $(CH_3)_3C-C \equiv CH + [O] \xrightarrow{alkaline \ KMnO_4} (CH_3)_3C-COOH + CO_2$.

(C) મંદ $H_2SO_4$ અને $HgSO_4$ ની હાજરીમાં આલ્કાઇનનું જલીયકરણ માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે.
$2-$ પેન્ટાઇન $(CH_3-CH_2-C \equiv C-CH_3)$ એ સંમિત આલ્કાઇન જેવું વર્તે છે,જેમાં પાણીના અણુના ઉમેરાથી ઇનોલ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે.
$CH_3-CH_2-C \equiv C-CH_3 + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}, H^+} CH_3-CH_2-C(OH)=CH-CH_3$ (ઇનોલ).
આ ઇનોલનું ટોટોમેરાઇઝેશન થવાથી કીટોનનું મિશ્રણ મળે છે.
અહીં ઓક્સિજન $C-2$ અથવા $C-3$ પર જોડાઈ શકે છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયાથી $2-$ પેન્ટેનોન અને $3-$ પેન્ટેનોનનું મિશ્રણ મળે છે.

(C) આંતરિક આલ્કાઈનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી ટ્રિપલ બોન્ડ તૂટીને બે કાર્બોક્સિલિક એસિડના અણુઓ મળે છે.
આપેલ આલ્કાઈન $CH_3 - C \equiv C - CH_2CH_3$ (પેન્ટ$-2-$આઈન) માટે:
પગલું $1$: ટ્રિપલ બોન્ડ તૂટે છે.
પગલું $2$: ટ્રિપલ બોન્ડના કાર્બન પરમાણુઓ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહમાં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$CH_3 - C \equiv C - CH_2CH_3 \rightarrow CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$.
આમ,નીપજો એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ અને પ્રોપેનોઈક એસિડ $(CH_3CH_2COOH)$ છે.

(C) ક્લોરોપ્રિન $(2-chloro-1,3-butadiene)$ ના સંશ્લેષણમાં એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ નું ડાયમરાઈઝેશન થઈને વિનાઈલ એસિટિલિન $(CH_2=CH-C \equiv CH)$ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ $(Cu_2Cl_2)$ અને એમોનિયમ ક્લોરાઈડ $(NH_4Cl)$ ના મિશ્રણનો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
ત્યારબાદ,વિનાઈલ એસિટિલિન હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$ સાથે ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને ક્લોરોપ્રિન આપે છે.

(D) સંયોજન $(3)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(CH_3CH_2C \equiv CH)$ છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઈનમાં $sp$-સંકરિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઇટ્રેટ $(Tollens' \ reagent)$ ટર્મિનલ આલ્કાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડ $(CH_3CH_2C \equiv CAg)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
સંયોજન $(1)$,$(2)$,અને $(4)$ માં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તેઓ એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઇટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આમ,સંયોજન $(3)$ ને બાકીના સંયોજનોથી અલગ પાડવા માટે એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઇટ્રેટ સૌથી યોગ્ય પ્રક્રિયક છે.

(D) $HgSO_4$ અને $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ઇથાઇન $({C_2}{H_2})$ ની પાણી સાથેની પ્રક્રિયા એ જલીયકરણ પ્રક્રિયા છે.
સૌ પ્રથમ,ટ્રિપલ બોન્ડમાં પાણી ઉમેરાવાથી અસ્થિર ઇનોલ મધ્યવર્તી બને છે,જે $CH_2 = CH - OH$ (વિનાઇલ આલ્કોહોલ) છે.
આ ઇનોલ મધ્યવર્તી સંયોજન વધુ સ્થિર કાર્બોનિલ સંયોજન,એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ બનાવવા માટે ટોટોમેરાઇઝેશન (ચલરૂપકતા) અનુભવે છે.
તેથી,$X$ એ $CH_2 = CH - OH$ છે.

(C) ઇથાઇન $(C_2H_2)$ ની ઓઝોન $(O_3)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $Zn/CH_3COOH$ સાથે રિડક્ટિવ વર્કઅપ એ ઓઝોનોલિસિસ પ્રક્રિયા છે.
$1$. $C_2H_2 + O_3 \rightarrow$ ઓઝોનાઇડ મધ્યવર્તી $(X)$.
$2$. ઇથાઇનના ઓઝોનાઇડનું $Zn/CH_3COOH$ સાથે રિડક્ટિવ વિભાજન થતા ગ્લાયોક્સલ $(CHO-CHO)$ મળે છે.
તેથી,નીપજ $Y$ એ $CHO-CHO$ છે.

(D) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ માં $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા ટર્મિનલ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે. $sp$-સંકરિત કાર્બનમાં ઉચ્ચ $s$-લક્ષણ $(50\%)$ ને કારણે,$C-H$ બંધ ધ્રુવીય હોય છે,જે હાઇડ્રોજન પરમાણુને એસિડિક બનાવે છે. જ્યારે એસિટિલિન એમોનિયામય સિલ્વર નાઇટ્રેટ $(Tollens' \text{ reagent})$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સિલ્વર એસિટિલાઇડ $(Ag-C \equiv C-Ag)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે અને તેમના એસિડિક ગુણધર્મને પુષ્ટિ આપે છે.

(C) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ ની એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સાથે $Hg^{2+}$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા એક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$HC \equiv CH + CH_3COOH \xrightarrow{Hg^{2+}} CH_2=CH-O-CO-CH_3$
મળતી નીપજ વિનાઇલ એસીટેટ $(CH_2=CH-O-CO-CH_3)$ છે.

(B) $HgSO_4$ અને $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં આલ્કાઈનનું જલીયકરણ માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
$CH_3-C \equiv C-CH_3$ ($2-$બ્યુટાઇન) જેવા સંમિત આલ્કાઈન માટે,પાણીના ઉમેરાથી ઇનોલ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે,જેનું ટોટોમેરાઇઝેશન થઈને કીટોન મળે છે.
$CH_3-C \equiv C-CH_3 + H_2O \xrightarrow{HgSO_4/H_2SO_4} CH_3-C(OH)=CH-CH_3 \rightleftharpoons CH_3-CO-CH_2-CH_3$.
અંતિમ નીપજ $2-$બ્યુટેનોન છે.

(C) $1, 2-$ ડાયબ્રોમો પ્રોપેન $(CH_3-CHBr-CH_2Br)$ ની $NaNH_2$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથેની પ્રક્રિયાથી ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન થઈને પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ મળે છે.
આ પ્રક્રિયા માટે $2$ મોલ $NaNH_2$ ની જરૂર પડે છે જેથી $HBr$ ના બે અણુઓ દૂર થાય.
ત્યારબાદ મળતા પ્રોપાઇનને બેઇઝ સાથે પ્રક્રિયા કરાવી સોડિયમ પ્રોપાઇનાઇડ $(CH_3-C \equiv C^-Na^+)$ મેળવવામાં આવે છે,જેના માટે વધારાના $1$ મોલ $NaNH_2$ ની જરૂર પડે છે.
અંતે,સોડિયમ પ્રોપાઇનાઇડ ઇથાઇલ બ્રોમાઇડ $(CH_3CH_2Br)$ સાથે $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા પેન્ટાઇન $(CH_3-C \equiv C-CH_2CH_3)$ બનાવે છે.
કુલ જરૂરી $NaNH_2$ ના મોલ: $2$ (ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન માટે) $+ 1$ (ડીપ્રોટોનેશન માટે) $= 3$ મોલ.

(B) $1,2-$ ડાયબ્રોમો ઇથેન $(BrCH_2-CH_2Br)$ ની આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા બે ક્રમિક વિલોપન તબક્કાઓ દ્વારા થાય છે,જેમાં અંતિમ નીપજ $X$ તરીકે ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ મળે છે.
ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ માં,દરેક કાર્બન પરમાણુ એક હાઈડ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે અને બીજા કાર્બન સાથે ત્રિ-બંધથી જોડાયેલ છે.
દરેક કાર્બન પરમાણુ એક ત્રિ-બંધ અને એક એકલ બંધમાં ભાગ લેતો હોવાથી,દરેક કાર્બન પરમાણુનું સંકરણ $sp$ છે.