Alkyne Questions in Gujarati

(C) ઈથાઈનનું બંધારણ $H-C \equiv C-H$ છે.
ટ્રિપલ બોન્ડમાં,એક મજબૂત સિગ્મા $(\sigma)$ બોન્ડ હોય છે જે ઓર્બિટલ્સના હેડ-ઓન ઓવરલેપ દ્વારા બને છે અને બે નબળા પાઈ $(\pi)$ બોન્ડ હોય છે જે $p$-ઓર્બિટલ્સના લેટરલ ઓવરલેપ દ્વારા બને છે.
તેથી,ટ્રિપલ બોન્ડ એક સિગ્મા બોન્ડ અને બે પાઈ બોન્ડનો બનેલો હોય છે.

(C) બંધ લંબાઈ એ બંધ ક્રમાંક અને કાર્બન પરમાણુઓના સંકરણ પર આધાર રાખે છે.
$C_2H_6$ $(ethane)$ માં $sp^3$ સંકરણ છે અને $C-C$ એકલ બંધ છે (બંધ લંબાઈ $\approx 154 \text{ pm}$).
$C_2H_4$ $(ethene)$ માં $sp^2$ સંકરણ છે અને $C=C$ દ્વિબંધ છે (બંધ લંબાઈ $\approx 134 \text{ pm}$).
$C_2H_2$ $(ethyne)$ માં $sp$ સંકરણ છે અને $C \equiv C$ ત્રિબંધ છે (બંધ લંબાઈ $\approx 120 \text{ pm}$).
જેમ બંધ ક્રમાંક વધે છે, તેમ બંધ લંબાઈ ઘટે છે.
તેથી, $C_2H_2$ ની $C-C$ બંધ લંબાઈ સૌથી ટૂંકી છે.

(C) એસીટીલીન $(C_2H_2)$ માં કાર્બન-કાર્બન ત્રિ-બંધ હોય છે.
બંધારણ $H-C \equiv C-H$ માં,દરેક કાર્બન પરમાણુ એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ અને એક કાર્બન પરમાણુ સાથે ત્રિ-બંધ દ્વારા જોડાયેલ છે.
વેલેન્સ બોન્ડ થિયરી મુજબ,દરેક કાર્બન પરમાણુ એક $2s$ અને એક $2p$ કક્ષકના મિશ્રણ દ્વારા $sp$ સંકરણ અનુભવે છે.
આ બે $sp$ સંકર કક્ષકો એકબીજા સાથે $180^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલી હોય છે,જેના પરિણામે રેખીય ભૂમિતિ મળે છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
એસિટિલીન $(C_2H_2)$ માં દરેક કાર્બન પરમાણુ એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ સાથે અને બીજા કાર્બન પરમાણુ સાથે ત્રિ-બંધ દ્વારા જોડાયેલ છે.
દરેક કાર્બન માટે સ્ટેરિક નંબર $2$ છે (એક સિગ્મા બંધ $H$ સાથે અને એક સિગ્મા બંધ $C$ સાથે),જે $sp$ સંકરણ સૂચવે છે.
બંધારણ: $H - \mathop{C}\limits_{sp} \equiv \mathop{C}\limits_{sp} - H$.

(D) બંધ લંબાઈ એ બંધ ક્રમાંક (bond order) ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
$CH_3NH_2$ માં,બંધ $C-N$ છે (એકલ બંધ,બંધ ક્રમાંક = $1$).
$C_6H_5CH=NOH$ માં,બંધ $C=N$ છે (દ્વિ બંધ,બંધ ક્રમાંક = $2$).
$CH_3CONH_2$ માં,સંસ્પંદનને કારણે બંધમાં આંશિક દ્વિ બંધ લાક્ષણિકતા હોય છે (બંધ ક્રમાંક $1$ અને $2$ ની વચ્ચે).
$CH_3CN$ માં,બંધ $C \equiv N$ છે (ત્રિ-બંધ,બંધ ક્રમાંક = $3$).
$CH_3CN$ માં બંધ ક્રમાંક સૌથી વધુ $(3)$ હોવાથી,તેમાં કાર્બન અને નાઇટ્રોજન વચ્ચેની બંધ લંબાઈ ન્યૂનતમ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_2)$ અને ભારે પાણી $(D_2O)$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા સામાન્ય પાણી $(H_2O)$ સાથેની પ્રતિક્રિયા જેવી જ છે.
$CaC_2 + 2D_2O \to C_2D_2 + Ca(OD)_2$
આમ,બનતી નીપજ ડ્યુટેરોએસીટીલીન $(C_2D_2)$ છે.

(B) મેગ્નેશિયમ કાર્બાઇડ $(Mg_2C_3)$ ના જળવિભાજનથી પ્રોપાઇન $(CH_3C \equiv CH)$ મળે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Mg_2C_3 + 4H_2O \to CH_3C \equiv CH + 2Mg(OH)_2$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(C) આલ્કાઈન એ અસંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન ત્રિ-બંધ હોય છે.
ચક્રીય ન હોય તેવા આલ્કાઈનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n - 2}$ છે,જ્યાં $n$ એ કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા છે $(n \ge 2)$.

(C) $3$-hexyne-$1$-ene નું બંધારણ $CH_2=CH-CH_2-C \equiv C-CH_3$ છે.
દ્વિબંધમાં $1$ $\pi$ બંધ હોય છે અને ત્રિબંધમાં $2$ $\pi$ બંધ હોય છે.
તેથી,$\pi$ બંધની કુલ સંખ્યા $1 + 2 = 3$ થાય છે.

(C) એસીટીલીન $(HC \equiv CH)$ નું બંધારણ $H - C \equiv C - H$ છે।
આ અણુમાં, બે $C-H$ સિગ્મા બંધ અને એક $C-C$ સિગ્મા બંધ છે, જે કુલ $3\sigma$ બંધ બનાવે છે।
વધુમાં, બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે બે $\pi$ બંધ છે।
આમ, અણુમાં $3\sigma$ અને $2\pi$ બંધ હોય છે।

(C) $C-H$ બંધની બંધ ઉર્જા કાર્બન પરમાણુના સંકરણ પર આધાર રાખે છે.
જેમ સંકર કક્ષકમાં $s$-ગુણધર્મ વધે છે,તેમ કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધે છે,જેનાથી $C-H$ બંધ ટૂંકો અને મજબૂત બને છે.
$Ethane$ $(C_2H_6)$ માં,કાર્બન $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે ($25\% \ s$-ગુણધર્મ).
$Ethene$ $(C_2H_4)$ માં,કાર્બન $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે ($33.3\% \ s$-ગુણધર્મ).
$Ethyne$ $(C_2H_2)$ માં,કાર્બન $sp$ સંકરણ ધરાવે છે ($50\% \ s$-ગુણધર્મ).
$Ethyne$ માં સૌથી વધુ $s$-ગુણધર્મ હોવાથી,તેમાં $C-H$ બંધ સૌથી મજબૂત અને ટૂંકો હોય છે,પરિણામે તેની બંધ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે.

(A) $but-1-ene-3-yne$ નું બંધારણ $CH_2=CH-C\equiv CH$ છે.
બંધોની ગણતરી કરતા:
$4$ $C-H$ સિગ્મા બંધ છે.
$3$ $C-C$ સિગ્મા બંધ છે.
કુલ સિગ્મા બંધ = $4 + 3 = 7$.
દ્વિબંધમાં $1$ $\pi$ બંધ અને ત્રિબંધમાં $2$ $\pi$ બંધ છે.
કુલ $\pi$ બંધ = $1 + 2 = 3$.
તેથી,અણુમાં $7\sigma$ અને $3\pi$ બંધો છે.

(C) હાઇડ્રોકાર્બનની એસિડિકતા હાઇડ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુના $sp$-સંકરિત કક્ષકના $s$-લક્ષણ પર આધાર રાખે છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ,જેમ કે $CH_3C \equiv CH$ (પ્રોપાઇન),માં હાઇડ્રોજન પરમાણુ $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$sp$-સંકરિત કક્ષકમાં વધુ $s$-લક્ષણ $(50\%)$ હોવાને કારણે,ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા કાર્બન દ્વારા વધુ મજબૂતીથી પકડાયેલી રહે છે,જે $C-H$ બંધને ધ્રુવીય બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન પરમાણુને એસિડિક બનાવે છે.
તેથી,$CH_3C \equiv CH$ એ એસિડિક હાઇડ્રોકાર્બન છે.

(A) $pent-4-en-1-yne$ નું બંધારણ $HC \equiv C-CH_2-CH=CH_2$ છે.
$\sigma$ બંધોની સંખ્યા = $4$ ($C-C$ બંધ) + $6$ ($C-H$ બંધ) = $10$.
$\pi$ બંધોની સંખ્યા = $2$ ($C \equiv C$ માંથી) + $1$ ($C=C$ માંથી) = $3$.

(D) હાઇડ્રોકાર્બનની એસિડિકતા હાઇડ્રોજન જોડાયેલ હોય તે કાર્બન પરમાણુના $s$-લક્ષણ પર આધાર રાખે છે.
$1-$બ્યુટાઇન $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ માં $sp$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ ટર્મિનલ હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
$sp$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બનમાં $50\% \ s$-લક્ષણ હોવાથી,તે વધુ વિદ્યુતઋણ હોય છે,જે $C-H$ બંધને વધુ ધ્રુવીય બનાવે છે અને હાઇડ્રોજનને વધુ એસિડિક બનાવે છે.
બ્યુટેન $(sp^3)$,$1-$બ્યુટીન $(sp^2)$,અને $2-$બ્યુટાઇન (કોઈ એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી) એ $1-$બ્યુટાઇન કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછા એસિડિક છે.

(C) $-C \equiv C-$ બંધ એ કાર્બન-કાર્બન ત્રિ-બંધ દર્શાવે છે.
ઈથાઈન $(C_2H_2)$,જેને એસીટીલીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું બંધારણ $HC \equiv CH$ છે,જેમાં કાર્બન-કાર્બન ત્રિ-બંધ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(B) એસીટીલીનમાં $C-H$ બંધનું $s-$લક્ષણ ($sp$ સંકરણ) $50\%$ છે,જે ઇથીન ($sp^2$,$33.3\%$) અને ઇથેન ($sp^3$,$25\%$) કરતા વધારે છે.
વધારે $s-$લક્ષણને કારણે,એસીટીલીનમાં $C-H$ બંધના ઇલેક્ટ્રોન કાર્બન ન્યુક્લિયસ દ્વારા વધુ મજબૂતીથી પકડાયેલા હોય છે.
આ કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધારે છે,જે હાઇડ્રોજન પરમાણુને પ્રોટોન $(H^+)$ તરીકે દૂર કરવામાં મદદ કરે છે,તેથી એસીટીલીન આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ એસિડિક છે.

(C)
પ્રક્રિયા: $CH \equiv CH + H_2 \xrightarrow{Ni/Pd/Pt} CH_2 = CH_2$
આ પ્રક્રિયામાં,હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ એસીટીલીનના ત્રિ-બંધમાં ઉમેરાઈને ઇથિલિન બનાવે છે. તેથી,તે યોગશીલ પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે.

(B) $C_5H_8$ આણ્વીય સૂત્ર એ $C_nH_{2n-2}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કાઈન દર્શાવે છે.
$C_5H_8$ માટે શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Pent-1-yne$ $(CH_3-CH_2-CH_2-C \equiv CH)$
$2$. $Pent-2-yne$ $(CH_3-CH_2-C \equiv C-CH_3)$
$3$. $3-Methylbut-1-yne$ $(CH_3-CH(CH_3)-C \equiv CH)$
આમ,કુલ $3$ શક્ય આલ્કાઈન્સ છે.

(B) આપેલ સંયોજન $CH_3-C \equiv C-CH(CH_3)-CH=CH_2$ છે.
ઝેરી પેલેડિયમ ઉદ્દીપક (લિન્ડલર ઉદ્દીપક) સાથે હાઇડ્રોજનેશન કરવાથી ટ્રિપલ બોન્ડમાં હાઇડ્રોજનનો $syn$-ઉમેરો થાય છે,જે તેને $cis$-ડબલ બોન્ડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
પરિણામી નીપજ $CH_3-CH=CH-CH(CH_3)-CH=CH_2$ છે.
ચોક્કસ ભૂમિતિ અને આંતરિક સમપ્રમાણતાના તત્વોની હાજરીને કારણે,બનેલી નીપજ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે.

(C) એસિટિલિન $(CH \equiv CH)$ એમોનિયકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર એસિટિલાઇડ $(Cu-C \equiv C-Cu)$ ના લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$CH \equiv CH + 2[Cu(NH_3)_2]OH \to Cu-C \equiv C-Cu + 4NH_3 + 2H_2O$
મિથેન $(CH_4)$ અને ઇથિલિન $(C_2H_4)$ પાસે એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી અને તેથી તેઓ એમોનિયકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$CH_4 + \text{Ammoniacal } Cu_2Cl_2 \to \text{No reaction}$
$C_2H_4 + \text{Ammoniacal } Cu_2Cl_2 \to \text{No reaction}$
આમ,જે વાયુઓ પ્રક્રિયા કર્યા વિના બોટલમાંથી બહાર આવે છે તે મિથેન અને ઇથિલિન છે.

(A) સિલ્વર એસીટાઈલાઈડ $(Ag-C \equiv C-Ag)$ હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા આપે છે.
પ્રક્રિયા: $Ag-C \equiv C-Ag + 2HCl \to HC \equiv CH + 2AgCl$.
આમ,મળતી નીપજ એસીટીલીન $(C_2H_2)$ છે.

(D) એસિટિલીન $(C_2H_2)$ અને આર્સેનિક ટ્રાયક્લોરાઈડ $(AsCl_3)$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા નિર્જળ એલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઈડ $(AlCl_3)$ ની હાજરીમાં યોગશીલ પ્રતિક્રિયા છે.
$C_2H_2 + AsCl_3 \xrightarrow{AlCl_3} ClCH=CHAsCl_2$
આ નીપજને લુઈસાઈટ અથવા $ \beta- $ક્લોરોવિનાઈલ ડાયક્લોરોઆર્સિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(A) $CH_2=CH-CH_2-C \equiv CH$ માં આણ્વિય બ્રોમિન $(Br_2)$ નો ઉમેરો પ્રક્રિયાત્મક રીતે પસંદગીયુક્ત છે.
નીચા તાપમાને,$Br_2$ નો ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી ઉમેરો ટ્રિપલ બોન્ડ પર થાય છે,જે ડાયબ્રોમોઆલ્કીન બનાવે છે:
$CH_2=CH-CH_2-C \equiv CH + Br_2 \to CH_2=CH-CH_2-CBr=CHBr$.

(D) એસિટિલિન $(HC \equiv CH)$ માં $\pi$-ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે તે ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયાઓ આપે છે.
$1$. પાણીનો ઉમેરો: $Hg^{2+}$ અને $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં,પાણી એસિટિલિનમાં ઉમેરાઈને વિનાઇલ આલ્કોહોલ બનાવે છે,જેનું ટૉટોમેરાઇઝેશન થઈને એસિટાલડિહાઇડ બને છે. આ એક ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રક્રિયા છે.
$2$. $HCN$ નો ઉમેરો: સાયનાઇડ આયન $(CN^-)$ ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે કાર્ય કરે છે અને એસિટિલિનના ટ્રિપલ બોન્ડ પર હુમલો કરે છે.
$3$. $AsCl_3$ નો ઉમેરો: $AlCl_3$ (લુઈસ એસિડ) ની હાજરીમાં એસિટિલિન અને $AsCl_3$ ની પ્રતિક્રિયાને લુઈસ-આર્સેનિક પ્રતિક્રિયા કહેવામાં આવે છે,જે ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશનનો એક પ્રકાર છે.
આમ,તમામ આપેલી પ્રતિક્રિયાઓ ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) હાઇડ્રોકાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યેની સક્રિયતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Alkyne > Alkene > Alkane$.
ઈથાઈન $(C_2H_2)$ એ આલ્કાઈન છે,ઈથીન $(C_2H_4)$ એ આલ્કીન છે,અને ઈથેન $(C_2H_6)$ તથા મિથેન $(CH_4)$ એ આલ્કેન છે.
ત્રિબંધની હાજરીને કારણે,ઈથાઈન અન્યની સરખામણીમાં વધુ સક્રિય છે.

(C) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ નું ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ $(Cu_2Cl_2)$ અને એમોનિયમ ક્લોરાઈડ $(NH_4Cl)$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ડાયમરાઈઝેશન થવાથી વિનાઈલ એસિટિલીન $(HC \equiv C-CH=CH_2)$ મળે છે.
આ વિનાઈલ એસિટિલીન હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $4$-ક્લોરો-$1,2$-બ્યુટાડાઈન બનાવે છે,જે ત્યારબાદ પુનઃરચના પામીને $2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે ક્લોરોપ્રીન કહેવામાં આવે છે.

(C) પ્રોપીન અને પ્રોપાઇનને એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ કસોટી દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.
પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ માં ટર્મિનલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
ટર્મિનલ કાર્બનના $sp$ સંકરણને કારણે,હાઇડ્રોજન એસિડિક હોય છે અને તે એમોનિયેકલ $AgNO_3$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર પ્રોપાઇનાઇડ $(CH_3-C \equiv CAg)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે એમોનિયેકલ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અવક્ષેપ આપતું નથી.

(C) $2 \, CH \equiv CH + 5O_2 \to 4 \, CO_2 + 2H_2O$,$\Delta H = -1300 \, kJ$
એસીટીલીનનું દહન અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે અને દહન દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી ગરમીનો ઉપયોગ ઓક્સી-એસીટીલીન જ્યોતના સ્વરૂપમાં વેલ્ડિંગના હેતુ માટે થાય છે.

(C) ધાતુ કાર્બાઇડ કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_2)$ છે.
જ્યારે $CaC_2$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે એસીટીલીન ($C_2H_2$ અથવા $CH \equiv CH$) ઉત્પન્ન કરે છે:
$CaC_2 + 2\,H_2O \to Ca(OH)_2 + C_2H_2$
એસીટીલીન એક રંગહીન વાયુ છે જે હવામાં સરળતાથી સળગે છે.
તે એમોનિયકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસીટાઇલાઇડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે:
$CH \equiv CH + 2\,[Ag(NH_3)_2]OH \to AgC \equiv CAg \downarrow (\text{સફેદ અવક્ષેપ}) + 4\,NH_3 + 2\,H_2O$
તેથી,મુક્ત થતો વાયુ એસીટીલીન છે.

(C) $But-1-yne$ $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ ની ઠંડા આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથેની પ્રક્રિયા ટ્રિપલ બોન્ડના ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ તરફ દોરી જાય છે.
ટર્મિનલ કાર્બન હોવાથી,તેનું ઓક્સિડેશન $CO_2$ અને $H_2O$ માં થાય છે,જ્યારે બાકીનો ભાગ કાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3-CH_2-C \equiv CH \xrightarrow{\text{Cold alk. } KMnO_4} CH_3CH_2COOH + CO_2$.

(C) $1$. $CH_3COOH \xrightarrow{LiAlH_4} CH_3CH_2OH$ $(A)$
$2$. $CH_3CH_2OH \xrightarrow{H^{+}, 443 \ K} CH_2=CH_2$ $(B)$
$3$. $CH_2=CH_2 \xrightarrow{Br_2} CH_2Br-CH_2Br$ $(C)$
$4$. $CH_2Br-CH_2Br \xrightarrow{alc. KOH} CH \equiv CH$ $(D)$
નીપજ $D$ એ $CH \equiv CH$ છે,જે એસીટીલીન છે.

(A) એસીટીલીનમાં $C-H$ બંધનું નિર્માણ $sp-$સંકરિત કાર્બન પરમાણુ દ્વારા થાય છે.
$s-$ઈલેક્ટ્રોન $p$ ઈલેક્ટ્રોન કરતા ન્યુક્લિયસની વધુ નજીક હોવાથી,$sp$ સંકરિત કક્ષકો તેમના નાના (લંબાઈમાં) અને જાડા લોબ્સને કારણે વધુ વિદ્યુતઋણ હોય છે,જે $sp^2$ અને $sp^3$ ની તુલનામાં ઈલેક્ટ્રોન દ્વારા ન્યુક્લિયસની નજીક વિતાવેલો સમય વધારે છે.
આમ,જે બંધમાં વધુ $s-$લક્ષણ હોય છે તેમાં ઈલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસની વધુ નજીક હોય છે.
આલ્કાઈન્સ $(C \equiv C-H)$ બંધમાં,$s-$લક્ષણ $50\%$ છે,તેથી આ બંધ બનાવતા ઈલેક્ટ્રોન કાર્બન ન્યુક્લિયસ દ્વારા વધુ મજબૂતીથી આકર્ષાય છે.
આમ,એસીટીલીનિક કાર્બન પરમાણુ $sp^2$ અને $sp^3$ ની સરખામણીમાં વધુ વિદ્યુતઋણ બને છે અને તેથી કાર્બન પરમાણુ પર રહેલા હાઈડ્રોજન પરમાણુ $(C \equiv C-H)$ ને પ્રોટોન $(H^+)$ તરીકે સરળતાથી દૂર કરી શકાય છે.

(D) ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ,જેમ કે સંયોજન $(iii)$,$sp$-હાઈબ્રિડાઈઝ્ડ કાર્બન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ ધરાવે છે.
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-C\equiv CH + [Ag(NH_3)_2]^+ + OH^-$ $\rightarrow CH_3-CH_2-C\equiv C^- Ag^+ \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)} + 2NH_3 + H_2O$
સંયોજનો $(i)$,$(ii)$,અને $(iv)$ માં એસિડિક ટર્મિનલ હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તેઓ આ પ્રક્રિયક સાથે અવક્ષેપ બનાવતા નથી.

(A) રાસાયણિક યુદ્ધમાં વપરાતા એજન્ટ $Lewisite$ નું સંશ્લેષણ એસીટીલીન $(CH \equiv CH)$ અને આર્સેનિક ટ્રાયક્લોરાઈડ $(AsCl_3)$ ની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $HC \equiv CH + AsCl_3 \rightarrow ClCH = CHAsCl_2$ ($Lewisite$ અથવા $2-$ક્લોરોવિનાઈલ ડાયક્લોરોઆર્સિન).

(C) આંતરિક આલ્કાઈનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી ડાયકીટોન મધ્યવર્તી નીપજ તરીકે મળે છે,જેનું આગળ ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3$ $\xrightarrow{O_3} \text{ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી}$ $\xrightarrow{H_2O} CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 + H_2O_2$
ત્યારબાદ ડાયકીટોન $CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3$ નું વિભાજન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે:
$CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 \rightarrow CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$
આમ,અંતિમ નીપજો એસિટિક એસિડ અને પ્રોપેનોઈક એસિડ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. $C \equiv C$ બંધ (આલ્કાઇન) સામાન્ય રીતે $C = C$ (આલ્કીન) અને $C - C$ (આલ્કેન) ની તુલનામાં ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ માટે વધુ સક્રિય માનવામાં આવે છે,કારણ કે તેમાં બે $\pi$-બંધો અને $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.

(D) અસમપ્રમાણ આલ્કાઈન $CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_3$ નું સંશ્લેષણ ઈથાઈન $(CH\equiv CH)$ ના તબક્કાવાર આલ્કાઈલેશન દ્વારા થાય છે.
તબક્કો $1$: ઈથાઈન સોડામાઈડ $(NaNH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એસીટાઈલાઈડ $(CH\equiv C^{-}Na^{+})$ બનાવે છે.
તબક્કો $2$: સોડિયમ એસીટાઈલાઈડ આયોડોમિથેન $(CH_3I)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપાઈન $(CH\equiv C-CH_3)$ બનાવે છે.
તબક્કો $3$: પ્રોપાઈન $NaNH_2$ ના બીજા સમતુલ્ય સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપાઈનનો સોડિયમ ક્ષાર $(CH_3-C\equiv C^{-}Na^{+})$ બનાવે છે.
તબક્કો $4$: આ ક્ષાર આયોડોઈથેન $(C_2H_5I)$ સાથે $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા અંતિમ નીપજ $CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_3$ આપે છે.

(D) જ્યારે પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ ની પ્રક્રિયા મંદ $H_2SO_4$ અને $HgSO_4$ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ જલીયકરણ થઈને અસ્થાયી ઇનોલ બને છે,જે ત્યારબાદ ટોટોમેરાઇઝેશન દ્વારા પ્રોપેનોન (એસીટોન) બનાવે છે.
$CH_3-C \equiv CH + H_2O$ $\xrightarrow{HgSO_4/H_2SO_4} [CH_3-C(OH)=CH_2]$ $\rightarrow CH_3-CO-CH_3$

(B) ઇથાઇન $(C_2H_2)$ ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,વિનાઇલ ક્લોરાઇડ બને છે.
બીજા તબક્કામાં,માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ વિનાઇલ ક્લોરાઇડમાં $HCl$ નો બીજો અણુ ઉમેરાય છે,જે અંતિમ નીપજ તરીકે $1,1$-ડાયક્લોરોઇથેન $(CH_3-CHCl_2)$ આપે છે.
$CH \equiv CH + HCl$ $\rightarrow CH_2=CHCl$ $\xrightarrow{HCl} CH_3-CHCl_2$

(C) પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. $CaC_2 + 2H_2O \rightarrow HC \equiv CH (A) + Ca(OH)_2$
$2$. $HC \equiv CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}, dil. H_2SO_4} CH_3CHO (B)$ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા)
$3$. $CH_3CHO + H_2 \xrightarrow{Ni} CH_3CH_2OH (C)$ (એસીટાલ્ડિહાઈડનું ઇથેનોલમાં રિડક્શન).
તેથી,અંતિમ ઉત્પાદન $C$ એ $C_2H_5OH$ છે.

(C) $(C) \, R-CH_2-CCl_2-R \xrightarrow{KOH \text{ (alc.)}} R-C \equiv C-R + 2HCl$
આ પ્રક્રિયા ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનનું ઉદાહરણ છે,જેમાં આલ્કાઈન બનાવવા માટે જેમ-ડાયહેલાઈડમાંથી $HCl$ ના બે અણુઓ દૂર થાય છે.
આલ્કોહોલિક $KOH$ આ વિલોપન પ્રક્રિયા માટે પ્રબળ બેઈઝ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) $1.$ પોટેશિયમ ફ્યુમરેટના કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા એસીટીલીન મળે છે.
$2.$ કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_2 + 2H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + CH \equiv CH)$ ના જળવિભાજનથી એસીટીલીન ઉત્પન્ન થાય છે.
$3.$ આલ્કોહોલિક $KOH$ નો ઉપયોગ કરીને ઇથિલીન બ્રોમાઇડ $(Br-CH_2-CH_2-Br)$ ના ડિહાઇડ્રોહેલોજનેશન દ્વારા પણ એસીટીલીન મળે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) પોટેશિયમ ફ્યુમરેટ અથવા પોટેશિયમ મેલેટના જલીય દ્રાવણના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા એનોડ પર એસીટીલીન મળે છે.
$KOOC-CH=CH-COOK + 2H_2O \xrightarrow{\text{Electrolysis}} CH \equiv CH + 2CO_2 + 2KOH + H_2$

(D) . સંયોજન $C_3H_4$ એ પ્રોપાઇન $(CH_3-C\equiv CH)$ છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સમાં $sp$-હાઇબ્રિડાઇઝ્ડ કાર્બન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
આ એસિડિક હાઇડ્રોજન એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને સિલ્વર એસીટાઇલાઇડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જે ટર્મિનલ ત્રિબંધની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.
$CH_3-C\equiv CH + [Ag(NH_3)_2]^+ OH^- \to CH_3-C\equiv C^-Ag^+ \downarrow + 2NH_3 + H_2O$.

(C) પ્રક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH \equiv CH$ નું $Hg^{2+}/H_2SO_4$ ની હાજરીમાં જલીયકરણ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) થઈને એસિટાલડીહાઇડ $(X)$ બને છે: $CH \equiv CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}/H_2SO_4} CH_3-CHO$.
$2$. એસિટાલડીહાઇડ $(X)$ નું $LiAlH_4$ દ્વારા રિડક્શન થઈને ઇથેનોલ $(Y)$ બને છે: $CH_3-CHO \xrightarrow{LiAlH_4} CH_3-CH_2OH$.
$3$. ઇથેનોલ $(Y)$ ની $P_4/Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા થઈને ઇથિલ બ્રોમાઇડ $(Z)$ બને છે: $CH_3-CH_2OH \xrightarrow{P_4/Br_2} CH_3-CH_2Br$.

(C) $Ni(CN)_2$ જેવા નિકલ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં અને ઊંચા દબાણ હેઠળ એસિટિલીન $(CH \equiv CH)$ ની પ્રક્રિયા એસિટિલીનનું ચક્રીય ટેટ્રામરાઈઝેશન (tetramerization) કરે છે.
$4 \ CH \equiv CH \xrightarrow{Ni(CN)_2, \text{Pressure}} C_8H_8$ (સાયક્લોઓક્ટાટેટ્રાઈન).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) . ઈથાઈન $(CH \equiv CH)$ માં $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
આ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ $NaNH_2$ જેવા પ્રબળ બેઝ દ્વારા સરળતાથી દૂર થઈને એસિટિલાઈડ ક્ષાર (દા.ત.,$NaC \equiv CNa$) બનાવે છે.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_6$ એ $C_nH_{2n-2}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કાઈન અથવા ડાઈન સૂચવે છે.
જ્યારે $A$ વધારાના $Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $C_4H_6Br_4$ બનાવે છે,ત્યારે તે $2$ મોલ $Br_2$ નો ઉમેરો સૂચવે છે,જે ટ્રિપલ બોન્ડ (આલ્કાઈન) ની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.
એમોનિયાયુક્ત સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે સફેદ અવક્ષેપનું નિર્માણ ટર્મિનલ આલ્કાઈન (એસિડિક હાઈડ્રોજન) ની હાજરી સૂચવે છે.
તેથી,સંયોજન $A$ એ $But-1-yne$ $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ છે.