Mix Examples-Hydrocarbon Questions in Gujarati

(B) $but-1-ene-3-yne$ નું બંધારણ $CH_2=CH-C \equiv CH$ છે.
બંધની ગણતરી:
સિગ્મા $( \sigma )$ બંધ: $3$ $C-H$ બંધ,$1$ $C-C$ એકલ બંધ,$1$ $C=C$ દ્વિબંધ ($1$ $ \sigma $ ધરાવે છે),અને $1$ $C \equiv C$ ત્રિબંધ ($1$ $ \sigma $ ધરાવે છે). કુલ $ \sigma $ બંધ = $3 + 1 + 1 + 1 + 1 = 7$.
પાઈ $( \pi )$ બંધ: $C=C$ બંધમાં $1$ $ \pi $ બંધ છે,અને $C \equiv C$ બંધમાં $2$ $ \pi $ બંધ છે. કુલ $ \pi $ બંધ = $1 + 2 = 3$.
આમ,અણુમાં $7$ $ \sigma $ બંધ અને $3$ $ \pi $ બંધ છે.

(A) એસીટોનનું ઇનોલિક સ્વરૂપ પ્રોપેન-$2$-ઓલ છે,જેનું બંધારણ $CH_2=C(OH)-CH_3$ છે.
બંધોની ગણતરી કરતા: મિથાઈલ સમૂહમાં $3$ $C-H$ બંધ,મિથાઈલીન સમૂહમાં $2$ $C-H$ બંધ,$1$ $O-H$ બંધ,$1$ $C-O$ બંધ,$1$ $C-C$ બંધ અને $1$ $C=C$ બંધ ($1$ $\sigma$ અને $1$ $\pi$ બંધ) છે.
કુલ $\sigma$ બંધ = $9$.
કુલ $\pi$ બંધ = $1$.
હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહમાં ઓક્સિજન પરમાણુ પર $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
આમ,તેમાં $9$ $\sigma$ બંધ,$1$ $\pi$ બંધ અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.

(A) હાઈડ્રોકાર્બનનું દહન એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયામાં ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
તેથી,એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર,$\Delta H$,હંમેશા ઋણ હોય છે.

(B) કાર્બનના અસંખ્ય સંયોજનોનું નિર્માણ મુખ્યત્વે તેના $catenation$ (શૃંખલા બનાવવાની) ના અજોડ ગુણધર્મને કારણે થાય છે,જે સમાન તત્વના પરમાણુઓને લાંબી સાંકળો અથવા વલયો બનાવવા માટે જોડાવાની ક્ષમતા છે.
કાર્બન તેના નાના કદ અને મજબૂત $C-C$ બંધ ઉર્જાને કારણે સમૂહ $IV$ ના તમામ તત્વોમાં સૌથી વધુ $catenation$ વૃત્તિ દર્શાવે છે.

(D) $(NH_4)_2SO_4$ અને $KCNO$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$(NH_4)_2SO_4 + 2KCNO \to 2NH_4CNO + K_2SO_4$
ગરમ કરવા પર,એમોનિયમ સાયનેટ $(NH_4CNO)$ પુનઃરચના પામીને યુરિયા બનાવે છે:
$NH_4CNO \xrightarrow{\Delta} NH_2CONH_2$
તેથી,અંતિમ નીપજ યુરિયા છે.

(B) પ્રયોગશાળાના બર્નરમાં સામાન્ય રીતે ઓઈલ ગેસનો ઉપયોગ થાય છે. ઓઈલ ગેસ એ $CH_4$,$CO$,$CO_2$ અને $H_2$ નું મિશ્રણ છે.

(D) આપેલ સંકરણ ક્રમ $sp^3, sp^2, sp^2, sp^3, sp^2, sp^2, sp, sp$ છે.
કાર્બનની ગણતરી કરતા:
$1(sp^3): CH_3-$
$2(sp^2): -CH=$
$3(sp^2): =CH-$
$4(sp^3): -CH_2-$
$5(sp^2): -CH=$
$6(sp^2): =CH-$
$7(sp): -C\equiv$
$8(sp): \equiv CH$
આ બધાને જોડતા,આપણને $CH_3-CH=CH-CH_2-CH=CH-C\equiv CH$ મળે છે.
આ વિકલ્પ $D$ સાથે સુસંગત છે.

(C)

$\text{બંધનો પ્રકાર}$	$\text{સિગ્મા અને } \pi \text{ બંધની સંખ્યા}$
$\text{એકલ બંધ}$	$1 \sigma, 0 \pi$
$\text{દ્વિબંધ}$	$1 \sigma, 1 \pi$
$\text{ત્રિબંધ}$	$1 \sigma, 2 \pi$

આપેલ સંયોજન $CH_2=CH-CH=CH-C\equiv CH$ માં:
બે દ્વિબંધ છે,જેમાં દરેક $1 \pi$ બંધ ધરાવે છે ($2 \times 1 = 2 \pi$ બંધ).
એક ત્રિબંધ છે,જેમાં $2 \pi$ બંધ હોય છે ($1 \times 2 = 2 \pi$ બંધ).
કુલ $\pi$ બંધની સંખ્યા = $2 + 2 = 4$.

(A) બળતણનો ઓક્ટેન નંબર એ આઇસો-ઓક્ટેન અને $n$-હેપ્ટેન ના મિશ્રણમાં આઇસો-ઓક્ટેનની ટકાવારી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેની નોકિંગ લાક્ષણિકતાઓ પરીક્ષણ હેઠળના બળતણ જેવી જ હોય છે.
તેથી,$80$ ઓક્ટેન નંબર ધરાવતા પેટ્રોલમાં $80\%$ આઇસો-ઓક્ટેન અને $20\% \, n$-હેપ્ટેન હોય છે.

(A) પેટ્રોલિયમ રિફાઇનિંગ એ ક્રૂડ ઓઇલને ગેસોલિન,ડીઝલ,કેરોસીન અને લ્યુબ્રિકેટિંગ ઓઇલ જેવા વિવિધ ઉપયોગી ઉત્પાદનોમાં અલગ કરવાની પ્રક્રિયા છે. આ મુખ્યત્વે વિભાગીય નિસ્યંદન (fractional distillation) દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે,જ્યાં ઘટકોને તેમના અલગ-અલગ ઉત્કલન બિંદુઓના આધારે અલગ કરવામાં આવે છે.

(B) પેટ્રોલિયમ ઈથર સાચો જવાબ છે કારણ કે પેટ્રોલિયમના આપેલા અંશોમાં તેનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે.
પેટ્રોલિયમના વિભાગીય નિસ્યંદન દરમિયાન,ઓછા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા ઘટકો પહેલા બાષ્પીભવન પામે છે.

(D) સાયક્લોહેક્સેન $(C_6H_{12})$ એક અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે.
તે પાણી સાથે મિશ્રિત થતું નથી અને તેની ઘનતા પાણી કરતા ઓછી છે $(d_{cyclohexane} \approx 0.779 \ g/cm^3 < d_{water} = 1.0 \ g/cm^3)$.
તેથી,તે પાણીની સપાટી પર તરે છે.

(D) કુદરતી પેટ્રોલિયમ (ક્રૂડ ઓઈલ) એ વિવિધ હાઇડ્રોકાર્બન અને અન્ય કાર્બનિક સંયોજનોનું જટિલ મિશ્રણ છે.
તેમાં મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (આલ્કેન),ચક્રીય સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (સાયક્લોઆલ્કેન અથવા નેપ્થીન્સ) અને એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન હોય છે.
વધુમાં,તેમાં નાઇટ્રોજન,ઓક્સિજન અને સલ્ફર જેવા તત્વો ધરાવતા બિન-હાઇડ્રોકાર્બન કાર્બનિક સંયોજનો તેમજ આયર્ન,નિકલ,કોપર અને વેનેડિયમ જેવી ધાતુઓ અલ્પ માત્રામાં હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કુદરતી પેટ્રોલિયમમાં હાજર હોય છે.

(B) આઇસોબ્યુટિલિન $(CH_3-C(CH_3)=CH_2)$ માં $HCl$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે ટર્ટ-બ્યુટાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_3-CCl(CH_3)-CH_3)$ બનાવે છે.
એસિટિલિન $(CH \equiv CH)$ માં $HCl$ નો ઉમેરો બે તબક્કામાં થાય છે. પ્રથમ તબક્કામાં વિનાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_2=CHCl)$ બને છે,જે ત્યારબાદ બીજા $HCl$ અણુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $1,1$-ડાયક્લોરોઇથેન $(CH_3-CHCl_2)$ બનાવે છે.

(C) ગેસોલિન,જેને પેટ્રોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પેટ્રોલિયમમાંથી મેળવેલ બાષ્પશીલ,જ્વલનશીલ પ્રવાહી હાઇડ્રોકાર્બનનું મિશ્રણ છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે આંતરિક-દહન એન્જિન માટે બળતણ તરીકે થાય છે અને તે તેલ અને ચરબી માટે દ્રાવક તરીકે પણ વપરાય છે.

(C) પેટ્રોલિયમ શુદ્ધિકરણમાં ક્રૂડ ઓઈલનું તેના ઉત્કલન બિંદુના આધારે વિભાગીય નિસ્યંદન કરવામાં આવે છે.
કેરોસીન એ પેટ્રોલિયમમાંથી મેળવવામાં આવતો મધ્યમ નિસ્યંદિત અંશ છે.
કેરોસીન અંશ માટે ઉત્કલન બિંદુની શ્રેણી સામાન્ય રીતે $200 - 300 \ ^circ C$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ક્રૂડ ઓઈલના વિભાગીય નિસ્યંદન દરમિયાન,ઘટકો તેમના ઉત્કલન બિંદુઓના આધારે અલગ પડે છે.
જેમ તાપમાન વધે છે,તેમ નીચા ઉત્કલન બિંદુ ધરાવતા અંશો પહેલા એકત્રિત થાય છે,ત્યારબાદ ઊંચા ઉત્કલન બિંદુ ધરાવતા અંશો મળે છે.
ઉત્કલન બિંદુની શ્રેણી આશરે નીચે મુજબ છે:
$1$. ગેસોલિન: $40-175 \ ^\circ C$
$2$. કેરોસીન ઓઈલ: $175-250 \ ^\circ C$
$3$. ડીઝલ: $250-350 \ ^\circ C$
તેથી,વધતા તાપમાન સાથે દેખાવાનો ક્રમ ગેસોલિન,કેરોસીન ઓઈલ અને ડીઝલ છે.

(C) કોઈપણ હાઈડ્રોકાર્બન,પછી તે સંતૃપ્ત હોય કે અસંતૃપ્ત,તેનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન (દહન) થવાથી અંતિમ નીપજ તરીકે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને પાણી મળે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મિથેન $(CH_4)$ માટે:
$CH_4 + 2O_2 \to CO_2 + 2H_2O$
ઈથીન $(C_2H_4)$ માટે:
$C_2H_4 + 3O_2 \to 2CO_2 + 2H_2O$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) પેટ્રોલિયમની અકાર્બનિક ઉત્પત્તિ,જેને એબાયોજેનિક સિદ્ધાંત તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સૂચવે છે કે પૃથ્વી પર જીવનના અસ્તિત્વ પહેલાં જ પૃથ્વીના આવરણ (mantle) માં ઊંડે હાઇડ્રોકાર્બન રચાયા હતા. આ સિદ્ધાંત માટેની એક દલીલ એ છે કે $C$ અને $H$ સૌર ઊર્જાના શોષણ દ્વારા જોડાઈને હાઇડ્રોકાર્બન બનાવી શકે છે.

(A) . અંશ નિસ્યંદન એ પેટ્રોલિયમના વિવિધ ઘટકોના ઉત્કલન બિંદુમાં રહેલા તફાવત પર આધારિત પ્રક્રિયા છે.

(B) બળતણનો ઓક્ટેન નંબર એ આઇસો-ઓક્ટેન અને $n$-હેપ્ટેનના મિશ્રણમાં આઇસો-ઓક્ટેનની ટકાવારી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જે બળતણના નમૂના જેવી જ નોકિંગ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે.
આપેલ નમૂનામાં $70\%$ આઇસો-ઓક્ટેન અને $30\%$ $n$-હેપ્ટેન હોવાથી,નમૂનાનો ઓક્ટેન નંબર $70$ છે.

(C) પેટ્રોલિયમના અંશોને વિભાગીય નિસ્યંદન દરમિયાન તેમના ઉત્કલનબિંદુઓના આધારે અલગ કરવામાં આવે છે.
ગેસોલીન (જેને પેટ્રોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સામાન્ય રીતે $6-10$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતા હાઇડ્રોકાર્બનનું બનેલું હોય છે અને તેનો ઉત્કલનબિંદુ ગાળો આશરે $70-200 \ ^\circ C$ હોય છે.
કુદરતી વાયુમાં નીચા હાઇડ્રોકાર્બન $(C_1-C_4)$ હોય છે.
ગેસ ઓઈલ અને કેરોસીન ગેસોલીનની સરખામણીમાં ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ અને વધુ કાર્બન સંખ્યા ધરાવે છે.

(D) હાઇડ્રોકાર્બનનું ઉત્કલનબિંદુ આણ્વીય દળ,આણ્વીય આકાર અને શાખાઓ પર આધાર રાખે છે.
આઇસોમર્સ માટે,જેમ શાખાઓનું પ્રમાણ વધે તેમ ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે કારણ કે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેનાથી વાન ડેર વાલ્સ બળો નબળા પડે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી કરતા: $1-$બ્યુટીન $(C_4H_8)$,$1-$બ્યુટાઇન $(C_4H_6)$,$n-$બ્યુટેન $(C_4H_{10})$,અને આઇસોબ્યુટેન $(C_4H_{10})$.
આઇસોબ્યુટેન ($2-$મિથાઈલપ્રોપેન) એ $n-$બ્યુટેનનો શાખાયુક્ત આઇસોમર છે.
આલ્કેન શ્રેણીમાં,શાખાયુક્ત આઇસોમર્સનું ઉત્કલનબિંદુ સીધી શૃંખલા ધરાવતા આઇસોમર્સ કરતા ઓછું હોય છે.
ઉત્કલનબિંદુની સરખામણી: $n-$બ્યુટેન $(\approx 272.5 \ K) > \text{આઇસોબ્યુટેન} (\approx 261.4 \ K)$.
$1-$બ્યુટાઇન અને $1-$બ્યુટીન માં $\pi$ બંધ અને વધુ આણ્વીય ધ્રુવીયતાને કારણે આલ્કેન કરતા ઉત્કલનબિંદુ વધારે હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં આઇસોબ્યુટેનનું ઉત્કલનબિંદુ ન્યૂનતમ છે.

(D) બળતણનો ઓક્ટેન નંબર શાખાયુક્ત આલ્કેન,આલ્કીન અને એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બનનું પ્રમાણ વધારીને સુધારી શકાય છે.
આમ,ઓક્ટેન નંબરને આઇસોમેરાઇઝેશન (રિફોર્મિંગ),આલ્કિલેશન અને એરોમેટાઇઝેશન (સાયકલાઇઝેશન) જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા બદલી શકાય છે.

(C) ગેસોલિનનું આશરે બંધારણ $C_6-C_{11}$ છે.
તેનું ઉત્કલન બિંદુ $70-200\, ^\circ C$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેનો ઉપયોગ મોટર ઇંધણ,ડ્રાય ક્લીનિંગ અને પેટ્રોલ ગેસ વગેરેમાં થાય છે.

(D) એક્રિલોનાઈટ્રાઈલ એ $CH_2=CHCN$ સૂત્ર ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન છે.
તેને વિનાઈલ સાયનાઈડ,સાયનોઈથીન અથવા પ્રોપ-$2$-ઈન નાઈટ્રાઈલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ તમામ નામો એક જ રાસાયણિક બંધારણનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં વિનાઈલ ગ્રુપ $(CH_2=CH-)$ એ નાઈટ્રાઈલ ગ્રુપ $(-CN)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો એક્રિલોનાઈટ્રાઈલ માટે સાચા નામ છે.

(B) ઇથીન $(CH_2=CH_2)$ અને ઇથાઇન $(CH \equiv CH)$ બંને અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે.
તે બંને બેયરના પ્રક્રિયક (ઠંડા આલ્કલાઇન $KMnO_4$ દ્રાવણ) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેના પરિણામે જાંબલી દ્રાવણ રંગહીન બને છે અને મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ ના કથ્થઈ અવક્ષેપ બને છે.

(A) એથીન એ આલ્કીન $(C_2H_4)$ છે અને એથેન એ આલ્કેન $(C_2H_6)$ છે.
$A.$ $CCl_4$ માં આયોડિનનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અસંતૃપ્તતાની કસોટી માટે થતો નથી કારણ કે પ્રક્રિયા પ્રતિવર્તી અને ધીમી હોય છે.
$B.$ $CCl_4$ માં બ્રોમિન (બ્રોમિન વોટર ટેસ્ટ) નો ઉપયોગ આલ્કીન અને આલ્કેનને અલગ પાડવા માટે થાય છે. આલ્કીન બ્રોમિનનો લાલ-ભૂરો રંગ દૂર કરે છે,જ્યારે આલ્કેન કરતા નથી.
$C.$ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) નો ઉપયોગ આલ્કીન અને આલ્કેનને અલગ પાડવા માટે થાય છે. આલ્કીન $KMnO_4$ નો જાંબલી રંગ દૂર કરીને $MnO_2$ ના ભૂરા અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે આલ્કેન પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$D.$ એમોનિયેકલ $Cu_2Cl_2$ (ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ) નો ઉપયોગ ખાસ કરીને ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સને ઓળખવા માટે થાય છે. તે એથીન કે એથેન સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
આમ,$A$ અને $D$ બંને એથીન અને એથેનને અલગ પાડવા માટે વપરાતા નથી,પરંતુ $D$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ માટે વિશિષ્ટ પ્રક્રિયક છે,તેથી $A$ એ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

(D) અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન,જેમ કે આલ્કીન ($CH_2=CH_2$,$CH_3-CH=CH_2$) અને આલ્કાઇન $(CH\equiv CH)$,ક્લોરિન $(Cl_2)$ જેવા હેલોજન સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે.
આ પ્રક્રિયાઓમાં,$\pi$-બંધ તૂટે છે અને ક્લોરિન પરમાણુઓ દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ પર ઉમેરાય છે.

(D) આલ્કીન સમાનધર્મી શ્રેણીનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ છે.
$\text{ઈથીન}$ $(C_2H_4)$,$1-$બ્યુટીન $(C_4H_8)$,અને $2-$બ્યુટીન $(C_4H_8)$ બધા આલ્કીન શ્રેણીના છે.
$2-$બ્યુટાઈન $(C_4H_6)$ એ આલ્કાઈન શ્રેણીનું છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n-2}$ છે.
તેથી,$2-$બ્યુટાઈન એ આલ્કીન સમાનધર્મી શ્રેણીનું સભ્ય નથી.

(C) હાઇડ્રોકાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાત્મકતા અસંતૃપ્તતાના પ્રમાણ પર આધાર રાખે છે.
$C_2H_6$ (ઇથેન) એ સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને તે સૌથી ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
$C_2H_4$ (ઇથીન) અને $C_2H_2$ (ઇથાઇન) અસંતૃપ્ત છે.
સામાન્ય રીતે,ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા માટે પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $C_2H_2 > C_2H_4 > C_2H_6$ છે.

(C) ઓક્ટેન નંબર એ આઇસો-ઓક્ટેન અને $n$-હેપ્ટેનના મિશ્રણમાં આઇસો-ઓક્ટેનની ટકાવારી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેની નોકિંગ લાક્ષણિકતાઓ પરીક્ષણ હેઠળના બળતણ જેવી જ હોય છે.
$40$ નો ઓક્ટેન નંબર એટલે કે મિશ્રણમાં $40\%$ આઇસો-ઓક્ટેન અને $(100 - 40) = 60\%$ $n$-હેપ્ટેન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઈડ) એક અત્યંત ઝેરી વાયુ છે જે રક્તમાં હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને ઓક્સિજનના વહનને અટકાવે છે.

(A) લાકડાનું વિનાશક નિસ્યંદન હવા વગર લાકડાને ગરમ કરીને કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા વુડ ગેસ,ટાર,ચારકોલ,$CH_3OH$ (જેને વુડ આલ્કોહોલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) અને $CH_3COOH$ (એસિટિક એસિડ અથવા વિનેગર) મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Wood$ છે.

(C) જ્યારે ગ્લિસરોલ $(CH_2(OH)CH(OH)CH_2OH)$ ને $KHSO_4$ (નિર્જલીકરણ કરતા પદાર્થ) સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીના બે અણુઓ દૂર થાય છે અને $CH_2 = CH - CHO$ બને છે,જેને $Acrolein$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પાવર આલ્કોહોલ એ $80\%$ પેટ્રોલ અને $20\%$ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ (ઇથેનોલ) નું મિશ્રણ છે. તેનો ઉપયોગ આંતરિક દહન એન્જિનમાં બળતણ તરીકે થાય છે.

(C) કીટીન $(CH_2=C=O)$ એ એસિટોન $(CH_3-CO-CH_3)$ ના ઊંચા તાપમાને $(700-800^\circ C)$ થતા ઉષ્મીય વિઘટન (પાયરોલિસિસ) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-CO-CH_3 \xrightarrow{800^\circ C} CH_2=C=O + CH_4$.

(A) $Pent-1-en-4-yne$ નું રાસાયણિક બંધારણ $CH_2=CH-CH_2-C\equiv CH$ છે.
બંધોની ગણતરી કરતા:
- $C-H$ બંધો: $6$ $\sigma$ બંધ.
- $C-C$ બંધો: $4$ $\sigma$ બંધ.
- કુલ $\sigma$ બંધ = $10$.
- $\pi$ બંધ: દ્વિબંધમાં એક અને ત્રિબંધમાં બે = $3$ $\pi$ બંધ.
આમ,$10$ $\sigma$ બંધ અને $3$ $\pi$ બંધ છે.

(B) અણુની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા તેની સંમિતિ અને તેના બંધોની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$CH_3-C \equiv C-CH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન) એ સંમમિત અને રેખીય અણુ છે.
તેની ઉચ્ચ સંમિતિને કારણે,બંધના દ્વિધ્રુવો એકબીજાની અસર નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં તેની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા સૌથી ઓછી છે.

(B) આઇસોસાયનીક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $HNCO$ છે.
જ્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુને મિથાઇલ સમૂહ $(-CH_3)$ દ્વારા બદલવામાં આવે છે,ત્યારે આપણને મિથાઇલ આઇસોસાયનેટ $(CH_3-N=C=O)$ મળે છે.
આ સંયોજન સ્થાયી છે અને તે એક જાણીતું રાસાયણિક મધ્યવર્તી સંયોજન છે.
તેથી,મળતી નીપજ મિથાઇલ આઇસોસાયનેટ છે.

(D) એલાઈલ આઈસોસાયનાઈડનું બંધારણ $CH_2=CH-CH_2-N\equiv C:$ છે.
બંધની ગણતરી:
$1$. $C-H$ બંધ: $5$
$2$. $C-C$ બંધ: $2$
$3$. $C-N$ બંધ: $1$
$4$. $N\equiv C$ બંધ: $1$
કુલ $\sigma$ બંધ = $5 + 2 + 1 + 1 = 9$.
કુલ $\pi$ બંધ = $1$ ($C=C$ માં) + $2$ ($N\equiv C$ માં) = $3$.
આઈસોસાયનાઈડ સમૂહના અંતિમ કાર્બન પર $1$ અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.

(C) આ પ્રક્રિયા એમાઈડ સમૂહ ધરાવતી બાયસાઈક્લિક સિસ્ટમનું ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટિટ્યુશન (બ્રોમિનેશન) છે. $-NH-CO-$ સમૂહ એ ઓર્થો/પેરા-ડાયરેક્ટિંગ સમૂહ છે. આપેલ બંધારણમાં,$-NH-$ સમૂહના ઓર્થો સ્થાન $-Me$ સમૂહ અથવા રિંગ ફ્યુઝન દ્વારા બ્લોક થયેલ છે. $-NH-$ સમૂહની સાપેક્ષમાં પેરા સ્થાન સબસ્ટિટ્યુશન માટે ઉપલબ્ધ છે. તેથી,બ્રોમિન પરમાણુ $-NH-$ સમૂહના પેરા સ્થાને જોડાશે,જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ સ્થાનને અનુરૂપ છે.

(A) બેયરની કસોટી (આલ્કલાઇન $KMnO_4$) આલ્કીન અને આલ્કાઈન બંને દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેના પરિણામે જાંબલી દ્રાવણ રંગવિહીન બને છે.
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) માત્ર ટર્મિનલ આલ્કાઈન (એસિડિક હાઈડ્રોજન ધરાવતા આલ્કાઈન) સાથે સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
$C_2H_4$ (ઈથીન) એ આલ્કીન છે,તેથી તે બેયરની કસોટી આપે છે પરંતુ ટોલેન્સ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$C_3H_4$ (પ્રોપાઈન) અને $C_2H_2$ (ઈથાઈન) એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે,તેથી તેઓ બંને કસોટીઓ માટે હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.
$C_2H_6$ (ઈથેન) એ આલ્કેન છે અને તે બંનેમાંથી એક પણ કસોટી આપતું નથી.

(A) હાઇડ્રોકાર્બનની એસિડિકતા હાઇડ્રોજન સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુની સંકર કક્ષકોમાં રહેલા $s$-ગુણધર્મના ટકાવારી પર આધાર રાખે છે.
$s$-ગુણધર્મ $\propto$ કાર્બનની વિદ્યુતઋણતા $\propto$ એસિડિકતા.
$1$-આલ્કાઈન ($sp$ સંકરણ) માટે: $50\% \ s$-ગુણધર્મ.
આલ્કીન ($sp^2$ સંકરણ) માટે: $33.3\% \ s$-ગુણધર્મ.
આલ્કેન ($sp^3$ સંકરણ) માટે: $25\% \ s$-ગુણધર્મ.
તેથી,એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ: $1$-આલ્કાઈન > આલ્કીન > આલ્કેન છે.

(A) $1$. ઇથાઇન $(C_2H_2)$ નું હાઇડ્રોક્સિલેશન સામાન્ય રીતે ગ્લાયોક્સલ અથવા ઓક્સાલિક એસિડ આપે છે,આલ્કિન નહીં.
$2$. $C_2H_5OH \xrightarrow{HI/red, P, 150 ^\circ C}$ પ્રક્રિયા ઇથેન $(C_2H_6)$ આપે છે,જે આલ્કેન છે.
$3$. બ્યુટેનોન $\xrightarrow{Zn/Hg, HCl, \text{reflux}}$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે,જે બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ આપે છે,જે આલ્કેન છે.
$4$. સોડિયમ પ્રોપિયોનેટ $(CH_3CH_2COONa)$ નું કોલ્બે વિદ્યુત વિભાજન બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ આપે છે,જે આલ્કેન છે.

(A) પ્રક્રિયા $(a)$ એ આલ્કીન પર $HBr$ નો ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે,જે આયનીય ક્રિયાવિધી (માર્કોવનીકોવનો નિયમ) અનુસરે છે.
પ્રક્રિયા $(b)$ એ પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં આલ્કીન પર $HBr$ નો યોગ છે,જેને ખરાશ અસર અથવા પેરોક્સાઇડ અસર કહેવામાં આવે છે,જે મુક્ત મુલક ક્રિયાવિધી દ્વારા થાય છે.
પ્રક્રિયા $(c)$ એ અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશ $(hv)$ ની હાજરીમાં મિથેનનું ક્લોરિન સાથે મુક્ત મુલક વિસ્થાપન છે,જે મુક્ત મુલક ક્રિયાવિધી દ્વારા થાય છે.
તેથી,પ્રક્રિયા $(b)$ અને $(c)$ મુક્ત મુલક ક્રિયાવિધી દ્વારા થાય છે.

(C) $1$. પ્રકાશક્રિયાશીલ આલ્કેનમાં ઓછામાં ઓછો એક કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ હોવો જોઈએ (એક કાર્બન જે ચાર અલગ અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય).
$2$. વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
- વિકલ્પ $A$: $CH_3-CH_2-C\equiv CH$ એ આલ્કાઈન છે,આલ્કેન નથી.
- વિકલ્પ $B$: $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_3$ એ $2-methylbutane$ છે. તે અકાઈરલ છે કારણ કે તેમાં કાઈરલ કેન્દ્ર સાથે બે સમાન મિથાઈલ સમૂહો જોડાયેલા છે.
- વિકલ્પ $C$: આ બંધારણ $1-cyclopropyl-1-methylethane$ છે. મધ્યવર્તી કાર્બન $H$,$CH_3$,$C_2H_5$ અને સાયક્લોપ્રોપાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી તે કાઈરલ અને પ્રકાશક્રિયાશીલ છે. તેનું અણુસૂત્ર $C_6H_{12}$ છે,અણુભાર = $84$.
- વિકલ્પ $D$: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ એ $n-butane$ છે,જે અકાઈરલ છે.
$3$. આમ,વિકલ્પોમાંથી સૌથી ઓછો અણુભાર ધરાવતો પ્રકાશક્રિયાશીલ આલ્કેન વિકલ્પ $C$ માં છે.

(B) પ્રોપીન એ આલ્કીન $(CH_3-CH=CH_2)$ છે અને તેમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જે તેને અસંતૃપ્ત બનાવે છે. પ્રોપેન એ આલ્કેન $(CH_3-CH_2-CH_3)$ છે અને તે સંતૃપ્ત છે.
બ્રોમિન જળ એ લાલ-કથ્થઈ રંગનું દ્રાવણ છે. જ્યારે તેને આલ્કીનમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બ્રોમિન દ્વિબંધ પર ઉમેરાય છે,જેના કારણે દ્રાવણનો રંગ દૂર થાય છે.
પ્રોપેન સંતૃપ્ત હોવાથી,તે બ્રોમિન જળ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી અને રંગ બદલાતો નથી.
તેથી,પ્રોપીનને પ્રોપેનથી અલગ કરવા (પ્રક્રિયા દ્વારા) બ્રોમિન જળનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

(B) હાઇડ્રોકાર્બન એ કાર્બનિક સંયોજન છે જે સંપૂર્ણપણે હાઇડ્રોજન અને કાર્બન પરમાણુઓનું બનેલું હોય છે.
$1$. બેન્ઝિન $(C_6H_6)$ એ હાઇડ્રોકાર્બન છે.
$2$. યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ માં કાર્બન અને હાઇડ્રોજન ઉપરાંત નાઇટ્રોજન અને ઓક્સિજન હોય છે,તેથી તે હાઇડ્રોકાર્બન નથી.
$3$. એમોનિયમ સાયનેટ $(NH_4OCN)$ એ અકાર્બનિક સંયોજન છે.
$4$. ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ માં ઓક્સિજન પરમાણુ હોય છે,તેથી તે હાઇડ્રોકાર્બન નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી $B$ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(A) અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન જેવા કે આલ્કીન અને આલ્કાઇનના ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન (રિડકશન) માં,$Pt$,$Pd$ અથવા $Ni$ જેવી ઝીણી ભૂકી સ્વરૂપની ધાતુઓનો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ થાય છે. $Ni$ નો ઉપયોગ ઘણીવાર રેની નિકલ $(Raney \ Ni)$ સ્વરૂપે થાય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Pt/Ni$ એ સામાન્ય ઉદ્દીપકીય રિડકશન માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.