Alkene Questions in Gujarati

(A) જ્યારે ઇથિલિન ડાયબ્રોમાઇડ $(Br-CH_2-CH_2-Br)$ ને આલ્કોહોલની હાજરીમાં દાણાદાર ઝિંક સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિ-હેલોજનેશન પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Br-CH_2-CH_2-Br + Zn \xrightarrow{\Delta, \text{alcohol}} CH_2=CH_2 + ZnBr_2$

(C) જ્યારે ઇથાઇલ આયોડાઇડ $(CH_3-CH_2-I)$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથિન $(C_2H_4)$ બનાવે છે.
ઇથિન એક અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે જે આલ્કલાઇન $KMnO_4$ ના દ્રાવણ (બેયર પ્રક્રિયક) ને રંગવિહીન કરે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3-CH_2-I + KOH (\text{alc.}) \rightarrow CH_2=CH_2 + KI + H_2O$.

(D) માર્કોવનીકોફનો નિયમ અસમપ્રમાણ આલ્કીન પર અસમપ્રમાણ પ્રક્રિયકોના ઉમેરણ માટે લાગુ પડે છે.
$CH_2 = CHBr$ (વિનાઇલ બ્રોમાઇડ) ના કિસ્સામાં,આલ્કીન અસમપ્રમાણ છે.
માર્કોવનીકોફના નિયમ મુજબ,પ્રક્રિયકનો ધન ભાગ $(H^+)$ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા વધુ હોય છે,જ્યારે ઋણ ભાગ $(Br^-)$ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
આમ,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે: $CH_2 = CHBr + HBr \rightarrow CH_3 - CH(Br)_2$.

(A) સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $443 \ K$ તાપમાને ઇથિલ આલ્કોહોલ $(CH_3-CH_2-OH)$ નું નિર્જલીકરણ કરવાથી ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ મળે છે.
$CH_3-CH_2-OH \xrightarrow[Conc. \ H_2SO_4, \ 443 \ K]{Dehydration} CH_2=CH_2 + H_2O$

(C) આલ્કીન્સમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ હોય છે.
દ્વિબંધના $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન છૂટક રીતે જોડાયેલા હોય છે અને ઇલેક્ટ્રોનના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આલ્કીન્સને ઇલેક્ટ્રોફાઇલ્સ દ્વારા હુમલો કરવા માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ આલ્કીન્સ માટે સૌથી સામાન્ય પ્રતિક્રિયાઓ છે.

(D) ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ ની ઠંડા,મંદ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથેની પ્રક્રિયા ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં દ્વિબંધનું હાઇડ્રોક્સિલેશન થઈને વિસિનલ ડાયોલ બને છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2=CH_2 + H_2O + [O] \xrightarrow{Cold, \ alk. \ KMnO_4} CH_2(OH)-CH_2(OH)$ (ઇથિલિન ગ્લાયકોલ).

(C) . ઈથેન $(C_2H_6)$ અને મિથેન $(CH_4)$ સંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન છે અને $KMnO_4$ ના દ્રાવણને રંગવિહીન કરતા નથી.
$B$. એસીટીલીન $(C_2H_2)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે; તે $KMnO_4$ ના દ્રાવણને રંગવિહીન કરે છે અને એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ $(Cu_2Cl_2)$ સાથે લાલ અવક્ષેપ આપે છે.
$C$. ઈથીન $(C_2H_4)$ એ આલ્કીન છે; તે દ્વિબંધની હાજરીને કારણે $KMnO_4$ ના દ્રાવણને (બેયર પ્રક્રિયક) રંગવિહીન કરે છે,પરંતુ તે એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી કારણ કે તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી.
$D$. તેથી,સાચો જવાબ ઈથીન છે.

(A) આલ્કીનની હાઇપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ સાથેની પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
$CH_2=CH_2 + HOCl \to CH_2(OH)-CH_2Cl$
આ નીપજ $1-$ક્લોરો$-2-$હાઇડ્રોક્સિઇથેન છે.
તેથી,હાઇડ્રોકાર્બન ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ છે.

(D) $meso-2,3-dibromobutane$ નું ડીબ્રોમિનેશન $E2$ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જે સ્ટીરિયોસ્પેસિફિક છે.
$meso$ સ્વરૂપમાં,બે બ્રોમિન પરમાણુઓ સ્ટેગર્ડ કન્ફોર્મેશનમાં એકબીજાની વિરુદ્ધ $(anti)$ હોય છે.
આ કન્ફોર્મેશનમાંથી $Br_2$ દૂર થવાથી $trans-2-butene$ બને છે.
મિથાઈલ જૂથો વચ્ચે ઓછી અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ને કારણે $trans-2-butene$ એ $cis-2-butene$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.

(D) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધના વિભાજન દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
આપેલ નીપજો $CH_3CH_2CHO$ (પ્રોપેનાલ) અને $CH_3CHO$ (ઈથેનાલ) છે.
આ બે ટુકડાઓને ઓક્સિજન દૂર કરીને અને કાર્બોનિલ કાર્બન વચ્ચે દ્વિબંધ બનાવીને જોડતા,આપણને બંધારણ મળે છે:
$CH_3CH_2CH=O + O=CHCH_3 \rightarrow CH_3CH_2CH=CHCH_3$.
પરિણામી આલ્કીન $pent-2-ene$ $(CH_3CH_2CH=CHCH_3)$ છે.

(B) ઇથિલીન $(C_2H_4)$ અણુમાં, કાર્બન પરમાણુઓ દ્વિબંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
કાર્બન-કાર્બન એકલ બંધની બંધ લંબાઈ $1.54 \ \mathring{A}$ છે.
કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધની બંધ લંબાઈ $1.34 \ \mathring{A}$ (અથવા $134 \ pm$) છે.
કાર્બન-કાર્બન ત્રિબંધની બંધ લંબાઈ $1.20 \ \mathring{A}$ (અથવા $120 \ pm$) છે.
તેથી, ઇથિલીન માટે સાચી બંધ લંબાઈ $1.34 \ \mathring{A}$ છે.

(B) ઇથિન $(CH_2=CH_2)$ ની બ્રોમિન $(Br_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
બ્રોમિન પાણી તેનો લાક્ષણિક લાલ-ભૂરો રંગ ગુમાવીને રંગહીન પ્રવાહી બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_2=CH_2 + Br_2 \rightarrow CH_2Br-CH_2Br$.
બનતી નીપજ $1,2$-ડાયબ્રોમોઇથેન છે,જેને સામાન્ય રીતે ઇથિલિન ડાયબ્રોમાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધની હાજરી ચકાસવા માટે કરવામાં આવે છે.

(B) પરોક્સાઇડ અસર (એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ) ફક્ત $HBr$ ને જ લાગુ પડે છે.
$HCl$ અને $HI$ પરોક્સાઇડ અસર દર્શાવતા નથી કારણ કે રેડિકલ ચેઇન સ્ટેપ્સ બંને ઉષ્માક્ષેપક હોતા નથી.
તેથી,$HCl$ માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ માં ઉમેરાઈને $2-$ક્લોરોપ્રોપેન $(CH_3-CHCl-CH_3)$ આપે છે.

(B) પરોક્સાઇડની હાજરીમાં આલ્કીનમાં $HI$ નું ઉમેરણ એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમને અનુસરતું નથી,કારણ કે આયોડિન રેડિકલ બનવાની પ્રક્રિયા ઉષ્માશોષક હોવાથી મુક્ત રેડિકલ મિકેનિઝમ શક્ય નથી.
તેથી,આ પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જેમાં ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $H^+$ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે.
$CH_3-CH=CH_2 + HI \rightarrow CH_3-CH(I)-CH_3$
બનતી નીપજ $2-$આયોડોપ્રોપેન (જેને આઇસોપ્રોપાઇલ આયોડાઇડ પણ કહેવાય છે) છે.

(C) $1-$બ્યુટીન $(C_2H_5CH = CH_2)$ ની હાઈડ્રોજન હેલાઈડ $(HX)$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ઉમેરાતા અણુનો ઋણ ભાગ $(X^-)$ દ્વિબંધ ધરાવતા તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા ઓછી હોય.
$C_2H_5 - CH = CH_2$ માં,$CH$ સમૂહ પાસે એક હાઈડ્રોજન અને $CH_2$ સમૂહ પાસે બે હાઈડ્રોજન છે.
તેથી,$X$ પરમાણુ $CH$ સમૂહ સાથે જોડાય છે,જેનાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે $C_2H_5 - CHX - CH_3$ મળે છે.
આ વધુ સ્થાયી નીપજ છે કારણ કે તેમાં વધુ સ્થાયી દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.

(A) જ્યારે આલ્કાઈલ હેલાઈડને આલ્કોહોલિક દ્રાવકમાં પ્રબળ બેઝ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ આલ્કીન બનાવવા માટે $1,2$-વિલોપન પ્રક્રિયા (ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન) અનુભવે છે.
આલ્કોહોલિક $KOH$ આ હેતુ માટે વપરાતો પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયક છે કારણ કે તે $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરીને $HX$ નું વિલોપન કરે છે.

(C) $2-$ક્લોરોબ્યુટેનની આલ્કોહોલિક $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીહાઇડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા છે,જે $Saytzeff$ ના નિયમને અનુસરે છે.
$Saytzeff$ ના નિયમ મુજબ,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ હોય છે.
$CH_3-CH_2-CH(Cl)-CH_3 \xrightarrow{alc. NaOH} CH_3-CH=CH-CH_3$ ($2-$બ્યુટીન,મુખ્ય નીપજ) + $CH_3-CH_2-CH=CH_2$ ($1-$બ્યુટીન,ગૌણ નીપજ).
આમ,$2-$બ્યુટીન વધુ પ્રમાણમાં બને છે.

(C) $1, 3-$બ્યુટાડાઈન $(CH_2=CH-CH=CH_2)$ માં બ્રોમીન $(Br_2)$ નું ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા એ સંયુગ્મિત ડાઈન (conjugated diene) ની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ પ્રક્રિયા સામાન્ય એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે.
પ્રક્રિયાની પરિસ્થિતિઓ (તાપમાન) ના આધારે,બે ઉત્પાદનો બને છે:
$1$. $1, 2-$એડિશન પ્રોડક્ટ: $3, 4-$ડાયબ્રોમોબ્યુટ-$1-$ઈન.
$2$. $1, 4-$એડિશન પ્રોડક્ટ: $1, 4-$ડાયબ્રોમોબ્યુટ-$2-$ઈન.
નીચા તાપમાને,$1, 2-$એડિશન પ્રોડક્ટ એ કાઈનેટિક પ્રોડક્ટ છે (ઝડપથી બને છે),જ્યારે ઊંચા તાપમાને,$1, 4-$એડિશન પ્રોડક્ટ એ થર્મોડાયનેમિક પ્રોડક્ટ છે (વધુ વિસ્થાપિત દ્વિબંધને કારણે વધુ સ્થિર છે).

(C) આલ્કીન્સમાં $HX$ નું એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ મુક્ત મુલક (free radical) મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે.
$HCl$ માટે,બંધ વિયોજન ઉર્જા ખૂબ વધારે હોય છે,જે $H-Cl$ બંધનું હોમોલિટીક વિભાજન ઉષ્માશોષક બનાવે છે.
$HI$ માટે,આલ્કીનમાં આયોડિન મુલકનું ઉમેરણ એક ઉષ્માશોષક તબક્કો છે.
જેથી,$HCl$ અને $HI$ બંને માટે પ્રસરણના તબક્કાઓમાંથી એક ઉષ્માશોષક હોવાથી,પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ માર્ગે આગળ વધતી નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3$ એ આલ્કીન (પેન્ટ$-2-$ઈન) છે.
આલ્કીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જે ઠંડા મંદ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિસીનલ ડાયોલ બનાવે છે,જેના પરિણામે જાંબલી રંગનું $KMnO_4$ દ્રાવણ રંગવિહીન બને છે.
વિકલ્પ $A$ આલ્કેન છે,વિકલ્પ $B$ નેપ્થલીન (એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન) છે અને વિકલ્પ $D$ આલ્કેન છે,જેમાંથી કોઈ પણ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં ઠંડા મંદ $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.

(C) એન્ટિ-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો (પેરોક્સાઇડ અસર) માં મુક્ત મુલકો (free radicals) નું નિર્માણ થાય છે.
મુક્ત મુલક પ્રક્રિયા માટે,$H-Cl$ બંધનું હોમોલિટીક વિભાજન થવું જરૂરી છે.
જોકે,$H-Cl$ બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા ખૂબ જ વધારે હોય છે.
તેથી,$H^{\bullet}$ અને $Cl^{\bullet}$ મુક્ત મુલકો બનાવવા માટે જરૂરી ઉર્જા ઉપલબ્ધ હોતી નથી,જેના કારણે પ્રારંભિક તબક્કો ઉષ્માશોષક અને પ્રતિકૂળ બને છે.
પરિણામે,$HCl$ પેરોક્સાઇડ અસર દર્શાવતું નથી.

(D) $1, 3-$બ્યુટાડાઈન $(CH_2=CH-CH=CH_2)$ માં બે દ્વિબંધ એકલ બંધ દ્વારા અલગ પડેલા હોય છે,જેને સંયુગ્મિત દ્વિબંધ કહેવાય છે.
તે $HBr$ સાથે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને $3-$બ્રોમો-$1-$બ્યુટીન અને $1-$બ્રોમો-$2-$બ્યુટીન જેવા નીપજો બનાવે છે.
તે કૃત્રિમ રબર (પોલીબ્યુટાડાઈન) ના ઉત્પાદનમાં વપરાતો મુખ્ય મોનોમર છે,તેથી તે પોલિમર બનાવે છે.
આમ,ત્રણેય વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન (નિયોપેન્ટેન) નું આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{12}$ છે. $C_5H_{12}$ ના સમઘટકો $n$-પેન્ટેન,આઈસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઈલબ્યુટેન) અને નિયોપેન્ટેન ($2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન) છે.
$(1)$ $CH_3-CH=C(CH_3)_2$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈન) નું સૂત્ર $C_5H_{10}$ છે. ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનીકરણ પર,તે $2$-મિથાઈલબ્યુટેન $(C_5H_{12})$ આપે છે,જે $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેનનું સમઘટક છે.
$(2)$ $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન) નું સૂત્ર $C_4H_8$ છે. હાઇડ્રોજનીકરણ પર,તે બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ આપે છે,જે $C_5H_{12}$ નું સમઘટક નથી.
$(3)$ $CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3$ (પેન્ટ-$2$-ઈન) નું સૂત્ર $C_5H_{10}$ છે. ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનીકરણ પર,તે $n$-પેન્ટેન $(C_5H_{12})$ આપે છે,જે $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેનનું સમઘટક છે.
$(4)$ $CH_3-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_3$ ($2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈન) નું સૂત્ર $C_6H_{12}$ છે. હાઇડ્રોજનીકરણ પર,તે $2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન $(C_6H_{14})$ આપે છે,જે $C_5H_{12}$ નું સમઘટક નથી.
આમ,સંયોજનો $(1)$ અને $(3)$ $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેનના સમઘટકો આપે છે.

(B) આલ્કીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમ મુજબ થાય છે,જે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ આપે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$3R-CH=CH_2 + 1/2 B_2H_6 \rightarrow (R-CH_2-CH_2)_3B$
$(R-CH_2-CH_2)_3B + 3H_2O_2 \xrightarrow{OH^-} 3R-CH_2-CH_2-OH + H_3BO_3$
આમ,અંતિમ નીપજ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $R-CH_2-CH_2-OH$ છે.

(C) Baeyer's reagent એ ઠંડા $KMnO_4$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
તેનો ઉપયોગ અણુમાં અસંતૃપ્તતા (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) ની તપાસ માટે થાય છે,કારણ કે તે જાંબલી રંગમાંથી બદામી રંગના $MnO_2$ અવક્ષેપમાં ફેરવાય છે.

(A) ઊંચા તાપમાને $(500^\circ C)$,ક્લોરિન પ્રોપીન સાથે એલાઈલિક વિસ્થાપન દ્વારા પ્રક્રિયા કરીને એલાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_2Cl-CH=CH_2)$ બનાવે છે.
આવા ઊંચા તાપમાને,દ્વિ-બંધ પર થતી યોગશીલ પ્રક્રિયા દબાઈ જાય છે અને એલાઈલિક કાર્બન પર મુક્ત મુલક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા થાય છે.

(C) $NaCl$ ની હાજરીમાં ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ અને $Br_2$ વચ્ચેની પ્રક્રિયામાં ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી બને છે.
આ મધ્યવર્તી પર દ્રાવણમાં રહેલા બ્રોમાઇડ આયન $(Br^-)$ અથવા ક્લોરાઇડ આયન $(Cl^-)$ દ્વારા હુમલો થઈ શકે છે.
તેથી,મળતી નીપજો $1,2$-ડાયબ્રોમોઇથેન $(BrCH_2-CH_2Br)$ અને $1$-બ્રોમો-$2$-ક્લોરોઇથેન $(ClCH_2-CH_2Br)$ છે.

(B) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ ની હાઇડ્રોજન બ્રોમાઇડ $(HBr)$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ઉમેરાતા અણુનો ઋણ ભાગ $(Br^-)$ દ્વિબંધ ધરાવતા તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા ઓછી હોય છે.
તેથી,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-CH=CH_2 + HBr \rightarrow CH_3-CH(Br)-CH_3$.
મળતી નીપજ $2-$બ્રોમોપ્રોપેન છે.

(A) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રોપીન અને $HBr$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ (ખરાશ અસર) ને અનુસરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Br$ પરમાણુ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
$CH_3-CH=CH_2 + HBr \xrightarrow{\text{peroxide}} CH_3-CH_2-CH_2Br$ ($1$-બ્રોમોપ્રોપેન).

(C) $2$-methylbut-$2$-ene $(CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3)$ નું ઓઝોનોલિસિસ નીચે મુજબ થાય છે:
$(1) \ O_3$
$(2) \ Zn/H_2O$
આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધ તોડીને $CH_3COCH_3$ (એસીટોન,એક કીટોન) અને $CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ,એક આલ્ડિહાઈડ) બનાવે છે.
તેથી,નીપજો આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન બંને છે.

(C) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધના વિભાજન દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
$RCH=CR_2$ સંયોજન માટે,વિભાજનના પરિણામે $RCHO$ અને $R_2CO$ મળે છે.
$RCH=CR_2 \xrightarrow[2. Zn/H_2O]{1. O_3} RCHO + R_2CO$

(B) અસંતૃપ્ત સંયોજનમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ હોય છે.
$C_6H_{14}$ એ આલ્કેન $(C_nH_{2n+2})$ છે,જે સંતૃપ્ત છે.
$C_4H_8$ એ $C_nH_{2n}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુસરે છે,જે દર્શાવે છે કે તે આલ્કીન છે,જે એક અસંતૃપ્ત સંયોજન છે.
$C_3H_7OH$ અને $CH_3OH$ એ આલ્કોહોલ છે,જે સંતૃપ્ત સંયોજનો છે.

(B) ઓલેફિન,કારણ કે ઈથિલીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(CH_2=CH_2)$ હાજર હોય છે.

(B) પગલું $1$: $CH_3-CH_2-CH_2-OH$ એ $PCl_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન દ્વારા $1$-ક્લોરોપ્રોપેન $(A)$ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-OH + PCl_3 \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-Cl (A) + H_3PO_3$
પગલું $2$: $1$-ક્લોરોપ્રોપેન $(A)$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન (વિલોપન પ્રક્રિયા) દ્વારા પ્રોપીન $(B)$ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-Cl + Alco. KOH \rightarrow CH_3-CH=CH_2 (B) + KCl + H_2O$
તેથી,સંયોજન $B$ એ પ્રોપીન છે.

(C) આ વિધાન અસમપ્રમાણ આલ્કીન પર ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિનું વર્ણન કરે છે,જે માર્કોવનીકોવના નિયમ દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,જ્યારે પ્રોટિક એસિડ $HX$ અસમપ્રમાણ આલ્કીનમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે પહેલેથી જ વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,જ્યારે હેલાઇડ $(X)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે પ્રક્રિયા સૌથી વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીના નિર્માણ દ્વારા આગળ વધે છે.

(B) આ પ્રક્રિયા વિનાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_2=CHCl)$ માં $HCl$ નું ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,પ્રક્રિયકનો $H$ પરમાણુ તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જે વધુ હાઇડ્રોજનેટેડ હોય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$CH_2=CHCl + HCl \rightarrow CH_3-CHCl_2$ ($1$,$1$-ડાયક્લોરોઇથેન).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(B) અસમપ્રમાણ આલ્કીન્સમાં $HBr$ નો ઉમેરો પેરોક્સાઇડની ગેરહાજરીમાં માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
પેરોક્સાઇડ્સ $(R_2O_2)$ ની હાજરીમાં,પ્રક્રિયા મુક્ત મુલક (free radical) મિકેનિઝમ દ્વારા આગળ વધે છે,જેના પરિણામે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પ્રોપીનની $HBr$ સાથે પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરવાથી $2$-બ્રોમોપ્રોપેનને બદલે $1$-બ્રોમોપ્રોપેન મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(A) પેરોક્સાઈડ અસર,જેને $Kharasch$ અસર અથવા પ્રતિ-$Markownikoff$ ઉમેરણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કાર્બનિક પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં ફક્ત $HBr$ ને જ લાગુ પડે છે.
$HCl$ અને $HI$ માટે,પેરોક્સાઈડ અસર જોવા મળતી નથી કારણ કે $HCl$ ની બંધ વિયોજન ઉર્જા ખૂબ વધારે હોય છે અને $HI$ ના કિસ્સામાં બનતા આયોડિન મુક્તમૂલકો દ્વિબંધમાં ઉમેરાવાને બદલે $I_2$ બનાવવા માટે એકબીજા સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $3$-methyl-$2$-pentene $(CH_3-CH=C(CH_3)-CH_2-CH_3)$ ની $HOCl$ સાથેની પ્રક્રિયા ચક્રીય ક્લોરોનિયમ આયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
$HOCl$ એ $Cl^+$ (ઇલેક્ટ્રોફાઇલ) અને $OH^-$ (ન્યુક્લિયોફાઇલ) આપે છે.
$Cl^+$ આયન દ્વિબંધ પર હુમલો કરીને ચક્રીય ક્લોરોનિયમ આયન બનાવે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ન્યુક્લિયોફાઇલ $(OH^-)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન $(C3)$ પર હુમલો કરે છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ $3$-chloro-$3$-methylpentan-$2$-ol છે,જેનું બંધારણ $CH_3-CH(Cl)-C(OH)(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે.

(A) . ઇથિલીન $(CH_2=CH_2)$ માં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જેમાં એક મજબૂત $\sigma$-બંધ અને એક નિર્બળ $\pi$-બંધ હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ $\pi$-બંધની હાજરીને કારણે,ઇથિલીન ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી હુમલા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે,જે યોગશીલ પ્રક્રિયાઓને આલ્કીન માટે લાક્ષણિક અને સૌથી સરળતાથી થતી પ્રક્રિયા બનાવે છે.

(B) બ્યુટાડાઈન $CH_2=CH-CH=CH_2$
જ્યારે બે દ્વિબંધ એકલ બંધ દ્વારા અલગ પડેલા હોય,ત્યારે તેને સંયુગ્મિત દ્વિબંધ કહેવામાં આવે છે.

(A) આલ્કીન એ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે.
અચક્રીય આલ્કીન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ છે,જ્યાં $n$ એ કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા છે $(n \geq 2)$.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા ઓક્સિમર્ક્યુરેશન-ડીમર્ક્યુરેશન $(OMDM)$ છે.
$1$. આ પ્રક્રિયામાં દ્વિબંધ પર પાણી ($H$ અને $OH$) નો માર્કોવનીકોવ ઉમેરો થાય છે.
$2$. મહત્વની વાત એ છે કે,આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોકેટાયનનું પુનઃગોઠવણ થતું નથી કારણ કે તેમાં બ્રિજ્ડ મર્ક્યુરેનિયમ આયન મધ્યવર્તી બને છે.
$3$. $-OH$ સમૂહ દ્વિબંધના વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર જોડાય છે અને $-H$ પરમાણુ ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પર જોડાય છે.
$4$. તેથી,$3,3$-ડાયમિથાઈલ-$1$-બ્યુટીન $(CH_3-C(CH_3)_2-CH=CH_2)$ પ્રક્રિયા કરીને $3,3$-ડાયમિથાઈલ-$2$-બ્યુટેનોલ $(CH_3-C(CH_3)_2-CH(OH)-CH_3)$ બનાવે છે.

(B) આલ્કલાઇન $KMnO_4$ ના દ્રાવણને $Baeyer's$ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંયોજનોમાં અસંતૃપ્તતા (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) ની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.
$C_3H_6$ (પ્રોપીન) એ આલ્કીન છે,જેમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે.
તેથી,તે આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સિડેશન પામે છે,જેના પરિણામે જાંબલી રંગનું $KMnO_4$ દ્રાવણ રંગવિહીન બને છે.

(B) આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) ના ગુલાબી રંગનું રંગવિહીન થવું એ કાર્બનિક સંયોજનોમાં અસંતૃપ્તતા (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) ની હાજરી શોધવા માટે વપરાય છે.
આલ્કીન (ઓલિફિનિક) અને આલ્કાઇન (એસીટાયલેનિક) બંને આ પ્રક્રિયા આપે છે,પરંતુ સામાન્ય સંદર્ભમાં આ કસોટી મુખ્યત્વે આલ્કીન માટે વપરાય છે.

(C) $2,3$-ડાયમિથાઈલ-$2$-બ્યુટીન $(CH_3-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_3)$ ના ઓઝોનોલિસિસમાં $C=C$ દ્વિબંધ તૂટે છે અને દરેક કાર્બન પર ઓક્સિજન પરમાણુ ઉમેરાય છે,જેના પરિણામે એસિટોનના બે અણુઓ $(CH_3-CO-CH_3)$ બને છે.
$CH_3-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_3 + O_3 \xrightarrow{Zn/H_2O} 2 CH_3-CO-CH_3$.

(A) $HCl$ ના ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રતિક્રિયા માટે આલ્કીનની પ્રતિક્રિયાત્મકતા મધ્યવર્તી કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$(1)$ $CH_2 = CH_2$ પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન $(CH_3-CH_2^+)$ બનાવે છે,જે સૌથી ઓછું સ્થિર છે.
$(3)$ $CH_3CH = CHCH_3$ દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન $(CH_3-CH_2-CH^+-CH_3)$ બનાવે છે,જે પ્રાથમિક કરતા વધુ સ્થિર છે.
$(2)$ $(CH_3)_2C = CH_2$ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન $((CH_3)_2C^+-CH_3)$ બનાવે છે,જે સૌથી વધુ સ્થિર છે.
કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતાનો ક્રમ: $1^\circ < 2^\circ < 3^\circ$ હોવાથી,$HCl$ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ પણ $(1) < (3) < (2)$ રહેશે.

(C) આપેલ પદાર્થ $2-$મિથાઈલપ્રોપીન છે,જેનું બંધારણ $CH_2=C(CH_3)_2$ છે.
જ્યારે $2-$મિથાઈલપ્રોપીનમાં $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $(H^+)$ વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે અને ન્યુક્લિયોફાઇલ $(Cl^-)$ ઓછા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
$CH_2=C(CH_3)_2 + HCl \rightarrow CH_3-C(Cl)(CH_3)_2$.
બનતી નીપજ $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલપ્રોપેન છે.

(A) . ઓઝોનોલિસિસ એ આલ્કીનમાં દ્વિબંધનું સ્થાન નક્કી કરવા માટે ઉપયોગી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કીન ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે અને ત્યારબાદ રિડક્ટિવ ક્લીવેજ ($Zn/H_2O$ નો ઉપયોગ કરીને) દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
મૂળ દ્વિબંધનું સ્થાન પરિણામી નીપજોના કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુઓને જોડીને નક્કી કરી શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,જો ઓઝોનોલિસિસની નીપજ ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ ના બે અણુઓ હોય,તો મૂળ આલ્કીન $CH_3-CH=CH-CH_3$ ($2$-બ્યુટીન) હતું.

(A) બેયરનો પ્રક્રિયક $(1\% \text{ આલ્કલાઇન } KMnO_4 \text{ દ્રાવણ})$ કાર્બનિક સંયોજનોમાં અસંતૃપ્તતા (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) ની હાજરી ચકાસવા માટે વપરાય છે. આલ્કીન અને આલ્કાઈન બંને તેને રંગવિહીન કરે છે.
ટોલેન્સનો પ્રક્રિયક (એમોનિયકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ) ફક્ત ટર્મિનલ આલ્કાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
$1.$ ઈથીન $(CH_2=CH_2)$ એક આલ્કીન છે. તે દ્વિબંધને કારણે બેયરના પ્રક્રિયકને રંગવિહીન કરે છે,પરંતુ ટોલેન્સના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$2.$ ઈથાઈન $(CH \equiv CH)$ એક ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે. તે બેયરના પ્રક્રિયક અને ટોલેન્સના પ્રક્રિયક બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$3.$ ઈથેન અને મિથેન સંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન છે અને કોઈ પણ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,જે વાયુ બેયરના પ્રક્રિયકને રંગવિહીન કરે છે પણ ટોલેન્સના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતો નથી તે ઈથીન છે.