Alkene Questions in Gujarati

(C) $C_5H_9Cl$ આણ્વિય સૂત્ર ક્લોરો-પેન્ટિન સમઘટક માટે છે.
$A$ ($4$-ક્લોરો-$1$-પેન્ટિન) નું હાઇડ્રોજનેશન $2$-ક્લોરોપેન્ટેન આપે છે,જે બિનપ્રકાશકિયાશીલ છે.
$B$ ($2$-ક્લોરો-$2$-પેન્ટિન) નું હાઇડ્રોજનેશન કીરાલ સંયોજન આપે છે.

(A) શરૂઆતનું સંયોજન $\text{બ્યુટેન}-2-\text{ઓન}$ $(CH_3CH_2COCH_3)$ છે.
$LiAlH_4$ સાથે રિડક્શન કરવાથી $X$ તરીકે $\text{બ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ $(CH_3CH_2CH(OH)CH_3)$ મળે છે.
$\text{સાંદ્ર }H_2SO_4$ સાથે $\text{બ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ નું નિર્જલીકરણ $\text{ઝેટસેફ}$ ના નિયમ મુજબ થાય છે,જે મુખ્ય નીપજ $Y$ તરીકે $\text{બ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ $(CH_3CH=CHCH_3)$ આપે છે.
$\text{બ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ માં દ્વિબંધ સાથે જોડાયેલા બે $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓ છે,જે દરેક $3$ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા છે.
કુલ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા = $3 + 3 = 6$.

(B) પેરોક્સાઇડ અસર (ખરાશ અસર) મુક્ત મુલક ક્રિયાવિધિ દ્વારા થાય છે.
$HCl$ માટે,આલ્કાઇલ મુલક દ્વારા $HCl$ માંથી $H$ નું નિષ્કર્ષણ $(CH_3-\dot{C}H-CH_2Cl + HCl \to CH_3-CH_2-CH_2Cl + \dot{Cl})$ ઉષ્માશોષક છે કારણ કે $H-Cl$ બંધ ખૂબ જ મજબૂત $(431 \ kJ/mol)$ છે.
આથી,$HCl$ માટે સોપાન $I$ ઉષ્માક્ષેપક છે અને સોપાન $II$ ઉષ્માશોષક છે.

(C) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ નું પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2-OH)$ માં રૂપાંતર એ એન્ટી-માર્કોવનીકોવ જલીયકરણ પ્રક્રિયા છે.
આ રૂપાંતર હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ દ્વિબંધ પર ઉમેરાઈને આલ્કાઈલ બોરેન બનાવે છે.
બીજા તબક્કામાં,જલીય બેઝ $(OH^-)$ ની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ સાથે ઓક્સિડેશન કરવાથી પ્રાથમિક આલ્કોહોલ,પ્રોપેન-$1$-ઓલ મળે છે.
વિકલ્પ $A$ અને $B$ માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે,જેના પરિણામે પ્રોપેન-$2$-ઓલ મળે છે.

(D) આલ્કીનની $B_2H_6$ સાથેની પ્રક્રિયા (હાઇડ્રોબોરેશન) અને ત્યારબાદ $OH^-$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ વડે ઓક્સિડેશનને હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધ પર પાણી $(H_2O)$ ના એન્ટિ-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
ટર્મિનલ આલ્કીન $R-CH=CH_2$ માટે,$OH$ સમૂહ ટર્મિનલ કાર્બન પર જોડાય છે,જેના પરિણામે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ બને છે.
પ્રક્રિયાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $R-CH=CH_2$ $\xrightarrow{B_2H_6/THF} (R-CH_2-CH_2)_3B$ $\xrightarrow{H_2O_2/OH^-} R-CH_2-CH_2OH$.

(C) જ્યારે ગ્લીસરોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$ ને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થાય છે.
ગ્લીસરોલના અણુમાંથી પાણીના બે અણુઓ દૂર થઈને એક્રોલિન (પ્રોપ-$2$-ઇનાલ) બને છે,જે તીવ્ર વાસ ધરાવે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2OH-CHOH-CH_2OH \xrightarrow{conc. H_2SO_4, \Delta} CH_2=CH-CHO + 2H_2O$.

(C) સિલ્વર $(Ag)$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $473 \ K$ તાપમાને ઇથીન અને ઓક્સિજન વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ ઇથીલીન ઓક્સાઇડ (ઇપોક્સી ઇથેન) બનાવવા માટેની પ્રમાણભૂત ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા છે.
$CH_2=CH_2 + \frac{1}{2} O_2 \xrightarrow{Ag, 473 \ K} CH_2-CH_2$ (ઇપોક્સી રીંગ).
અહીં,$X$ એ ઇપોક્સી ઇથેન છે. પ્રશ્નમાં બીજા તબક્કા માટે આપેલી પ્રક્રિયાની શરતો પ્રથમ તબક્કા જેવી જ હોવાથી,અંતિમ નીપજ $Y$ પણ ઇપોક્સી ઇથેન જ છે.

(A) પ્રોપીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન દ્વિબંધ પર પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
$3CH_3-CH=CH_2 + BH_3 \rightarrow (CH_3CH_2CH_2)_3B$
$(CH_3CH_2CH_2)_3B + 3H_2O_2 + 3OH^- \rightarrow 3CH_3CH_2CH_2OH + BO_3^{3-}$

(A) ઓક્સિમર્ક્યુરેશન-ડીમર્ક્યુરેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જે માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ દ્વિબંધ પર $H$ અને $OH$ ઉમેરે છે,જેમાં કોઈ પુનઃગોઠવણી થતી નથી.
એલાઈલબેન્ઝીન $(C_6H_5CH_2CH=CH_2)$ માટે,દ્વિબંધ સાઇડ ચેઇનના $C_2$ અને $C_3$ કાર્બન વચ્ચે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,$OH$ સમૂહ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન $(C_2)$ સાથે જોડાય છે અને $H$ પરમાણુ ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન $(C_3)$ સાથે જોડાય છે.
અંતિમ નીપજ $1$-ફિનાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ છે,જે $C_6H_5CH_2CH(OH)CH_3$ છે.

(B) આલ્કીનની ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ આલ્કલાઇન હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2/OH^-)$ સાથેના ઓક્સિડેશનને હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધ પર પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ દ્વારા પ્રાથમિક આલ્કોહોલ આપે છે.
$6R-CH=CH_2 + B_2H_6$ $\rightarrow 2(R-CH_2-CH_2)_3B$ $\xrightarrow{H_2O_2/OH^-} 6R-CH_2-CH_2-OH + 2H_3BO_3$.

(A) $C_5H_{10}$ આણ્વિય સૂત્ર આલ્કીન (સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$) દર્શાવે છે.
$I.$ $CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2$ એ મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ આલ્કીન છે.
$II.$ $CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3$ એ ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ આલ્કીન છે.
$III.$ $(CH_3)_2C=CH-CH_3$ એ ટ્રાયસબસ્ટીટ્યુટેડ આલ્કીન છે.
આમ,ત્રણેય પ્રકારના વિસ્થાપન $C_5H_{10}$ ના સમઘટકો માટે શક્ય હોવાથી,તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) અસમપ્રમાણ આલ્કીન માટે પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $HBr$ નો ઉમેરો એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે.
જોકે,સમપ્રમાણ આલ્કીન માટે પેરોક્સાઈડની હાજરી કે ગેરહાજરીથી નીપજ પર કોઈ અસર થતી નથી કારણ કે અણુ સમપ્રમાણ હોય છે.
$2-$બ્યુટીન $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ એ સમપ્રમાણ આલ્કીન છે.
તેથી,$2-$બ્યુટીનમાં $HBr$ ઉમેરવાથી બંને કિસ્સામાં $2-$બ્રોમોબ્યુટેન મળે છે.

(D) આ પ્રક્રિયા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાનો ઉપયોગ કરીને આલ્કીનનું ઓક્સિડેટિવ વિભાજન દર્શાવે છે.
$CH_3CH_2CH=CHCH_3$ એ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે ઓક્સિડેટિવ વિભાજન પામે છે.
દ્વિબંધ તૂટીને અનુરૂપ ટુકડાઓમાંથી કાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
$CH_3CH_2CH=CHCH_3 \xrightarrow[(i) \ KMnO_4, OH^{-} \text{ (ગરમી)}]{(ii) \ H^{+}} CH_3CH_2COOH + CH_3COOH$.
તેથી,$X$ એ $KMnO_4/OH^{-}$ છે.

(C) $trans-2-Butene$ ની $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
ત્યારબાદ બ્રોમાઈડ આયન બ્રોમોનિયમ બ્રિજની વિરુદ્ધ બાજુએથી હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે $anti-addition$ થાય છે.
$trans-2-Butene$ માં $Br_2$ નું $anti-addition$ થવાથી $meso-2,3-dibromobutane$ મળે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં $anti-addition$ થાય છે,$syn-addition$ નહીં.

(C) $2-$બ્યુટીન $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ એ એક સંમિત આલ્કીન છે.
$HBr$ ના ઉમેરા પર,તે $2-$બ્રોમોબ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3)$ બનાવે છે.
બ્રોમીન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ એ કાયરલ કેન્દ્ર છે,જેનો અર્થ છે કે નીપજ એનાન્ટીઓમર્સ (પ્રકાશીય સમઘટકો) ની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
$2-$બ્યુટીન એ સંમિત આલ્કીન હોવાથી,$HBr$ ના ઉમેરા માટે માર્કોવનીકોવના નિયમની જરૂર પડતી નથી,કારણ કે દ્વિબંધના બંને કાર્બન સમાન છે.
તેથી,કારણ ખોટું છે.

(D) $trans-but-2-ene$ ની $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $anti$ ઉમેરણ થાય છે.
$trans-but-2-ene$ માં $Br_2$ નું $anti$ ઉમેરણ થવાથી $meso$ સંયોજન (ખાસ કરીને $2,3-dibromobutane$) બને છે.
આથી,નીપજ $meso$ સંયોજન હોવાથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે અને રેસેમિક મિશ્રણ નથી.
તેથી,વિધાન ખોટું છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે $trans$ આલ્કીનમાં $trans$ ઉમેરણ હંમેશા બે પ્રકારના સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ બનાવતું નથી.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(A) $1$-બ્યુટીનની પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે.
$CH_3-CH_2-CH=CH_2 + HBr \xrightarrow{\text{Peroxide}} CH_3-CH_2-CH_2-CH_2Br$ ($1$-બ્રોમોબ્યુટેન).
આ પ્રક્રિયા મુક્ત મુલક ક્રિયાવિધિ દ્વારા થાય છે,જે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા સમજાવે છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા એન્ટિ-માર્કોનિકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે,જે $1$-બ્રોમોબ્યુટેન આપે છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં વધુ સ્થાયી $2^o$ મુક્તમૂલક મધ્યવર્તી બને છે,પ્રાથમિક મુક્તમૂલક નહીં,જે નીપજની પસંદગી નક્કી કરે છે.
$CH_3CH_2CH=CH_2 + Br^{\centerdot} \rightarrow CH_3CH_2\overset{\centerdot}{C}HCH_2Br$ ($2^o$ મુક્તમૂલક,વધુ સ્થાયી) અને $CH_3CH_2CHBr\overset{\centerdot}{C}H_2$ ($1^o$ મુક્તમૂલક,ઓછું સ્થાયી).

(A) $5$-મિથાઈલહેપ્ટ-$3$-ઈન $(CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH=CH-CH_2-CH_3)$ બંને શરતો સંતોષે છે:
$1.$ **ભૌમિતિક સમઘટકતા**: $C_3$ પરના દ્વિબંધમાં બંને કાર્બન પર અલગ-અલગ સમૂહો છે ($C_3$ પર $H$ અને $-CH_2CH_3$; $C_4$ પર $H$ અને $-CH(CH_3)CH_2CH_3$),જે cis અને trans સ્વરૂપોની મંજૂરી આપે છે.
$2.$ **કિરાલ કેન્દ્ર**: $C_5$ પરનો કાર્બન એક કિરાલ કેન્દ્ર છે કારણ કે તે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H$,$-CH_3$,$-CH_2CH_3$,અને $-CH=CHCH_2CH_3$.

(B) આ પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જેમાં ઇલેક્ટ્રોફિલિક ભાગ $(NO^+)$ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર અને ન્યુક્લિયોફિલિક ભાગ $(Br^-)$ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે.
પ્રક્રિયક $(CH_3)_2C = CHCH_3$ માં,બીજા સ્થાનના કાર્બન પર એક પણ હાઇડ્રોજન નથી,જ્યારે ત્રીજા સ્થાનના કાર્બન પર એક હાઇડ્રોજન છે.
તેથી,$Br$ પરમાણુ બીજા સ્થાનના કાર્બન સાથે અને $NO$ સમૂહ ત્રીજા સ્થાનના કાર્બન સાથે જોડાય છે.
બનતી નીપજ $(CH_3)_2C(Br) - CH(NO)CH_3$ છે.

(A) આ પ્રક્રિયા $1-$પેન્ટેનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન છે.
$(i)$ પ્રથમ તબક્કામાં દ્વિબંધ પર $BH_3$ નો ઉમેરો થાય છે,જે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમ મુજબ થાય છે.
(ii) બીજા તબક્કામાં $OH^-$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ સાથે ઓક્સિડેશન થાય છે,જે બોરોન પરમાણુને હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ દ્વારા બદલે છે.
તેથી,$CH_3CH_2CH_2CH=CH_2$ પ્રક્રિયા કરીને $CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2OH$ બનાવે છે,જે $1-$પેન્ટેનોલ છે.

(A) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ નું $1-$પ્રોપેનોલ $(CH_3-CH_2-CH_2-OH)$ માં રૂપાંતર હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ અને ત્યારબાદ આલ્કલાઇન હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2/OH^{-})$ નો ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો થાય છે.

(C) $1$. આલ્કીન $A$ ના ઓઝોનોલિસિસથી પ્રોપેનોન $(CH_{3}COCH_{3})$ અને ઇથેનાલ $(CH_{3}CHO)$ મળે છે.
$2$. ઓઝોનોલિસિસ પ્રક્રિયાને ઉલટાવતા,આપણે કાર્બોનિલ કાર્બનને દ્વિબંધ દ્વારા જોડીએ છીએ: $(CH_{3})_{2}C=CH-CH_{3}$. આ $2-\text{મિથાઇલબ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ છે.
$3$. $2-\text{મિથાઇલબ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ માં $HCl$ નું ઉમેરણ માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે સૌથી વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયનના નિર્માણ દ્વારા આગળ વધે છે.
$4$. દ્વિબંધનું $C-3$ સ્થાન પર પ્રોટોનેશન થવાથી તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે: $(CH_{3})_{2}C^{+}-CH_{2}-CH_{3}$.
$5$. ત્યારબાદ ક્લોરાઇડ આયન $(Cl^{-})$ નો તૃતીયક કાર્બોકેટાયન પર હુમલો થવાથી $2-\text{ક્લોરો}-2-\text{મિથાઇલબ્યુટેન}$ મળે છે,જે $CH_{3}-CH_{2}-C(Cl)(CH_{3})_{2}$ છે.

(D) પગલું $1$: $CH_3-C(CH(CH_3)_2)=CH-CH_2CH_3$ નું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમ મુજબ પાણીના ઉમેરા દ્વારા આલ્કોહોલ $[A]$,$CH_3-CH(CH(CH_3)_2)-CH(OH)-CH_2CH_3$ બનાવે છે.
પગલું $2$: $dil. H_2SO_4/\Delta$ નો ઉપયોગ કરીને $[A]$ નું એસિડ-કેટેલાઈઝ્ડ નિર્જલીકરણ કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
પગલું $3$: દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થિર તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે $1,2-H^-$ શિફ્ટમાંથી પસાર થાય છે.
પગલું $4$: સૌથી સ્થિર કાર્બોકેટાયનમાંથી પ્રોટોન $(H^+)$ નું દૂર થવું એ સૌથી વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન (સેટઝેફ નીપજ) તરફ દોરી જાય છે.
અંતિમ મુખ્ય નીપજ $[B]$ એ $CH_3-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_2CH_3$ છે.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{10}$ એ સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ ને અનુરૂપ છે,જે આલ્કીન દર્શાવે છે. તેના બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1.$ $CH_2=CH-CH_2-CH_2-CH_3$ (પેન્ટ-$1$-ઈન)
$2.$ $CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3$ (પેન્ટ-$2$-ઈન)
$3.$ $CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટ-$1$-ઈન)
$4.$ $CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈન)
$5.$ $CH_2=CH-CH(CH_3)-CH_3$ ($3$-મિથાઈલબ્યુટ-$1$-ઈન)
આમ,કુલ $5$ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે.

(A) $(i)$ પેરોક્સાઇડની ગેરહાજરીમાં,પ્રક્રિયા $Markownikoff$ ના નિયમનું પાલન કરે છે. $hex-1-ene$ $(CH_2=CH-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3)$ માં $HBr$ ઉમેરવાથી $2-bromohexane$ $(CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3)$ મળે છે.
$(ii)$ પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં,પ્રક્રિયા $Anti-Markownikoff$ ના નિયમ (પેરોક્સાઇડ અસર અથવા $Kharasch$ અસર) નું પાલન કરે છે. $hex-1-ene$ માં $HBr$ ઉમેરવાથી $1-bromohexane$ $(CH_2(Br)-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3)$ મળે છે.

(N/A) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધના વિભાજન દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો (આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન) આપે છે.
$(i)$ $Pent-2-ene$ $(CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3)$: વિભાજનથી $Ethanal$ $(CH_3CHO)$ અને $Propanal$ $(CH_3CH_2CHO)$ મળે છે.
$(ii)$ $3,4-Dimethylhept-3-ene$ $(CH_3-CH_2-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3)$: વિભાજનથી $Butan-2-one$ $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ અને $Pentan-2-one$ $(CH_3-CO-CH_2-CH_2-CH_3)$ મળે છે.
$(iii)$ $2-Ethylbut-1-ene$ $(CH_3-CH_2-C(=CH_2)-CH_2-CH_3)$: વિભાજનથી $Methanal$ $(HCHO)$ અને $Pentan-3-one$ $(CH_3-CH_2-CO-CH_2-CH_3)$ મળે છે.
$(iv)$ $1-Phenylbut-1-ene$ $(C_6H_5-CH=CH-CH_2-CH_3)$: વિભાજનથી $Benzaldehyde$ $(C_6H_5CHO)$ અને $Propanal$ $(CH_3CH_2CHO)$ મળે છે.

(N/A) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ ઓઝોનાઇડ બનાવવા માટે દ્વિબંધમાં ઓઝોનનો ઉમેરો કરે છે,ત્યારબાદ $Zn/H_2O$ નો ઉપયોગ કરીને રિડક્ટિવ ક્લીવેજ દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો મળે છે.
આપેલ નીપજો છે:
$1$. ઇથેનાલ: $CH_3-CHO$
$2$. પેન્ટેન$-3-$ઓન: $CH_3-CH_2-C(=O)-CH_2-CH_3$
આલ્કીન $'A'$ નું બંધારણ શોધવા માટે,આપણે કાર્બોનિલ જૂથોમાંથી ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીએ છીએ અને કાર્બન પરમાણુઓને દ્વિબંધ સાથે જોડીએ છીએ:
$CH_3-CH=O + O=C(CH_2-CH_3)_2 \rightarrow CH_3-CH=C(CH_2-CH_3)_2$
$'A'$ નું બંધારણ $CH_3-CH=C(CH_2-CH_3)_2$ છે.
દ્વિબંધ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલામાં $6$ કાર્બન છે. $IUPAC$ નામ $3-$ઇથાઇલહેક્સ$-2-$ઈન છે.

(A) આપેલ માહિતી મુજબ,$'A'$ નું ઓઝોનોલિસિસ કરવાથી $44 \ u$ મોલર દળ ધરાવતા આલ્ડિહાઈડના બે મોલ મળે છે. આલ્ડિહાઈડના બે મોલનું નિર્માણ સૂચવે છે કે દ્વિબંધની બંને બાજુએ સમાન બંધારણીય એકમો હાજર છે. આલ્ડિહાઈડનું મોલર દળ $44 \ u$ છે,જે ઈથેનાલ $(CH_3CHO)$ ને અનુરૂપ છે.
ઈથેનાલના બે મોલ ઉત્પન્ન થતા હોવાથી,આલ્કીન $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન) હોવું જોઈએ.
બ્યુટ-$2$-ઈન $(C_4H_8)$ માં બંધોની ચકાસણી:
- $C-C$ $\sigma$ બંધ: $3$ $(C_1-C_2, C_2-C_3, C_3-C_4)$
- $C-H$ $\sigma$ બંધ: $8$
- $C-C$ $\pi$ બંધ: $1$
ઓઝોનોલિસિસ પ્રક્રિયા:
$CH_3-CH=CH-CH_3 + O_3 \to \text{ઓઝોનાઈડ} \xrightarrow{Zn/H_2O} 2CH_3CHO$
$'A'$ નું $IUPAC$ નામ બ્યુટ-$2$-ઈન છે.

(N/A) ઓઝોનોલિસિસ નીપજો પરથી આલ્કીન શોધવા માટે,આપણે નીપજોના કાર્બોનિલ સમૂહોમાંથી ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીએ છીએ અને કાર્બન પરમાણુઓને દ્વિબંધ વડે જોડીએ છીએ.
નીપજ $1$: પ્રોપેનાલ $(CH_3-CH_2-CHO)$
નીપજ $2$: પેન્ટેન-$3$-ઓન $(CH_3-CH_2-C(=O)-CH_2-CH_3)$
કાર્બોનિલ સમૂહો $(C=O)$ માંથી ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીને અને કાર્બનને દ્વિબંધ $(C=C)$ વડે જોડતા:
$CH_3-CH_2-CH=C(CH_2-CH_3)_2$
આલ્કીનનું બંધારણીય સૂત્ર $3$-ઇથાઇલપેન્ટ-$2$-ઈન છે,જે $CH_3-CH_2-CH=C(CH_2-CH_3)_2$ છે.

(N/A) $hex-2-ene$ નું બંધારણ $CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3$ છે.
ભૌમિતિક આઈસોમર્સ નીચે મુજબ છે:
$Cis-hex-2-ene$: બંને આલ્કાઈલ સમૂહો ($CH_3$ અને $CH_2CH_3$) દ્વિબંધની એક જ બાજુએ આવેલા હોય છે.
$Trans-hex-2-ene$: બંને આલ્કાઈલ સમૂહો ($CH_3$ અને $CH_2CH_3$) દ્વિબંધની વિરુદ્ધ બાજુએ આવેલા હોય છે.
$cis$-આઈસોમર ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (net dipole moment) ધરાવે છે કારણ કે આલ્કાઈલ સમૂહોના બંધ દ્વિધ્રુવો એકબીજાને મદદ કરે છે. $trans$-આઈસોમરમાં,બંધ દ્વિધ્રુવો આંશિક રીતે એકબીજાની અસર નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ઓછી ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા મળે છે.
$cis$-આઈસોમર વધુ ધ્રુવીય હોવાથી,તેમાં આંતરઆણ્વીય દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ બળો વધુ મજબૂત હોય છે. તેથી,$cis$-આઈસોમરનું ઉત્કલનબિંદુ $trans$-આઈસોમર કરતા વધારે હોય છે.

(A) પેરોક્સાઈડની ગેરહાજરીમાં પ્રોપીન સાથે $HBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
$HBr$ વિયોજન પામીને ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $H^+$ આપે છે. આ $H^+$ દ્વિબંધ પર હુમલો કરીને $1^{\circ}$ અને $2^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે:
$CH_3-CH=CH_2 + H^+ \to CH_3-CH_2-CH_2^+$ (પ્રાથમિક,ઓછો સ્થાયી)
$CH_3-CH=CH_2 + H^+ \to CH_3-CH^+-CH_3$ (દ્વિતીયક,વધુ સ્થાયી)
દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી હોવાથી,તે ઝડપથી બને છે અને $Br^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મુખ્ય નીપજ તરીકે $2$-બ્રોમોપ્રોપેન આપે છે.
બેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં,પ્રક્રિયા મુક્ત મૂલક ક્રિયાવિધિ (પેરોક્સાઈડ અસર અથવા ખરાશ અસર) ને અનુસરે છે,જે પ્રતિ-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા છે:
$1$. પ્રારંભ: બેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડનું હોમોલિસિસ થઈને ફિનાઈલ મુક્ત મૂલકો બને છે,જે $HBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Br^{\centerdot}$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. પ્રસરણ: $Br^{\centerdot}$ પ્રોપીન પર હુમલો કરીને દ્વિતીયક મુક્ત મૂલક $(CH_3-overset{\centerdot}{C}H-CH_2Br)$ બનાવે છે જે પ્રાથમિક મુલક $(CH_3-CH(Br)-overset{\centerdot}{C}H_2)$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$3$. દ્વિતીયક મુલક $HBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મુખ્ય નીપજ તરીકે $1$-બ્રોમોપ્રોપેન બનાવે છે અને $Br^{\centerdot}$ પુનઃ ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) $2-$methylbutane નું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે. આલ્કીનનું હાઇડ્રોજનેશન દ્વિબંધ પર $H_2$ ના ઉમેરા દ્વારા થાય છે. $2-$methylbutane મેળવવા માટે,દ્વિબંધને કાર્બન સાંકળના કોઈપણ બે નજીકના કાર્બન પરમણુઓ વચ્ચે મૂકી શકાય છે,જો કાર્બનની સંયોજકતા જળવાઈ રહે.
$(a)$ $CH_3-CH(CH_3)-CH=CH_2$ ($3-$methylbut$-1-$ene)
$(b)$ $CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3$ ($2-$methylbut$-2-$ene)
$(c)$ $CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2-$methylbut$-1-$ene)

(N/A) $(i)$ ઇથિનનું દહન આ મુજબ છે: $C_2H_4 + 3O_2 \rightarrow 2CO_2 + 2H_2O$
$(ii)$ એલ્યુમિનિયમનું ઓક્સિડેશન આ મુજબ છે: $4Al + 3O_2 \rightarrow 2Al_2O_3$

બોરેનનો ઉમેરો અને ત્યારબાદ ઓક્સિડેશનને હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કીન ડાયબોરેન $(BH_3)_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટ્રાયઆલ્કાઇલબોરેન મધ્યવર્તી બનાવે છે,જેનું ત્યારબાદ જલીય સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ દ્વારા આલ્કોહોલમાં ઓક્સિડેશન થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પ્રોપીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પ્રોપેન$-1-$ઓલ આપે છે:
$CH_3-CH=CH_2 + (BH_3)_2 \to (CH_3-CH_2-CH_2)_3B$
$(CH_3-CH_2-CH_2)_3B \xrightarrow{3H_2O_2, OH^-} 3CH_3-CH_2-CH_2-OH + B(OH)_3$
અંતિમ નીપજ પ્રોપેન$-1-$ઓલ છે.

(N/A) ઈથીનનું ઈથેનોલમાં એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ કરવાની ક્રિયાવિધિ ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
તબક્કો $1$: $H_{3}O^{+}$ ના ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી હુમલા દ્વારા કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે ઈથીનનું પ્રોટોનેશન:
$CH_{2}=CH_{2} + H_{3}O^{+} \rightleftharpoons CH_{3}-CH_{2}^{+} + H_{2}O$
તબક્કો $2$: કાર્બોકેટાયન પર પાણીનો ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો:
$CH_{3}-CH_{2}^{+} + H_{2}O \rightleftharpoons CH_{3}-CH_{2}-O^{+}H_{2}$
તબક્કો $3$: ઈથેનોલ બનાવવા માટે ડીપ્રોટોનેશન:
$CH_{3}-CH_{2}-O^{+}H_{2} + H_{2}O \rightleftharpoons CH_{3}-CH_{2}-OH + H_{3}O^{+}$

(N/A) હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન એ આલ્કીનનું આલ્કોહોલમાં રૂપાંતર કરવા માટેની બે તબક્કાની પ્રક્રિયા છે.
તબક્કો $1$ (હાઇડ્રોબોરેશન): આલ્કીન ડાયબોરેન $(BH_3)_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટ્રાયઆલ્કાઈલ બોરેન બનાવે છે.
તબક્કો $2$ (ઓક્સિડેશન): ટ્રાયઆલ્કાઈલ બોરેનનું જલીય સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ ની હાજરીમાં હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ $(H_2O_2)$ વડે ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે,જેથી આલ્કોહોલ મળે છે.
ઉદાહરણ: પ્રોપીનની ડાયબોરેન સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ ઓક્સિડેશન કરવાથી પ્રોપેન$-1-$ઓલ મળે છે.
$3CH_3-CH=CH_2 + \frac{1}{2}(BH_3)_2 \rightarrow (CH_3-CH_2-CH_2)_3B$
$(CH_3-CH_2-CH_2)_3B + 3H_2O_2/OH^- \rightarrow 3CH_3-CH_2-CH_2-OH + B(OH)_3$
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કીનમાં $H_2O$ નું ઉમેરણ એન્ટિ-માર્કોવનિકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.

(A) $(i)$ પ્રોપીનનું હાઈડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પ્રોપેન$-1-$ઓલ આપે છે.
$(ii)$ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડની હાજરીમાં પ્રોપીનનું જલીયકરણ પ્રોપેન$-2-$ઓલ આપે છે.
હાઈડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયામાં,ડાયબોરેન એન્ટિ-માર્કોવનિકોવના નિયમ મુજબ આલ્કીનમાં ઉમેરાય છે,જે $H_2O_2$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને પ્રોપેન$-1-$ઓલ આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રોપીનનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ માર્કોવનિકોવના નિયમને અનુસરે છે,જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન સાથે જોડાય છે,પરિણામે પ્રોપેન$-2-$ઓલ મળે છે.

(N/A) ભૂમિ અવસ્થામાં કાર્બન: $[He] \ 2s^{2} \ 2p^{2}$
ઉત્તેજિત અવસ્થામાં કાર્બન: $[He] \ 2s^{1} \ 2p_{x}^{1} \ 2p_{y}^{1} \ 2p_{z}^{1}$
$sp^{2}$ સંકરણમાં,ઉત્તેજિત કાર્બન પરમાણુની એક અર્ધ-ભરાયેલી $2s$ કક્ષક અને બે $2p$ કક્ષકો જોડાઈને ત્રણ $sp^{2}$ સંકર કક્ષકો બનાવે છે. આ ત્રણ $sp^{2}$ કક્ષકો સમતલીય હોય છે અને $120^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલી હોય છે. આ સમતલીય ગોઠવણીમાં,એક અસંકરિત $2p$ કક્ષક સમતલને લંબ રહે છે.
ત્રણ $sp^{2}$ કક્ષકો એક સમતલમાં ત્રિકોણના ખૂણાઓ પર $120^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાય છે.
દરેક કાર્બન પરમાણુની એક $sp^{2}$ કક્ષક એકબીજા સાથે જોડાઈને $C-C$ સિગ્મા બંધ બનાવે છે. બાકીની બે $sp^{2}$ કક્ષકો હાઈડ્રોજન પરમાણુની $1s$ કક્ષક સાથે જોડાઈને ચાર $C-H$ સિગ્મા બંધ બનાવે છે. પરિણામે,બે કાર્બન પરમાણુઓ અને ચાર હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ એક જ સમતલમાં હોય છે,જે ઈથીનને એક સમતલીય અણુ બનાવે છે.

(N/A) હાઇડ્રોજનેશનની વ્યાખ્યા: ડાયહાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ પ્લેટિનમ $(Pt)$,પેલેડિયમ $(Pd)$ અથવા નિકલ $(Ni)$ જેવા ઝીણા વિભાજિત ઉદ્દીપકોની હાજરીમાં આલ્કીન અને આલ્કાઇન સાથે જોડાઈને આલ્કેન બનાવે છે. આ પ્રક્રિયાને હાઇડ્રોજનેશન કહેવામાં આવે છે.
ઉદ્દીપકનું કાર્ય: આ ધાતુઓ તેમની સપાટી પર ડાયહાઇડ્રોજન વાયુનું અધિશોષણ કરે છે અને હાઇડ્રોજન-હાઇડ્રોજન બંધને સક્રિય કરે છે. પ્લેટિનમ અને પેલેડિયમ ઓરડાના તાપમાને પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરે છે,પરંતુ નિકલ ઉદ્દીપક સાથે પ્રમાણમાં ઊંચા તાપમાન અને દબાણની જરૂર પડે છે.
હાઇડ્રોજનેશન પ્રક્રિયાના ઉદાહરણો:
$i$. $CH_2=CH_2 + H_2 \xrightarrow{Pt/Pd \text{ or } Ni, \Delta} CH_3-CH_3$ (ઈથીન $\rightarrow$ ઈથેન)
$ii$. $CH_3-CH=CH_2 + H_2 \xrightarrow{Pt/Pd \text{ or } Ni, \Delta} CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપીન $\rightarrow$ પ્રોપેન)
$iii$. $CH_3-C \equiv CH + 2H_2 \xrightarrow{Pt/Pd \text{ or } Ni, \Delta} CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપાઇન $\rightarrow$ પ્રોપેન)

(N/A) આલ્કીન એ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ હોય છે.
આલ્કીનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n}$ છે,જ્યાં $n$ એ કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા છે $(n \geq 2)$.
આલ્કીનમાં અનુરૂપ આલ્કેન કરતા બે હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઓછા હોય છે.

નામ $(IUPAC)$	બંધારણ અને આણ્વીય સૂત્ર
ઈથીન	$CH_{2}=CH_{2}$ $(C_{2}H_{4})$
પ્રોપીન	$CH_{3}-CH=CH_{2}$ $(C_{3}H_{6})$

(N/A) આલ્કીન્સને ઓલેફિન (તેલ બનાવનાર) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે આ શ્રેણીના પ્રથમ સભ્ય,ઇથિલિન અથવા ઇથીન $(C_{2}H_{4})$ ની ક્લોરિન સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી તેલી પ્રવાહી બને છે. ઉદાહરણ: ઇથીન $(CH_{2}=CH_{2})$.

(N/A) આલ્કીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ એક $\sigma$-બંધ અને એક $\pi$-બંધનો બનેલો હોય છે.
$\sigma$-બંધ $sp^{2}$ સંકરિત કક્ષકોના અક્ષીય અતિવ્યાપનથી બને છે.
$\pi$-બંધ અસંકરિત $2p$ કક્ષકોના પાર્શ્વીય (sideways) અતિવ્યાપનથી બને છે.
$1$ દ્વિબંધ $= (1 \sigma + 1 \pi \text{ બંધ})$.
$\sigma$-બંધ એન્થાલ્પી $\approx 397 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$\pi$-બંધ એન્થાલ્પી $\approx 284 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$2$ કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે $\sigma$-બંધ: $(i)$ દ્વિબંધમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે $1 \sigma$-બંધ હોય છે જે $sp^{2}$ સંકરણ ધરાવે છે. $(ii)$ $\sigma$-બંધની એન્થાલ્પી $397 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$2$ કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે $\pi$-બંધ: $(i)$ બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે $2p$ કક્ષકોના અતિવ્યાપનથી $\pi$-બંધ બને છે. $(ii)$ નિર્બળ $\pi$-બંધની એન્થાલ્પી $284 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. $\pi$-બંધ નિર્બળ હોવાથી, આલ્કીન આલ્કેન કરતા વધુ સક્રિય હોય છે.
આલ્કીનમાં, કાર્બન-કાર્બન બંધ લંબાઈ $134 \ pm$ છે, જે $C-C$ એકલ બંધની $154 \ pm$ લંબાઈ કરતા ટૂંકી છે.

(N/A) આલ્કીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જેમાં એક મજબૂત $\sigma$-બંધ અને એક નિર્બળ $\pi$-બંધ હોય છે.
$\pi$-ઇલેક્ટ્રોન નિર્બળ રીતે જોડાયેલા હોય છે અને તે ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાના સ્ત્રોત તરીકે ઉપલબ્ધ હોય છે,જેના કારણે $\pi$-બંધ ઉચ્ચ ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ધરાવતું સ્થાન બને છે.
આ કારણે,ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $(E^+)$ સરળતાથી $\pi$-બંધ પર હુમલો કરી શકે છે,જેનાથી તેનું વિભાજન થાય છે અને યોગશીલ પ્રક્રિયામાં બે નવા $\sigma$-બંધ બને છે.
પરિણામે,આલ્કીન એ આલ્કેન કરતા ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે વધુ પ્રતિક્રિયાત્મક હોય છે.
નોંધ: આલ્કેનમાં $C-C$ એકલ બંધની બંધ એન્થાલ્પી આશરે $348 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જ્યારે આલ્કીનમાં $C=C$ દ્વિબંધની કુલ બંધ એન્થાલ્પી આશરે $610 \ kJ \ mol^{-1}$ છે ($\pi$-બંધ પોતે $\sigma$-બંધ કરતા નિર્બળ હોય છે).

(N/A) આલ્કીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે જેમાં એક મજબૂત $\sigma$-બંધ અને એક નિર્બળ $\pi$-બંધ હોય છે.
$\pi$-ઇલેક્ટ્રોન નિર્બળ રીતે જોડાયેલા હોય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાના સ્ત્રોત તરીકે ઉપલબ્ધ હોય છે,જે આલ્કીન અણુને ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ બનાવે છે.
ઇલેક્ટ્રોફાઇલ્સ $(E^+)$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી સ્પીસીઝ છે જે આ ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન ક્લાઉડ તરફ આકર્ષાય છે.
જ્યારે ઇલેક્ટ્રોફાઇલ હુમલો કરે છે,ત્યારે નિર્બળ $\pi$-બંધ સરળતાથી તૂટી જાય છે,જેના પરિણામે યોગશીલ પ્રક્રિયા દ્વારા વધુ સ્થિર સંતૃપ્ત સંયોજન બને છે.
તેથી,આલ્કેનની તુલનામાં આલ્કીન ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે વધુ પ્રતિક્રિયાત્મક હોય છે,કારણ કે આલ્કેનમાં ફક્ત મજબૂત $\sigma$-બંધ હોય છે.

(N/A) આલ્કીનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_{n}H_{2n}$ છે.
જો $n=1$ લઈએ,તો સૂત્ર $CH_2$ (મિથીન) મળે,પરંતુ તે અત્યંત અસ્થાયી છે અને તેનું આયુષ્ય ખૂબ જ ઓછું હોવાથી તેને આલ્કીનનો પ્રથમ સભ્ય ગણવામાં આવતો નથી.
તેથી,આલ્કીન શ્રેણીનો પ્રથમ સ્થાયી સભ્ય ઈથીન $(C_{2}H_{4})$ છે.
ઈથીનમાં બે કાર્બન પરમાણુઓ દ્વિબંધ $(C=C)$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જેમાં એક સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ અને એક પાઈ $(\pi)$ બંધ હોય છે.
ઈથીનનું બંધારણ સમતલીય છે,જેમાં દરેક કાર્બન પરમાણુ આસપાસનો બંધકોણ આશરે $120^{\circ}$ હોય છે અને તે $sp^2$ સંકરણ દર્શાવે છે.

(N/A) $i$. કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા પસંદ કરો.
$ii$. શૃંખલાને એવા છેડેથી નંબર આપો જેથી દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બનને શક્ય તેટલો ઓછો નંબર મળે.
$iii$. અનુરૂપ આલ્કેન પ્રત્યય $-ane$ ને બદલે $-ene$ નો ઉપયોગ કરો.
$iv$. જો એક કરતા વધુ દ્વિબંધ હોય,તો $diene$,$triene$ અથવા $tetraene$ જેવા પૂર્વગોનો ઉપયોગ કરો અને દરેક દ્વિબંધનું સ્થાન દર્શાવો.
$v$. વિસ્થાપિત આલ્કીન માટે,આલ્કેનના પ્રમાણિત $IUPAC$ નિયમોને અનુસરીને વિસ્થાપકોના નામ અને સ્થાન દર્શાવો.

(N/A) આલ્કીન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ છે. નોંધો કે $n=1$ (મિથીન) એ અત્યંત સક્રિય મધ્યવર્તી (કાર્બીન) છે અને તે સ્થાયી આલ્કીન નથી. નીચેનું કોષ્ટક માંગેલી માહિતીનો સારાંશ આપે છે:

કાર્બનની સંખ્યા	અણુસૂત્ર	બંધારણ	$IUPAC$ (સામાન્ય નામ)
$C_1$	$CH_2$	$:CH_2$	મિથીન (મિથિલીન)
$C_2$	$C_2H_4$	$CH_2=CH_2$	ઈથીન (ઈથિલીન)
$C_3$	$C_3H_6$	$CH_3-CH=CH_2$	પ્રોપીન (પ્રોપિલીન)
$C_4$	$C_4H_8$	$(i)$ $CH_3CH_2CH=CH_2$ (ii) $CH_3CH=CHCH_3$ (iii) $CH_3-C(CH_3)=CH_2$	$(i)$ બ્યુટ$-1-$ઈન ($\alpha$-બ્યુટિલીન) (ii) બ્યુટ$-2-$ઈન ($\beta$-બ્યુટિલીન) (iii) $2-$મિથાઈલપ્રોપ$-1-$ઈન (આઈસોબ્યુટિલીન)