Alkene Questions in Gujarati

(C) પ્રોપીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરીને પ્રોપેન$-1-$ઓલ આપે છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-CH=CH_2 \xrightarrow[H_2O_2/OH^{-}]{BH_3.THF} CH_3-CH_2-CH_2-OH$.

(A) $cis-but-2-ene$ ની $Baeyer's$ પ્રક્રિયક (ઠંડું,મંદ આલ્કલાઇન $KMnO_4$) સાથેની પ્રક્રિયા $syn-hydroxylation$ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધની એક જ બાજુએ બે હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ઉમેરે છે.
$cis-but-2-ene$ માટે,બે $-OH$ સમૂહોનો $syn-addition$ થવાથી $meso-butane-2,3-diol$ બને છે કારણ કે અણુમાં સંમિતિનું સમતલ હોય છે.
તેથી,સાચી નીપજ $meso-butane-2,3-diol$ છે.

(A) $1$. $CH_3-C(CH_3)=CH_2$ ની પેરોક્સાઈડ $(R_2O_2)$ ની હાજરીમાં $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમ (ખરાશ અસર) ને અનુસરે છે. $Br$ પરમાણુ ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન સાથે જોડાય છે,જે $X = CH_3-CH(CH_3)-CH_2-Br$ (આઈસોબ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ) આપે છે.
$2$. પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(X)$ ની સોડિયમ મેથોક્સાઈડ $(CH_3ONa)$ સાથેની પ્રક્રિયા $S_N2$ મિકેનિઝમ દ્વારા ઈથર $Y = CH_3-CH(CH_3)-CH_2-OCH_3$ (મિથાઈલ આઈસોબ્યુટાઈલ ઈથર) બનાવે છે.

(A) $IBr$ જેવા આંતરહેલોજન સંયોજન સાથે આલ્કીનની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે.
$IBr$ માં,$Br$ $(2.96)$ ની વિદ્યુતઋણતા $I$ $(2.66)$ કરતા વધારે છે,તેથી બંધ $I^{\delta+} - Br^{\delta-}$ તરીકે ધ્રુવીય બને છે.
ઇલેક્ટ્રોફિલિક ભાગ $I^{\delta+}$ છે,જે વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે દ્વિબંધ પર હુમલો કરે છે.
$CH_3-CH=CH_2 + I^{\delta+} \rightarrow CH_3-CH^+-CH_2I$.
ત્યારબાદ,ન્યુક્લિયોફિલિક $Br^{\delta-}$ કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરીને અંતિમ નીપજ બનાવે છે: $CH_3-CH(Br)-CH_2I$.

(A) પાણી $(H_2O)$ ની હાજરીમાં આલ્કીન અને $Br_2$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા હેલોહાઈડ્રિન બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કીન ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા આપે છે.
$Br_2$ અણુ દ્વિબંધ સાથે ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
પાણી,જે એક ન્યુક્લિયોફાઈલ છે,તે બ્રોમોનિયમ આયનના વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર હુમલો કરે છે કારણ કે ત્યાં આંશિક ધન વીજભાર વધુ હોય છે.
$1\text{-methylcyclohexene}$ માટે,$OH$ સમૂહ $C_1$ સ્થાન (વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન) પર જોડાય છે અને $Br$ પરમાણુ $C_2$ સ્થાન પર જોડાય છે.
આમ,મુખ્ય નીપજ $2\text{-bromo-1-methylcyclohexanol}$ છે.

(A) ગરમ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે આલ્કીનનું ઓક્સિડેટીવ ક્લીવેજ દ્વિબંધને તોડે છે.
દ્વિબંધનો દરેક કાર્બન પરમાણુ કાર્બોનિલ સંયોજનમાં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
જો કાર્બન ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ $(R_2C=)$ હોય,તો તે કીટોન $(R_2C=O)$ બનાવે છે.
જો કાર્બન મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ $(RCH=)$ હોય,તો તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(RCOOH)$ બનાવે છે.
નીપજો બ્યુટેન$-2-$ઓન $(CH_3CH_2COCH_3)$ અને પેન્ટેનોઈક એસિડ $(CH_3CH_2CH_2CH_2COOH)$ છે.
દ્વિબંધ પર આ ટુકડાઓને જોડતા:
$CH_3CH_2-C(CH_3)=CH-CH_2CH_2CH_2CH_3$.
આ $3-$મિથાઈલહેપ્ટ$-3-$ઈન છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા એ $250 - 300 \, ^oC$ તાપમાને નિકલ ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરીને ઈથીનનું ઈથેનમાં થતું ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન છે.
નિકલ ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરીને આલ્કીનનું હાઇડ્રોજનેશન કરવાની આ ચોક્કસ પદ્ધતિને $Sabatier \, and \, Senderens \, reaction$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સોડિયમ સ્ક્સિનેટના જલીય દ્રાવણનું વિદ્યુતવિભાજન (કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન) કરવાથી ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2COONa-CH_2COONa + 2H_2O \rightarrow CH_2=CH_2 + 2CO_2 + H_2 + 2NaOH$.
એનોડ પર સોડિયમ સ્ક્સિનેટનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થઈને ઇથિલિન બને છે.

(C) $Zn-Cu$ ની હાજરીમાં આલ્કીનની મિથિલિન આયોડાઇડ $(CH_2I_2)$ સાથેની પ્રક્રિયાને સિમોન્સ-સ્મિથ પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બેનોઇડ સ્પીસીઝ $(ICH_2ZnI)$ બને છે,જે મિથિલિન $(CH_2)$ દાતા તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ આ કાર્બેનોઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે મિથિલિન સમૂહ દ્વિબંધ પર ઉમેરાઈને સાયક્લોપ્રોપેન વલય બનાવે છે.
શરૂઆતનું સંયોજન પ્રોપીન હોવાથી,મળતી નીપજ મિથાઇલસાયક્લોપ્રોપેન છે.

(C) આલ્કીનની ઠંડા,મંદ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથેની પ્રક્રિયા એ સિન-હાઈડ્રોક્સિલેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દ્વિબંધની એક જ બાજુએ બે હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ઉમેરાય છે.
સાયક્લોપેન્ટિન માટે,આ પ્રક્રિયા સિસ-$1,2$-સાઈક્લોપેંટેનડાયોલ બનાવે છે.

(C) Ozonolysis of an alkene involves the cleavage of the $C=C$ double bond and the addition of oxygen atoms to each carbon atom to form carbonyl compounds.
For an alkene to yield only acetone $(CH_3COCH_3)$ upon ozonolysis, the structure must be $2,3\text{-dimethylbut-2-ene}$, which is $(CH_3)_2C=C(CH_3)_2$.
When $(CH_3)_2C=C(CH_3)_2$ undergoes ozonolysis, the double bond breaks to form two molecules of acetone: $(CH_3)_2C=O + O=C(CH_3)_2$.

(B) ઊંચા તાપમાને $(400-600\,^oC)$,પ્રોપિનની $Cl_2$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વિબંધ પર ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયાને બદલે એલાઇલિક સ્થાન પર મુક્ત મૂલક વિસ્થાપન દ્વારા થાય છે.
પ્રોપિન $(CH_3-CH=CH_2)$ ઊંચા તાપમાને $Cl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $3-$ક્લોરોપ્રોપ$-1-$ઈન બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે એલાઇલ ક્લોરાઈડ $(CH_2Cl-CH=CH_2)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) આપેલ સંયોજન મિથિલીનસાયક્લોપેન્ટેન છે.
આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધનું વિભાજન કરીને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
ટર્મિનલ મિથિલીન ગ્રુપ $(=CH_2)$ માટે,ઓઝોનોલિસિસથી ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ અને બાકીના અણુમાંથી અનુરૂપ કીટોન અથવા આલ્ડિહાઇડ મળે છે.
આ કિસ્સામાં,$C=C$ બંધ તૂટીને સાયક્લોપેન્ટેનોન અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ બનાવે છે.
તેથી,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $\text{Methylenecyclopentane} + O_3 \xrightarrow{Zn/H_2O} \text{Cyclopentanone} + HCHO$.

(C) $1$. $C_6H_{10}$ અણુસૂત્ર $C_nH_{2n-2}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે દર્શાવે છે કે તેમાં એક ત્રિ-બંધ અથવા બે દ્વિ-બંધ અથવા એક દ્વિ-બંધ ધરાવતી વલય રચના છે.
$2$. હાઇડ્રોકાર્બન ફક્ત એક $H_2$ અણુનું શોષણ કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં માત્ર એક જ દ્વિ-બંધ છે.
$3$. ઓઝોનોલિસિસથી $OHC-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CHO$ (હેક્ઝેનડાયલ) મળે છે.
$4$. નીપજ એ $6$ કાર્બન ધરાવતી સીધી શૃંખલાવાળો ડાય-આલ્ડિહાઈડ હોવાથી,મૂળ હાઇડ્રોકાર્બન $6$ કાર્બન અને એક દ્વિ-બંધ ધરાવતું ચક્રીય સંયોજન હોવું જોઈએ.
$5$. તેથી,તે હાઇડ્રોકાર્બન સાઈક્લોહેક્ષિન છે.

(C) ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ ની ક્લોરિન વોટર $(Cl_2 + H_2O)$ સાથે પ્રક્રિયા થવાથી ઇથિલિન ક્લોરોહાઇડ્રીન $(Cl-CH_2-CH_2-OH)$ બને છે.
આ એક ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે જેમાં $HOCl$ (હાઇપોક્લોરસ એસિડ) દ્વિબંધ પર ઉમેરાય છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2=CH_2 + Cl_2 + H_2O \rightarrow Cl-CH_2-CH_2-OH + HCl$.

(D) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધના વિભાજન દ્વારા કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
આપેલ નીપજો પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ અને ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ છે.
આ નીપજોમાંથી ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીને અને કાર્બોનિલ કાર્બનને દ્વિબંધ દ્વારા જોડવાથી,આપણને મૂળ આલ્કીનનું બંધારણ મળે છે:
$CH_3CH_2CH=O + O=CHCH_3 \rightarrow CH_3CH_2CH=CHCH_3$.
પરિણામી આલ્કીન $2-$પેંટિન $(CH_3CH_2CH=CHCH_3)$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $CH_2Br - CBr = CH_2 \xrightarrow{Zn / CH_3OH}$ પ્રક્રિયા એ ડીબ્રોમિનેશન પ્રક્રિયા છે.
ઝિંક $(Zn)$ પાસપાસેના કાર્બન પરથી બે બ્રોમીન પરમાણુ દૂર કરે છે,જેનાથી એલીન બંધારણ બને છે.
ચોક્કસ રીતે,$CH_2Br - CBr = CH_2 + Zn \rightarrow CH_2 = C = CH_2 + ZnBr_2$.
આમ,વિકલ્પ $A$ એ એલીન $(CH_2 = C = CH_2)$ મેળવવા માટેની સાચી પ્રક્રિયા છે.

(C) પ્રક્રિયા $R-CH=CH_2 \xrightarrow{Na/NH_3, C_2H_5OH} R-CH_2CH_3$ માં આલ્કીનનું આલ્કેનમાં રિડક્શન થાય છે,જેમાં પ્રવાહી એમોનિયા અને ઇથેનોલમાં સોડિયમ ધાતુનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રકારના રિડક્શનને બર્ચ રિડક્શન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) એથિનની $NaI_{(aq)}$ ની હાજરીમાં બ્રોમીન સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
$Br_2$ દ્વિબંધ પર ઉમેરાઈને ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
$I^-$ આયનોની હાજરીમાં,મધ્યવર્તી પર $Br^-$ અથવા $I^-$ દ્વારા હુમલો થઈ શકે છે.
આમ,મળતી નીપજો $CH_2Br-CH_2Br$ ($1$,$2$-ડાયબ્રોમોઈથેન) અને $CH_2Br-CH_2I$ ($1$-બ્રોમો$-2-$આયોડોઈથેન) છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે $CH_2I-CH_2I$ આ પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ નથી.

(B) ઈથીન $(CH_2 = CH_2)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી શરૂઆતમાં ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે.
$Zn$ ડસ્ટ જેવા રિડક્શન કર્તાની ગેરહાજરીમાં પાણી $(H_2O)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા,આ મધ્યવર્તી સંયોજનનું ઓક્સિડેટીવ વિભાજન થાય છે.
પ્રાથમિક નીપજ ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ બને છે.
$Zn$ ની ગેરહાજરી હોવાથી,$HCHO$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈને ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ મળે છે.

(B) સિલ્વર ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $523 \ K$ તાપમાને ઇથિનનું ઓક્સિજન સાથે ઉદ્દીપકીય ઓક્સિડેશન થવાથી ઇથિલીન ઇપોક્સાઈડ (ઇપોક્સીઇથેન) મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2CH_2=CH_2 + O_2 \xrightarrow{Ag, 523 \ K} 2C_2H_4O$ (ઇથિલીન ઇપોક્સાઈડ).

(D) આપેલ સંયોજન બાયસાયક્લો$[3.3.0]$ઓક્ટ-$1$-ઈન છે. ઓઝોનોલિસિસમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ નું વિભાજન થાય છે અને ત્યારબાદ કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવવા માટે ઓક્સિડેશન થાય છે. આ કિસ્સામાં,દ્વિબંધ બ્રિજહેડ સ્થાન પર છે. ઓઝોનોલિસિસ પર,વલય ખુલીને $1,6$-ડાયકાર્બોનિલ સંયોજન બનાવે છે,જે ખાસ કરીને $1,6$-સાયક્લોડેકેનડાયોન છે.

(D) ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ ની $Br_2$ સાથે પાણી અથવા જલીય $NaCl$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થતા ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી બને છે.
જલીય $NaCl$ ની હાજરીમાં,ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે $Br^-$ અથવા $Cl^-$ હોઈ શકે છે.
$1$. જો $Br^-$ બ્રોમોનિયમ આયન પર હુમલો કરે,તો નીપજ $CH_2Br-CH_2Br$ ($1$,$2$-ડાયબ્રોમોઈથેન) મળે છે.
$2$. જો $Cl^-$ બ્રોમોનિયમ આયન પર હુમલો કરે,તો નીપજ $CH_2Br-CH_2Cl$ ($1$-બ્રોમો$-2-$ક્લોરોઈથેન) મળે છે.
પ્રક્રિયાના માધ્યમમાં બંને ન્યુક્લિયોફાઇલ હાજર હોવાથી,બંને નીપજો મળે છે.

(B) જ્યારે પ્રોપિન $(CH_3-CH=CH_2)$ ની $UV$ વિકિરણની હાજરીમાં ડાયએઝોમિથેન $(CH_2N_2)$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે ડાયએઝોમિથેનનું ફોટોલિસિસ થઈને કાર્બીન મધ્યવર્તી $(:CH_2)$ બને છે.
આ કાર્બીન પ્રોપિનના દ્વિબંધ પર ઉમેરાઈને ત્રણ સભ્યોની વલય રચના બનાવે છે.
પરિણામે મળતી નીપજ મિથાઇલ સાઈક્લોપ્રોપેન છે.

(D) કાર્બનિક સંયોજનોમાં (જેમ કે આલ્કીન અને આલ્કાઈન) અસંતૃપ્તતા $1\%$ આલ્કલાઇન પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ ના દ્રાવણનો ઉપયોગ કરીને પારખવામાં આવે છે,જેને બેયર પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા દરમિયાન,$KMnO_4$ નો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે અને મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ ના કથ્થઈ રંગના અવક્ષેપ મળે છે,જે દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધની હાજરી સૂચવે છે.

(A) $1$. ઇથિન $(CH_2=CH_2)$ ની હાઇપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ સાથેની પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા દ્વારા $2$-ક્લોરોઇથેનોલ $(M = CH_2Cl-CH_2OH)$ બનાવે છે.
$2$. $2$-ક્લોરોઇથેનોલ $(CH_2Cl-CH_2OH)$ ની જલીય સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયા આંતરઆણ્વીય ન્યુક્લિઓફિલિક વિસ્થાપન (અથવા જળવિભાજન) દ્વારા ઇથિલીન ગ્લાયકોલ $(CH_2OH-CH_2OH)$ બનાવે છે.
$3$. તેથી,$M$ એ $CH_2Cl-CH_2OH$ છે અને $R$ એ $NaOH(aq)$ છે.

(C) પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં આલ્કીન અને $HBr$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ (ખરાશ અસર અથવા પેરોક્સાઈડ અસર) ને અનુસરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Br^-$ રેડિકલ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2 = CH-(CH_2)_8COOH + HBr \xrightarrow{\text{Peroxide}} CH_2Br-CH_2-(CH_2)_8COOH$.
નીપજનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $CH_2Br-(CH_2)_9COOH$ મળે છે.

(A) $HBr$ સાથેની ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયામાં આલ્કીનની પ્રતિક્રિયાત્મકતા પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલા ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ આલ્કાઇલ સમૂહોની સંખ્યા જેટલી વધારે,તેટલો કાર્બોકેટાયન ઇન્ડક્ટિવ અસર અને હાઇપરકોન્જુગેશનને કારણે વધુ સ્થિર બનશે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ: $3^\circ > 2^\circ > 1^\circ > {\text{મિથાઇલ}}$.
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: $CH_2 = CH_2 < R - CH = CH - R < R_2C = CH - R < R_2C = CR_2$ છે.

(A) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધનું વિભાજન કરીને બે કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
મૂળ આલ્કીન શોધવા માટે,આપણે બંને કાર્બોનિલ નીપજોમાંથી ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીને કાર્બોનિલ જૂથોના કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે દ્વિબંધ બનાવીએ છીએ.
નીપજો $2, 2-$ ડાયમિથાઇલ પ્રોપેનાલ $(CH_3)_3C-CHO$ અને $2-$ બ્યુટેનોન $CH_3-CO-CH_2-CH_3$ છે.
તેમને જોડતા: $(CH_3)_3C-CH=C(CH_3)-CH_2-CH_3$.
કાર્બનની ગણતરી કરતા: $5$ (આલ્ડિહાઇડ ભાગમાંથી) $+ 4$ (કીટોન ભાગમાંથી) $= 9$ કાર્બન.
બંધારણ $2, 2, 4-$ ટ્રાઇમિથાઇલ $-3-$ હેકઝીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આલ્કીનની હાઇપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે ઇથિલીન $(CH_2=CH_2)$ ની પ્રક્રિયા $HOCl$ સાથે થાય છે,ત્યારે તે દ્વિબંધ પર યોગશીલ પ્રક્રિયા અનુભવીને $2-$ક્લોરોઇથેનોલ $(Cl-CH_2-CH_2-OH)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CH_2=CH_2 + HOCl \rightarrow Cl-CH_2-CH_2-OH$.

(B) $C_7H_{14}$ અણુસૂત્ર એલ્કીનનું છે.
ઓઝોનોલિસિસ દરમિયાન $C=C$ દ્વિબંધ તૂટીને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
આપેલ નીપજ $2-$મિથાઇલ$-3-$પેન્ટોનોન છે,જેનું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-C(=O)-CH_2-CH_3$ છે.
$3-$ઇથાઇલ$-2-$મિથાઇલ$-2-$બ્યુટીન $(CH_3-C(CH_3)=C(C_2H_5)-CH_3)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી $2-$મિથાઇલ$-3-$પેન્ટોનોન અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ મળે છે.

(D) ઓઝોનોલિસિસમાં $C=C$ દ્વિબંધનું વિભાજન થાય છે.
એસિટોન $CH_3-CO-CH_3$ છે અને $butan-2-one$ એ $CH_3-CO-CH_2-CH_3$ છે.
મૂળ આલ્કીન શોધવા માટે,કાર્બોનિલ સમૂહમાંથી ઓક્સિજન પરમાણુ દૂર કરો અને કાર્બન પરમાણુઓને દ્વિબંધ દ્વારા જોડો:
$(CH_3)_2C=O + O=C(CH_3)CH_2CH_3 \rightarrow (CH_3)_2C=C(CH_3)CH_2CH_3$.
બંધારણ $CH_3-C(CH_3)=C(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે.
સૌથી લાંબી શૃંખલામાં $5$ કાર્બન (પેન્ટિન) છે.
જમણી બાજુથી નંબરિંગ કરતા દ્વિબંધ $2$ નંબર પર અને મિથાઈલ સમૂહો $2$ અને $3$ નંબર પર આવે છે.
તેથી,$IUPAC$ નામ $2, 3-dimethylpent-2-ene$ છે.

(C) $but-1-ene$ $(CH_3-CH_2-CH=CH_2)$ ના ઓઝોનોલિસિસમાં ઓઝોનાઇડ મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે.
રિડક્ટિવ જળવિભાજન ($Zn/H_2O$ નો ઉપયોગ કરીને) દરમિયાન,$C=C$ બંધ તૂટીને બે કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH=CH_2 + O_3$ $\rightarrow \text{Ozonide}$ $\xrightarrow{Zn/H_2O} CH_3-CH_2-CHO + HCHO$.
બનતી નીપજો $propanal$ $(propionaldehyde)$ અને $methanal$ $(formaldehyde)$ છે.

(D) $KMnO_4$ અને $NaIO_4$ ની હાજરીમાં આલ્કીનની પ્રક્રિયાથી દ્વિબંધનું વિભાજન થાય છે.
$(CH_3)_2C = CH-CH_3$ આલ્કીન માટે:
$1$. દ્વિબંધ બે કાર્બન વચ્ચેથી તૂટે છે.
$2$. $(CH_3)_2C=$ ભાગનું ઓક્સિડેશન થઈને એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ મળે છે.
$3$. $=CH-CH_3$ ભાગનું ઓક્સિડેશન થઈને એસિટોલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ મળે છે.
તેથી,નીપજ તરીકે $CH_3COCH_3$ અને $CH_3CHO$ મળે છે.

(A) જ્યારે ઇથિન $(CH_2=CH_2)$ ની $KBr$ ના સંતૃપ્ત દ્રાવણની હાજરીમાં $Cl_2$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે પ્રક્રિયા ચક્રીય ક્લોરોનિયમ આયન મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે.
$Cl^-$ અને $Br^-$ આયનોની હાજરીમાં,ચક્રીય મધ્યવર્તી પર ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો $Cl^-$ અથવા $Br^-$ દ્વારા થઈ શકે છે.
$1$. $Cl^-$ દ્વારા હુમલો $1,2$-ડાયક્લોરોઇથેન $(ClCH_2CH_2Cl)$ બનાવે છે.
$2$. $Br^-$ દ્વારા હુમલો $1$-બ્રોમો-$2$-ક્લોરોઇથેન $(ClCH_2CH_2Br)$ બનાવે છે.
તેથી,પ્રક્રિયામાં $ClCH_2CH_2Cl$ અને $ClCH_2CH_2Br$ નું મિશ્રણ મળે છે.

(A) ઇથિલિનની $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી સંયોજન દ્વારા થાય છે.
મિથેનોલ $(CH_3OH)$ જેવા ન્યુક્લિયોફિલિક દ્રાવકની હાજરીમાં,દ્રાવક બ્રોમોનિયમ આયનના ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન પર હુમલો કરી શકે છે.
આના પરિણામે $Br^-$ ના હુમલાથી બનતા પ્રમાણભૂત $1, 2-$ડાયબ્રોમો ઇથેન સાથે બ્રોમો-મિથોક્સી નીપજ $(BrCH_2CH_2OCH_3)$ પણ મળે છે.

(A) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ સાથે $HI$ ની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $H^+$ દ્વિબંધ પર હુમલો કરીને કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
બે શક્ય કાર્બોકેટાયન બની શકે છે: $CH_3-CH^+-CH_3$ (દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન) અને $CH_3-CH_2-CH_2^+$ (પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન).
દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બે પાસપાસેના મિથાઇલ સમૂહોની પ્રેરક અસર અને હાઇપરકોન્જુગેશનને કારણે વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,પ્રક્રિયા વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન દ્વારા આગળ વધે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે આઇસો-પ્રોપાઇલ આયોડાઇડ $(CH_3-CH(I)-CH_3)$ આપે છે.

(D) કાર્બોક્સિલિક એસિડના સોડિયમ કે પોટેશિયમ ક્ષારમાંથી આલ્કીન બનાવવાની પ્રક્રિયાને $Kolbe's$ વિદ્યુતવિભાજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,ક્ષારના જલીય સાંદ્ર દ્રાવણનું વિદ્યુતવિભાજન કરવામાં આવે છે. એનોડ પર,કાર્બોક્સિલેટ આયન ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને રેડિકલ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ $CO_2$ ગુમાવીને આલ્કાઈલ રેડિકલ બનાવે છે. બે આલ્કાઈલ રેડિકલ જોડાઈને આલ્કીન (અથવા શરૂઆતના પદાર્થ મુજબ આલ્કેન) બનાવે છે. આમ,સાચી પ્રક્રિયા વિદ્યુતવિભાજન છે.

(C) ફળોને કૃત્રિમ રીતે પકવવા માટે વપરાતો વાયુ ઇથિલીન $(C_2H_4)$ છે.
ઇથિલીન એ કુદરતી વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ફળોના પાકવાની પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
એસિટિલીન $(C_2H_2)$ નો પણ વ્યાપારી ધોરણે આ હેતુ માટે ઉપયોગ થાય છે,પરંતુ ઇથિલીન એ કુદરતી રીતે જોવા મળતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(C) આલ્કેનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે અને સાયક્લોઆલ્કેન અથવા આલ્કીનનું સૂત્ર $C_nH_{2n}$ છે.
આપેલ આણ્વીય દળ = $84 \ g/mol$.
$C_nH_{2n}$ માટે,દળ = $12n + 2n = 14n$.
$14n = 84 \implies n = 6$.
તેથી હાઇડ્રોકાર્બન $C_6H_{12}$ છે.
$C_6H_{12}$ (આલ્કીન) માટેના બંધારણીય શૃંખલા સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Hex-1-ene$
$2$. $2-methylpent-1-ene$
$3$. $3-methylpent-1-ene$
$4$. $2,3-dimethylbut-1-ene$
$5$. $3,3-dimethylbut-1-ene$
$6$. $2-ethylbut-1-ene$
આમ,$C_6H_{12}$ માટે કુલ $6$ બંધારણીય શૃંખલા સમઘટકો મળે છે.

(B) $C_4H_8$ આણ્વિય સૂત્ર એ $C_nH_{2n}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કીન અથવા સાયક્લોઆલ્કેન સૂચવે છે.
આલ્કીન માટે,શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3-CH_2-CH=CH_2$ $(But-1-ene)$
$2$. $CH_3-CH=CH-CH_3$ $(But-2-ene)$
$3$. $CH_3-C(CH_3)=CH_2$ $(2-Methylprop-1-ene)$
આમ,$C_4H_8$ આલ્કીન માટે $3$ બંધારણીય સમઘટકો છે.

(B) આલ્કીનમાં $Br_2$ નું ઉમેરણ એ એન્ટી-એડિશન પ્રક્રિયા છે.
$cis-2-butene$ માટે,દ્વિબંધ પર બ્રોમીન પરમાણુઓનું એન્ટી-એડિશન થવાથી મેસો સંયોજન બને છે.
આનું કારણ એ છે કે પ્રારંભિક પદાર્થની વિશિષ્ટ સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી અને એન્ટી-એડિશન મિકેનિઝમને કારણે અણુમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) જોવા મળે છે.

(A) $(CH_3)_2C = CH-CH_3$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈન) ના હાઇડ્રોજીનેશનમાં દ્વિબંધ પર $H_2$ નો ઉમેરો થાય છે.
મળતી નીપજ $(CH_3)_2CH-CH_2-CH_3$ છે,જે $2$-મિથાઈલબ્યુટેન છે.
$2$-મિથાઈલબ્યુટેનનું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે.
આ અણુમાં કોઈ કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન) નથી.
કાઈરલ કેન્દ્ર ન હોવાથી,આ સંયોજન પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
તેથી,શક્ય પ્રકાશ સમઘટકોની સંખ્યા $0$ છે.

(A) જ્યારે પ્રોપિન $(CH_3-CH=CH_2)$ ઊંચા તાપમાને ($400\,^oC$ થી $600\,^oC$) ક્લોરિન $(Cl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે દ્વિબંધ પર યોગશીલ પ્રક્રિયાને બદલે એલાઇલિક સ્થાન પર વિસ્થાપન પ્રક્રિયા થાય છે.
આ એક મુક્ત મૂલક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
બનતી નીપજ $3-$ક્લોરોપ્રોપ$-1-$ઈન છે,જેને સામાન્ય રીતે એલાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_2=CH-CH_2Cl)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં આલ્કીન અને $HBr$ ની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$H$ પરમાણુ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે અને $Br$ પરમાણુ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે.
આપેલ પ્રક્રિયક $H_2C=C_6H_{10}=CH_2$ (જે $1,4-\text{dimethylenecyclohexane}$ છે) માં,બંને છેડાના દ્વિબંધ પર $HBr$ નો ઉમેરો થાય છે.
બંને બાજુ એન્ટી-માર્કોવનીકોવનો નિયમ લાગુ પાડતા,$Br$ પરમાણુ છેડાના $CH_2$ સમૂહ સાથે જોડાય છે,જે તેને $CH_2Br$ સમૂહમાં ફેરવે છે.
આમ,મળતી નીપજ $BrCH_2-C_6H_{10}-CH_2Br$ છે,જે $1,4-\text{bis(bromomethyl)cyclohexane}$ છે.

(C) પગલું $1$: $CH_3CH_2C \equiv CH$ (બ્યુટ$-1-$આઈન) ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે. $H^+$ ટર્મિનલ કાર્બન પર અને $Cl^-$ આંતરિક કાર્બન પર જોડાય છે,જેથી $B$ ($CH_3CH_2CCl=CH_2$,$2$-ક્લોરોબ્યુટ$-1-$ઈન) મળે છે.
પગલું $2$: $CH_3CH_2CCl=CH_2$ ની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા પણ માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે. $H^+$ ટર્મિનલ કાર્બન $(CH_2)$ પર અને $I^-$ જે કાર્બન સાથે $Cl$ જોડાયેલ છે તે કાર્બન પર જોડાય છે,પરિણામે જેમિનલ ડાયહેલાઈડ $C$ ($CH_3CH_2CCl(I)CH_3$,$2$-ક્લોરો$-2-$આયોડોબ્યુટેન) મળે છે.

(C) $2,3-$ડાયબ્રોમોબ્યુટેન $(CH_3-CHBr-CHBr-CH_3)$ ની આલ્કોહોલમાં $Zn$ ડસ્ટ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીબ્રોમિનેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી બે બ્રોમીન પરમાણુઓ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે તેમની વચ્ચે દ્વિબંધ રચાય છે.
આ પ્રક્રિયાને $\beta -$વિલોપન પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે દૂર થતા સમૂહો પાસપાસેના કાર્બન પર છે.
વધુમાં,$Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને કાર્બનિક અણુમાં રહેલા બ્રોમીન પરમાણુઓનું રિડક્શન થાય છે,તેથી તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે.
તેથી,તે $\beta -$વિલોપન અને રેડોક્ષ બંને પ્રક્રિયા છે.

(C) એલાઇલ ક્લોરાઇડ $CH_2=CH-CH_2Cl$ છે.
ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનમાં પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી હાઇડ્રોજન અને હેલોજન પરમાણુ દૂર થાય છે.
એલાઇલ ક્લોરાઇડના કિસ્સામાં,$HCl$ દૂર થવાથી સંયુગ્મિત પ્રણાલી બને છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,એલાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_2=CH-CH_2Cl)$ ના ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનથી પ્રોપાડાઇન $(CH_2=C=CH_2)$ મળે છે.

(A) પગલું $1$: ${C_2}{H_5}I$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને (ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન) ઈથીન $(X = CH_2=CH_2)$ બનાવે છે.
પગલું $2$: ઈથીન $Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને (ઈલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા) $1,2$-ડાયબ્રોમોઈથેન $(Y = Br-CH_2-CH_2-Br)$ બનાવે છે.
પગલું $3$: $1,2$-ડાયબ્રોમોઈથેન $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને (ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન) સક્સિનોનાઈટ્રાઈલ $(Z = NC-CH_2-CH_2-CN)$ બનાવે છે.