Chemical Reactivity Questions in Gujarati

(C) $Li$ (લિથિયમ) અને $Mg$ (મેગ્નેશિયમ) વચ્ચેના રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા આવર્ત કોષ્ટકમાં વિકર્ણીય સંબંધને કારણે છે.
વિકર્ણીય સંબંધો આવર્ત કોષ્ટકમાં એકબીજાની ત્રાંસી દિશામાં રહેલા તત્વો વચ્ચે સમાન આયનીય પોટેન્શિયલ (વીજભાર/કદનો ગુણોત્તર) અને વિદ્યુતઋણતાના મૂલ્યોને કારણે જોવા મળે છે.
$Li$ એ સમૂહ $1$,આવર્ત $2$ માં છે અને $Mg$ એ સમૂહ $2$,આવર્ત $3$ માં છે.

(B) આયનની ઇલેક્ટ્રોન રચના $M^{+3} = [Ar]3d^{10}$ છે.
તટસ્થ પરમાણુ $M$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના મેળવવા માટે,આપણે $4s$ અને $4p$ કક્ષકોમાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન પાછા ઉમેરીએ છીએ.
આમ,$M = [Ar]3d^{10}4s^2 4p^1$.
છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $p-$કક્ષકમાં દાખલ થતો હોવાથી,તત્વ $M$ એ $p-$બ્લોકનું તત્વ છે.

(C) પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 52$ ધરાવતું તત્વ ટેલુરિયમ $(Te)$ છે,જે સમૂહ $16$ અને આવર્ત $5$ માં આવેલું છે.
આવર્ત કોષ્ટકની રચના મુજબ,તત્વ $X$ સમૂહ $13$ અને આવર્ત $2$ માં આવેલું છે,જે એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ છે.
એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઇડ છે.
ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$Al_2O_3$ એ $HCl$ (એસિડ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AlCl_3$ અને પાણી બનાવે છે,અને તે $NaOH$ (બેઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એલ્યુમિનેટ $(NaAlO_2)$ અને પાણી બનાવે છે.
આમ,સાચું વિધાન એ છે કે તે $HCl$ અને $NaOH$ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં અધાત્વીય ગુણધર્મ વધવાને કારણે ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
જેમ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા $(EN)$ વધે છે,તેમ તેના ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
આપેલા તત્વો માટે વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $Al < Si < P < S$ છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $Al_2O_3 < SiO_2 < P_2O_5 < SO_3$ છે.

(C) ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા સામાન્ય રીતે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે વધે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ ઘટે છે.
ઓક્સાઇડની સરખામણી કરતા:
$1$. આવર્તમાં (ડાબેથી જમણે): $SiO_2 < P_4O_{10} < CO_2 < N_2O_5$ (એસિડિક પ્રબળતા વધે છે).
$2$. સમૂહમાં (ઉપરથી નીચે): એસિડિક પ્રબળતા ઘટે છે.
આકૃતિ જોતા:
- $CO_2 \rightarrow N_2O_5$: વધારો (ડાબેથી જમણે)
- $N_2O_5 \rightarrow P_4O_{10}$: ઘટાડો (ઉપરથી નીચે)
- $P_4O_{10} \rightarrow SiO_2$: ઘટાડો (જમણેથી ડાબે)
- $SiO_2 \rightarrow CO_2$: વધારો (નીચેથી ઉપર)
આ વિકલ્પ $C$ માં આપેલી આકૃતિ સાથે સુસંગત છે.

(A) $Li$ અને $Mg$ વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ સમાન આયનીય પોટેન્શિયલ (જેને આયનીય પોટેન્શિયલ અથવા ચાર્જ-ટુ-સાઇઝ રેશિયો,$\phi = \frac{\text{Charge}}{\text{Radius}}$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ધરાવે છે.
ચાર્જ ઘનતામાં આ સમાનતાને કારણે તેમની પોલરાઇઝિંગ શક્તિ અને રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે.

(B) કાર્બન $XO$ અને $YO$ ને તેમની ધાતુઓમાં રિડક્શન કરી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે $X$ અને $Y$ કાર્બન કરતા ઓછા સક્રિય છે.
કારણ કે કાર્બન $ZO$ માંથી ઓક્સિજન દૂર કરી શકતો નથી,$Z$ એ કાર્બન કરતા વધુ સક્રિય છે.
તેથી,$Z$ એ સૌથી વધુ સક્રિય ધાતુ છે.
આપેલ છે કે $Y$ એ $XO$ માંથી ઓક્સિજન દૂર કરી શકે છે,તેથી $Y$ એ $X$ કરતા વધુ સક્રિય છે.
આ અવલોકનોને જોડતા,સક્રિયતાનો ક્રમ $Z > Y > X$ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $ZYX$ છે.

(D) $Be$ અને $Al$ આવર્ત કોષ્ટકમાં વિકર્ણી સંબંધ દર્શાવે છે.
બંને તત્વો તેમના સમાન આયનીય પોટેન્શિયલ (વીજભાર/કદનો ગુણોત્તર) ને કારણે સમાન ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
$(1)$ બંને $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા રક્ષણાત્મક ઓક્સાઈડ સ્તર બનાવે છે,જેનાથી તેઓ નિષ્ક્રિય બને છે.
$(2)$ $BeCl_2$ અને $AlCl_3$ બંને તેમની ઈલેક્ટ્રોન-ઉણપને કારણે લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$(3)$ $Be(OH)_2$ અને $Al(OH)_3$ બંને ઉભયગુણી છે,એટલે કે તેઓ એસિડ અને બેઈઝ બંનેમાં દ્રાવ્ય છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકના એક જ સમૂહમાં રહેલા તત્વો સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે કારણ કે તેમની પાસે સમાન સંખ્યામાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા અને બંધ બનાવવાની વર્તણૂક નક્કી કરે છે.
જોકે પરમાણુ ક્રમાંક તત્વનું સ્થાન નક્કી કરે છે,પરંતુ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની વિશિષ્ટ ગોઠવણી એ સમૂહમાં રાસાયણિક ગુણધર્મોની સમાનતાનું સીધું કારણ છે.

(A) $40$ $(Zr)$ અને $72$ $(Hf)$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો આવર્ત કોષ્ટકમાં એક જ સમૂહ $(Group \ 4)$ માં આવે છે.
એક જ સમૂહના તત્વો સમાન સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવતા હોવાથી સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
તેથી,$(40, 72)$ ની જોડી સમાન ગુણધર્મો ધરાવતી હોવાની અપેક્ષા છે.

(B) $Z = 120$ ધરાવતા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Og]_{118} \, 8s^2$ છે,જ્યાં $Og$ એ ઓગનેસોન છે.
સંયોજકતા કોષની રચના $ns^2$ હોવાથી,તે આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે.
સમૂહ $2$ ના તત્વોને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $1$. પ્રતિક્રિયા $(I)$ પરથી,$B + ANO_3 \longrightarrow BNO_3 + A$,ધાતુ $B$ એ $A$ ને તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે,તેથી $B$ એ $A$ કરતા વધુ સક્રિય છે $(B > A)$.
$2$. પ્રતિક્રિયા $(II)$ પરથી,$A + HCl \longrightarrow ACl + \frac{1}{2} H_2$,ધાતુ $A$ એ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જેનો અર્થ છે કે $A$ એ $H$ કરતા વધુ સક્રિય છે $(A > H)$.
$3$. પ્રતિક્રિયા $(III)$ પરથી,$D + ECl \longrightarrow DCl + E$,ધાતુ $D$ એ $E$ ને તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે,તેથી $D$ એ $E$ કરતા વધુ સક્રિય છે $(D > E)$.
$4$. પ્રતિક્રિયા $(IV)$ પરથી,$D + HNO_3$ માં $H_2$ વાયુ મુક્ત થતો નથી,જે સૂચવે છે કે $D$ એ $H$ કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુ છે $(D < H)$.
$5$. આ બધાને જોડતા: $B > A > H > D > E$. આમ,સક્રિયતાનો ઉતરતો ક્રમ $B > A > D > E$ છે.

(A) ઓક્સાઇડનો બેઝિક ગુણધર્મ તે ઓક્સાઇડ બનાવતા તત્વની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
$1$. $NO_2$ એ અધાત્વીય ઓક્સાઇડ છે,જે સ્વભાવે એસિડિક છે.
$2$. $ZnO$ એ ઉભયધર્મી ઓક્સાઇડ છે,જે એસિડિક અને બેઝિક બંને ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
$3$. $K_2O$ એ ધાત્વીય ઓક્સાઇડ છે,જે સ્વભાવે પ્રબળ બેઝિક છે.
તેથી,વધતા બેઝિક ગુણધર્મનો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{એસિડિક ઓક્સાઇડ} < \text{ઉભયધર્મી ઓક્સાઇડ} < \text{બેઝિક ઓક્સાઇડ}$.
આમ,સાચો ક્રમ $NO_2 < ZnO < K_2O$ છે.

(A) ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા એ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા $(EN)$ અને તેના ઓક્સિડેશન આંકના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
વિકલ્પ $A$ માટે,મધ્યસ્થ પરમાણુઓ $Cl$ $(+7)$,$S$ $(+6)$,અને $P$ $(+5)$ છે. જેમ $P$ થી $S$ અને $Cl$ તરફ જઈએ તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે અને ઓક્સિડેશન આંક પણ વધે છે,તેથી એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $Cl_2O_7 > SO_3 > P_4O_{10}$ થાય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ ગુણધર્મ સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે અને આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે.
સીઝિયમ $(Cs)$ એ આવર્ત કોષ્ટકનું સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ સ્થાયી તત્વ છે (રેડિયોએક્ટિવ ફ્રાન્સિયમ સિવાય).
સીઝિયમ ($Cs$,પરમાણુ ક્રમાંક $55$) ની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી $[Xe] \ 6s^1$ છે.
તેથી,$[Xe] \ 6s^1$ ગોઠવણી ધરાવતું તત્વ સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ છે.

(D) ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહેલું ધાતુ તત્વ મર્ક્યુરી $(Hg)$ છે,જેનો પરમાણુ ક્રમાંક $80$ છે.
ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહેલું અધાતુ તત્વ બ્રોમિન $(Br)$ છે,જેનો પરમાણુ ક્રમાંક $35$ છે.
તેથી,ધાતુ અને અધાતુ તત્વોના પરમાણુ ક્રમાંક અનુક્રમે $80$ અને $35$ છે.

(B) ધાતુ ગુણધર્મ એ પરમાણુ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની સરળતા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે અને પરમાણુ કદ ઘટે છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું મુશ્કેલ બને છે; તેથી,ધાતુ ગુણધર્મ ઘટે છે.
સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,પરમાણુ કદ વધે છે અને સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્રથી દૂર જાય છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું સરળ બને છે; તેથી,ધાતુ ગુણધર્મ વધે છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં તત્વનો વિદ્યુતધન ગુણધર્મ વધે છે અને આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે.
$Be$ એ સમૂહ $2$,આવર્ત $2$ માં છે.
$Rb$ એ સમૂહ $1$,આવર્ત $5$ માં છે.
$Mn$ એ આવર્ત $4$ માં રહેલી સંક્રાંતિ ધાતુ છે.
$Tl$ એ સમૂહ $13$,આવર્ત $6$ માં છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Rb$ (રૂબિડિયમ) એ સમૂહ $1$ ની આલ્કલી ધાતુ છે,જે આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી વધુ વિદ્યુતધન તત્વો છે. તેથી,$Rb$ સૌથી વધુ વિદ્યુતધન છે.

(A) અધાતુના ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ જેમ કેન્દ્રસ્થ અધાતુ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક વધે તેમ વધે છે.
ઓક્સિડેશન આંકની સરખામણી:
$Cl_2O_7$: $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ છે.
$P_4O_{10}$: $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
$SO_3$: $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે.
$B_2O_3$: $B$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
આમ,$Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક સૌથી વધુ $+7$ હોવાથી,$Cl_2O_7$ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ એસિડિક છે.

(D) આપેલ છે કે $X$ એ $16$ મા સમૂહ અને $3$ જા આવર્તમાં છે,તેથી $X$ સલ્ફર $(S)$ છે.
સાપેક્ષ સ્થાનના આધારે:
$Y$ એ $X$ ની ઉપરના જ સમૂહમાં ($16$ મો સમૂહ,$2$ જો આવર્ત) છે,તેથી $Y$ ઓક્સિજન $(O)$ છે.
$W$ એ $X$ ની ડાબી બાજુએ સમાન આવર્તમાં ($15$ મો સમૂહ,$3$ જો આવર્ત) છે,તેથી $W$ ફોસ્ફરસ $(P)$ છે.
$Z$ એ $X$ ની જમણી બાજુએ સમાન આવર્તમાં ($17$ મો સમૂહ,$3$ જો આવર્ત) છે,તેથી $Z$ ક્લોરિન $(Cl)$ છે.
વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
$(a)$ વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ: $O > Cl > S > P$. આમ,$Y$ $(O)$ મહત્તમ વિદ્યુતઋણતા ધરાવે છે. (સાચું)
$(b)$ કેટેનેશન ગુણધર્મનો ક્રમ: $S > P > O > Cl$. આમ,$X$ $(S)$ મહત્તમ કેટેનેશન ગુણધર્મ ધરાવે છે. (સાચું)
$(c)$ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનો ક્રમ: $Cl > S > O > P$. આમ,$Z$ $(Cl)$ મહત્તમ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી ધરાવે છે. (સાચું)
$(d)$ ઓક્સિજન $(Y)$ માં $d$-કક્ષકો હોતી નથી અને તે માત્ર $2$ ની સંયોજકતા દર્શાવી શકે છે. તે ચલ સંયોજકતા દર્શાવતું નથી. (ખોટું)
તેથી,ખોટું વિધાન $(d)$ છે.

(D) $I.$ $[Kr]\, 5s^1$ એ રૂબિડિયમ $(Rb)$ છે,જે આલ્કલી ધાતુ છે અને માત્ર $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે. વિધાન $(i)$ ખોટું છે.
$II.$ $[Rn]\, 5f^{14}\, 6d^1\, 7s^2$ એ લોરેન્સિયમ ($Lr$,$Z=103$) છે,જે $f$-બ્લોકનું તત્વ છે. વિધાન $(ii)$ ખોટું છે.
$III.$ $I$ ધાતુ છે અને $III$ અધાતુ (બ્રોમિન,$Br$) છે. તેમની વચ્ચે બનતું સંયોજન $(RbBr)$ આયનીય છે. વિધાન $(iii)$ ખોટું છે.
$IV.$ $[Ar]\, 3d^6\, 4s^2$ એ આયર્ન ($Fe$,$Z=26$) છે,જે સંક્રાંતિ ધાતુ છે અને ચલિત ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $(+2, +3)$ દર્શાવે છે. વિધાન $(iv)$ ખોટું છે.
તેથી,બધા વિધાનો ખોટા $(FFFF)$ છે.

(B) વધુ સક્રિય ધાતુ ઓછી સક્રિય ધાતુના ઓક્સાઈડનું રિડક્શન કરી શકે છે.
આપેલ છે કે ધાતુ $(P)$ એ $(R)$ ના ઓક્સાઈડનું રિડક્શન કરી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે $(P)$ એ $(R)$ કરતા વધુ સક્રિય છે,એટલે કે $P > R$.
આપેલ છે કે ધાતુ $(R)$ એ $(Q)$ ના ઓક્સાઈડનું રિડક્શન કરી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે $(R)$ એ $(Q)$ કરતા વધુ સક્રિય છે,એટલે કે $R > Q$.
આ બંને સંબંધોને જોડતા,આપણને સક્રિયતાનો ક્રમ $P > R > Q$ મળે છે.

(B) હાઇડ્રોહેલિક એસિડ $(HI, HBr, HCl, HF)$ માટે,બંધ વિયોજન ઉર્જામાં ઘટાડાને કારણે સમૂહમાં નીચે જતાં એસિડિક પ્રબળતા વધે છે: $HI > HBr > HCl > HF$.
હેલોજનના ઓક્સોએસિડ માટે,જ્યારે ઓક્સિડેશન અવસ્થા સમાન હોય ત્યારે એસિડિક પ્રબળતા હેલોજન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
$HIO_4, HBrO_4,$ અને $HClO_4$ માં,મધ્યસ્થ પરમાણુઓ સમાન ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(+7)$ માં છે. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $Cl > Br > I$ હોવાથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $HClO_4 > HBrO_4 > HIO_4$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલો ક્રમ ખોટો છે.

(C) ધાતુના ઓક્સાઇડ સામાન્ય રીતે બેઝિક પ્રકૃતિના હોય છે. આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબી બાજુથી જમણી બાજુ તરફ જતાં ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ વધે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં $Na_2O$,$MgO$ અને $CaO$ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે,જ્યારે $Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઇડ છે. આમ,આપેલા વિકલ્પોમાં $Al_2O_3$ સૌથી વધુ એસિડિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(D) આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
$Al_2O_3$ ઉભયગુણી છે,$SiO_2$ નિર્બળ એસિડિક છે,$P_2O_3$ એસિડિક છે અને $SO_2$ પ્રબળ એસિડિક છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $Al_2O_3 < SiO_2 < P_2O_3 < SO_2$ છે.

(A) $CaO$ અને $CuO$ ધાતુના ઓક્સાઇડ હોવાથી બેઝીક પ્રકૃતિના છે,જેમાં $CaO$ એ $CuO$ કરતા વધુ બેઝીક છે.
$H_2O$ તટસ્થ છે.
$CO_2$ અધાતુનો ઓક્સાઇડ હોવાથી એસિડીક છે.
તેથી,એસિડીક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $CaO < CuO < H_2O < CO_2$ છે.

(A) વધુ વિદ્યુતઋણ હેલોજન ઓછી વિદ્યુતઋણતા ધરાવતા હેલોજનનું તેના ક્ષારમાંથી વિસ્થાપન કરી શકે છે.
$Cl$ એ $Br$ કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવાથી,$Cl_2$ એ $Br^-$ નું વિસ્થાપન કરીને $Br_2$ અને $Cl^-$ બનાવે છે.
તેથી,$X_2$ એ $Cl_2$ છે.

(C) અધાતુઓ ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને એનાયન બનાવવાની ઉચ્ચ વૃત્તિ ધરાવે છે.
આપેલ સમૂહોમાંથી,$N, O,$ અને $F$ એ અધાતુઓ છે જેની વિદ્યુતઋણતા ખૂબ ઊંચી છે.
તેમની ઊંચી વિદ્યુતઋણતાને કારણે,અન્ય સમૂહો (જે મુખ્યત્વે ધાતુઓ છે) ની સરખામણીમાં તેમની ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને એનાયન બનાવવાની વૃત્તિ સૌથી વધુ છે.

(C) વધુ વિદ્યુતઋણ હેલોજન તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી ઓછા વિદ્યુતઋણ હેલોજનનું વિસ્થાપન કરે છે.
ક્લોરીન એ બ્રોમીન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવાથી,તે પોટેશિયમ બ્રોમાઇડમાંથી બ્રોમીનનું વિસ્થાપન કરે છે:
$2KBr + Cl_2 \to 2KCl + Br_2$

(D) હેલોજનની ઓક્સિડેશનકર્તા શક્તિ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે $(F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2)$.
$I_2$ એ હેલોજનમાં સૌથી નિર્બળ ઓક્સિડેશનકર્તા હોવાથી,તે તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી $Cl^-, Br^-$ અથવા $F^-$ આયનોનું વિસ્થાપન કરી શકતું નથી.
તેથી,કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.

(B) વધુ વિદ્યુતઋણ તત્વ તેનાથી ઓછા વિદ્યુતઋણ તત્વને તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી વિસ્થાપિત કરી શકે છે. વિદ્યુતઋણતા/ઓક્સિડેશનકર્તા શક્તિનો ક્રમ $F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ છે. ક્લોરીન એ બ્રોમીન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવાથી,તે $KBr$ ના દ્રાવણમાંથી બ્રોમીનને વિસ્થાપિત કરશે: $Cl_2 + 2KBr \rightarrow 2KCl + Br_2$.

(C) એસિડિક પ્રબળતા એ મધ્યસ્થ પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા અને વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે.
આપેલા એસિડ માટે,$pK_a$ મૂલ્યો નીચે મુજબ છે:
$HClO_3$ $(pK_a \approx -3)$
$H_2SO_4$ $(pK_a \approx -3)$
$H_3PO_4$ $(pK_a \approx 2.12)$
એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $HClO_3 > H_2SO_4 > H_3PO_4$ છે,જે $III > I > II$ દર્શાવે છે.

(A) ઓક્સિ એસિડની એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ હેલોજન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા $Cl > Br > I$ ક્રમમાં ઘટે છે,તેમ $O-H$ બંધ પર ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષવાની અસર ઘટે છે.
પરિણામે,$H^+$ આયન મુક્ત કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $Cl(OH) > Br(OH) > I(OH)$ છે,જે $I > II > III$ ને અનુરૂપ છે.

(A) આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં ઓક્સાઈડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
અધાત્વીય ગુણધર્મ અને ઓક્સિડેશન અવસ્થાને ધ્યાનમાં લેતા,સાચો ક્રમ $Cl_2O_7 > SO_2 > P_4O_{10}$ છે,કારણ કે ક્લોરિન એ સલ્ફર અને ફોસ્ફરસ કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે.

(D) હેલોજનના ઓક્સોએસિડની એસિડિક પ્રબળતા કેન્દ્રિય હેલોજન પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારા સાથે વધે છે.
ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે:
$HOCl$ $(+1)$
$HOClO$ $(+3)$
$HOClO_2$ $(+5)$
$HOClO_3$ $(+7)$
તેથી,વધતી જતી એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ: $HOCl < HOClO < HOClO_2 < HOClO_3$ છે.

(D) તત્વોની ઓળખ:
$(I) [He] 2s^1$ એ $Li$ (લિથિયમ) છે,જે આલ્કલી ધાતુ છે.
$(II) [Kr] 5s^2 4d^{10} 5p^5$ એ $I$ (આયોડિન) છે,જે હેલોજન છે.
$(III) [Xe] 6s^1$ એ $Cs$ (સીઝિયમ) છે,જે અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે.
$(IV) [He] 2s^2 2p^5$ એ $F$ (ફ્લોરિન) છે,જે સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણ તત્વ છે.
ધાત્વીય ગુણધર્મ આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે અને ઉપરથી નીચે જતાં વધે છે.
સૌથી વધુ ધાત્વીય તત્વ $Cs$ $(III)$ છે.
સૌથી ઓછું ધાત્વીય તત્વ $F$ $(IV)$ છે.
તેથી,સૌથી ઓછું અને સૌથી વધુ ધાત્વીય તત્વ અનુક્રમે $IV$ અને $III$ છે.

(D) તત્વ $B$ ની સંયોજકતા કક્ષાની રચના $3s^2, 3p^3$ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં $5$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને તે સમૂહ $15$ (સંયોજકતા $3$) માં આવે છે.
તત્વ $C$ ની સંયોજકતા કક્ષાની રચના $3s^2, 3p^5$ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં $7$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને તે સમૂહ $17$ (સંયોજકતા $1$) માં આવે છે.
સ્થાયી સંયોજન બનાવવા માટે,$B$ તેના $3$ ઇલેક્ટ્રોનને $C$ ના $3$ પરમાણુઓ સાથે વહેંચે છે.
તેથી,બનતા સંયોજનનું આણ્વીય સૂત્ર $BC_3$ છે.

(C) $1$. પિગલિત અવસ્થામાં,વાહકતા આયનોની ગતિશીલતા પર આધાર રાખે છે. જેમ કેશનનું કદ વધે છે $(Mg^{+2} < Ca^{+2} < Sr^{+2} < Ba^{+2})$,તેમ આયનીય ગતિશીલતા વધે છે,તેથી વાહકતાનો ક્રમ $Mg^{+2} < Ca^{+2} < Sr^{+2} < Ba^{+2}$ સાચો છે.
$2$. જલીયકરણ ઉર્જા આયનના કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. $Li^{+1}$ થી $Cs^{+1}$ તરફ જતાં કદ વધે છે,તેથી જલીયકરણ ઉર્જા ઘટે છે. આમ,$Li^{+1} > Na^{+1} > K^{+1} > Rb^{+1} > Cs^{+1}$ સાચો ક્રમ છે,તેથી વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. આયનીકરણ એન્થાલ્પીમાં ઘટાડાને કારણે સમૂહમાં નીચે જતાં આલ્કલી ધાતુઓની પ્રતિક્રિયાત્મકતા વધે છે. તેથી,$Li < Na < K < Rb < Cs$ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ છે.
$4$. વિકલ્પ $B$ ખોટો હોવાથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા આવર્તમાં અધાત્વીય ગુણધર્મ વધવાની સાથે વધે છે અને સમૂહમાં નીચે જતાં ઘટે છે.
અધાત્વીય ઓક્સાઇડ માટે,એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ઓક્સાઇડની સરખામણી કરતાં: $SO_3$ (સલ્ફર $+6$ અવસ્થામાં),$CO_2$ (કાર્બન $+4$ અવસ્થામાં),અને $B_2O_3$ (બોરોન $+3$ અવસ્થામાં).
જેમ કે ઓક્સિડેશન આંક $S$ થી $C$ થી $B$ તરફ ઘટતો જાય છે,તેથી એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $SO_3 > CO_2 > B_2O_3$ થાય છે.

(B) અર્ધધાતુઓ એવા તત્વો છે જે ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચેના ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં,અર્ધધાતુઓ $B, Si, Ge, As, Sb, Te,$ અને $Po$ છે.
વિકલ્પો જોતા:
$A) Be$ ધાતુ છે,$B$ અર્ધધાતુ છે.
$B) Si$ અને $Ge$ બંને અર્ધધાતુઓ છે.
$C) B$ અર્ધધાતુ છે,$C$ અધાતુ છે.
$D) Sn$ અને $Pb$ ધાતુઓ છે.
તેથી,સાચી જોડી $Si$ અને $Ge$ છે.

(D) ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા અધાત્વીય ગુણધર્મ અને મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંક પર આધાર રાખે છે.
આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે,તેથી એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
$SO_3$ (સલ્ફર $+6$ ઓક્સિડેશન આંક),$CO_2$ (કાર્બન $+4$ ઓક્સિડેશન આંક),અને $B_2O_3$ (બોરોન $+3$ ઓક્સિડેશન આંક) ની સરખામણી કરતાં,અધાત્વીય ગુણધર્મનો ક્રમ $S > C > B$ હોવાથી,એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $SO_3 > CO_2 > B_2O_3$ થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(A) સ્યુડો-નોબલ ગેસ રચના એટલે એવી ઇલેક્ટ્રોન રચના જેમાં સૌથી બહારની કક્ષામાં $18$ ઇલેક્ટ્રોન $(ns^2 np^6 nd^{10})$ હોય છે.
$Cu$ $(Z=29)$ માટે,તેની મૂળભૂત અવસ્થાની રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^1$ છે.
જ્યારે $Cu$ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $Cu^{+}$ બનાવે છે,ત્યારે તેની રચના $[Ar] 3d^{10}$ થાય છે.
આ રચનામાં સૌથી બહારની કક્ષામાં $18$ ઇલેક્ટ્રોન $(3s^2 3p^6 3d^{10})$ હોય છે,જે સ્યુડો-નોબલ ગેસ રચનાની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,$Cu^{+}$ એ સાચો આયન છે.

(A) પ્રતિનિધિ તત્વો એવા તત્વો છે જે આવર્તકોષ્ટકના $s$-વિભાગ અને $p$-વિભાગમાં આવે છે.
$Al$ (એલ્યુમિનિયમ) સમૂહ $13$ ($p$-વિભાગ) માં છે અને $Mg$ (મેગ્નેશિયમ) સમૂહ $2$ ($s$-વિભાગ) માં છે.
આમ,$Al$ અને $Mg$ બંને પ્રતિનિધિ તત્વો છે.
$Cr$ અને $Zn$ એ સંક્રાંતિ તત્વો ($d$-વિભાગ) છે.
$Ag$ એ સંક્રાંતિ તત્વ છે અને $At$ એ હેલોજન (પ્રતિનિધિ) છે.
$La$ અને $Th$ એ આંતર-સંક્રાંતિ તત્વો ($f$-વિભાગ) છે.
તેથી,સાચી જોડ $Al$ અને $Mg$ છે.

(A) ઓક્સાઇડની બેઝિકતા તત્વના ધાત્વિક ગુણધર્મ પર આધાર રાખે છે. આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં,ધાત્વિક ગુણધર્મ ઘટે છે અને અધાત્વિક ગુણધર્મ વધે છે,જેના પરિણામે ઓક્સાઇડની બેઝિકતા ઘટે છે.
$Na_2O$ એ આલ્કલી ધાતુ (સમૂહ $1$) નો ઓક્સાઇડ છે,જે પ્રબળ બેઝિક છે.
$MgO$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ (સમૂહ $2$) નો ઓક્સાઇડ છે,જે બેઝિક છે.
$CuO$ એ સંક્રાંતિ ધાતુનો ઓક્સાઇડ છે,જે ઉભયગુણીથી નિર્બળ બેઝિક છે.
$SiO_2$ એ અધાતુનો ઓક્સાઇડ (સમૂહ $14$) છે,જે એસિડિક છે.
તેથી,બેઝિકતાનો ઘટતો ક્રમ $Na_2O > MgO > CuO > SiO_2$ છે.

(C) સમૂહમાં,જેમ પરમાણ્વીય ક્રમાંક વધે છે,તેમ પરમાણ્વીય દળ પરમાણ્વીય કદ કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે વધે છે. ઘનતાની વ્યાખ્યા $\text{density} = \frac{\text{mass}}{\text{volume}}$ હોવાથી,દળમાં થતો વધારો પ્રભાવી હોય છે,જેના પરિણામે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં પરમાણ્વીય ઘનતામાં સામાન્ય રીતે વધારો થાય છે.

(B) $2KBr + I_2 \to 2KI + Br_2$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી.
આ પ્રક્રિયામાં,$I_2$ એ $Br^-$ નું $Br_2$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કામ કરવું પડે.
જોકે,$Br_2$ નો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $I_2$ કરતા વધારે છે,જેનો અર્થ છે કે $Br_2$ એ $I_2$ કરતા વધુ શક્તિશાળી ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તેથી,$I_2$ એ તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી $Br^-$ ને વિસ્થાપિત કરી શકતું નથી,જેના કારણે આ પ્રક્રિયા આપમેળે થતી નથી.

(C) વાયુમય મિશ્રણોમાં રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા અને વિસ્થાપનના સંદર્ભમાં,$CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) તેના ઇલેક્ટ્રોનિક બંધારણ અને કાર્બન પરમાણુ પર રહેલા અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને કારણે અત્યંત પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
તે એક મજબૂત લિગાન્ડ અને રિડક્શન કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેને ચોક્કસ રાસાયણિક વાતાવરણ અથવા ઉત્પ્રેરક પ્રક્રિયાઓમાં $O_2$,$N_2$ અને $H_2$ જેવા અન્ય વાયુઓને વિસ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા આપે છે.

(D) પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 117$ ધરાવતું તત્વ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $17$ માં આવે છે.
સમૂહ $17$ ના તત્વોને હેલોજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ તત્વોની સામાન્ય સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^5$ હોય છે.
$Z = 117$ માટે,સંયોજકતા કક્ષા $n = 7$ છે,તેથી રચના $7s^2 7p^5$ થાય છે.
આ રચના દર્શાવે છે કે તત્વમાં $7$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન $(2 + 5 = 7)$ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) અધાતુના ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ઓક્સિડેશન આંકની ગણતરી:
$N_2O_5$: $N$ નો $+5$
$SO_2$: $S$ નો $+4$
$CO_2$: $C$ નો $+4$
$CO$: $C$ નો $+2$
ઓક્સિડેશન આંકની સરખામણી કરતા: $+5 > +4 > +4 > +2$.
સમાન ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ઓક્સાઇડ માટે ($SO_2$ અને $CO_2$),એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે. તેથી,સાચો ક્રમ $N_2O_5 > SO_2 > CO_2 > CO$ છે.

(C) ઓક્સાઇડની બેઝિક પ્રકૃતિ ધાતુની ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવિટી પર આધાર રાખે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં,ધાતુના ગુણધર્મો ઘટે છે,અને તેથી ઓક્સાઇડની બેઝિક પ્રકૃતિ ઘટે છે.
$Al_2O_3$ એમ્ફોટેરિક છે,$MgO$ બેઝિક છે,$Na_2O$ વધુ બેઝિક છે,અને $K$ ની સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવિટીને કારણે $K_2O$ આ બધામાં સૌથી વધુ બેઝિક છે.
વધતી જતી બેઝિક પ્રકૃતિનો સાચો ક્રમ: $Al_2O_3 < MgO < Na_2O < K_2O$ છે.