Chemical Reactivity Questions in Gujarati

(B) $Cl_2O_7$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે કારણ કે તે ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતો અધાતુનો ઓક્સાઈડ છે.
$Na_2O$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુનો ઓક્સાઈડ છે.
$Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ છે કારણ કે તે એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$N_2O$ એ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-IV, B-II, C-I, D-III$ છે.

(A) ધાત્વિક ગુણધર્મ એ તત્વ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની સરળતા પર આધાર રાખે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે અને પરમાણુ કદ ઘટે છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,આવર્તમાં ધાત્વિક ગુણધર્મ ઘટે છે.
આપેલા તત્વો માટે: $Na$ (સમૂહ $1$),$Mg$ (સમૂહ $2$),$Be$ (સમૂહ $2$),$Si$ (સમૂહ $14$),અને $P$ (સમૂહ $15$).
તેમના સ્થાનને આધારે,સાચો ઉતરતો ક્રમ $Na > Mg > Be > Si > P$ છે.

(B) ઓક્સાઇડની પાણી પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાત્મકતા તેમની એસિડિક પ્રબળતાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધે છે,તેમ ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
મધ્યસ્થ પરમાણુઓની વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $B < P < Cl$ છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતા અને પાણી પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $B_2O_3 < P_2O_5 < Cl_2O_7$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B)
ધાતુઓની પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયાત્મકતા તેમની પ્રતિક્રિયાત્મકતા શ્રેણીમાંના સ્થાન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
પોટેશિયમ $(K)$ એ અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે જે ઠંડા પાણી સાથે જોરશોરથી પ્રતિક્રિયા આપે છે.
મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ગરમ પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
ઝિંક $(Zn)$ વરાળ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
સોનું $(Au)$ એ નિષ્ક્રિય ધાતુ છે અને તે પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી.
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ઘટતો ક્રમ $K > Mg > Zn > Au$ છે.

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં,જેમ આપણે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જઈએ છીએ,તેમ ધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટે છે અને અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
પરિણામે,ઓક્સાઇડની બેઝિક પ્રકૃતિ ઘટે છે અને એસિડિક પ્રકૃતિ વધે છે.
આપેલા ઓક્સાઇડની સરખામણી કરતા: $Na_2O$ (આલ્કલી ધાતુનો ઓક્સાઇડ),$Al_2O_3$ (ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ),$SiO_2$ (એસિડિક ઓક્સાઇડ),અને $P_2O_5$ (એસિડિક ઓક્સાઇડ).
$Na_2O$ સૌથી વધુ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે કારણ કે $Na$ એ આલ્કલી ધાતુ છે.
બેઝિકતાનો ક્રમ $P_2O_5 < SiO_2 < Al_2O_3 < Na_2O$ છે.

(A) ધાત્વીય ગુણધર્મ એટલે તત્વની ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ.
તે સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે અને આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં તત્વોના સ્થાન: $Be$ (સમૂહ $2$,આવર્ત $2$),$Mg$ (સમૂહ $2$,આવર્ત $3$),$K$ (સમૂહ $1$,આવર્ત $4$),અને $Si$ (સમૂહ $14$,આવર્ત $3$) છે.
આમ,ધાત્વીય ગુણધર્મનો વધતો ક્રમ $Si < Be < Mg < K$ છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: ક્લોરિનના ઓક્સાઈડ જેવા કે $Cl_2O$,$ClO_2$,$Cl_2O_6$ અને $Cl_2O_7$ અત્યંત સક્રિય ઓક્સિડેશનકર્તા છે અને તે અસ્થિર હોવાથી વિસ્ફોટ થવાની વૃત્તિ ધરાવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: તત્વોની રાસાયણિક સક્રિયતા ઘણીવાર ઓક્સિજન અને હેલોજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરવાની તેમની ક્ષમતાને અવલોકન કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે,જે તેમના ઓક્સિડેશન આંક અને બંધન લાક્ષણિકતાઓને નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(C) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ધાત્વિક ગુણધર્મ વધે છે,જ્યારે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ધાત્વિક ગુણધર્મ ઘટે છે.
$K$ (પોટેશિયમ) સમૂહ $1$ અને આવર્ત $4$ માં છે.
$Ca$ (કેલ્શિયમ) સમૂહ $2$ અને આવર્ત $4$ માં છે.
$Be$ (બેરિલિયમ) સમૂહ $2$ અને આવર્ત $2$ માં છે.
આમ,$K$ સૌથી વધુ ધાત્વિક છે કારણ કે તે સમૂહ $1$ માં છે. $Ca$ અને $Be$ માં,$Ca$ વધુ ધાત્વિક છે કારણ કે તે $Be$ ની નીચે સમૂહ $2$ માં આવેલું છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $K > Ca > Be$ છે.

(C) આવર્તમાં તત્વોની રાસાયણિક સક્રિયતા સામાન્ય રીતે સમૂહ $1$ થી સમૂહ $17$ સુધી ઘટે છે અને નિષ્ક્રિય વાયુઓ (સમૂહ $18$) માટે સૌથી ઓછી હોય છે,તેથી વિધાન-$I$ ખોટું છે.
સમૂહ-$1$ ના તત્વો આલ્કલી ધાતુઓ છે અને બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે (દા.ત.,$Na_2O$),જ્યારે સમૂહ-$17$ ના તત્વો હેલોજન છે અને એસિડિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે (દા.ત.,$Cl_2O_7$). તેથી,વિધાન-$II$ સાચું છે.

(B) $I$. $p-$બ્લોકમાં ધાતુઓ અને અધાતુઓ બંને હાજર હોય છે,પરંતુ $d-$બ્લોકમાં માત્ર ધાતુઓ જ હાજર હોય છે. તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે.
$II$. અધાતુઓ સામાન્ય રીતે ધાતુઓની તુલનામાં ઊંચી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(IE)$ અને ઊંચી વિદ્યુતઋણતા $(EN)$ ધરાવે છે,જે તેમના નાના પરમાણુ કદ અને ઊંચા અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારને કારણે છે. તેથી,વિધાન $II$ સાચું છે.
નિષ્કર્ષ: વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: ${}_{29}^{83}Cu + {}_{1}^{1}H \rightarrow 6{}_{0}^{1}n + {}_{2}^{4}\alpha + 2{}_{1}^{1}H + {}_{Z}^{A}X$
દળ ક્રમાંકના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $83 + 1 = 6(1) + 4 + 2(1) + A$ $\Rightarrow 84 = 12 + A$ $\Rightarrow A = 72$
પરમાણુ ક્રમાંકના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $29 + 1 = 6(0) + 2 + 2(1) + Z$ $\Rightarrow 30 = 4 + Z$ $\Rightarrow Z = 26$
પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 26$ ધરાવતું તત્વ આયર્ન $(Fe)$ છે.
આયર્ન $(Fe)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $8$ માં આવે છે.

(A) વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે આવર્ત કોષ્ટકની સૌથી ડાબી બાજુના તત્વો આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ છે,જે બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે આવર્ત કોષ્ટકની સૌથી જમણી બાજુના અધાતુઓ એસિડિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે,જે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ બનાવે છે (દા.ત.,$SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4$).
જેમ આપણે આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જઈએ છીએ,તેમ અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે,જેનાથી ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.

(A) આપેલા તત્વોની પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઘટે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં વધે છે.
$Li$,$Na$,$Be$,$Mg$,$B$ અને $Al$ ની સરખામણી કરતાં:
$B$ (બોરોન) $2^{nd}$ આવર્ત અને $13$ માં સમૂહમાં છે.
$Be$ (બેરિલિયમ) $2^{nd}$ આવર્ત અને $2$ જા સમૂહમાં છે.
$Li$ (લિથિયમ) $2^{nd}$ આવર્ત અને $1$ લા સમૂહમાં છે.
$2^{nd}$ આવર્તમાં,પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા $Li$ થી $Be$ થી $B$ તરફ જતાં ઘટે છે.
આમ,આપેલા તત્વોમાં $B$ ની પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા સૌથી ઓછી છે.
બોરોન $(B)$ $13$ માં સમૂહનું તત્વ છે,જેની સંયોજકતા $+3$ છે.
તેથી,તે $B_2O_3$ પ્રકારનો ઓક્સાઇડ બનાવે છે,જે $A_2O_3$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે.

(B) એક જ સમૂહના તત્વોની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના સમાન હોય છે.
$Se$ (સેલેનિયમ) અને $Te$ (ટેલુરિયમ) બંને સમૂહ $16$ (ઓક્સિજન પરિવાર) ના સભ્યો છે.
તેમની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^4$ છે,જેનો અર્થ છે કે બંનેમાં $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Na$ ($1$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન) અને $Sr$ ($2$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન) અલગ-અલગ સમૂહના છે.
$Mn$ અને $Fe$ સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે.
$He$ માં $2$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે,જ્યારે $Ne$ માં $8$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.

(A) એસિડિક પ્રબળતા નક્કી કરવા માટે,આપણે ઓક્સાઈડ અને સંયોજનની પ્રકૃતિ જોઈએ છીએ:
$1$. $CaO$ એ પ્રબળ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.
$2$. $CuO$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે,પરંતુ $CaO$ કરતા ઓછો બેઝિક છે.
$3$. $H_2O$ એ ઉભયગુણી/તટસ્થ છે,જે ખૂબ જ નિર્બળ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$4$. $CO_2$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે જે પાણીમાં કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે.
તેથી,વધતી જતી એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ: $CaO < CuO < H_2O < CO_2$ છે.

(B) $1$. સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધવાને કારણે ઓક્સાઇડનો બેઝિક ગુણધર્મ વધે છે. તેથી,$Li_2O < Na_2O < K_2O < Cs_2O$ સાચું છે.
$2$. અધાતુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો થવાથી એસિડિક ગુણધર્મ વધે છે. $Al_2O_3 < SiO_2 < P_2O_5 < Cl_2O_7$ ક્રમ સાચો છે.
$3$. હાઇડ્રોહેલિક એસિડની એસિડિક પ્રબળતા સમૂહમાં નીચે જતાં વધે છે,તેથી $HF < HCl < HBr < HI$ સાચું છે.
$4$. નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ તેના ઓક્સિડેશન આંક સાથે વધે છે: $N_2O < N_2O_3 < NO_2 < N_2O_5$.

(B) $Mn$ $(Z=25)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન $[Ar] \ 3d^5 \ 4s^2$ છે.
આ કોન્ફિગરેશનમાં,$d$-કક્ષક અડધી ભરાયેલી $(d^5)$ છે.
તેથી,$Mn$ અડધી ભરાયેલી $d$-કક્ષકો ધરાવે છે.

(D) $SO_3$ એ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે.
$Na_2O$ એ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે.
$N_2O$ એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે.
$Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ છે,કારણ કે તે એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.

(C) ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ એ છે જે એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.
$Al_{2}O_{3}$ એ જાણીતો ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ છે.
તે એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે: $Al_{2}O_{3} + 6HCl \rightarrow 2AlCl_{3} + 3H_{2}O$.
તે બેઇઝ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે: $Al_{2}O_{3} + 2NaOH + 3H_{2}O \rightarrow 2Na[Al(OH)_{4}]$.
$SO_{3}$ અને $P_{4}O_{10}$ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે,જ્યારે $MgO$ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે.

(C) સમૂહ $16$ ના તત્વો (જેમ કે $O, S$,વગેરે) ની બાહ્યતમ કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^4$ હોય છે.
તેમને તેમનું અષ્ટક $(ns^2 np^6)$ પૂર્ણ કરવા માટે $2$ વધુ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર હોય છે,જે નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુની સ્થિર ઇલેક્ટ્રોન રચનાને અનુરૂપ છે.
તેથી,સમૂહ $16$ ના તત્વો $2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના પ્રાપ્ત કરે છે.

(C) $Be$ એ સમૂહ $2$ નું પ્રથમ તત્વ છે જે સમૂહ $13$ ના બીજા તત્વ $Al$ સાથે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.

(D) $Li$ અને $Mg$ એકબીજા સાથે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.

(C) $Be$ અને $Al$ વચ્ચેનો વિકર્ણી સંબંધ તેમના સમાન આયનીય કદ અને વીજભાર/ત્રિજ્યાના ગુણોત્તર (આયનીય પોટેન્શિયલ) ને કારણે છે.
વિકર્ણી સંબંધો ત્યારે જોવા મળે છે કારણ કે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં વીજભાર/ત્રિજ્યાના ગુણોત્તરમાં થતો વધારો,સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં થતા ઘટાડા દ્વારા સરભર થાય છે.
આના પરિણામે તેમની ધ્રુવીભવન શક્તિ સમાન રહે છે,જેના કારણે તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે.

(C) ધાતુના ઓક્સાઈડ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે બેઝિક હોય છે.
$Na_2O$,$MgO$,અને $CaO$ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.
$As_2O_3$ અને $ZnO$ ઉભયગુણી (amphoteric) સ્વભાવ ધરાવે છે.
$Mn_2O_3$ બેઝિક છે,પરંતુ $N_2O$ અને $N_2O_5$ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
આમ,કુલ $3$ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.

(B) અર્ધધાતુઓ એવા તત્વો છે જે ધાતુ અને અધાતુ વચ્ચેના ગુણધર્મો ધરાવે છે. આપેલ યાદીમાં,અર્ધધાતુઓ $B$,$Sb$,$As$,$Ge$ અને $Si$ છે.
આમ,અર્ધધાતુઓની કુલ સંખ્યા $5$ છે.

(A) ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે. ઉચ્ચ વિદ્યુતઋણતા વધુ એસિડિક ઓક્સાઇડ તરફ દોરી જાય છે.
જેમ આપણે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જઈએ છીએ,તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે,તેથી ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ વધે છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જઈએ છીએ,તેમ પરમાણુ કદમાં વધારાને કારણે વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે,તેથી ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ ઘટે છે.
તેથી,ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ ડાબેથી જમણે વધે છે અને ઉપરથી નીચે ઘટે છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં ઘટે છે.
આપેલા તત્વોમાં $F, N, C, B$ બીજા આવર્તના છે,તેથી તેમનો અધાત્વીય ગુણધર્મનો ક્રમ $F > N > C > B$ છે.
$Si$ ત્રીજા આવર્તમાં $C$ ની નીચે આવેલું છે. સમૂહમાં નીચે જતાં અધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટતો હોવાથી $C > Si$ થાય.
આમ,અધાત્વીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $F > N > C > B > Si$ છે.

(B) આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો થવાને કારણે ધાત્વીય સ્વભાવ ઘટે છે.
ત્રીજા આવર્તમાં તત્વો $Na$,$Mg$,$Al$ અને $Si$ છે.
તેથી,ધાત્વીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $Na > Mg > Al > Si$ છે.

(C) આપેલી ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાના આધારે:
$X$ એ $Al$ $([Ne] 3s^2 3p^1)$ છે,
$Y$ એ $Cl$ $([Ne] 3s^2 3p^5)$ છે,
$Z$ એ $Mg$ $([Ne] 3s^2)$ છે.
આ ત્રણેય તત્વો આવર્ત કોષ્ટકના $3$ જા આવર્ત (period) ના છે.
આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં,ધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટે છે અને અધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે,જેના પરિણામે તેમના ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ વધે છે.
$3$ જા આવર્તમાં તત્વોનો ક્રમ $Mg (Z) < Al (X) < Cl (Y)$ છે.
તેથી,તેમના ઓક્સાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિનો વધતો ક્રમ $Z < X < Y$ થશે.

(A) ધાત્વીય ગુણધર્મ એટલે તત્વની ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટે છે અને સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં વધે છે.
તત્વોના સ્થાન મુજબ:
$B$ (બોરોન) આવર્ત $2$,સમૂહ $13$ માં છે.
$Al$ (એલ્યુમિનિયમ) આવર્ત $3$,સમૂહ $13$ માં છે.
$Mg$ (મેગ્નેશિયમ) આવર્ત $3$,સમૂહ $2$ માં છે.
$K$ (પોટેશિયમ) આવર્ત $4$,સમૂહ $1$ માં છે.
આમ,ધાત્વીય ગુણધર્મનો વધતો ક્રમ $B < Al < Mg < K$ છે.

(A) તત્વનો ઓક્સિડેશન ગુણધર્મ તેની ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે,જે તેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી અને વિદ્યુતઋણતા સાથે સંબંધિત છે.
ફ્લોરિન $(F)$ સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણ તત્વ છે અને તેની ઓક્સિડેશન શક્તિ સૌથી વધુ છે.
ઓક્સિજન $(O)$ ફ્લોરિન પછી આવે છે.
ક્લોરિન $(Cl)$ તેના મોટા કદને કારણે ઓક્સિજન કરતા ઓછો ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
નાઈટ્રોજન $(N)$ અન્ય તત્વોની તુલનામાં ઓછી ઓક્સિડેશન વૃત્તિ ધરાવે છે.
આમ,ઓક્સિડેશન ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $F > O > Cl > N$ છે.

(D) એસિડિક ઓક્સાઈડ $\rightarrow Mn_2O_7, CrO_3, V_2O_5$ (મધ્યસ્થ ધાતુના ઊંચા ઓક્સિડેશન આંકને કારણે).
બેઝિક ઓક્સાઈડ $\rightarrow Na_2O, CaO, BaO$ (મધ્યસ્થ ધાતુના નીચા ઓક્સિડેશન આંકને કારણે).
આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ઓક્સાઈડ સામાન્ય રીતે બેઝિક હોય છે.
તટસ્થ ઓક્સાઈડ $\rightarrow CO, NO, N_2O$.
ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ $\rightarrow ZnO, PbO, BeO$ (એસિડિક અને બેઝિક બંને ગુણધર્મો ધરાવે છે).
તેથી,વિકલ્પ $(D)$ સાચો છે.

(C) ઓક્સાઈડનો બેઝિક સ્વભાવ તત્વના ધાત્વીય ગુણધર્મના વધારા સાથે વધે છે.
આવર્તમાં,ડાબેથી જમણે જતાં બેઝિક સ્વભાવ ઘટે છે,જ્યારે સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં બેઝિક સ્વભાવ વધે છે.
$P_2O_5$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
$Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઈડ છે.
$MgO$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.
$K_2O$ એ પ્રબળ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.
આમ,બેઝિક સ્વભાવનો વધતો ક્રમ $P_2O_5 < Al_2O_3 < MgO < K_2O$ છે,જે $c < a < d < b$ ને અનુરૂપ છે.

(B) ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ એવા છે જે એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.
$ZnO$,$PbO$,અને $SnO_2$ એ જાણીતા ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ છે.
$Tl_2O_3$ અને $In_2O_3$ સ્વભાવે બેઝિક છે.
$B_2O_3$ સ્વભાવે એસિડિક છે.
તેથી,ઉભયગુણી ઓક્સાઈડનો સાચો સમૂહ $ZnO, PbO, SnO_2$ છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકમાં,સમૂહ $7$,$8$ અને $9$ ના ધાતુઓ હાઇડ્રાઇડ બનાવતા નથી. આ વિસ્તારને હાઇડ્રાઇડ ગેપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે,$Cr$ (સમૂહ $6$) એક અપવાદ છે જે આંતરાલીય હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે.
આ સંયોજનોમાં,હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધાતુના સ્ફટિક લેટીસમાં રહેલી આંતરાલીય જગ્યાઓ (voids) રોકે છે,તેથી તેમને આંતરાલીય હાઇડ્રાઇડ કહેવામાં આવે છે.

(D) $(i)$ $ZnO, PbO, Sb_2O_3$ ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ છે,તટસ્થ નથી. તેઓ એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
(ii) $CO$ અને $NO$ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે,ઉભયગુણી નથી.
(iii) $CrO_3, Mn_2O_7, V_2O_5$ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે,બેઝિક નથી. તેઓ ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતા સંક્રાંતિ ધાતુઓના ઓક્સાઇડ છે.

(A) ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ એ છે જે એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેમ કે $SnO$ અથવા $ZnO$. તટસ્થ ઓક્સાઇડ એ છે જે એસિડ કે બેઝ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી,જેમ કે $N_2O$,$NO$,અથવા $CO$.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$SnO_2$ એ ઉભયગુણી છે અને $N_2O$ એ તટસ્થ છે. તેથી,$SnO_2, N_2O$ એ સૌથી યોગ્ય જોડી છે.

(B) ઓક્સોએસિડની એસિડિકતા મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંક અને વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $HClO_4$ માં $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ છે,જ્યારે $H_2SO_4$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે. ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન આંક મજબૂત ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક અસરો તરફ દોરી જાય છે,જે $O-H$ બંધને વધુ ધ્રુવીય બનાવે છે અને તોડવાનું સરળ બનાવે છે.
$2$. $Cl$ એ $S$ કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે,જે $O-H$ બંધ પર ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક અસર વધારે છે.
$4$. $Cl$ ના ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન આંક અને વિદ્યુતઋણતાને કારણે,$ClO_3$ જૂથ $SO_3$ જૂથ કરતા વધુ મજબૂત પ્રેરક અસર (inductive effect) દર્શાવે છે,જે $H^+$ ના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
વિધાન $3$ એ આ એસિડનો ગુણધર્મ છે પરંતુ તે સમજાવતું નથી કે શા માટે $HClO_4$ એ $H_2SO_4$ કરતા વધુ પ્રબળ એસિડ છે.
તેથી,વિધાનો $1$,$2$ અને $4$ સાચા કારણો છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,હેલોજનનું પરમાણ્વીય કદ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
કદમાં આ વધારાને કારણે $H-X$ બંધની બંધ વિયોજન એન્થાલ્પીમાં ઘટાડો થાય છે.
પરિણામે,બંધ નબળો બને છે અને $H^+$ આયન મુક્ત કરવો સરળ બને છે.
તેથી,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં એસિડિક પ્રબળતા વધે છે.
સાચો ક્રમ $HF < HCl < HBr < HI$ છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ વધે છે,કારણ કે વિદ્યુતઋણતા અને મધ્યસ્થ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક વધે છે.
મધ્યસ્થ પરમાણુઓની સરખામણી: $S$ (સમૂહ $16$),$P$ (સમૂહ $15$),$Cl$ (સમૂહ $17$),અને $N$ (સમૂહ $15$).
આમાં,$Cl$ સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણ છે અને $Cl_2O_7$ માં સૌથી વધુ ઓક્સિડેશન આંક $(+7)$ દર્શાવે છે.
તેથી,$Cl_2O_7$ સૌથી વધુ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે.
એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ: $SO_3 < P_4O_{10} < N_2O_5 < Cl_2O_7$.

(A) ધાત્વીય ગુણધર્મ એટલે તત્વ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની સરળતા.
આવર્ત કોષ્ટકમાં આવર્તમાં (ડાબેથી જમણે) જતાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધવાને કારણે ધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટે છે.
સમૂહમાં ઉપરથી નીચે જતાં,પરમાણુ કદ વધવાને કારણે ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
આપેલા તત્વોની સરખામણી કરતાં:
$K$ (પોટેશિયમ) સમૂહ $1$,આવર્ત $4$ માં છે.
$Na$ (સોડિયમ) સમૂહ $1$,આવર્ત $3$ માં છે.
$Al$ (એલ્યુમિનિયમ) સમૂહ $13$,આવર્ત $3$ માં છે.
$Be$ (બેરિલિયમ) સમૂહ $2$,આવર્ત $2$ માં છે.
$K$ એ $Na$ ની નીચે હોવાથી,$K > Na$.
$Na$ એ $Al$ ની ડાબી બાજુ હોવાથી,$Na > Al$.
$Al$ એ $3^{rd}$ આવર્તમાં અને $Be$ એ $2^{nd}$ આવર્તમાં હોવાથી,$Al > Be$.
આમ,ધાત્વીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $K > Na > Al > Be$ છે.

(A) $Be$ અને $Al$ બંનેના ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોક્સાઈડ સ્વભાવે ઉભયગુણી $(amphoteric)$ છે,બેઝિક નથી.
બંને $Be$ અને $Al$ સમાન આયનીય પોટેન્શિયલ ($charge/size$ ગુણોત્તર) ને કારણે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.
$Be$ અને $Al$ બંને સંકીર્ણ બનાવે છે (દા.ત.,$[BeF_4]^{2-}$ અને $[AlF_6]^{3-}$).
તેમના ક્લોરાઈડ ($BeCl_2$ અને $Al_2Cl_6$) બાષ્પ અવસ્થામાં બ્રિજ્ડ બંધારણ ધરાવે છે અને સહસંયોજક હોવાથી કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.
તેથી,તેઓ બેઝિક ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોક્સાઈડ બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે કારણ કે તેઓ ઉભયગુણી છે.

(A) $Be$ અને $Al$ વિકર્ણીય સંબંધ ધરાવે છે,જેના કારણે ઘણા ગુણધર્મો સમાન હોય છે.
બંને ધાતુઓ સહસંયોજક સંયોજનો બનાવે છે અને તેમના ક્લોરાઇડ લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
બંને ધાતુઓ આલ્કલીમાં ઓગળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણો (બેરિલેટ્સ અને એલ્યુમિનેટ્સ) બનાવે છે.
$Be$ અને $Al$ બંનેના ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોક્સાઇડ ઉભયગુણી (amphoteric) હોય છે,બેઝિક નથી.
તેથી,બંને બેઝિક ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) $Na_2O$ એ ધાતુનો ઓક્સાઇડ છે,જે સ્વભાવે બેઝિક છે. જળવિભાજન પર,તે $NaOH$ બનાવે છે,જે એક પ્રબળ બેઝ છે.
$Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઇડ છે,જેનો અર્થ છે કે તે એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$Cl_2O_7$ એ અધાતુનો ઓક્સાઇડ છે,જે સ્વભાવે એસિડિક છે.
$CO$ એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે.

(A) વિકલ્પ $B$,$C$,અને $D$ માં આપેલી ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાઓ અનુક્રમે $[ Ar ] 3 d^{10} 4 s^2$,$[ Kr ] 4 d^{10} 5 s^2$,અને $[ Xe ] 4 f^{14} 5 d^{10} 6 s^2$ છે.
આ રચનાઓ સામાન્ય સંયોજકતા કોષની રચના $(n-1)d^{10} ns^2$ ને અનુરૂપ છે,જે સમૂહ $12$ ના તત્વો (ઝિંક,કેડમિયમ અને મર્ક્યુરી) ની લાક્ષણિકતા છે.
વિકલ્પ $A$ માં $[ Ne ] 3 s^2 3 p^5$ રચના છે,જે ક્લોરિન (સમૂહ $17$,હેલોજન પરિવાર) ને અનુરૂપ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ માં રહેલું તત્વ અન્ય તત્વોના પરિવાર સાથે સંબંધિત નથી.

(C) $Si$,$Ge$,અને $Sn$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $14$ ના અનુક્રમે $3^{rd}$,$4^{th}$,અને $5^{th}$ આવર્તના તત્વો છે.
સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં,પરમાણુનું કદ વધે છે,જેના કારણે બંધ લંબાઈ વધે છે.
તેથી,બંધ લંબાઈનો ક્રમ $Si-Si < Ge-Ge < Sn-Sn$ છે.
બંધ એન્થાલ્પી એ બંધ લંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,બંધ એન્થાલ્પીનો ક્રમ $Si-Si > Ge-Ge > Sn-Sn$ થશે.
$Ge-Ge$ માટેનું મૂલ્ય $260 \ kJ \ mol^{-1}$ આપેલ હોવાથી,$Si-Si$ અને $Sn-Sn$ માટેના મૂલ્યો અનુક્રમે $297 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $240 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.

(A) ધાતુની સક્રિયતા તેના ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની ક્ષમતા દ્વારા નક્કી થાય છે,જે તેની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $( \Delta_i H_1 )$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ઓછી $ \Delta_i H_1 $ કિંમત સૂચવે છે કે ધાતુ તેના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને વધુ સરળતાથી ગુમાવી શકે છે,જે તેને વધુ સક્રિય બનાવે છે.
$ \Delta_i H_1 $ કિંમતોની સરખામણી કરતા:
$ I = 520 \ kJ \ mol^{-1} $
$ II = 490 \ kJ \ mol^{-1} $
$ III = 1681 \ kJ \ mol^{-1} $
$ IV = 2372 \ kJ \ mol^{-1} $
તત્વ $ II $ ની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી $( 490 \ kJ \ mol^{-1} )$ છે,જે દર્શાવે છે કે તે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ સક્રિય ધાતુ છે.

(C) આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં,તત્વની વિદ્યુતઋણતા વધે છે,જે તેના ઓક્સાઈડની એસિડિક પ્રબળતામાં વધારો કરે છે.
$Al, Si, P$ અને $S$ તત્વો એક જ આવર્ત (આવર્ત $3$) ના છે.
વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $Al < Si < P < S$ છે.
આમ,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $Al_2O_3 < SiO_2 < P_2O_3 < SO_2$ છે.

(A) $Sr, Zr, Cd,$ અને $Sn$ તત્વો $5^{th}$ આવર્ત (period) ના છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં તેમનો ક્રમ $Sr, Zr, Cd, Sn$ છે.
જેમ આપણે ડાબેથી જમણી તરફ જઈએ છીએ તેમ ધાત્વીય ગુણધર્મ ઘટે છે.
તેથી,ધાત્વીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $Sn < Cd < Zr < Sr$ છે.

(D) ઓક્સાઇડનો એસિડિક સ્વભાવ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે. આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જતાં,તત્વોની વિદ્યુતઋણતા વધે છે,જેના કારણે તેમના ઓક્સાઇડનો એસિડિક સ્વભાવ વધે છે.
આવર્ત $2$ ના તત્વો માટે,વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ છે: $Li < Be < B < C < N$.
તેથી,તેમના ઓક્સાઇડનો એસિડિક સ્વભાવ આ ક્રમમાં વધે છે: $Li_2O < BeO < B_2O_3 < CO_2 < N_2O_3$.
આમ,ઘટતા એસિડિક સ્વભાવનો સાચો ક્રમ છે: $N_2O_3 > CO_2 > B_2O_3 > BeO > Li_2O$.