Taxonomical Aids Questions in Gujarati

(B) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ $ex-situ$ સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યાં સંશોધન અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે વિવિધ પ્રકારની જીવંત વનસ્પતિઓ જાળવવામાં આવે છે। આ ઉદ્યાનો વિવિધ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓની $\text{ભ્રૂણવિદ્યા}$ $(Embryology)$ અને $\text{જનીનવિદ્યા}$ $(Genetics)$ અંગેની સંકલિત માહિતી પૂરી પાડે છે, કારણ કે તે વૈજ્ઞાનિકોને નિયંત્રિત વાતાવરણમાં વનસ્પતિનો વિકાસ, પ્રજનન ચક્ર અને જનીનિક લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવાની તક આપે છે।

(B) ઇન્ટરનેશનલ એસોસિએશન ઓફ બોટનિકલ ગાર્ડન્સ $(IABG)$ વનસ્પતિ ઉદ્યાનોનો વૈશ્વિક ડેટાબેઝ જાળવે છે. પ્રમાણભૂત જૈવિક સાહિત્ય અને $NCERT$ અભ્યાસક્રમના સંદર્ભ મુજબ,વિશ્વભરમાં આશરે $800$ વનસ્પતિ ઉદ્યાનો નોંધાયેલા છે. આ સંસ્થાઓ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોલકાતા: ઇન્ડિયન બોટનિકલ ગાર્ડન કોલકાતામાં આવેલું છે, અને તેમાં સેન્ટ્રલ નેશનલ હર્બેરિયમ આવેલું છે.
$2$. ક્યુ: રોયલ બોટનિકલ ગાર્ડન ક્યુ (Kew) માં આવેલું છે, અને તે બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ ઓફ રોયલ બોટનિકલ ગાર્ડન સાથે સંકળાયેલું છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $I-b-r$ અને $II-c-p$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. શિબપુર એ ઇન્ડિયન બોટાનીકલ ગાર્ડનનું સ્થાન છે $(1-d)$.
$2$. લખનૌ એ નેશનલ બોટાનીકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ/ગાર્ડનનું સ્થાન છે $(2-a)$.
$3$. દાર્જિલિંગ એ લોઇડ બોટાનીકલ ગાર્ડનનું સ્થાન છે $(3-b)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-d, 2-a, 3-b$ છે.

(C) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ,ઓળખ અને સંશોધન હેતુઓ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે વનસ્પતિઉદ્યાનો સાથે હર્બેરિયમ અથવા પુસ્તકાલય જોડાયેલા હોઈ શકે છે,પરંતુ તેને ઉદ્યાનના 'મુખ્ય ભાગ' તરીકે ગણવામાં આવતા નથી; જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ એ તેનો પ્રાથમિક ભાગ છે.
તેથી,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(C) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
વિશ્વના મુખ્ય વનસ્પતિઉદ્યાનોમાં મુખ્ય ઘટકો તરીકે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ,હર્બેરિયમ (એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓ જે સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે) અને વર્ગીકરણ સંબંધી સંશોધન માટે પુસ્તકાલયનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ હર્બેરિયમ અને પુસ્તકાલય છે.

(B) રોયલ બોટાનિકલ ગાર્ડન એ ક્યુ,બ્રિટન (યુનાઇટેડ કિંગડમ) માં આવેલું વિશ્વનું પ્રખ્યાત વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે. તે જીવંત વનસ્પતિઓના વિશાળ સંગ્રહ માટે જાણીતું છે અને વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંશોધન માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

(B) $\text{વનસ્પતિ } \text{ઉદ્યાન}$ (Botanical Garden) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનું ઉદ્યાન છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિની જાતિઓને ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતી નામપટ્ટી લગાવવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ, સંરક્ષણ અને જાહેર શિક્ષણ માટે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી લાવવામાં આવેલા વૃક્ષો, ક્ષૃપ, છોડ, આરોહી વનસ્પતિઓ અને અન્ય જીવંત વનસ્પતિઓના વ્યવસ્થિત સંગ્રહ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical Gardens) એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
આ ઉદ્યાનો અનેક હેતુઓ સિદ્ધ કરે છે:
$1$. તે સંશોધન અને અભ્યાસ માટે ઔષધીય ગુણો ધરાવતી વનસ્પતિઓ ઉગાડે છે.
$2$. તે આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓની ઉપયોગિતા સમજવા માટે તેમનો ઉછેર કરે છે.
$3$. તે દુર્લભ અને નાશપ્રાયઃ વનસ્પતિઓ માટે $ex-situ$ સંરક્ષણ સ્થળ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેમની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતા વધારે છે અને વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે સામગ્રી પૂરી પાડે છે.
તેથી,વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં ઉપર જણાવેલ તમામ પ્રકારની વનસ્પતિઓ ઉછેરવામાં આવે છે.

(B) વનસ્પતિઉદ્યાન (Botanical Garden) એ એક વિશિષ્ટ સંસ્થા છે જે સંદર્ભ,સંશોધન અને સંરક્ષણ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે. સાર્વજનિક વિહાર સ્થાન કે જાહેર બગીચાઓ,જે મુખ્યત્વે મનોરંજન અને સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષણ માટે બનાવવામાં આવે છે,તેનાથી વિપરીત વનસ્પતિઉદ્યાનો વનસ્પતિ વિવિધતાના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ અને જાળવણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમાં વિવિધ પ્રકારની ઔષધીય વનસ્પતિઓ,આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓ અને દુર્લભ કે નાશપ્રાય પ્રજાતિઓનો ઉછેર કરવામાં આવે છે જેથી વનસ્પતિશાસ્ત્રની માહિતી મળી શકે અને સંરક્ષણના પ્રયાસોને સમર્થન મળે.

(A) $IABG$ નું પૂરું નામ $International$ $Association$ $of$ $Botanic$ $Gardens$ છે.
તે એક વૈશ્વિક સંસ્થા છે જે વનસ્પતિ ઉદ્યાનોના હિતોને પ્રોત્સાહન આપે છે અને વનસ્પતિ સંરક્ષણ,શિક્ષણ અને સંશોધનમાં તેમની ભૂમિકાને મહત્વ આપે છે.

(B) $\text{વનસ્પતિ } \text{ઉદ્યાન}$ (Botanical Garden) એ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક, શૈક્ષણિક અને સંરક્ષણના હેતુઓ માટે જીવંત વનસ્પતિઓ ઉગાડવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનોમાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી લાવવામાં આવેલી વિવિધ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ, જેમાં વૃક્ષો, ક્ષુપ, છોડ અને આરોહી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે, તેનો સંગ્રહ હોય છે. દરેક વનસ્પતિ પર સામાન્ય રીતે તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ અને કુળ દર્શાવેલું હોય છે. તેથી, સાચો જવાબ $\text{વનસ્પતિ } \text{ઉદ્યાન}$ છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનોમાં સામાન્ય રીતે વિશિષ્ટ વિભાગો જેવા કે ગ્રીનહાઉસ,ગ્લાસહાઉસ અને ઓર્કીડિયમનો સમાવેશ થાય છે,જેથી વિદેશી અથવા સંવેદનશીલ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ માટે ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જાળવી શકાય.
એક્વેરીયમ એ જળચર પ્રાણીઓને રાખવા માટેની સુવિધા છે,વનસ્પતિઓ માટે નહીં,તેથી તે વનસ્પતિ ઉદ્યાનનો પ્રમાણભૂત ઘટક નથી.

(C) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
તેઓ વનસ્પતિની ઓળખ,વર્ગીકરણ અને લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે.
તેઓ વનસ્પતિશાસ્ત્રની સંલગ્ન શાખાઓમાં સંશોધન માટેના કેન્દ્રો તરીકે પણ કાર્ય કરે છે.
જો કે,'જનીન બેંક' (Gene bank) એ એક પ્રકારનું બાયોરિપોઝિટરી છે જે નિયંત્રિત પરિસ્થિતિઓમાં જનીનિક સામગ્રી (બીજ,પરાગરજ અથવા પેશી) ને સાચવે છે,જે જીવંત વનસ્પતિ ઉદ્યાનના પ્રાથમિક કાર્યથી અલગ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(C) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે. આ ઉદ્યાનો વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ માટે એક ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સંશોધકો અને વિદ્યાર્થીઓને વનસ્પતિ વર્ગીકરણ,બાહ્યાકાર વિદ્યા અને દેહધર્મવિદ્યાનો અભ્યાસ કરવાની મંજૂરી આપે છે. વનસ્પતિઓને તેમની જીવંત સ્થિતિમાં અવલોકન કરીને,તેઓ $Ecology$ (પરિસ્થિતિવિદ્યા - સજીવો અને તેમના પર્યાવરણનો અભ્યાસ) અને વનસ્પતિ વિવિધતા વિશે સંકલિત માહિતી પૂરી પાડે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે $Ecology$ (પરિસ્થિતિવિદ્યા) વિશે સંકલિત માહિતી મેળવવા માટે થાય છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
જીવંત વનસ્પતિ સંગ્રહ ઉપરાંત,વિશ્વના મુખ્ય વનસ્પતિ ઉદ્યાનો વર્ગીકરણ સંબંધી સંશોધન અને દસ્તાવેજીકરણ માટે પુસ્તકાલય અને હર્બેરિયમ (વનસ્પતિ સંગ્રહાલય) ને પણ આવશ્યક ભાગ તરીકે જાળવી રાખે છે.
તેથી,પુસ્તકાલય અને હર્બેરિયમ બંનેને મુખ્ય વનસ્પતિ ઉદ્યાનોના મુખ્ય ઘટકો માનવામાં આવે છે.

(C) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical gardens) એ જીવંત વનસ્પતિઓના સંગ્રહ ધરાવતા વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે ઉપયોગી છે.
તે મુખ્યત્વે 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણ,ઓળખ અને સંશોધન માટે વપરાય છે.
જોકે વનસ્પતિ ઉદ્યાનો વનસ્પતિ વર્ગીકરણ,દેહધર્મવિદ્યા અને પરિસ્થિતિવિદ્યાના અભ્યાસ માટે મંચ પૂરું પાડે છે,પરંતુ તે સામાન્ય રીતે 'વિકૃત જાતિઓ' $(C)$ ના નિર્માણ કે સંવર્ધન માટે વપરાતા નથી.
વિકૃત જાતિઓ સામાન્ય રીતે વિશિષ્ટ કૃષિ સંશોધન સંસ્થાઓ અથવા પ્રયોગશાળાઓમાં પ્રેરિત ઉત્પરિવર્તન (induced mutagenesis) પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવે છે,ન કે પ્રમાણભૂત વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં,જે અસ્તિત્વ ધરાવતી વનસ્પતિ વિવિધતાના જાળવણી અને પ્રદર્શન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

(C) લોઈડ બોટાનિકલ ગાર્ડન એ પશ્ચિમ બંગાળના દાર્જિલિંગમાં આવેલ એક પ્રખ્યાત વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે. તેની સ્થાપના $1878$ માં કરવામાં આવી હતી અને તેનું નામ વિલિયમ લોઈડના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. તે હિમાલયની વનસ્પતિઓના સંગ્રહ માટે જાણીતું છે,જેમાં ઓર્કિડ,રોડોડેન્ડ્રોન અને શંકુદ્રુમ વૃક્ષોની વિવિધ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(C) ઇન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડન,જે સત્તાવાર રીતે આચાર્ય જગદીશ ચંદ્ર બોઝ ઇન્ડિયન બોટનિક ગાર્ડન તરીકે ઓળખાય છે,તે પશ્ચિમ બંગાળના કોલકત્તા નજીક શિબપુર,હાવડા ખાતે આવેલું છે. કોલકત્તા એ તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલું મુખ્ય શહેર હોવાથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી તે સૌથી સચોટ જવાબ છે.

(B) વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે મહાકાય વડ,જે $Ficus$ $benghalensis$ નો એક પ્રખ્યાત નમૂનો છે,તે ખરેખર શિબપુર,કોલકાતા ખાતેના ઇન્ડિયન બોટાનીકલ ગાર્ડનમાં આવેલું છે.
કારણ $R$ પણ એક સાચું વિધાન છે કારણ કે વનસ્પતિઉદ્યાનો તેમના સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષણ અને વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ માટે જાળવવામાં આવે છે.
જોકે,વનસ્પતિઉદ્યાનો આકર્ષક સૌંદર્ય ધરાવે છે તે મહાકાય વડ ત્યાં હોવાનું કારણ નથી. વડનું સ્થાન એ ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક તથ્ય છે,તે ઉદ્યાનના સૌંદર્યનું સીધું પરિણામ નથી.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ છે જે સંદર્ભ,સંશોધન અને સંરક્ષણના હેતુઓ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
તેઓ 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણ સ્થળો તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં દુર્લભ,ભયંકર અથવા આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ ઉગાડવામાં આવે છે અને તેનું જતન કરવામાં આવે છે.
આ જીવંત સંગ્રહોને જાળવી રાખીને,વનસ્પતિ ઉદ્યાનો જૈવિક વિવિધતાના ભંડાર તરીકે કામ કરે છે,જે અસરકારક રીતે વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ માટે જનીન બેંક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે વનસ્પતિ ઉદ્યાનો દુર્લભ જનીનોના સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિઓને ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતું લેબલ લગાવવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ એ વનસ્પતિ ઉદ્યાનની સાચી વ્યાખ્યા દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $B$ અને $C$ હર્બેરિયમ (Herbarium) નું વર્ણન કરે છે,જેમાં સૂકા,દબાવેલા અને સંગ્રહિત વનસ્પતિ નમૂનાઓ હોય છે.
વિકલ્પ $D$ પ્રાણી ઉદ્યાન (Zoological Park) નું વર્ણન કરે છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ, સંરક્ષણ અને જાહેર પ્રદર્શન માટે વનસ્પતિઓ ઉગાડવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનના મુખ્ય ઘટકોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. $Fernery$: ફર્ન ઉગાડવા માટેનો વિશિષ્ટ વિસ્તાર.
$2$. $Conservatory$: ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓની જરૂર હોય તેવી વનસ્પતિઓ ઉગાડવા માટે વપરાતી કાચની ઇમારત.
$3$. $Artificial \text{ } reservoirs$: જલીય વનસ્પતિઓને ટેકો આપવા માટે બનાવેલા જળાશયો.
'રેખાચિત્રો' એ વનસ્પતિ ઉદ્યાનનો ભૌતિક ઘટક કે લાક્ષણિકતા નથી; તે માત્ર પુસ્તકો કે રેકોર્ડમાં વપરાતી ચિત્રાત્મક રજૂઆતો છે.

(C) સાચી જોડ $Lloyd$ બોટાનિકલ ગાર્ડન - દાર્જિલિંગ છે.
$1$. ઇન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડન હાવડા (કોલકાતા પાસે) માં આવેલું છે,લખનૌમાં નહીં.
$2$. નેશનલ બોટાનિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(NBRI)$ લખનૌમાં આવેલું છે.
$3$. લોઇડ બોટાનિકલ ગાર્ડન દાર્જિલિંગમાં આવેલું છે,જે સાચું છે.
$4$. 'બોટાનિકલ ગાર્ડન' એ સામાન્ય નામ છે,પરંતુ પ્રખ્યાત ઇન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડન ખાસ કરીને શિબપુર,હાવડા ખાતે આવેલું છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો બગીચો છે જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન,સંરક્ષણ,પ્રદર્શન અને શિક્ષણના હેતુ માટે જીવંત વનસ્પતિઓના દસ્તાવેજી સંગ્રહને જાળવી રાખે છે.
તેમાં વિશ્વના વિવિધ ભૌગોલિક પ્રદેશોમાંથી લાવવામાં આવેલા વૃક્ષો,ક્ષુપ,છોડ અને આરોહી જેવી વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓનું વ્યવસ્થિત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે વાવેતર કરવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનમાં દરેક વનસ્પતિ પર તેની ઓળખ માટે તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ અને કુળ દર્શાવતી લેબલ લગાવવામાં આવે છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિની જાતિઓને ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતું લેબલ લગાવેલું હોય છે. આ ઉદ્યાનો નાશપ્રાય: અને જૂજ પ્રમાણમાં મળી આવતી વનસ્પતિ જાતિઓના 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાન (Botanical garden) એ એક વિશિષ્ટ સંસ્થા છે જ્યાં સંશોધન,શિક્ષણ અને સંરક્ષણના હેતુઓ માટે ઔષધીય,દુર્લભ અને આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓનો ઉછેર કરવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનમાં દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય અથવા વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતી નામપટ્ટી લગાવેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન (Botanical Garden) એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનો સૌંદર્યલક્ષી,શૈક્ષણિક અને સંશોધન હેતુઓ માટે જાળવવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વનસ્પતિઉદ્યાનો ખાસ કરીને તેમની સૌંદર્યલક્ષી સુંદરતા અને વિવિધ વનસ્પતિઓના પ્રદર્શન માટે જાણીતા છે.

(A) મહાકાય વડ $(Ficus \ bengalensis)$ એ ભારતનાં કોલકાતા નજીક શિબપુર,હાવડા ખાતે આવેલા આચાર્ય જગદીશ ચંદ્ર બોઝ ઇન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડનમાં આવેલું એક વિશાળ વડનું વૃક્ષ છે.
તે તેના પ્રચંડ કદ માટે પ્રખ્યાત છે અને તે અંદાજે $250$ વર્ષથી વધુ જૂનું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો મુખ્યત્વે વૈજ્ઞાનિક હેતુઓ માટે સ્થાપિત કરવામાં આવે છે,જેમાં દુર્લભ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનું સંરક્ષણ,વનસ્પતિ વર્ગીકરણ અને દેહધર્મવિદ્યા પર સંશોધન કરવું અને જનતાને શૈક્ષણિક સંસાધનો પૂરા પાડવાનો સમાવેશ થાય છે. જોકે વનસ્પતિઉદ્યાનો ઘણીવાર સૌંદર્યલક્ષી રીતે આકર્ષક હોય છે,તેમનું મુખ્ય મહત્વ તેમના વૈજ્ઞાનિક અને સંરક્ષણ કાર્યોમાં રહેલું છે,માત્ર કલાત્મક આકર્ષણ તરીકે નહીં. તેથી,'કલાત્મક-આકર્ષણ' એ તેમના વધતા મહત્વનું પ્રાથમિક વૈજ્ઞાનિક કારણ નથી.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે.
આ ઉદ્યાનો $Taxonomy$ (વર્ગીકરણવિદ્યા),$Morphology$ (આકારવિદ્યા) અને $Evolutionary$ $biology$ (ઉદ્દવિકાસીય જીવવિદ્યા) ના અભ્યાસ માટે મહત્વના કેન્દ્રો તરીકે સેવા આપે છે.
વનસ્પતિઉદ્યાનમાં દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવેલું હોય છે,જે વર્ગીકરણના અભ્યાસમાં મદદરૂપ થાય છે.

(C) વર્ગીકરણીય સાધનો એ સજીવોના ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ માટે વપરાતી પદ્ધતિઓ અથવા સાધનો છે.
લઘુપુસ્તિકા (મેન્યુઅલ) એ એક પ્રકારનું વર્ગીકરણીય સાધન છે જે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી જાતિઓના નામની ઓળખ માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.
સંગ્રહસ્થાન,વનસ્પતિ ઉદ્યાન અને હર્બેરિયમ પણ વર્ગીકરણીય સાધનો છે,પરંતુ 'મેન્યુઅલ' શબ્દ ખાસ કરીને એવા દસ્તાવેજને દર્શાવે છે જે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારની જાતિઓની ઓળખ માટેની માહિતી આપે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન એ સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓના સંગ્રહ ધરાવતું વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે. સંશોધન માટે વ્યાપક વર્ગીકરણીય માહિતી પૂરી પાડવા માટે,તેમાં $Herbarium$ (સૂકવેલા,દબાવેલા અને સંગ્રહિત વનસ્પતિ નમૂનાઓનો સંગ્રહ) અને $Library$ (વનસ્પતિશાસ્ત્રને લગતું સાહિત્ય,ફ્લોરા અને મેન્યુઅલ્સ ધરાવતું પુસ્તકાલય) હોવું આવશ્યક છે. આ સંસાધનો સંશોધકોને એક જ સ્થળે વનસ્પતિ પ્રજાતિઓની ઓળખ,વર્ગીકરણ અને અભ્યાસ કરવામાં અસરકારક રીતે મદદ કરે છે.

(B) $\text{વનસ્પતિઉદ્યાન}$ (Botanical garden) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો બગીચો છે જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, સંરક્ષણ, પ્રદર્શન અને શિક્ષણ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે. આ ઉદ્યાનોમાં ઘણીવાર લૅન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે વિસ્તારના સૌંદર્યને વધારવા માટે બગીચાઓની રચના અને ખેતી કરવાની કળા. તેથી, લૅન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ એ વનસ્પતિઉદ્યાનનું એક મુખ્ય લક્ષણ છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે. તેમની મુખ્ય ભૂમિકાઓમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનું $Ex-situ$ સંરક્ષણ.
$2$. વનસ્પતિશાસ્ત્રીય સંશોધન અને અભ્યાસ માટે સામગ્રી પૂરી પાડવી.
$3$. વનસ્પતિ વિવિધતા અંગે જાહેર શિક્ષણ અને જાગૃતિ માટેના કેન્દ્રો તરીકે સેવા આપવી.
$4$. સ્થાનિક વનસ્પતિજાતિઓનો રેકોર્ડ જાળવવો.
જોકે તેઓ પર્યાવરણીય જાગૃતિ અને જૈવવિવિધતા સંરક્ષણમાં ફાળો આપે છે,પરંતુ તેઓ મુખ્યત્વે 'નૈસર્ગિક સંપત્તિની જાળવણી' (જેમ કે મોટા પાયે ઇકોસિસ્ટમ,જંગલો અથવા ખનિજ ભંડારોનું સંચાલન) માટે રચાયેલ નથી,જે રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અથવા વન્યજીવ અભયારણ્યો જેવા સંરક્ષિત વિસ્તારોની ભૂમિકા છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ તેમના પ્રાથમિક કાર્યનું સૌથી ઓછું સચોટ વર્ણન છે.

(D) $IABG$ નું પૂરું નામ ઇન્ટરનેશનલ એસોસિયેશન ઑફ બોટાનિકલ ગાર્ડન્સ $(International \text{ } Association \text{ } of \text{ } Botanical \text{ } Gardens)$ છે. તે એક વૈશ્વિક સંસ્થા છે જે વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અને આર્બોરેટાના હિતોને પ્રોત્સાહન આપે છે, અને વનસ્પતિ સંરક્ષણ, શિક્ષણ અને સંશોધનને ટેકો આપવા માટે તેમની વચ્ચે સહકાર અને સંવાદને સરળ બનાવે છે.

(C) $IABG$ એટલે કે ઇન્ટરનેશનલ એસોસિએશન ઓફ બોટનિક ગાર્ડન્સ.
જૈવવિવિધતા અને વર્ગીકરણના અભ્યાસના સંદર્ભમાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ,આ સંગઠન હેઠળ વિશ્વભરમાં આશરે $800$ જેટલા મહત્વના વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અને આર્બોરેટા નોંધાયેલા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) રોયલ બોટનિકલ ગાર્ડન,ક્યૂ,એ લંડન,ઇંગ્લેન્ડના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ક્યૂ (Kew) ખાતે સ્થિત એક વિશ્વ પ્રસિદ્ધ વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે. તે વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંશોધન અને શિક્ષણ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે અને તેને યુનેસ્કો $(UNESCO)$ વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ અને ચોક્કસ સ્થાન ક્યૂ (Kew) છે.

(C) વનસ્પતિઉદ્યાન એ વિશિષ્ટ બગીચાઓ છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
આ ઉદ્યાનો સંશોધન અને શિક્ષણના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ ઘણીવાર વિવિધ પ્રકારની વનસ્પતિઓનું પ્રદર્શન કરે છે,જેમાં સુશોભન માટેની વનસ્પતિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે,જે લૅન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ માટે વ્યવહારુ જ્ઞાન અને પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.

(A) $\text{વનસ્પતિ } \text{ઉદ્યાન}$ (Botanical garden) એ જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવતું વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે જે સંદર્ભ માટે ઉપયોગી છે.
આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિની જાતિઓને ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતું લેબલ લગાવવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં ઘણીવાર વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓ માટે યોગ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડવા માટે ફર્નરી (ફર્ન માટે),કન્ઝર્વેટરી (વિદેશી વનસ્પતિઓ માટે),કૃત્રિમ જળાશય (જલીય વનસ્પતિઓ માટે) અને ઓર્કિડિયમ (ઓર્કિડ માટે) જેવા વિશિષ્ટ વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે જ્યાં વનસ્પતિઓનો વૈજ્ઞાનિક સંશોધન,સંરક્ષણ,પ્રદર્શન અને શિક્ષણ માટે ઉછેર કરવામાં આવે છે.
$1$. આવા ઉદ્યાનોમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવવામાં આવે છે,જેમાં ઔષધીય,આર્થિક અને દુર્લભ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. ચોક્કસ પ્રકારની વનસ્પતિઓ માટે નિયંત્રિત વાતાવરણ પૂરું પાડવા ગ્રીનહાઉસ અને ગ્લાસહાઉસ જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓનો ઉપયોગ થાય છે.
$3$. દરેક વનસ્પતિને તેના વૈજ્ઞાનિક નામ અને કુળ દર્શાવતા લેબલ સાથે ઓળખવામાં આવે છે.
$4$. વનસ્પતિઓનું વાવેતર આડેધડ રીતે કરવામાં આવતું નથી; તેમને તેમની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ અથવા પારિસ્થિતિકીય જરૂરિયાતો મુજબ વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવવામાં આવે છે. તેથી,વનસ્પતિઓનું આડેધડ વાવેતર કરવામાં આવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો બગીચો છે જ્યાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનો અનેક હેતુઓ સિદ્ધ કરે છે:
$1$. તે વનસ્પતિઓની ઓળખ અને સંશોધન માટે એક સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. તે દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત પ્રજાતિઓનું સંરક્ષણ કરે છે.
$3$. તે જાહેર શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ માટે ઔષધીય,સુશોભનીય અને આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓનું પ્રદર્શન કરે છે.
તેથી,વનસ્પતિઉદ્યાનમાં ઔષધીય,આર્થિક મહત્વ ધરાવતી અને દુર્લભ વનસ્પતિઓ સહિતનો વિવિધ સંગ્રહ જોવા મળે છે.

(A) વનસ્પતિઉદ્યાન એ વિશિષ્ટ પ્રકારના ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનો 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણ સ્થળો તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં વનસ્પતિની જનીનિક વિવિધતા જાળવવા માટે બીજનિધિ અને જનીનબૅન્ક વિકસાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ વનસ્પતિઉદ્યાન છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
આ ઉદ્યાનો બે મુખ્ય હેતુઓ પૂરા પાડે છે:
$1$. તે વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના વર્ગીકરણ અને ઓળખ વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે (લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ/પ્રદર્શન).
$2$. તે $Ex-situ$ (સ્થાન-બાહ્ય) સંરક્ષણના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં દુર્લભ અને ભયંકર વનસ્પતિ પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર ઉછેરવામાં અને સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,તેઓ લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ અને $Ex-situ$ સંરક્ષણ બંનેની સમજ પૂરી પાડે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવતા વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે. જોકે તેઓ વનસ્પતિની ઓળખ અને સંરક્ષણ માટે ઉત્તમ છે,તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને પ્રદર્શન પર હોય છે. સંલગ્ન શાખાઓ (જેમ કે અદ્યતન જિનેટિક્સ,મોલેક્યુલર બાયોલોજી અથવા ચોક્કસ ઔદ્યોગિક ઉપયોગો) ની સમજ ઘણીવાર પ્રાથમિક વનસ્પતિશાસ્ત્રીય અને બાગાયતી ઉદ્દેશ્યોની તુલનામાં અપૂરતી અથવા ગૌણ માનવામાં આવે છે.

(D) $Herbarium$ (વનસ્પતિ-સંગ્રહાલય) એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે. આ શીટ્સને વર્ગીકરણની સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત પદ્ધતિ મુજબ ગોઠવવામાં આવે છે. કારણ કે તેમાં સંગ્રહની તારીખ અને સ્થળ,અંગ્રેજી,સ્થાનિક અને વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ,કુળ અને એકત્ર કરનારનું નામ જેવી માહિતી આપતી લેબલ્સ હોય છે,તેથી તે વર્ગીકરણીય અભ્યાસમાં ઝડપી સંદર્ભ પ્રણાલી તરીકે સેવા આપે છે અને વર્ગીકરણીય આંતરસંબંધો સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનમાં વનસ્પતિઓને ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે. દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય અથવા વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતી નામપટ્ટી લગાવેલી હોય છે. આ ઉદ્યાનો વર્ગીકરણ અભ્યાસ માટે જીવંત સંદર્ભ સામગ્રી તરીકે કાર્ય કરે છે,અને વનસ્પતિઓને સામાન્ય રીતે તેમના વર્ગીકરણના આધારે,ખાસ કરીને તેમના $Family$ (કુળ) અને $Genus$ (પ્રજાતિ) મુજબ,અથવા ક્યારેક તેમની ચોક્કસ $Habitat$ (નિવાસસ્થાન) ની જરૂરિયાતો મુજબ ગોઠવવામાં આવે છે.

(B) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિની જાતિઓ ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતું લેબલ લગાવવામાં આવે છે. આ વનસ્પતિ વિવિધતાના અભ્યાસ અને સંદર્ભમાં મદદ કરે છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical gardens) એ વનસ્પતિ વિજ્ઞાન માટે સંવર્ધન અને સંશોધન કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. આ ઉદ્યાનોમાં વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓનો અભ્યાસ કરીને,વૈજ્ઞાનિકો ઇચ્છનીય લક્ષણો ધરાવતી વનસ્પતિઓને ઓળખી શકે છે,તેમનું સંકરણ કરી શકે છે અને ઉછેર કરી શકે છે. આ સંશોધન ફળો,શાકભાજી અને અન્ય આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિઓની સુધારેલી જાતોના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે,જે કૃષિ વિકાસ અને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણમાં ફાળો આપે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) વનસ્પતિઉદ્યાન એ વિશિષ્ટ બગીચાઓ છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
વિધાન $(3)$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિઉદ્યાનો વૈજ્ઞાનિક સંશોધન,સંરક્ષણ અને શિક્ષણ માટે જીવંત વનસ્પતિઓ જાળવી રાખે છે.
વિધાન $(4)$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિઉદ્યાનમાં દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ લખેલું હોય છે,જે વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે.
વિધાન $(1)$ હર્બેરિયમ (Herbarium) ને દર્શાવે છે,જે સૂકવેલા અને સંગ્રહિત વનસ્પતિ નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે.
વિધાન $(2)$ પણ વનસ્પતિઉદ્યાનની પ્રાથમિક વ્યાખ્યા કરતા હર્બેરિયમ અથવા વર્ગીકરણની કૂંચીઓ (Taxonomic keys) માટે વધુ યોગ્ય છે.
તેથી,વિધાન $(3)$ અને $(4)$ વનસ્પતિઉદ્યાન માટે સાચાં છે.