Taxonomical Aids Questions in Gujarati

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનોમાં વનસ્પતિની જાતિઓ ઓળખના હેતુ માટે ઉગાડવામાં આવે છે અને દરેક વનસ્પતિ પર તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય/વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેનું કુળ દર્શાવતી લેબલિંગ કરવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનો 'એક્સ-સિટુ' (સ્થાનબાહ્ય) સંરક્ષણ સ્થળો તરીકે સેવા આપે છે અને વિવિધ વનસ્પતિ સમૂહોના ઉદ્દભવસ્થાન,નિવાસસ્થાન અને લાક્ષણિકતાઓ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી પૂરી પાડે છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
આ ઉદ્યાનો સંશોધન અને શિક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ વિવિધ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓની પરિસ્થિતિકીય જરૂરિયાતો,આર્થિક મહત્વ અને લોક વનસ્પતિશાસ્ત્રીય ઉપયોગો અંગે મૂલ્યવાન માહિતી પૂરી પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અમદાવાદ સ્થિત ગુજરાત યુનિવર્સિટીના વનસ્પતિશાસ્ત્ર વિભાગનું હર્બેરિયમ એ ગુજરાત રાજ્યમાં વનસ્પતિના નમૂનાઓ માટેનું જાણીતું કેન્દ્ર છે. સેન્ટ્રલ નેશનલ હર્બેરિયમ જેવી મોટી સંસ્થાઓ કોલકાતામાં આવેલી છે,જ્યારે પ્રાદેશિક યુનિવર્સિટીઓ સંશોધન અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સંગ્રહો જાળવે છે.

(A) હર્બેરિયમ પદ્ધતિઓના સંદર્ભમાં,સૂકવેલા વનસ્પતિ નમૂનાઓ સમય જતાં ફૂગ,કીટકો અને ભેજ દ્વારા નુકસાન પામવાની સંભાવના ધરાવે છે.
આને રોકવા માટે,'વિષાક્તન' (poisoning) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
વિષાક્તનમાં સૂકવેલા નમૂનાઓને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવા માટે તેમના પર વિશિષ્ટ રસાયણો (જેમ કે મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ) નો છંટકાવ કરવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $S$ સમયાંતરે વિષાક્તનનો હેતુ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે,અને કારણ $R$ આ પ્રક્રિયા અને તેની જરૂરિયાતને યોગ્ય રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
આમ,$S$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) વનસ્પતિ સંગ્રહાલય (Herbarium) એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિ નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર જાળવી રાખવામાં આવે છે.
આ નમૂનાઓ,હર્બેરિયમ શીટ્સ પરની માહિતી સાથે,ભવિષ્યના ઉપયોગ માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
નમૂનાઓનું જાળવણી (જેમ કે $S$ માં દર્શાવેલ છે) તે ચોક્કસપણે તેમને સંગ્રહસ્થાન તરીકે રાખવા માટે કરવામાં આવે છે (જેમ કે $R$ માં દર્શાવેલ છે),તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.
તેથી,$S$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે, જેને સૂકવીને, દાબીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે।
$1$. $\text{દાબન}$ $(Pressing)$: વનસ્પતિના નમૂનાઓમાંથી ભેજ દૂર કરવા અને તેમને સપાટ કરવા માટે દાબવામાં આવે છે।
$2$. $\text{આરોપણ}$ $(Mounting)$: સૂકવેલા નમૂનાઓને ત્યારબાદ હર્બેરિયમ શીટ્સ પર ચોંટાડવામાં આવે છે।
$3$. $\text{નામ}-\text{નિર્દેશન}$ $(Labeling)$: દરેક શીટ પર સંગ્રહની તારીખ, સ્થળ, અંગ્રેજી/સ્થાનિક/વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ અને સંગ્રહ કરનારનું નામ જેવી માહિતી સાથે લેબલ લગાવવામાં આવે છે।
$4$. $\text{કન્ઝર્વેટરી}$ $(Conservatory)$: કન્ઝર્વેટરી એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જીવંત વનસ્પતિઓને પ્રદર્શન અથવા અભ્યાસ માટે ઉગાડવામાં આવે છે, જે હર્બેરિયમ (મૃત, સચવાયેલા નમૂનાઓનો સંગ્રહ) થી અલગ છે।
તેથી, કન્ઝર્વેટરી એ હર્બેરિયમ પ્રક્રિયાનો ભાગ નથી।

(A) વનસ્પતિ સંગ્રહાલયો (Botanical Gardens) એ $ex-situ$ સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં ઓળખ અને સંશોધન હેતુઓ માટે જીવંત વનસ્પતિઓ ઉગાડવામાં આવે છે.
તેઓ વનસ્પતિ જાતિઓના ઉદ્દભવ અને સંગ્રહનો સંપૂર્ણ રેકોર્ડ પૂરો પાડે છે,જે વર્ગીકરણના અભ્યાસ અને વનસ્પતિ વિવિધતાને સમજવા માટે અનિવાર્ય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $A$ એ સૌથી સુસંગત કાર્ય છે.

(C) હર્બેરિયમ નમૂના તૈયાર કરવા માટે પરિરક્ષણ એ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેની પ્રમાણિત પ્રક્રિયામાં નીચેના તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. વનસ્પતિના નમૂનાનું એકત્રીકરણ.
$2$. શુષ્કન (ભેજ દૂર કરવા માટે).
$3$. દાબન (નમૂનાને સપાટ કરવા માટે).
$4$. વિષાક્તન (ફૂગ કે કીટકોથી બચાવવા માટે $HgCl_2$ જેવા રસાયણોનો ઉપયોગ).
$5$. માઉન્ટિંગ (હર્બેરિયમ શીટ પર ચોંટાડવું).
$6$. લેબલિંગ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'વિષાક્તન' એ નમૂનાને સડતા અટકાવવા અને જીવાતોથી બચાવવા માટેની વિશિષ્ટ રાસાયણિક પરિરક્ષણ પદ્ધતિ છે.

(D) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિ નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર જાળવી રાખવામાં આવે છે.
$1$. તે વનસ્પતિ સંગ્રહ માટે એક ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. તે ભવિષ્યના સંદર્ભ માટે વનસ્પતિ નમૂનાઓની લાંબા ગાળાની જાળવણી સુનિશ્ચિત કરે છે.
$3$. તે વિવિધ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના તુલનાત્મક અભ્યાસ માટે એક મંચ પૂરું પાડે છે,જે તેમની ઓળખ અને વર્ગીકરણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) સેન્ટ્રલ નેશનલ હર્બેરિયમ એ ભારતનું સૌથી મોટું અને મહત્વનું હર્બેરિયમ છે. તે પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતા નજીક હાવડાના શિબપુરમાં આવેલા ઇન્ડિયન બોટનિક ગાર્ડન ખાતે આવેલું છે. તેનું સંચાલન બોટનિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા $(BSI)$ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(C) ભારતનું સૌથી મોટું વનસ્પતિ સંગ્રહાલય (બોટનિકલ ગાર્ડન) એ $Acharya$ $Jagadish$ $Chandra$ $Bose$ $Indian$ $Botanic$ $Garden$ છે,જે અગાઉ $Royal$ $Botanic$ $Garden$ તરીકે ઓળખાતું હતું.
આ સંગ્રહાલય $Shibpur$,$Kolkata$ (પૂર્વનું $Calcutta$) ખાતે આવેલું છે.
તે તેના વિશાળ $Great$ $Banyan$ $Tree$ (વડનું ઝાડ) માટે પ્રખ્યાત છે,જે વિશ્વના સૌથી મોટા વડના વૃક્ષોમાંનું એક છે.

(B) વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટેના સાધનો (Taxonomical aids) એ સજીવોના અભ્યાસ અને વર્ગીકરણ માટે વપરાતા સાધનો છે. વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટેનો મુખ્ય સ્ત્રોત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના વાસ્તવિક નમૂનાઓનું સંગ્રહ છે. આ નમૂનાઓ વર્ગીકરણના અભ્યાસ,ઓળખ અને વર્ગીકરણ માટે પાયાનો આધાર પૂરો પાડે છે. સંગ્રહાલયો (Museums),હર્બેરિયમ,વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અને પ્રાણી ઉદ્યાનો આવા સંગ્રહના ઉદાહરણો છે.

(C) $Herbarium$ (વનસ્પતિ-સંગ્રહાલય) એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને કાગળની શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે. આ શીટ્સને વર્ગીકરણની સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત પદ્ધતિ મુજબ ગોઠવવામાં આવે છે. તે વર્ગીકરણના અભ્યાસમાં ઝડપી સંદર્ભ પ્રણાલી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) હર્બેરિયમ નમૂના તૈયાર કરવા માટેનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $\text{એકત્રીકરણ}$ (Collection): ક્ષેત્રમાંથી વનસ્પતિના નમૂના એકત્ર કરવા.
$2$. $\text{શુષ્કન}$ (Drying): બ્લોટિંગ પેપર અથવા સમાચારપત્રનો ઉપયોગ કરીને નમૂનામાંથી ભેજ દૂર કરવો.
$3$. $\text{વિષાક્તન}$ (Poisoning): ફૂગ કે જીવાતથી બચાવવા માટે નમૂનાને $HgCl_2$ (મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ) જેવા રસાયણોથી ઉપચારિત કરવા.
$4$. $\text{આરોપણ}$ (Mounting): સૂકવેલા અને વિષાક્ત કરેલા નમૂનાને હર્બેરિયમ શીટ પર ચોંટાડવા.

(B) હર્બેરિયમ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં,વનસ્પતિના નમૂનાઓમાંથી ભેજ દૂર કરવા માટે તેમને દબાવીને સૂકવવામાં આવે છે. આ હેતુ માટે ખાસ કરીને બ્લૉટિંગ પેપરનો ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તેમાં શોષણ ક્ષમતા ખૂબ વધારે હોય છે,જે વનસ્પતિના ભાગોમાંથી ભેજને ઝડપથી શોષવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી નમૂનો સડતો અટકે છે અને તે લાંબા સમય સુધી સચવાય છે.

(B) જૈવિક સંગ્રહાલયની પદ્ધતિઓમાં,'પોઈઝનિંગ' (વિષાક્તન) એ એક એવી પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ નમૂનાઓને (ખાસ કરીને કીટકો અથવા સૂકા વનસ્પતિના નમૂનાઓને) ફૂગ અને જીવાતથી બચાવવા માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં નમૂનાઓને નેપ્થેલિન અથવા મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ જેવા વિશિષ્ટ ઝેરી પદાર્થો અથવા રસાયણો સાથે સારવાર આપવામાં આવે છે જેથી તેમનો સડો અટકાવી શકાય અને નુકસાનથી બચાવી શકાય.

(A) હર્બેરિયમમાં સૂકવેલ વનસ્પતિના નમૂનાઓને ફૂગ અને જીવાતથી બચાવવા માટે તેના પર વિશિષ્ટ રસાયણોનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને $Fumigation$ (ધૂમ્રણ) કહેવામાં આવે છે. $Pressing$ (દાબન) એ વનસ્પતિને સપાટ કરવાની પ્રક્રિયા છે,$Grafting$ (આરોપણ) એ બાગાયતી પદ્ધતિ છે,અને $Succession$ (અનુક્રમણ) એ સમય જતાં સમુદાયમાં થતા પર્યાવરણીય ફેરફારોને દર્શાવે છે.

(C) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનો સંગ્રહસ્થાન છે, જેને સૂકવીને, દબાવીને અને કાગળ પર સાચવવામાં આવે છે। આ કાગળ (શીટ) નિશ્ચિત કદના ($29 \, cm \times 41 \, cm$ અથવા $11.5 \, \text{inches} \times 16.5 \, \text{inches}$) હોય છે। આ શીટ્સને વર્ગીકરણની સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત પદ્ધતિ મુજબ ગોઠવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ આગળના વર્ગીકરણ અભ્યાસ માટે કરવામાં આવે છે।

(A) ફ્યુમિગેશન એ જીવાત નિયંત્રણની એક પદ્ધતિ છે જેમાં વિસ્તારને વાયુરૂપ જંતુનાશકો (ફ્યુમિગન્ટ્સ) વડે સંપૂર્ણપણે ભરી દેવામાં આવે છે,જેથી અંદર રહેલા જીવાતોનો નાશ થાય છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે સંગ્રહિત અનાજ અને હર્બેરિયમના નમૂનાઓને ફૂગ અને કીટકો દ્વારા થતા નુકસાનથી બચાવવા માટે થાય છે. તે ભેજનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ કરે છે જેથી સડો અટકાવી શકાય. તેથી,સાચો વિકલ્પ ફૂગ,કીટક અને ભેજ છે.

(A) હર્બેરિયમ શીટ્સ વનસ્પતિના નમૂનાઓને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર ચોંટાડીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ નમૂનાઓને ફૂગ અને જીવાતોના હુમલાથી બચાવવા માટે,તેમને $0.1\%$ મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ જેવા રાસાયણિક પદાર્થો સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને $Poisoning$ (વિષાક્તન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) હર્બેરિયમપત્ર એ એક સૂકવેલા અને દબાવેલા વનસ્પતિના નમૂનાને પ્રમાણિત કદના કાગળ પર ચોંટાડીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
વ્યવસ્થિત રેકોર્ડ જાળવવા માટે, હર્બેરિયમપત્ર પર એક લેબલ લગાવવામાં આવે છે.
આ લેબલ એકત્રીકરણની તારીખ અને સ્થળ, અંગ્રેજી, સ્થાનિક અને વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ, કુળ અને એકત્ર કરનારનું નામ જેવી આવશ્યક માહિતી પૂરી પાડે છે.
પ્રમાણિત વનસ્પતિશાસ્ત્રીય પદ્ધતિઓ મુજબ, આ લેબલ હંમેશા હર્બેરિયમપત્રના $\text{જમણી}$ અને $\text{નીચેના}$ ખૂણામાં લગાવવામાં આવે છે.

(B) ઇંગ્લેન્ડમાં આવેલું $Royal$ $Botanic$ $Gardens$,$Kew$ એ વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત અને વિશાળ વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાંનું એક છે.
તે યુનેસ્કો $(UNESCO)$ વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે અને તેમાં જીવંત વનસ્પતિઓ અને સંગ્રહિત હર્બેરિયમ નમૂનાઓનો વિશાળ સંગ્રહ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) બોટાનિકલ ગાર્ડન (વનસ્પતિ ઉદ્યાનો) એવી સંસ્થાઓ છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ,સંરક્ષણ અને જાહેર પ્રદર્શન માટે છોડ ઉગાડવામાં આવે છે. તે આર્થિક અને લોક-વનસ્પતિશાસ્ત્રીય માહિતી મેળવવા માટે ખાસ કરીને ઉપયોગી છે કારણ કે તેઓ છોડનો જીવંત સંગ્રહ જાળવી રાખે છે,જેમાં ઘણીવાર તેમના ઔષધીય,પોષક અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગો અંગેની વિગતવાર માહિતી હોય છે. હર્બેરિયમથી વિપરીત,જેમાં સૂકા નમૂનાઓ હોય છે,બોટાનિકલ ગાર્ડન છોડના વિકાસ અને વૃદ્ધિના વિવિધ તબક્કાઓનો જીવંત અભ્યાસ કરવાની તક આપે છે.

(B) ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(FRI)$ એ ભારતમાં વનસંશોધન ક્ષેત્રની એક અગ્રણી સંસ્થા છે.
તે દહેરાદૂન,ઉત્તરાખંડમાં આવેલી છે.
$FRI$ દ્વારા જાળવવામાં આવતું હર્બેરિયમ ભારતના સૌથી જૂના અને મોટા હર્બેરિયમમાંનું એક છે,જેમાં વનસ્પતિના નમૂનાઓનો વિશાળ સંગ્રહ છે.

(C) $Central$ $National$ $Herbarium$ (સેન્ટ્રલ નેશનલ હર્બેરિયમ) કોલકાતા નજીક હાવડા ખાતે આવેલા ઇન્ડિયન બોટનિક ગાર્ડનમાં આવેલું છે. તે ભારતનું સૌથી મોટું અને મહત્વનું હર્બેરિયમ છે,જેમાં સૂકવેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનો વિશાળ સંગ્રહ છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનો વિવિધ પ્રકારની વનસ્પતિ પ્રજાતિઓને જાળવી રાખીને વર્ગીકરણીય સંશોધન માટે સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે,જે તેમના વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ અને કુળ સાથે લેબલ થયેલ હોય છે. તેઓ જીવંત હર્બેરિયમ તરીકે કાર્ય કરે છે અને વનસ્પતિ જૈવવિવિધતાના અભ્યાસ અને સંરક્ષણ માટે આવશ્યક છે.

(C) હર્બેરિયમમાં,વનસ્પતિના નમૂનાઓને એકત્રિત કર્યા પછી,ભેજ દૂર કરવા અને તેમને સાચવવા માટે તેમને દબાવવાની અને સૂકવવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. સૂકવ્યા પછી,આ નમૂનાઓને કાળજીપૂર્વક પ્રમાણિત કદની હર્બેરિયમ શીટ્સ ($29 \ cm \times 41 \ cm$ અથવા $11.5 \ inches \times 16.5 \ inches$) પર ચોંટાડવામાં આવે છે. આ તૈયારી પછી જ તેમને લાંબા ગાળાના સંગ્રહ અને અભ્યાસ માટે સ્ટીલ કે લાકડાના કબાટમાં રાખવામાં આવે છે.

(NONE) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે.
$1$. નમૂનાને ગુંદર અથવા એડહેસિવ ટેપનો ઉપયોગ કરીને શીટ પર લગાવવામાં આવે છે.
$2$. પોઈઝનિંગ (ઝેરીકરણ) એ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે જ્યાં ફૂગ અને જીવાતથી બચવા માટે નમૂનાને $HgCl_2$ (મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ) જેવા રસાયણોથી ટ્રીટ કરવામાં આવે છે.
$3$. આ શીટ્સને કબાટમાં વ્યવસ્થિત ક્રમમાં (સામાન્ય રીતે વર્ગીકરણની માન્ય પદ્ધતિ મુજબ) સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
$4$. ફ્યુમિગેશન (ધૂમ્રણ) એ સંગ્રહિત નમૂનાઓને જીવાત અને કીટકોથી બચાવવા માટે વપરાતી પદ્ધતિ છે.
આપેલા તમામ વિધાનો $(A, B, C, D)$ હર્બેરિયમની તૈયારી અને જાળવણીના પ્રમાણભૂત પગલાં છે,તેથી કોઈ પણ વિધાન ખોટું નથી.

(C) વનસ્પતિ-ઉદ્યાન એ સંદર્ભ માટે ઉગાડવામાં આવતી જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ છે.
$1$. તે વનસ્પતિના નમૂનાઓની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે ($A$ સત્ય છે).
$2$. તે વર્ગીકરણીય સંશોધન માટે સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે ($B$ સત્ય છે).
$3$. તે મુખ્યત્વે જીવંત વનસ્પતિઓના સંરક્ષણ અને સંશોધન માટે છે,ખાસ કરીને બીજનિધિ (Seed banks) ઊભા કરવા માટે નહીં (જે જર્મપ્લાઝમ સંરક્ષણ માટેની વિશિષ્ટ સુવિધાઓ છે).
$4$. તે આધુનિક વર્ગીકરણ તૈયાર કરવા માટે માહિતી અને સામગ્રી (જેમ કે ચાવીઓ) પૂરી પાડે છે ($D$ સત્ય છે).
તેથી,જે વિધાન સત્ય નથી તે એ છે કે તેનો ઉપયોગ બીજનિધિ ઊભા કરવા માટે થાય છે.

(D) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિ-નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે. આ શીટ્સને વર્ગીકરણની સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત પદ્ધતિ મુજબ ગોઠવવામાં આવે છે. તેથી,વિધાન $P$ સાચું છે.
હર્બેરિયમમાં વનસ્પતિ-નમૂનાઓના સંગ્રહ,સૂકવણી,પોઈઝનિંગ (ફૂગ કે જીવાતથી બચાવવા માટે),માઉન્ટિંગ અને લેબલિંગ માટે ચોક્કસ અને પ્રમાણિત પદ્ધતિઓ અનુસરવામાં આવે છે જેથી લાંબા સમય સુધી તેનું જતન થઈ શકે. તેથી,વિધાન $Q$ પણ સાચું છે.
આમ,બંને વિધાનો સાચાં છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. સેન્ટ્રલ નેશનલ હર્બેરિયમ કોલકાતામાં આવેલું છે $(A-ii)$.
$2$. હર્બેરિયમ ઓફ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દહેરાદુનમાં આવેલું છે $(B-iii)$.
$3$. રોયલ બોટનિક ગાર્ડન્સ (ક્યુ) ઇંગ્લેન્ડમાં આવેલું છે $(C-iv)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-ii), (B-iii), (C-iv)$ છે.

(B) લોઈડ બોટાનિકલ ગાર્ડન એ પશ્ચિમ બંગાળના દાર્જલિંગમાં આવેલું એક પ્રખ્યાત વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે. તેની સ્થાપના $1878$ માં કરવામાં આવી હતી અને તેનું નામ વિલિયમ લોઈડના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. તે હિમાલયની વનસ્પતિઓ અને ઓર્કિડના સંગ્રહ માટે જાણીતું છે.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ રોયલ બોટાનીકલ ગાર્ડન ક્યુ, ઇંગ્લેન્ડ ખાતે આવેલું છે $(1-q)$.
$2.$ નેશનલ બોટાનીકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(NBRI)$ લખનૌ ખાતે આવેલું છે $(2-p)$.
$3.$ લોઇડ બોટાનીકલ ગાર્ડન દાર્જિલિંગ ખાતે આવેલું છે $(3-s)$.
$4.$ ઇન્ડિયન બોટાનીકલ ગાર્ડન કોલકાતા (હાવડા) ખાતે આવેલું છે $(4-r)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-q, 2-p, 3-s, 4-r$ છે.

(C) $IABG$ નો અર્થ 'International Association of Botanic Gardens' થાય છે.
આ સંસ્થા સમગ્ર વિશ્વના મહત્ત્વના વનસ્પતિઉદ્યાનોનો વૈશ્વિક ડેટાબેઝ અને રેકોર્ડ જાળવે છે.
$ICBN$ એટલે 'International Code of Botanical Nomenclature',જે વનસ્પતિઓના નામકરણ સાથે સંબંધિત છે.
$ICZN$ એટલે 'International Code of Zoological Nomenclature',જે પ્રાણીઓના નામકરણ સાથે સંબંધિત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે.
તેઓ નીચેના કારણોસર જરૂરી છે:
$1$. તેઓ વનસ્પતિ જૈવવિવિધતા જાળવીને પર્યાવરણના સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે.
$2$. તેઓ રાષ્ટ્રની કુદરતી વનસ્પતિ સંપત્તિના ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે દુર્લભ અને લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓને સાચવે છે.
$3$. તેઓ વનસ્પતિશાસ્ત્રના અભ્યાસ માટે આવશ્યક સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે,જે સંશોધકો અને વિદ્યાર્થીઓને નિયંત્રિત વાતાવરણમાં વનસ્પતિની વૃદ્ધિ,વર્ગીકરણ અને પારિસ્થિતિકીય આંતરક્રિયાઓનું અવલોકન કરવાની તક આપે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનો દુર્લભ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ,સંશોધન અને શિક્ષણ સહિતના અનેક હેતુઓ પૂરા પાડે છે. સામાન્ય લોકો માટે,વનસ્પતિઉદ્યાનો બાગાયતની પદ્ધતિઓ અને લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ અંગેની માહિતી પૂરી પાડે છે,જે લોકોને વનસ્પતિની માવજત અને સૌંદર્યલક્ષી ખેતી સમજવામાં મદદ કરે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે. આ ઉદ્યાનો વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંશોધન માટે મહત્વના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. આ ઉદ્યાનોમાં કરવામાં આવતા સંશોધન દ્વારા,વૈજ્ઞાનિકો વનસ્પતિની વૃદ્ધિ,અનુકૂલન અને સંવર્ધનનો અભ્યાસ કરી શકે છે. આ સંશોધન વનસ્પતિની નવી અને સુધારેલી જાતોના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે,જેમાં ફળો,શાકભાજી અને સુશોભન માટેના પુષ્પોનો સમાવેશ થાય છે,જે કૃષિ અને બાગાયત માટે ફાયદાકારક છે. તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો આવા સંશોધનના સાચા પરિણામો છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો $ex-situ$ (સ્થાનબાહ્ય) સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. તેનું મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. તે વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓની જનીનિક વિવિધતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$2$. તે નાશપ્રાય: વનસ્પતિ જાતિઓ કે જે કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં લુપ્ત થવાના આરે છે,તેમને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન પૂરું પાડે છે.
$3$. તે દુર્લભ વનસ્પતિઓના અભ્યાસ અને સંરક્ષણની સુવિધા આપે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) ઈન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડન,જે સત્તાવાર રીતે આચાર્ય જગદીશ ચંદ્ર બોઝ ઈન્ડિયન બોટાનિક ગાર્ડન તરીકે ઓળખાય છે,તે પશ્ચિમ બંગાળના કોલકત્તા નજીક શિબપુર,હાવડામાં આવેલું છે. તે તેના વિશાળ 'ગ્રેટ બનિયન ટ્રી' (વડના ઝાડ) માટે પ્રખ્યાત છે.

(A) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ સ્થાન-બાહ્ય (ex-situ) સંરક્ષણ કેન્દ્રો અને સંશોધન કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ વનસ્પતિ વર્ગીકરણ,દેહધર્મવિદ્યા અને સંવર્ધનના અભ્યાસમાં મદદરૂપ થાય છે.
સંકરણ,પેશીસંવર્ધન અને કલમ જેવી અદ્યતન તકનીકો દ્વારા,સંશોધકો વનસ્પતિની નવી અને સુધારેલી જાતિઓ વિકસાવે છે.
વધુમાં,તેઓ આનુવંશિક વિવિધતા જાળવવા માટે જર્મપ્લાઝમ બેન્ક પણ જાળવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) વનસ્પતિ સંગ્રહાલય એ જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવતા વિશિષ્ટ બગીચાઓ છે જે સંદર્ભ માટે ઉપયોગી છે.
$1$. તે વિદ્યાર્થીઓને વર્ગીકરણીય સંશોધન માટે સુવિધા પૂરી પાડે છે.
$2$. તે આધુનિક વર્ગીકરણ પદ્ધતિ તૈયાર કરવા માટેની ચાવી પૂરી પાડે છે.
$3$. તે અન્ય પ્રદેશોમાં થતી વનસ્પતિઓને ઉછેરવા માટે વિશિષ્ટ પર્યાવરણ (સ્થાન-બહાર સંરક્ષણ) પૂરું પાડે છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ અયોગ્ય છે કારણ કે વનસ્પતિ સંગ્રહાલય મુખ્યત્વે જીવંત વનસ્પતિ જાતિઓના સંરક્ષણ અને વર્ગીકરણીય અભ્યાસ માટે છે,તે વનસ્પતિઓના સંપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિજન્ય ઉદ્ભવ કે તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં વનસ્પતિ સમુદાયની ગતિશીલતાનો અભ્યાસ કરવા માટે નથી.

(D) નેશનલ બોટાનિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(NBRI)$ એ ભારતની એક અગ્રણી વનસ્પતિ સંશોધન સંસ્થા છે જે લખનૌ,ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલી છે. તે કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ $(CSIR)$ ની એક ઘટક પ્રયોગશાળા છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
વિવિધ આબોહવાકીય પ્રદેશો (વિદેશી પ્રજાતિઓ) ની વનસ્પતિઓના વિકાસને સરળ બનાવવા માટે,આ ઉદ્યાનોમાં ચોક્કસ માળખાઓ વિકસાવવામાં આવે છે.
$A$ ગ્રીનહાઉસનો ઉપયોગ તાપમાન-સંવેદનશીલ વનસ્પતિઓ માટે થાય છે,કેક્ટસહાઉસ શુષ્ક પ્રદેશના સક્યુલન્ટ્સ (માંસલ વનસ્પતિઓ) માટે રચાયેલ છે,અને ફર્નરી છાયાપ્રિય ફર્ન માટે જાળવવામાં આવે છે.
તેથી,વિવિધ વનસ્પતિ જીવનને ટેકો આપવા માટે વનસ્પતિઉદ્યાનોમાં આ તમામ માળખાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(A) મહાકાય વડ $(Ficus \text{ } benghalensis)$ એ આચાર્ય જગદીશ ચંદ્ર બોઝ ઇન્ડિયન બોટાનિકલ ગાર્ડન, શિબપુર, કોલકાતામાં આવેલું એક વિશાળ વડનું વૃક્ષ છે. તે તેની વિશાળ છત્રછાયા માટે પ્રખ્યાત છે અને તે વિશ્વના સૌથી મોટા વૃક્ષોમાંનું એક છે.

(B) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અથવા સંશોધન સંસ્થાઓમાં આવેલા સંગ્રહાલયો અને પુસ્તકાલયો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે. તેઓ મુખ્યત્વે $\text{વર્ગીકરણીય}$ (Taxonomical) માહિતી પૂરી પાડે છે, જેમાં વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનું વર્ગીકરણ, ઓળખ અને નામકરણનો સમાવેશ થાય છે. આ માહિતી સંશોધકો માટે વિવિધ વનસ્પતિ જૂથો વચ્ચેના સંબંધોને સમજવા અને જૈવવિવિધતાની નોંધણી કરવા માટે અનિવાર્ય છે.

(C) ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલું જાણીતું વનસ્પતિઉદ્યાન ડાંગ જિલ્લાના વઘઈ ખાતે આવેલું છે. તેને $Gira$ $Botanical$ $Garden$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો $ex-situ$ (સ્થાન-બહાર) સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમનું મુખ્ય મહત્ત્વ એવી દુર્લભ,ભયગ્રસ્ત અને નાશપ્રાયઃ વનસ્પતિઓની જાતિઓના ઉછેર અને જાળવણીમાં રહેલું છે,જે કદાચ તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનોમાં લુપ્ત થઈ શકે છે.
આ જાતિઓને જાળવી રાખીને,વનસ્પતિઉદ્યાનો જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.

(A) પેરિસ,ફ્રાંસમાં આવેલ મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી એક પ્રખ્યાત સંસ્થા છે જે જૈવિક નમૂનાઓનો વિશાળ સંગ્રહ ધરાવે છે. તેને મુખ્યત્વે $Zoological$ $museum$ (પ્રાણી સંગ્રહાલય) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રાણીઓના સચવાયેલા નમૂનાઓ,જેમ કે હાડપિંજર,સ્ટફ્ડ પ્રાણીઓ અને અન્ય જૈવિક રેકોર્ડ્સનો સમાવેશ થાય છે,જેનો ઉપયોગ સંશોધન અને શિક્ષણ માટે થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ $ex-situ$ (સ્થાન-બહાર) સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. વનસ્પતિઉદ્યાનનું સૌથી મહત્ત્વનું કાર્ય દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત વનસ્પતિ જાતિઓનું સંરક્ષણ કરવું અને ભવિષ્યના સંશોધન તથા જૈવવિવિધતાની જાળવણી માટે જનીનદ્રવ્ય $(germplasm)$ એટલે કે જનીનબેન્કનું જતન કરવાનું છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે.
$1$. તેઓ વનસ્પતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન જેવી સ્થિતિમાં જાળવી રાખીને તેમની પરિસ્થિતિવિદ્યા વિશે સંકલિત માહિતી પૂરી પાડે છે.
$2$. તેઓ વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંશોધન માટે મહત્વના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યા,સંવર્ધન અને સંરક્ષણનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. તેઓ વનસ્પતિઓના વૈજ્ઞાનિક નામ અને કુળ સાથેની વિવિધ જાતિઓનું પ્રદર્શન કરીને વર્ગીકરણીય આંતર સંબંધો સમજવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિધાનો સાચા છે.