Taxonomical Aids Questions in Gujarati

(A) વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની ઓળખ માટે વર્ગીકરણના સાધન તરીકે $key$ (કુંચી) નો ખ્યાલ જોન રે દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. જોન રે એક પ્રખ્યાત અંગ્રેજ પ્રકૃતિવાદી હતા જેમણે સજીવોના વર્ગીકરણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.

(B) કેમોટેક્સોનોમી એ વર્ગીકરણ વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધો અને વર્ગીકરણને સમજવા માટે વનસ્પતિના રાસાયણિક ઘટકોનો ઉપયોગ કરે છે. તેમાં વર્ગીકરણની સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટે વ્યવસ્થિત વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં ફાયટોકેમિકલ ડેટા (જેમ કે આલ્કલોઇડ્સ,ફ્લેવોનોઇડ્સ,તેલ,વગેરે) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(A) સાયટોટેક્સોનોમી એ વર્ગીકરણ વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોના વર્ગીકરણ માટે કોષીય માહિતી,જેમ કે રંગસૂત્રની સંખ્યા,બંધારણ અને વર્તણૂકનો ઉપયોગ કરે છે.
ન્યુમેરિકલ ટેક્સોનોમીમાં મોટી સંખ્યામાં અવલોકનક્ષમ લાક્ષણિકતાઓના આધારે સજીવો વચ્ચેની સમાનતાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ગાણિતિક પદ્ધતિઓ અને કોમ્પ્યુટર વિશ્લેષણનો ઉપયોગ થાય છે.
ક્રોમોટેક્સોનોમી એ આ પ્રકારના વર્ગીકરણ માટે પ્રમાણિત જૈવિક શબ્દ નથી.
બાયોકેમિકલ ટેક્સોનોમી વર્ગીકરણ માટે સજીવોના રાસાયણિક ઘટકો,જેમ કે પ્રોટીન,$DNA$ અને ગૌણ ચયાપચયના ઘટકો પર આધાર રાખે છે.

(B) વર્ગીકરણની ચાવીઓના સંદર્ભમાં,ક્રિપ્ટોગ્રામ એ ઓળખ માટે વપરાતા નિદાન લક્ષણોનો સમૂહ છે. આ ચાવીઓ સામાન્ય રીતે 'કપલેટ' (couplet) તરીકે ઓળખાતી જોડીમાં વિરોધાભાસી લક્ષણો પર આધારિત હોય છે. કપલેટના દરેક વિધાનને 'લીડ' (lead) કહેવામાં આવે છે. તેથી,ક્રિપ્ટોગ્રામ અથવા વર્ગીકરણની ચાવી માહિતીની જોડીના આધારે કાર્ય કરે છે.

(A) રોયલ બોટનિક ગાર્ડન્સ, ક્યુ $(\text{લંડન})$, એક વિશ્વ વિખ્યાત વનસ્પતિ સંશોધન અને શિક્ષણ સંસ્થા છે。
તે વિશ્વના સૌથી મોટા હર્બેરિયમ માટે પ્રખ્યાત છે, જેમાં લાખો સચવાયેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(a)$ છે。

(B) વિશ્વનાં મોટાભાગનાં જાણીતા વનસ્પતિ સંગ્રહાલયો (Herbaria) દ્વારા બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ વનસ્પતિઓના બાહ્યાકાર લક્ષણો પર આધારિત એક નૈસર્ગિક વર્ગીકરણ પદ્ધતિ છે.
તે તેમના '$Genera$ $Plantarum$' નામના મહાન ગ્રંથમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી.
તેની વ્યવહારુ ઉપયોગિતા અને નમૂનાઓની ઓળખ કરવામાં સરળતાને કારણે,તે વૈશ્વિક સ્તરે હર્બેરિયમની ગોઠવણી માટે પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ ગણાય છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનો આપણને પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનો જીવંત વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના સંગ્રહ માટે વપરાય છે.
મ્યુઝિયમમાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સચવાયેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓનો સંગ્રહ હોય છે.
ચાવીઓ (Keys) એ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંનેની ઓળખ માટે વપરાતા વિશ્લેષણાત્મક સાધનો છે જે વિરોધાભાસી લક્ષણો પર આધારિત છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (પ્રાણીઉદ્યાન) છે.

(A) નેશનલ બોટનીકલ રીસર્ચ ઈન્સ્ટિટયૂટ $(NBRI)$ એ કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ $(CSIR)$ હેઠળની એક અગ્રણી સંશોધન સંસ્થા છે.
તે ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના લખનૌ શહેરમાં આવેલી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(C) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ છે જે સંશોધન,શિક્ષણ અને સંરક્ષણના હેતુઓ માટે વનસ્પતિઓના જીવંત સંગ્રહને જાળવી રાખે છે.
તેઓ $ex-situ$ (નવ-સ્થાન) સંરક્ષણના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત વનસ્પતિ પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર ઉછેરવામાં અને સાચવવામાં આવે છે.
આ જનનરસ (germplasm) ના સંરક્ષણ માટે પરવાનગી આપે છે,જે આનુવંશિક વિવિધતા જાળવવા અને ભવિષ્યના સંવર્ધન કાર્યક્રમો માટે આવશ્યક છે.
જોકે તે સુંદર હોઈ શકે છે અને વિવિધ પ્રજાતિઓના નિરીક્ષણની તક આપે છે,તેમનું પ્રાથમિક વૈજ્ઞાનિક અને પારિસ્થિતિક કાર્ય વનસ્પતિના આનુવંશિક સંસાધનોનું સંરક્ષણ કરવાનું છે.

(B) વનસ્પતિઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
તેમનું મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક કાર્ય વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનું નવસ્થાન $(ex-situ)$ સંરક્ષણ છે,જેમાં જર્મપ્લાઝ્મ (જનીનિક દ્રવ્ય) નું જતન કરવામાં આવે છે.
જોકે તેમાં ઉષ્ણકટિબંધીય વનસ્પતિઓ હોઈ શકે છે અને તે મનોરંજનના વિસ્તાર તરીકે પણ કામ કરે છે,પરંતુ જૈવવિવિધતા સંરક્ષણમાં તેમની સૌથી મહત્વની ભૂમિકા દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત વનસ્પતિ પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી વસવાટની બહાર સુરક્ષિત રાખવાની છે.

(C) ક્યૂ,ઇંગ્લૅન્ડ ખાતે આવેલો રોયલ બોટાનિકલ ગાર્ડન વિશ્વનો સૌથી સુપ્રસિદ્ધ વનસ્પતિઉદ્યાન માનવામાં આવે છે. તે વિશ્વમાં જીવંત વનસ્પતિઓના સૌથી મોટા અને વિવિધ સંગ્રહો પૈકીનો એક ધરાવે છે અને તે વનસ્પતિશાસ્ત્રીય સંશોધન અને સંરક્ષણ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

(B) રોયલ બોટનિક ગાર્ડન $Kew$ (ઇંગ્લેન્ડ) માં આવેલું છે.
ઇન્ડિયન બોટનિક ગાર્ડન $Howrah$ (ભારત) માં આવેલું છે.
નેશનલ બોટનિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(NBRI)$ $Lucknow$ (ભારત) માં આવેલું છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Kew$,$Howrah$ અને $Lucknow$ છે.

(D) ઈન્ટરનેશનલ કોડ ઓફ બોટાનીકલ નોમેનકલેચર $(ICBN)$ એ વનસ્પતિઓને આપવામાં આવતા ઔપચારિક વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામો સાથે સંબંધિત નિયમો અને ભલામણોનો સમૂહ છે. પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય વનસ્પતિશાસ્ત્રીય કોંગ્રેસ $1867$ માં પેરિસમાં યોજાઈ હતી. જોકે,વનસ્પતિ નામકરણ માટેના ચોક્કસ નિયમો સૌપ્રથમ ઓગસ્ટિન પાયરામસ ડી કેન્ડોલ દ્વારા $1813$ માં તેમના પુસ્તક 'Théorie élémentaire de la botanique' માં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $ICBN$ (International Code of Botanical Nomenclature) એ વનસ્પતિઓને આપવામાં આવતા ઔપચારિક વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામો સાથે સંબંધિત નિયમો અને ભલામણોનો સમૂહ છે.
$ICBN$ નું પ્રથમ પ્રકાશન $1961$ માં થયું હતું,જે $1959$ માં મોન્ટ્રીયલ ખાતે યોજાયેલી $9^{th}$ ઇન્ટરનેશનલ બોટનિકલ કોંગ્રેસ પછી કરવામાં આવ્યું હતું.

(C) "Genera Plantarum" પુસ્તક જ્યોર્જ બેન્થામ અને જોસેફ ડાલ્ટન હૂકર દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું. તે વનસ્પતિ વર્ગીકરણ વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કાર્ય છે, જે બીજધારી વનસ્પતિઓ (spermatophytes) નું વ્યાપક વર્ગીકરણ પૂરું પાડે છે.

(A) વર્ગીકરણ સંબંધી સાધનો (Taxonomical aids) એ સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સાધનો છે.
વર્ગીકરણવિદો માહિતી એકત્રિત કરવા અને વર્ગીકરણ સંબંધી રેકોર્ડ તૈયાર કરવા માટે વિવિધ સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે.
મેન્યુઅલ (Manuals) એ કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી જાતિઓના નામની ઓળખ માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.
મોનોગ્રાફ (Monographs) માં કોઈપણ એક વર્ગક (taxon) વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી હોય છે.
તેથી,વર્ગીકરણ સંબંધી માહિતી તૈયાર કરવા માટે મેન્યુઅલ અને મોનોગ્રાફનો ખાસ ઉપયોગ થાય છે.

(C) વર્ગીકરણના સાધનો એ સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ માટે વપરાતા સાધનો છે.
$1$. વનસ્પતિ ઉદ્યાનો,સંગ્રહાલયો અને હર્બેરિયમનો ઉપયોગ નમૂનાઓના સંગ્રહ અને જાળવણી માટે થાય છે.
$2$. ચાવીઓ (Keys) એ વિરોધાભાસી લક્ષણોના આધારે ઓળખ માટે વપરાતા વિશ્લેષણાત્મક સાધનો છે.
$3$. ફ્લોરા,મેન્યુઅલ,મોનોગ્રાફ અને કેટલોગ એ વર્ગીકરણના સાધનો છે જે ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી જાતિઓની ઓળખ અને વર્ણન માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.
તેથી,ફ્લોરા,મેન્યુઅલ અને મોનોગ્રાફનો ઉપયોગ ખાસ કરીને વર્ણન માટે થાય છે.

(B) સજીવની ઓળખવિધિ એ તેને અગાઉથી જાણીતા સજીવો સાથે સરખાવીને તેની ઓળખ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા છે. નવા શોધાયેલ સજીવને ઓળખવા માટે,તેની $Morphology$ (બાહ્ય રચના) અને અન્ય લાક્ષણિકતાઓનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે જેથી તેને અસ્તિત્વમાં રહેલી વર્ગીકરણની કૂંચીઓ અને વર્ણનો સાથે સરખાવી શકાય. તેથી,ઓળખવિધિ માટે $Morphology$ એ પાયાનો આધાર છે.

(A) જ્યોર્જ બેન્થામ અને જોસેફ ડાલ્ટન હૂકર દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ વિશ્વના મોટાભાગના પ્રચલિત વનસ્પતિ સંગ્રહાલયોમાં બીજધારી વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણ માટે કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ કુદરતી સામ્યતા પર આધારિત છે અને હર્બેરિયમની ગોઠવણી માટેની સૌથી વ્યવહારુ પદ્ધતિઓમાંની એક ગણાય છે.

(D) પ્રાદેશિક વનસ્પતિ સમુહો (Regional Floras) એ વર્ગીકરણના સાધનો છે જે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી વનસ્પતિઓ વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે. જ્યોર્જ બેન્થામ અને જોસેફ ડાલ્ટન હુકર દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિ,જે 'બેન્થામ અને હુકર પદ્ધતિ' તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ હર્બેરિયામાં અને પ્રાદેશિક વનસ્પતિ સમુહો તૈયાર કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે,ખાસ કરીને ભારતીય વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં. તેથી,તેમના સંદર્ભગ્રંથો આવા દસ્તાવેજીકરણ માટે પાયારૂપ છે.

(D) $George$ $Bentham$ અને $Joseph$ $Dalton$ $Hooker$ દ્વારા તેમના ગ્રંથ '$Genera$ $Plantarum$' માં આપવામાં આવેલી વર્ગીકરણ પદ્ધતિ એ કુદરતી વર્ગીકરણ પદ્ધતિ છે.
આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ વિશ્વભરના હર્બેરિયમમાં વનસ્પતિના નમૂનાઓની વ્યવસ્થિત ગોઠવણી માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેના વિગતવાર વર્ણન અને વ્યવહારુ અભિગમને કારણે,તેનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓની ઓળખ કરવા અને પ્રાદેશિક વનસ્પતિજ્ઞાન $(Floras)$ તૈયાર કરવા માટે પણ કરવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) જ્યોર્જ બેન્થામ અને જોસેફ ડાલ્ટન હૂકર દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિ,જે તેમના મહાન ગ્રંથ 'Genera Plantarum' માં પ્રકાશિત થઈ હતી,તેનો ઉપયોગ વનસ્પતિની ઓળખ માટે વ્યાપકપણે થાય છે. તેમની પદ્ધતિ અત્યંત વ્યવહારુ છે અને તેનો ઉપયોગ વિશ્વભરના વનસ્પતિ સંગ્રહાલયોમાં નમૂનાઓની ગોઠવણી કરવા અને પ્રાદેશિક વનસ્પતિ સમૂહો (floras) તૈયાર કરવા માટે એક પ્રમાણભૂત માર્ગદર્શિકા તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical gardens) એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે. આ ઉદ્યાનોમાં વિવિધ પ્રકારની વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં $1.$ ઔષધિય વનસ્પતિઓ,$2.$ આકર્ષક અને ઉપયોગી વનસ્પતિઓ,અને $3.$ ઓળખ અને સંશોધન હેતુઓ માટે ઉગાડવામાં આવતી વિશિષ્ટ અથવા દુર્લભ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં ઉપર જણાવેલ તમામ પ્રકારની વનસ્પતિઓ ઉછેરવામાં આવે છે.

(B) પ્રાણી સંગ્રહાલય એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે, જે આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે।
તેથી, પ્રાણી સંગ્રહાલયો ખાસ કરીને $Living$ animals (જીવંત પ્રાણીઓ) ના પ્રદર્શન અને સંરક્ષણ માટે બનાવવામાં આવે છે।
મૃતદેહો, કંકાલ અને અશ્મિઓ સામાન્ય રીતે સંગ્રહાલયોમાં જોવા મળે છે, પ્રાણી સંગ્રહાલયોમાં નહીં।

(B) વર્ગીકરણવિદ્યાના અભ્યાસમાં ક્ષેત્રીય સર્વેક્ષણ અને નમૂનાઓનું એકત્રીકરણ સામેલ છે. આ અભ્યાસને અસરકારક રીતે કરવા માટે,સંશોધકોને ચોક્કસ સાધનોની જરૂર પડે છે જેમ કે અવલોકન માટે બાયનોક્યુલર,દસ્તાવેજીકરણ માટે કેમેરા,નમૂનાઓ એકત્રિત કરવા માટે કટર અને ફોરસેપ્સ,અને નમૂનાઓ સંગ્રહવા માટે થેલીઓ. તેથી,વિકલ્પ $B$ એ વર્ગીકરણવિદ્યાના વ્યવહારુ અભ્યાસના સ્ત્રોત સાથે સંકળાયેલું સાચું વિધાન છે.

(D) ક્ષેત્ર અભ્યાસ દરમિયાન,વિદ્યાર્થીએ સજીવોનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં અવલોકન કરવાનું હોય છે.
$1$. બાયનોક્યુલર (દૂરબીન) પક્ષીઓ કે પ્રાણીઓને ખલેલ પહોંચાડ્યા વગર દૂરથી જોવા માટે જરૂરી છે.
$2$. કેમેરો જોવા મળતી પ્રજાતિઓ,તેમના નિવાસસ્થાન કે અન્ય તારણોને દસ્તાવેજીકરણ કરવા માટે જરૂરી છે.
$3$. વનસ્પતિના નમૂના એકત્રિત કરવા અથવા રસ્તો સાફ કરવા માટે કટર કે નાની છરીની જરૂર પડે છે.
આથી,ક્ષેત્ર અભ્યાસ માટે આ તમામ વસ્તુઓ ઉપયોગી છે.

(D) ક્ષેત્ર અભ્યાસમાં કુદરતી વાતાવરણમાં અવલોકન અને માહિતી એકત્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
જંગલો,પર્વતો અને મેદાનો એ તમામ અલગ-અલગ નિવસનતંત્રો છે જે સંશોધન માટે વિવિધ જૈવિક માહિતી પૂરી પાડે છે.
તેથી,જૈવવિવિધતા અને નિવસનતંત્રીય આંતરક્રિયાઓને સમજવા માટે આ તમામ વિસ્તારો યોગ્ય છે અને ક્ષેત્ર અભ્યાસ માટે પસંદ કરવામાં આવે છે.

(D) વર્ગીકરણ વિદ્યાના સાધનો એ સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ માટે વપરાતા સાધનો છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
મ્યુઝિયમમાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સચવાયેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓનો સંગ્રહ હોય છે.
પ્રાણી સંગ્રહાલયો એવા સ્થળો છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે,જે આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે.
આ તમામ સુવિધાઓ વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે જરૂરી માહિતી અને નમૂનાઓ પૂરા પાડે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) વર્ગીકરણ વિદ્યા (Taxonomy) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ સાથે સંબંધિત છે.
વર્ગીકરણમાં નિપુણ બનવા માટે,વિદ્યાર્થીને સજીવોના લક્ષણોનું વ્યાપક જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે.
આમાં સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન અને વ્યવહારુ અનુભવ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વર્ગીકરણના વિદ્યાર્થીએ ક્ષેત્રઅભ્યાસ (સજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જોવા માટે) અને ક્ષેત્ર-તાલીમ (સંગ્રહ,જાળવણી અને ઓળખની તકનીકો શીખવા માટે) બંનેની તાલીમ લેવી આવશ્યક છે.
આમ,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવી રાખે છે.
આ ઉદ્યાનો અનેક હેતુઓ પૂરા પાડે છે:
$1$. તેઓ ઓળખ અને સંશોધન માટે જીવંત વનસ્પતિ નમૂનાઓનો સંગ્રહ જાળવે છે.
$2$. તેમાં ઘણીવાર વિદેશી અથવા સંવેદનશીલ વનસ્પતિઓ માટે નિયંત્રિત વાતાવરણ પૂરું પાડવા માટે ગ્રીનહાઉસ અથવા કાચના ઘરોનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. તેઓ વનસ્પતિવિદ્યાના ગ્રંથો અને રેકોર્ડ્સ માટે ભંડાર તરીકે કામ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં જોવા મળતી વ્યવસ્થાઓ છે.

(A) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિ નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે.
આ શીટ્સને વર્ગીકરણની સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત પદ્ધતિ અનુસાર ગોઠવવામાં આવે છે.
તેથી,હર્બેરિયમનું મુખ્ય કાર્ય ભવિષ્યના અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિ નમૂનાઓની જાળવણી કરવાનું છે.

(C) મ્યુઝિયમ (સંગ્રહાલય) એ એવી સંસ્થાઓ છે જ્યાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. તેમાં પ્રિઝર્વેટિવ દ્રાવણનો ઉપયોગ કરીને પાત્રો કે બરણીમાં સંગ્રહિત નમૂનાઓ,સૂકા નમૂનાઓ (જેમ કે બોક્સમાં રાખેલા કીટકો) અને પ્રાણીઓના કંકાલ કે અશ્મિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(D) વનસ્પતિ સંગ્રહાલય (અથવા હર્બેરિયમ) એ સંગ્રહિત વનસ્પતિ નમૂનાઓ માટેનું એક સ્થાન છે. આ નમૂનાઓ સામાન્ય રીતે સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર ચોંટાડવામાં આવે છે.
$1$. રેખાચિત્રો,સ્લાઇડો અને નકશાઓનો ઉપયોગ ઘણીવાર સંગ્રહાલયોમાં શૈક્ષણિક સાધનો અથવા સંદર્ભ સામગ્રી તરીકે કરવામાં આવે છે જેથી નમૂનાઓ વિશે માહિતી મળી શકે.
$2$. વર્ગીકરણ વિદ્યાનું સાહિત્ય (જેમ કે મેન્યુઅલ્સ,મોનોગ્રાફ્સ અને કેટલોગ) વનસ્પતિઓની ઓળખ અને વર્ગીકરણ માટે જરૂરી છે.
$3$. જોકે,પ્રમાણિત જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,'વર્ગીકરણ વિદ્યાનું સાહિત્ય' એ વર્ગીકરણના સાધનોની એક અલગ શ્રેણી (જેમ કે ફ્લોરા,મેન્યુઅલ્સ,મોનોગ્રાફ્સ અને કેટલોગ) ગણાય છે,જે સંગ્રહાલયના સંગ્રહમાં રહેલા ભૌતિક નમૂનાઓ કરતા અલગ છે.
$4$. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'વર્ગીકરણ વિદ્યાનું સાહિત્ય' એ સૌથી અલગ શ્રેણી છે જે ભૌતિક વનસ્પતિ નમૂનો નથી.

(D) વનસ્પતિઉદ્યાન એ એક વિશિષ્ટ ઉદ્યાન છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનો મુખ્યત્વે વનસ્પતિની ઓળખ,સંશોધન અને સંરક્ષણ માટે વપરાય છે. તેમાં સામાન્ય રીતે જૈવવિવિધતા જાળવવા માટે ઔષધીય વનસ્પતિઓ,આર્થિક રીતે મહત્વની વનસ્પતિઓ અને દુર્લભ કે નાશપ્રાય પ્રજાતિઓ ઉછેરવામાં આવે છે. બિનફળદ્રુપ વનસ્પતિઓ (જે વનસ્પતિઓ બીજ કે ફળ ઉત્પન્ન કરતી નથી) સામાન્ય રીતે વનસ્પતિઉદ્યાનમાં ઉછેરવાનો મુખ્ય હેતુ હોતો નથી,કારણ કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વનસ્પતિના જીવનચક્ર અને પ્રજાતિઓની વિવિધતાનો અભ્યાસ અને સંરક્ષણ કરવાનો છે.

(B) વર્ગીકરણવિદ્યામાં સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણનો સમાવેશ થાય છે. વર્ગીકરણના હેતુઓ માટે સજીવોનો તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં અભ્યાસ કરવા માટે સંશોધકોને ચોક્કસ ક્ષેત્રીય સાધનોની જરૂર પડે છે. આ સાધનોમાં અવલોકન માટે બાયનોક્યુલર,દસ્તાવેજીકરણ માટે કૅમેરા,અને નમૂનાઓ એકત્રિત કરવા માટે કટર અથવા ફોરસેપ,તેમજ સંગ્રહ માટે થેલાનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વિધાન $B$ એ વર્ગીકરણવિદ્યા સાથે સંકળાયેલ અભ્યાસસ્ત્રોત (ક્ષેત્રીય સાધનો) નું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(D) $Bentham$ અને $Hooker$ ને મુખ્યત્વે તેમના મહાન કાર્ય $Genera$ $Plantarum$ માટે યાદ કરવામાં આવે છે.
તેમની વર્ગીકરણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓની ઓળખ કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
આ પદ્ધતિ વિશ્વભરના ઘણા હર્બેરિયમમાં વનસ્પતિના નમૂનાઓની ગોઠવણી માટેનો આધાર પણ છે.
વધુમાં,તેમના કાર્યએ પ્રાદેશિક વનસ્પતિ-સમૂહો (Floras) તૈયાર કરવા માટે એક માળખું પૂરું પાડ્યું હતું,જે તેમને વનસ્પતિ વર્ગીકરણશાસ્ત્રમાં મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ બનાવે છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical Gardens) એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જે સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે.
આ ઉદ્યાનો વિવિધ હેતુઓ પૂરા પાડે છે:
$1$. તે સંશોધન અને અભ્યાસ માટે ઔષધીય વનસ્પતિઓ ઉગાડે છે.
$2$. તે જાહેર પ્રદર્શન અને શિક્ષણ માટે આકર્ષક અને ઉપયોગી વનસ્પતિઓનું વાવેતર કરે છે.
$3$. તે વિશિષ્ટ અને દુર્લભ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓને લુપ્ત થતી અટકાવવા માટે તેનું જતન કરે છે.
તેથી,વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં ઉપર્યુક્ત તમામ પ્રકારની વનસ્પતિઓ ઉછેરવામાં આવે છે.

(D) મ્યુઝિયમ એ એવી સંસ્થાઓ છે જે વૈજ્ઞાનિક,કલાત્મક અથવા ઐતિહાસિક મહત્વની વસ્તુઓના સંગ્રહને સાચવે છે. જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,મ્યુઝિયમમાં સામાન્ય રીતે અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના સંગ્રહિત નમૂનાઓ હોય છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પ્રિઝર્વેટિવ દ્રાવણો (જેમ કે ફોર્માલિન) નો ઉપયોગ કરીને બરણીઓમાં સંગ્રહિત પ્રાણીઓના મૃતદેહો.
$2$. શરીરરચનાના અભ્યાસ માટે પ્રાણીઓના કંકાલ.
$3$. અશ્મિઓ,જે પ્રાગૈતિહાસિક સજીવોના સંગ્રહિત અવશેષો અથવા છાપ છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ વસ્તુઓ સામાન્ય રીતે જૈવિક મ્યુઝિયમમાં જોવા મળે છે.

(D) વર્ગીકરણવિદ્યાના ક્ષેત્રભ્યાસમાં નમૂનાઓનું એકત્રીકરણ,અવલોકન અને દસ્તાવેજીકરણનો સમાવેશ થાય છે.
આ કાર્યોને અસરકારક રીતે કરવા માટે સંશોધકને નીચેની વસ્તુઓની જરૂર પડે છે:
$1$. સજીવોના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં અવલોકન અને ફોટોગ્રાફી માટે બાયનોક્યુલર અને કૅમેરા.
$2$. વનસ્પતિ કે પ્રાણીઓના નમૂનાઓ એકત્રિત કરવા માટે કટર અને ફોરસેપ.
$3$. એકત્રિત કરેલા નમૂનાઓને પ્રયોગશાળામાં વધુ અભ્યાસ માટે સાચવવા માટે પ્રિઝર્વેટિવ્સ (જેમ કે ફોર્માલિન અથવા આલ્કોહોલ).
તેથી,વર્ગીકરણવિદ્યાના ક્ષેત્રભ્યાસ માટે ઉપરની તમામ વસ્તુઓ જરૂરી છે.

(D) વર્ગીકરણવિદ્યામાં સજીવોનું વર્ગીકરણ,નામકરણ અને ઓળખનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. સજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં અવલોકન કરવા માટે ક્ષેત્રભ્યાસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તળાવ,દરિયો,જંગલપ્રદેશ,પર્વતો,મેદાનો અને તૃણપ્રદેશો એ તમામ વિવિધ પ્રકારના નિવસનતંત્રો છે જે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની વિશાળ વિવિધતા ધરાવે છે. તેથી,વર્ગીકરણ માટે નમૂનાઓનું અવલોકન કરવા અને એકત્રિત કરવા માટે આ તમામ સ્થળો ક્ષેત્રભ્યાસ માટે યોગ્ય છે.

(D) સજીવોનો તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનો (જેમ કે તળાવ,દરિયો,પર્વતો અને મેદાનો) માં અભ્યાસ કરવાથી જૈવવિવિધતાનું સીધું અવલોકન મળે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અને પ્રાણીસંગ્રહાલયો એ 'એક્સ-સિટુ' સંરક્ષણ સ્થળો છે જ્યાં સજીવોનું વર્ગીકરણ કરીને અભ્યાસ માટે પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.
વનસ્પતિસંગ્રહાલયો (Herbaria) એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવીને વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે રાખવામાં આવે છે.
તેથી,આ તમામ ક્ષેત્રો સજીવોના વર્ગીકરણ અને વિવિધતાને સમજવા માટેના સ્ત્રોત અથવા 'ખુલ્લી કિતાબ' સમાન છે.

(D) વર્ગીકરણવિદ્યાના સાધનો એ સજીવોના વર્ગીકરણનો અભ્યાસ કરવા માટે વપરાતા સાધનો છે.
$1$. વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ છે.
$2$. મ્યુઝિયમમાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સંગ્રહિત વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓ હોય છે.
$3$. પ્રાણીસંગ્રહાલયો એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે,જે તેમના ખોરાકની ટેવો અને વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આ તમામ સુવિધાઓ વર્ગીકરણવિદ્યાના અભ્યાસ માટે આવશ્યક માહિતી પૂરી પાડે છે.

(D) વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical gardens) એ વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે.
આ ઉદ્યાનો અનેક હેતુઓ પૂરા પાડે છે:
$1$. તે સંરક્ષણ માટે દુર્લભ અને ભયગ્રસ્ત પ્રજાતિઓ ઉગાડે છે $(A)$.
$2$. તે સંશોધન અને અભ્યાસ માટે ઔષધીય વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ જાળવે છે $(B)$.
$3$. તે જાહેર પ્રદર્શન અને શિક્ષણ માટે વિવિધ આકર્ષક અને આર્થિક રીતે ઉપયોગી વનસ્પતિઓનું વાવેતર કરે છે $(C)$.
તેથી,વનસ્પતિ ઉદ્યાનોમાં ઉપર જણાવેલ તમામ પ્રકારની વનસ્પતિઓ ઉછેરવામાં આવે છે.

(C) વનસ્પતિસંગ્રહાલય (Botanical Museum) એ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે વનસ્પતિના નમૂનાઓ સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. વનસ્પતિનાં રેખાચિત્રો,ફોટોગ્રાફ્સ અને સ્લાઇડ્સ ઉપરાંત,આ સંગ્રહાલયોમાં વનસ્પતિવિદ્યાના ગ્રંથો અને વનસ્પતિના વિતરણને લગતા નકશાઓનો પણ સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. જીવંત વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ ઉદ્યાનો (Botanical Gardens) માં રાખવામાં આવે છે,સંગ્રહાલયોમાં નહીં. તેથી,નકશાઓ અને વનસ્પતિવિદ્યાના ગ્રંથો બંને સંગ્રહનો ભાગ છે.

(C) મ્યુઝિયમ એ એવી સંસ્થાઓ છે જે અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના સંગ્રહને સાચવે છે. જૈવિક મ્યુઝિયમમાં,નમૂનાઓને પાત્રો અથવા બરણીઓમાં પ્રિઝર્વેટિવ દ્રાવણમાં અથવા સૂકા નમૂનાઓ તરીકે સાચવવામાં આવે છે. આમાં સ્ટફ્ડ પ્રાણીઓ,પ્રાણીઓના કંકાલ અને અશ્મિઓનો સમાવેશ થાય છે. જીવંત પ્રાણીઓને પ્રાણી સંગ્રહાલયોમાં રાખવામાં આવે છે,મ્યુઝિયમમાં નહીં.

(C) વર્ગીકરણ વિદ્યા (Taxonomy) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ સાથે સંબંધિત છે.
વર્ગીકરણનો અસરકારક રીતે અભ્યાસ કરવા માટે,વૈજ્ઞાનિકોને સજીવોના ભૌતિક પુરાવાની જરૂર હોય છે.
વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટેનો મુખ્ય સ્ત્રોત વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના વાસ્તવિક નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે (જેમ કે હર્બેરિયા,વનસ્પતિ ઉદ્યાનો,સંગ્રહાલયો અને પ્રાણી ઉદ્યાનો).
આ નમૂનાઓ નવા સજીવોને ઓળખવા,નામ આપવા અને વર્ગીકૃત કરવા માટે પાયાના સંદર્ભ સામગ્રી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વર્ગીકરણનો અભ્યાસ જૈવવિવિધતાના અભ્યાસ માટે પાયારૂપ છે. સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ દ્વારા,વૈજ્ઞાનિકો ચોક્કસ પ્રદેશોમાં ચોક્કસ જાતિઓની હાજરીની નોંધ કરી શકે છે. આ માહિતી દ્વારા કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારના $Flora$ (વનસ્પતિસમૂહ) અને $Fauna$ (પ્રાણીસમૂહ) તૈયાર કરી શકાય છે,જે પૃથ્વી પર સજીવોના ભૌગોલિક વિતરણને સમજવા માટે જરૂરી માહિતી પૂરી પાડે છે.

(B) જૈવિક વર્ગીકરણ અને વર્ગીકરણ સંબંધી સંગ્રહ (જેમ કે હર્બેરિયમ,સંગ્રહાલયો અને વનસ્પતિ ઉદ્યાનો) ઘણા હેતુઓ પૂરા પાડે છે:
$1$. તે ભવિષ્યના સંશોધન અને સંદર્ભ માટે માહિતી સંગ્રહિત કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. તે વિવિધ ભૌગોલિક પ્રદેશોના વનસ્પતિસમૂહ અને પ્રાણીસમૂહના દસ્તાવેજીકરણની મંજૂરી આપે છે.
$3$. તે સજીવોની ઓળખ અને અભ્યાસમાં મદદરૂપ ડેટા પૂરો પાડે છે.
વિકલ્પ $B$ આ સંગ્રહોના હેતુ સાથે સુસંગત નથી કારણ કે સંગ્રહાલયો અને વનસ્પતિ ઉદ્યાનો ઘણીવાર 'એક્સ-સિટુ' (ex-situ) સંરક્ષણ પદ્ધતિઓ દ્વારા નાશપ્રાયઃ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,અને તે લુપ્ત થયેલી પ્રજાતિઓના અભ્યાસ માટે આવશ્યક માહિતી પૂરી પાડે છે.

(B) વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટેના સાધનો (Taxonomical aids) એ એવી પ્રક્રિયાઓ અને તકનીકો છે જેનો ઉપયોગ સજીવોની ઓળખ,નામકરણ અને વર્ગીકરણમાં થાય છે. વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટેનો મુખ્ય સ્ત્રોત વનસ્પતિ અને પ્રાણી જાતિના વાસ્તવિક નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે. હર્બેરિયમ,વનસ્પતિ ઉદ્યાનો,સંગ્રહાલયો અને પ્રાણી ઉદ્યાનો જેવા સંગ્રહો વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે જરૂરી માહિતી પૂરી પાડે છે અને સજીવોની સાચી ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનો સંગ્રહ છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે.
આ નમૂનાઓ,હર્બેરિયમ શીટ્સ પરની માહિતી સાથે,ભવિષ્યના ઉપયોગ માટે એક સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
હર્બેરિયમ સામાન્ય રીતે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (જેમ કે કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ) અને સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે જાળવવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનો પણ ઘણીવાર તેઓ ઉગાડતી વનસ્પતિઓની પ્રજાતિઓના દસ્તાવેજીકરણ માટે હર્બેરિયમ જાળવે છે.
તેથી,હર્બેરિયમ ઉપર જણાવેલ તમામ સંસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલા છે.