What is living? Questions in Gujarati

(A) એરિસ્ટોટલ $(384-322 \, B.C.)$ ને '$\text{પ્રાણીશાસ્ત્રના પિતા}$' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમને 'વર્ગીકરણ વિદ્યાના સ્થાપક' પણ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓએ સૌપ્રથમ પ્રાણી સૃષ્ટિને લાલ રુધિરની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે બે જૂથોમાં વિભાજિત કરી હતી: $Enaima$ (લાલ રુધિર ધરાવતા પૃષ્ઠવંશીઓ) અને $Anaima$ (લાલ રુધિર વગરના અપૃષ્ઠવંશીઓ).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) . સ્વયંપોષણ એ વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. વનસ્પતિઓ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા સૂર્યપ્રકાશ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવામાં સક્ષમ છે,જ્યારે પ્રાણીઓ પરપોષી છે અને તેમના પોષણ માટે અન્ય સજીવો પર આધાર રાખે છે.

(B) જૈવિક પ્રજાતિ ખ્યાલ (biological species concept) મુજબ,પ્રજાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જેઓ એકબીજા સાથે આંતરપ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
એક જ પ્રજાતિના સભ્યો સામાન્ય જનીન પુલ (gene pool) ધરાવે છે અને અન્ય જૂથોથી પ્રજનનક્ષમ રીતે અલગ હોય છે.
તેથી,પ્રજાતિને વ્યાખ્યાયિત કરતી સૌથી પાયાની લાક્ષણિકતા આંતરપ્રજનન કરવાની ક્ષમતા છે.

(A) અર્ન્સ્ટ મેયર દ્વારા પ્રસ્તાવિત જૈવિક જાતિ ખ્યાલ,વ્યક્તિઓ દ્વારા આંતરપ્રજનન કરવાની અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતાના આધારે જાતિને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
જોકે આંતરપ્રજનન એ જાતિને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટેનો સૌથી સચોટ અને ઉપયોગી માપદંડ છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે ઓળખ માટે તેનો વ્યવહારમાં ઉપયોગ થતો નથી કારણ કે તેને પ્રકૃતિમાં અવલોકન કરવું મુશ્કેલ છે,ખાસ કરીને લુપ્ત પ્રજાતિઓ,અલિંગી સજીવો અથવા ભૌગોલિક રીતે અલગ પડેલા સજીવો માટે.
તેથી,વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ ઘણીવાર નિયમિત ઓળખ માટે બાહ્યકારવિદ્યાના લક્ષણો પર આધાર રાખે છે.

(D) $Amoeba$ ઉત્તેજનાશીલતા દર્શાવે છે,જે બાહ્ય ઉત્તેજનાઓ પ્રત્યે પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા છે. જ્યારે $Amoeba$ ને સોય વડે સ્પર્શ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સોયને યાંત્રિક ઉત્તેજના અથવા સંભવિત જોખમ તરીકે અનુભવે છે. પરિણામે,તે પોતાની જાતને બચાવવા માટે તેના ખોટા પગ (pseudopodia) પાછા ખેંચી લે છે અને સંપર્ક બિંદુથી દૂર ખસી જાય છે.

(B) પરપોષી સજીવો એવા સજીવો છે જે અકાર્બનિક સ્ત્રોતોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકતા નથી.
તેઓ તેમના પોષણ માટે અન્ય સજીવો અથવા કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.
તેથી,તેમને એવા પર્યાવરણની જરૂર હોય છે જે કાર્બન અને ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કાર્બનિક સંયોજનો (જેમ કે કાર્બોદિત,પ્રોટીન અથવા ચરબી) પૂરા પાડી શકે.
બીજી તરફ,સ્વયંપોષી સજીવો નાઈટ્રેટ્સ અથવા એમોનિયમ ક્ષાર જેવા અકાર્બનિક સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને પોતાના કાર્બનિક અણુઓનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(A) બાયોલ્યુમિનેસન્સ એ એક એવી ઘટના છે જેમાં સજીવો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે અને તેનું ઉત્સર્જન કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સજીવમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જાનું રૂપાંતર પ્રકાશ ઉર્જામાં થાય છે,જે સબસ્ટ્રેટ (લ્યુસિફેરિન) અને ઉત્સેચક (લ્યુસિફેરેઝ) વચ્ચેની ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
તેથી,સાચું રૂપાંતરણ રાસાયણિક ઉર્જામાંથી પ્રકાશ ઉર્જામાં થાય છે.

(C) ઉત્તેજનાશીલતા (Irritability) એ સજીવોનો,ખાસ કરીને જીવરસ (protoplasm) નો એવો ગુણધર્મ છે જેના દ્વારા તે બાહ્ય અને આંતરિક વાતાવરણમાં થતા ફેરફારો અથવા ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$1$. પ્રજનનક્ષમતા એટલે સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા.
$2$. પરિવર્તનશીલતા એટલે જનીનિક ફેરફારો અથવા વિકૃતિઓમાંથી પસાર થવાની ક્ષમતા.
$3$. અનુકૂલનક્ષમતા એટલે સમય જતાં નવા પર્યાવરણીય સંજોગો સાથે અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા.
તેથી,વાતાવરણીય ફેરફારો સામે પ્રતિક્રિયા આપવા સાથે જોડાયેલો સાચો ગુણધર્મ ઉત્તેજનાશીલતા છે.

(D) સજીવ અને નિર્જીવ વસ્તુઓ વચ્ચેનો પાયાનો જૈવિક તફાવત જીવરસ (Protoplasm) ની હાજરી છે.
જીવરસને ઘણીવાર 'જીવનનો ભૌતિક આધાર' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષનો જીવંત ઘટક છે,જેમાં ચયાપચય,પ્રજનન અને હોમિયોસ્ટેસિસ માટે જરૂરી તમામ અંગિકાઓ અને જૈવ-રાસાયણિક તંત્ર હોય છે.
જોકે નિર્જીવ વસ્તુઓ વૃદ્ધિ (દા.ત. સ્ફટિકોનું વધવું),હલનચલન અથવા કદમાં ફેરફાર દર્શાવી શકે છે,પરંતુ તેમની પાસે તે જટિલ,સ્વ-નિર્ભર અને સંગઠિત જીવરસની રચના હોતી નથી જે જીવનને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

(C) જિનેટિક કોડ (ટ્રિપ્લેટ કોડ) સાર્વત્રિક છે,જેનો અર્થ છે કે તે તમામ જીવંત સજીવોમાં સમાન છે.
ઉચ્ચ-ઊર્જા ફોસ્ફેટ બંધ (જેમ કે $ATP$) દ્વારા ઊર્જાનો સંગ્રહ એ તમામ જીવન સ્વરૂપોમાં એક પાયાની પદ્ધતિ છે.
રિબોઝોમ્સ તમામ કોષોમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થળ તરીકે સાર્વત્રિક રીતે હાજર હોય છે.
જો કે,શરીરમાં હાજર પ્રોટીનના ચોક્કસ પ્રકારો વિવિધ પ્રજાતિઓ વચ્ચે અને વ્યક્તિઓ વચ્ચે પણ નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે,કારણ કે તે સજીવના ચોક્કસ જિનેટિક બંધારણ અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ દ્વારા નક્કી થાય છે. તેથી,આ એક સામાન્ય લાક્ષણિકતા નથી.

(A) શરીરના આંતરિક વાતાવરણની સ્થિર અવસ્થા જાળવી રાખવી એ સજીવોનો એક અંતર્ગત ગુણધર્મ છે. આ પ્રક્રિયાને $Homeostasis$ (સમસ્થિતિ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) આપણે જાણીએ છીએ તેમ,જીવન માટે જૈવ-રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સાર્વત્રિક દ્રાવક તરીકે પ્રવાહી પાણીની જરૂર હોય છે. ચંદ્ર પર વાતાવરણ અને તેની સપાટી પર પ્રવાહી પાણીનો અભાવ છે,જે જૈવિક સજીવોના અસ્તિત્વ અને ટકી રહેવા માટે આવશ્યક પૂર્વશરતો છે.

(A) ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાનું સંતાન છે.
જૈવિક જાતિના ખ્યાલ મુજબ,જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે પ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે.
ખચ્ચર વંધ્ય (sterile) હોય છે અને વસ્તી જાળવી રાખવા માટે તેઓ એકબીજા સાથે પ્રજનન કરી શકતા નથી.
તેથી,ખચ્ચર એક અલગ જૈવિક જાતિ તરીકે વર્ગીકૃત થવા માટેના માપદંડોને પૂર્ણ કરતું નથી.
આમ,સાચું વિધાન એ છે કે ખચ્ચર એક જાતિ નથી.

(B) આણ્વિક અને વિશ્લેષણાત્મક સ્તરે,જીવનને દ્રવ્ય અને ઊર્જાની આંતરક્રિયાઓની એક જટિલ પ્રણાલી તરીકે સમજવામાં આવે છે. ચયાપચય,વૃદ્ધિ અને પ્રજનન જેવી જૈવિક પ્રક્રિયાઓ મૂળભૂત રીતે જૈવિક અણુઓમાં ઊર્જાના વિનિમય અને રૂપાંતરણ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. તેથી,આ સ્તરે જીવનનું સૌથી સચોટ વૈજ્ઞાનિક વર્ણન દ્રવ્ય અને ઊર્જા વચ્ચેની આંતરક્રિયા છે.

(D) વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે જનીનો આનુવંશિકતાના મૂળભૂત એકમો છે અને તે પેઢી દર પેઢી પ્રજાતિઓની સ્થિરતા (ચોક્કસ પ્રતિકૃતિ દ્વારા) અને પરિવર્તનશીલતા (ઉત્પરિવર્તન અને પુનઃસંયોજન દ્વારા) માટે સીધી રીતે જવાબદાર છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે જીવન પ્રક્રિયાઓ સજીવની અંદર થતી જટિલ જૈવ-રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓનું પરિણામ છે.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે સજીવો કાર્બનિક અણુઓ (જેમ કે પ્રોટીન,લિપિડ્સ,કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ) અને અકાર્બનિક સંયોજનો (જેમ કે પાણી અને ખનિજો) બંનેના બનેલા હોય છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે તે બાયોજેનેસિસના સિદ્ધાંતને પ્રતિબિંબિત કરે છે,જે જણાવે છે કે જીવન અસ્તિત્વ ધરાવતા જીવનમાંથી જ ઉદ્ભવે છે.

(A) જાતિની જૈવિક વિભાવના,જે અર્ન્સ્ટ મેયર દ્વારા આપવામાં આવી હતી,તે જાતિને આંતરપ્રજનન કરતા કુદરતી વસ્તીના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે જે અન્ય આવા સમૂહોથી પ્રજનનક્ષમ રીતે અલગ હોય છે.
તેથી,આ વિભાવનાનો મુખ્ય આધાર પ્રજનનક્ષમ અલગતા છે,જે વિવિધ જાતિઓ વચ્ચે જનીન પ્રવાહને અટકાવે છે અને સંકરણને રોકીને જાતિની આનુવંશિક અખંડિતતા જાળવી રાખે છે.

(B) દૈહિક આયોજનની જટિલતા મુખ્યત્વે સજીવમાં રહેલા કોષોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. સજીવોને $Unicellular$ (એકકોષી - જે એક જ કોષના બનેલા હોય છે) અથવા $Multicellular$ (બહુકોષી - જે ઘણા કોષોના બનેલા હોય છે જે પેશીઓ,અંગો અને અંગતંત્રોમાં વ્યવસ્થિત હોય છે) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ વર્ગીકરણ સજીવના શરીરની રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક જટિલતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

(D) વનસ્પતિઓના કાર્યો અને લાક્ષણિકતાઓ વિવિધ પરિબળોના સંયોજન દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. વસવાટ: જે પર્યાવરણમાં વનસ્પતિ ઉગે છે તે તેની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની વ્યૂહરચના નક્કી કરે છે.
$2$. અનુકૂલનો: બાહ્યાકાર અને દેહધાર્મિક ફેરફારો વનસ્પતિને ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં વિકસવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
$3$. આંતરસંબંધો: અન્ય સજીવો સાથેના આંતરસંબંધો (જેમ કે પરાગવાહકો અથવા સહજીવીઓ) વનસ્પતિના લક્ષણોને અસર કરે છે.
તેથી,આ તમામ પરિબળો વનસ્પતિની લાક્ષણિકતાઓ અને કાર્યોને સમજાવવામાં ફાળો આપે છે.

(C) વનસ્પતિઓનો વિવિધ દૃષ્ટિકોણથી અભ્યાસ કરતા વિજ્ઞાનને $Botany$ (વનસ્પતિશાસ્ત્ર) કહેવામાં આવે છે.
$Zoology$ (પ્રાણીશાસ્ત્ર) એ પ્રાણીઓનો અભ્યાસ છે.
$Botanical$ $Garden$ (વનસ્પતિ ઉદ્યાન) એ એવી જગ્યા છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે વનસ્પતિઓ ઉગાડવામાં આવે છે.
$Microbiology$ (સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાન) એ સૂક્ષ્મ જીવોનો અભ્યાસ છે.

(D) જીવવિજ્ઞાનમાં,વનસ્પતિઓ સહિતના સજીવોની લાક્ષણિકતાઓ વૃદ્ધિ,પ્રજનન,ચયાપચય,ઉત્તેજના સામે પ્રતિભાવ અને જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
મૃત્યુ એ તમામ સજીવો માટે એક કુદરતી જૈવિક અંતિમ બિંદુ છે.
'મહત્તા' એ એક વ્યક્તિલક્ષી અથવા અમૂર્ત ખ્યાલ છે અને તે વનસ્પતિઓના કોઈ જૈવિક કાર્ય અથવા શારીરિક લાક્ષણિકતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી.

(A) 'જીવંત સજીવ' એ સામાન્ય નામ છે જેનો ઉપયોગ કોઈપણ વ્યક્તિગત એકમનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે જે જીવનના લક્ષણો દર્શાવે છે,જેમ કે ચયાપચય,વૃદ્ધિ,પ્રજનન અને ઉત્તેજના સામે પ્રતિભાવ. જ્યારે 'પ્રોટિસ્ટા','મેટાઝૂઆ' અને 'મેટાફાયટા' એ ચોક્કસ જૈવિક જૂથો અથવા સૃષ્ટિ છે,ત્યારે 'જીવંત સજીવ' એ તમામ જીવંત સ્વરૂપો માટેનો વ્યાપક શબ્દ છે.

(D) $Biology$ (જીવવિજ્ઞાન) શબ્દ બે ગ્રીક શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યો છે: $Bios$ એટલે $life$ (જીવન) અને $Logos$ એટલે $study$ (અભ્યાસ). તેથી,$Biology$ એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવો અને તેમની જૈવિક પ્રક્રિયાઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.

(B) જૈવિક જાતિની વિભાવના મુજબ,જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં એકબીજા સાથે પ્રજનન કરીને સક્ષમ અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે.
વનસ્પતિઓમાં,આનો અર્થ એ છે કે જો બે વનસ્પતિઓ એકબીજા સાથે મુક્ત રીતે પ્રજનન કરી શકે અને ફળદ્રુપ બીજ ઉત્પન્ન કરી શકે જે નવી વનસ્પતિઓમાં વિકાસ પામી શકે,તો તે સમાન જાતિની ગણાય.
જોકે રંગસૂત્રોની સંખ્યા,જનીનિક સમાનતા અને બાહ્યાકાર દેખાવ મહત્વના છે,પરંતુ જાતિને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટેનો મૂળભૂત માપદંડ સફળતાપૂર્વક પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા છે.

(C) નામાધિકરણ એ જીવવિજ્ઞાનીઓ દ્વારા સ્થાપિત ચોક્કસ સિદ્ધાંતો અને માપદંડોના આધારે સજીવને વિશિષ્ટ અને વૈશ્વિક રીતે સ્વીકૃત નામ આપવાની પ્રક્રિયા છે.
$1$. ઓળખવિધિ: સજીવ કયા જૂથ અથવા વર્ગમાં આવે છે તે નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા.
$2$. વર્ગીકરણ: સજીવોને તેમની સમાનતા અને તફાવતોના આધારે શ્રેણીઓમાં જૂથબદ્ધ કરવાની પ્રક્રિયા.
$3$. નામાધિકરણ: સજીવોને નામ આપવાની પદ્ધતિ.
$4$. સિસ્ટેમેટિક્સ: સજીવોની વિવિધતા અને તેમના તુલનાત્મક અને ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોનો અભ્યાસ.
તેથી,સાચો જવાબ નામાધિકરણ છે.

(C) સમાન જાતિના વ્યક્તિઓ તે છે જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં એકબીજા સાથે પ્રજનન (અંતઃસંકરણ) કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ પ્રજનનની પ્રક્રિયા વસ્તીમાં જનીનિક દ્રવ્યોની આપ-લે શક્ય બનાવે છે,જે જૈવિક દ્રષ્ટિએ જાતિના વર્ગીકરણ માટેનો મૂળભૂત માપદંડ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. જનીનો એ આનુવંશિકતાના પાયાના એકમો છે અને તે જાતિમાં જોવા મળતી સ્થિરતા (લક્ષણોનું વારસાગમન) અને વિવિધતા (ઉત્પરિવર્તન અથવા પુનઃસંયોજન) બંને માટે સીધી રીતે જવાબદાર છે. તેથી,એવું વિધાન કે જનીનો જાતિની સ્થિરતા કે વિવિધતા માટે જવાબદાર નથી,તે ખોટું છે.

(A) અર્ન્સ્ટ મેયર દ્વારા પ્રસ્તાવિત જૈવિક જાતિ ખ્યાલ મુજબ,જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં આંતરપ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
વનસ્પતિઓના સંદર્ભમાં,જો બે સજીવો મુક્ત રીતે આંતરપ્રજનન કરી શકે અને સક્ષમ બીજ ઉત્પન્ન કરી શકે (જે આગળ જઈને ફળદ્રુપ વનસ્પતિમાં વિકાસ પામી શકે),તો તેમને સમાન જાતિના ગણવામાં આવે છે.
જોકે જનીનિક સમાનતા,બાહ્યાકાર દેખાવ અને રંગસૂત્રોની સંખ્યા મહત્વના છે,પરંતુ આંતરપ્રજનન કરવાની ક્ષમતા એ જૈવિક જાતિના વર્ગીકરણ માટેનો નિર્ણાયક માપદંડ છે.

(B) જીવનના અસ્તિત્વ માટે વાતાવરણ,પ્રવાહી પાણી અને યોગ્ય તાપમાન જેવી ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓની જરૂર હોય છે. ચંદ્ર પર વાતાવરણનો અભાવ છે,જેનો અર્થ છે કે ત્યાં $O_2$ (ઓક્સિજન) અને $H_2O$ (પાણીની વરાળ) જેવા આવશ્યક ઘટકોનો અભાવ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પાણીની ગેરહાજરી એ ચંદ્ર પર જીવન ન હોવાનું સૌથી મહત્વનું કારણ છે,કારણ કે પાણી એ સાર્વત્રિક દ્રાવક છે અને તમામ જાણીતી જૈવિક પ્રક્રિયાઓ માટે અનિવાર્ય છે.

(C) અશ્મિવિદ્યા (Paleontology) એ જીવવિજ્ઞાન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રની એવી શાખા છે જે પૃથ્વી પરના જીવનના ઇતિહાસને સમજવા માટે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના અશ્મિઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.
$A$. પરિસ્થિતિકી એ સજીવો અને તેમના પર્યાવરણનો અભ્યાસ છે.
$B$. વર્તનવિજ્ઞાન એ પ્રાણીઓના વર્તનનો અભ્યાસ છે.
$D$. પક્ષીવિજ્ઞાન એ પક્ષીઓનો અભ્યાસ છે.

(C) જૈવિક જાતિની વિભાવના મુજબ,જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં આંતર-પ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
તેથી,એક જ જાતિના સજીવોનું મુખ્ય લક્ષણ તેમનું આંતર-પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા છે $(C)$.

(B) જૈવિક જાતિની વિભાવના મુજબ,જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે કુદરતી પરિસ્થિતિમાં એકબીજા સાથે પ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે.
તેથી,મુક્તપણે પ્રજનન કરવાની અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા એ બે સજીવો એક જ જાતિના છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટેનો પાયાનો માપદંડ છે.
જોકે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને જનીનિક સમાનતા મહત્વપૂર્ણ છે,પરંતુ તે પ્રજનનક્ષમતાની ખાતરી આપતા નથી,જે જાતિનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A) એંગસ્ટ્રોમ $\text{Å}$ એ લંબાઈનો એકમ છે જે $10^{-10} \text{ મીટર}$ ની બરાબર છે.
કારણ કે $1 \text{ મીટર} = 100 \text{ સેમી}$ $(10^2 \text{ સેમી})$,
$1 \text{ Å} = 10^{-10} \times 10^2 \text{ સેમી} = 10^{-8} \text{ સેમી}$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. કોષો વિભાજન માટેની સૂચનાઓ વારસાગત દ્રવ્યમાંથી મેળવે છે,જે $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) છે,પ્રોટીન નથી. પ્રોટીન એ જનીન અભિવ્યક્તિના ઉત્પાદનો છે,જ્યારે $DNA$ કોષીય પ્રક્રિયાઓ અને પ્રતિકૃતિ માટે જરૂરી આનુવંશિક માહિતી ધરાવે છે.

(A) સંવેદના એ તમામ જીવંત સજીવોનો વ્યાખ્યાયિત ગુણધર્મ માનવામાં આવે છે.
દરેક જીવંત સજીવ,પછી તે આદિકોષકેન્દ્રી હોય કે સુકોષકેન્દ્રી,એકકોષી હોય કે બહુકોષી,તેમના પર્યાવરણને અનુભવવાની અને પર્યાવરણીય ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
જોકે પ્રજનન અને વૃદ્ધિ એ સજીવોના લક્ષણો છે,પરંતુ તે વ્યાખ્યાયિત ગુણધર્મો નથી કારણ કે કેટલાક જીવંત સજીવો (જેમ કે વંધ્ય કામદાર મધમાખીઓ અથવા વંધ્ય માનવ દંપતીઓ) પ્રજનન કરતા નથી.
પ્રચલન એ તમામ જીવંત સજીવોનું સાર્વત્રિક લક્ષણ નથી (દા.ત.,વનસ્પતિઓ).
તેથી,સંવેદના એ એકમાત્ર ગુણધર્મ છે જે તમામ જીવંત સજીવો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) બાહ્ય વાતાવરણમાં થતા ફેરફારો છતાં સજીવો દ્વારા તેમના આંતરિક વાતાવરણને,જેમ કે શરીરનું તાપમાન અથવા આસૃતિ સંતુલન,પ્રમાણમાં સ્થિર રાખવાની પ્રક્રિયાને $Homeostasis$ (સમસ્થિતિ) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સજીવોને બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ ગમે તેવી હોય તો પણ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) સજીવોમાં જૈવિક અથવા કોષીય સંગઠનનું એક વિશિષ્ટ સ્તર જોવા મળે છે. નિર્જીવ પદાર્થો પણ પરમાણુઓ અને અણુઓથી બનેલા હોય છે,પરંતુ આ ઘટકોની કોષો અને અંગિકાઓ જેવી જટિલ,સ્વ-નિયંત્રિત અને સ્વ-પ્રતિકૃતિ બનાવતી રચનાઓમાં ચોક્કસ ગોઠવણી ફક્ત સજીવોમાં જ જોવા મળે છે. તેથી,કોષીય સ્તરથી શરૂ થતું પદાનુક્રમિક સંગઠન એ જીવનનું એક મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A) બાહ્ય અવકાશમાં જીવન વિશેની વૈજ્ઞાનિક તપાસ અથવા પૃથ્વીની બહાર જીવનની શોધને $Exobiology$ (બાહ્યજીવન વિજ્ઞાન) કહેવામાં આવે છે.
$Cryobiology$ એ સજીવો પર નીચા તાપમાનની અસરોનો અભ્યાસ છે.
$Euphenics$ એ માનવીઓના પર્યાવરણમાં ફેરફાર કરીને તેમના જૈવિક સુધારણાનો અભ્યાસ છે.

(B) સમસ્થિતિ (Homeostasis) એટલે સજીવ કે કોષની પોતાની શારીરિક પ્રક્રિયાઓને અનુકૂલિત કરીને આંતરિક સંતુલન જાળવી રાખવાની ક્ષમતા.
તેમાં આંતરિક વાતાવરણમાં થતા ફેરફારોનો પ્રતિકાર કરવાની વૃત્તિનો સમાવેશ થાય છે,જેથી બાહ્ય ફેરફારો હોવા છતાં તાપમાન,$pH$ અને દ્રાવ્યની સાંદ્રતા જેવી સ્થિતિઓ સ્થિર મર્યાદામાં રહે.

(C) વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ એ ઘટનાઓની તપાસ કરવા માટે વપરાતી એક વ્યવસ્થિત પ્રક્રિયા છે.
$1$. તેમાં અવલોકનોના આધારે પૂર્વધારણાઓનું નિર્માણ કરવામાં આવે છે.
$2$. દરેક પૂર્વધારણા પ્રયોગ દ્વારા ચકાસણીને પાત્ર હોવી જોઈએ.
$3$. વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ 'નિયંત્રણ પ્રયોગ' (control experiment) છે,જે પરિણામોની તુલના કરવા અને તેની વિશ્વસનીયતા ચકાસવા માટે જરૂરી છે.
$4$. પ્રત્યક્ષ અથવા પરોક્ષ અવલોકનો આ પદ્ધતિનો પાયો છે.
તેથી,'નિયંત્રણ પ્રયોગ તૈયાર કરવામાં આવતો નથી' તે વિધાન ખોટું છે.

(A) શ્વસન એ એક પાયાની ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે તમામ સજીવોમાં ખોરાકના અણુઓમાંથી ઊર્જા મુક્ત કરવા માટે થાય છે.
વૃદ્ધિ,અંકુરણ અને પ્રકાશસંશ્લેષણ એ મહત્વની જૈવિક પ્રક્રિયાઓ હોવા છતાં,તે તમામ સજીવોમાં જોવા મળતી નથી.
ઉદાહરણ તરીકે,પ્રકાશસંશ્લેષણ માત્ર સ્વયંપોષી સજીવોમાં જ થાય છે અને અંકુરણ એ માત્ર બીજ સાથે સંબંધિત છે.
જોકે,શ્વસન એ તમામ જીવંત કોષોના અસ્તિત્વ માટે અનિવાર્ય છે.

(C) બધા જ સજીવોનો પાયાનો ગુણધર્મ પ્રજનન અથવા વિભાજન કરવાની ક્ષમતા છે. કોષવિભાજન એ તમામ સજીવો માટે એક અત્યંત આવશ્યક પ્રક્રિયા છે,કારણ કે તે વૃદ્ધિ,વિકાસ અને ક્ષતિગ્રસ્ત કોષોના સ્થાનાંતરણ માટે જવાબદાર છે. કોષવિભાજન વગર,જીવન ટકી શકતું નથી કે તેનો ફેલાવો થઈ શકતો નથી.

(D) વનસ્પતિઓના કાર્યો અને લાક્ષણિક્તાઓ વિવિધ પરિબળોના સંયોજન દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. કોષીય રચના: તે વનસ્પતિની પાયાની જૈવિક પ્રક્રિયાઓ અને ચયાપચયની ક્રિયાઓ નક્કી કરે છે.
$2$. વસવાટ: તે ચોક્કસ પર્યાવરણમાં ટકી રહેવા માટે જરૂરી શારીરિક અને બાહ્ય લાક્ષણિક્તાઓને અસર કરે છે.
$3$. અનુકૂલન: તે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન આવેલા ફેરફારો દર્શાવે છે જે વનસ્પતિને તેમના વાતાવરણમાં શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,આ તમામ પાસાઓ સામૂહિક રીતે વનસ્પતિઓના કાર્યો અને લાક્ષણિક્તાઓને સ્પષ્ટ કરે છે.

(D) વનસ્પતિશાસ્ત્ર એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે વનસ્પતિઓના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે. તેમાં નીચે મુજબના વિવિધ વૈજ્ઞાનિક વિષયોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. વનસ્પતિની રચનાનો અભ્યાસ (બાહ્યાકાર વિદ્યા અને અંતઃસ્થ રચના).
$2$. વનસ્પતિનો ઉદ્વિકાસ અને તેમના જાતિવિકાસ સંબંધો (વિવિધ વનસ્પતિ સમૂહો એકબીજા સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે).
$3$. વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યા,પરિસ્થિતિવિદ્યા અને વર્ગીકરણનો અભ્યાસ.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ પાસાઓ વનસ્પતિશાસ્ત્રના અભ્યાસના અભિન્ન અંગો છે.

(D) વનસ્પતિઓ એ સજીવો છે જે જીવંત રહેવા અને પ્રજનન કરવા માટે વિવિધ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ દર્શાવે છે.
$1$. પોષણ: વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે,જે તેમની એક મૂળભૂત લાક્ષણિક્તા છે.
$2$. આંતરસંબંધો: વનસ્પતિઓ તેમના પર્યાવરણ અને અન્ય સજીવો સાથે આંતરક્રિયા કરે છે (દા.ત.,સહજીવન,નિવસનતંત્રમાં ભૂમિકા),જે તેમના કાર્યાત્મક સ્થાનને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
$3$. પ્રજનન: વનસ્પતિઓ તેમની જાતિનું સાતત્ય જાળવવા માટે વિવિધ પ્રજનન પદ્ધતિઓ (લિંગી અને અલિંગી) દર્શાવે છે.
આ તમામ પાસાઓ વનસ્પતિઓના જીવન,કાર્યો અને લાક્ષણિક્તાઓને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે આવશ્યક હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) $Biology$ શબ્દ બે ગ્રીક શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યો છે: $Bios$ એટલે 'જીવન' અને $Logos$ એટલે 'અભ્યાસ'.
તેથી,$Biology$ ને જીવંત સજીવો અને તેમની મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત વિજ્ઞાન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $D$ આ વ્યાખ્યાનું યોગ્ય રીતે વર્ણન કરે છે.

(B) સજીવો ચોક્કસ લક્ષણો દર્શાવે છે જે તેમને નિર્જીવ પદાર્થોથી અલગ પાડે છે. આ લક્ષણોમાં વૃદ્ધિ,પ્રજનન,પર્યાવરણ પ્રત્યેની સંવેદના (ચેતના),ચયાપચય,કોષીય આયોજન અને સ્વયં-પ્રતિકૃતિનો સમાવેશ થાય છે. આ કાર્યાત્મક લક્ષણો 'સજીવ' હોવાની સ્થિતિને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. તેથી,સજીવ દ્વારા કરવામાં આવતા કાર્યો સંબંધિત લક્ષણો એ સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેનો તફાવત સમજવાનો આધાર છે.

(B) $\text{સજીવ}$ (Organism) ની વ્યાખ્યા આપવી સરળ નથી કારણ કે એવી કોઈ એક સાર્વત્રિક રીતે સ્વીકૃત વ્યાખ્યા નથી જે તમામ જીવંત અસ્તિત્વને આવરી લે,જેમાં વાયરસનો પણ સમાવેશ થાય છે,જે સજીવ અને નિર્જીવની સીમા પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જોકે $\text{વૃદ્ધિ}$,$\text{પ્રજનન}$ અને $\text{વિકાસ}$ એ સજીવોના લક્ષણો છે,પરંતુ $\text{સજીવ}$ શબ્દ પોતે જ જીવનના વિશાળ વૈવિધ્યને આવરી લે છે,જેના કારણે તેની ચોક્કસ અને સર્વગ્રાહી વ્યાખ્યા આપવી મુશ્કેલ છે.

(D) કોઈપણ સજીવની ઓળખ કરવા માટે,જીવવિજ્ઞાનીઓ મુખ્યત્વે તેના $Morphology$ (બાહ્યાકાર વિદ્યા - બાહ્ય સ્વરૂપ અને રચના) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. $Morphology$ એ જૈવિક અભ્યાસમાં સજીવોના વર્ગીકરણ અને ઓળખ માટેનો પ્રાથમિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(D) ચયાપચય એ તમામ સજીવોનું એક લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તે સજીવના શરીરમાં થતી તમામ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો સરવાળો છે. જોકે પ્રજનન,વૃદ્ધિ અને પર્યાવરણ પ્રત્યે પ્રતિચાર મહત્વપૂર્ણ છે,પરંતુ ચયાપચયને એક પાયાનું લક્ષણ માનવામાં આવે છે કારણ કે કોઈ પણ નિર્જીવ પદાર્થમાં ચયાપચય જોવા મળતું નથી. તેથી,તે જીવનનું એક વ્યાખ્યાયિત લક્ષણ છે.