Central Neural System Questions in Gujarati

(A) $Limbic$ $system$ (લિમ્બિક તંત્ર) અને $hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ,ડર અને આક્રમક વર્તન) અને પ્રેરણાના નિયમન માટે જવાબદાર છે.
આ રચનાઓ ભાવનાત્મક પ્રતિભાવોને પ્રક્રિયા કરવા અને પર્યાવરણીય ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.

(B) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં,મગજના પેશીઓને તેમના દેખાવ અને બંધારણને આધારે બે અલગ પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. ગ્રે મેટર (ધૂસર દ્રવ્ય): આ વિસ્તારમાં મુખ્યત્વે ચેતાકોષના કોષકાય,શિખાતંતુઓ અને માયલિનવિહીન અક્ષતંતુઓ હોય છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં માહિતીનું પ્રક્રિયાકરણ (processing) થાય છે.
$2$. વ્હાઇટ મેટર (શ્વેત દ્રવ્ય): આ વિસ્તારમાં મુખ્યત્વે માયલિનયુક્ત અક્ષતંતુઓ હોય છે. માયલિન શીથ,જે એક ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે,તે આ પેશીને સફેદ દેખાવ આપે છે. વ્હાઇટ મેટર એક સંદેશાવ્યવહાર નેટવર્ક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સંકેતોના પ્રસારણને સરળ બનાવવા માટે ગ્રે મેટરના વિવિધ વિસ્તારોને જોડે છે.

(A) ગરદનની પાછળના ભાગમાં $Medulla \text{ } Oblongata$ આવેલું હોય છે, જે $Hindbrain$ (પશ્વ મગજ) નો એક ભાગ છે અને $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) નો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે.
$Medulla \text{ } Oblongata$ માં એવા કેન્દ્રો હોય છે જે શ્વસન, હૃદયની ગતિવિધિ અને જઠરના સ્ત્રાવ જેવી અનૈચ્છિક ક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે.
ગરદનની પાછળના ભાગમાં જોરદાર ફટકો વાગવાથી $Medulla \text{ } Oblongata$ ને નુકસાન થઈ શકે છે, જેનાથી આ મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રો નિષ્ફળ જાય છે, જે ઘણીવાર તાત્કાલિક મૃત્યુમાં પરિણમે છે.

(N/A) માનવ અગ્રમગજ મુખ્ય ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે:
$1$. $Cerebrum$ (બૃહદ મસ્તિષ્ક): તે મગજનો સૌથી મોટો ભાગ છે. તે વિચારવા,તર્ક કરવા,યાદશક્તિ,બુદ્ધિ અને સ્વૈચ્છિક હલનચલન પર નિયંત્રણ રાખવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. $Thalamus$ (થેલેમસ): તે સંવેદનાત્મક માહિતી (ગંધ સિવાય) ને મસ્તિષ્ક બાહ્યક સુધી પહોંચાડવા માટે મુખ્ય રિલે સ્ટેશન તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ): તે થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલું છે અને તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસની લાગણીને નિયંત્રિત કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરતા ન્યુરોસેક્રેટરી અંતઃસ્ત્રાવો પણ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) $(1)$ $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ મગજનો એવો ભાગ છે જે શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસ જેવી આવશ્યક હોમિયોસ્ટેટિક ક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે.
$(2)$ $Bipolar$ (દ્વિધ્રુવીય) ચેતાકોષો એક અક્ષતંતુ (axon) અને એક શિખાતંતુ (dendrite) ધરાવે છે. તે સામાન્ય રીતે આંખના નેત્રપટલ (retina) અને ગર્ભીય વિકાસની અવસ્થામાં જોવા મળે છે,જ્યારે $Cerebral$ $cortex$ (મસ્તિષ્ક બાહ્યક) માં બહુધ્રુવીય (multipolar) ચેતાકોષો હોય છે.

(B) $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) એ માનવ શરીરનું મુખ્ય પ્રક્રિયા એકમ છે.
તે બે મુખ્ય ઘટકોનું બનેલું છે: મગજ,જે નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે,અને કરોડરજ્જુ,જે મગજ અને શરીરના બાકીના ભાગો વચ્ચે માહિતીના પ્રસારણ માટે મુખ્ય માર્ગ તરીકે સેવા આપે છે.

(C) સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર એ પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રનો એક ભાગ છે.
તે $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) થી શરીરના અનૈચ્છિક અંગો અને સરળ સ્નાયુઓ સુધી આવેગોનું વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેમાં બે મુખ્ય વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે: અનુકંપી ચેતાતંત્ર અને પરાનુકંપી ચેતાતંત્ર.

(A) $CNS$ નું પૂરું નામ $Central \ Nervous \ System$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) છે.
તે મગજ અને કરોડરજ્જુનો બનેલો છે,જે શરીર માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ડાયેન્સફાલૉન (થેલેમેન્સફાલૉન) એ અગ્ર મગજનો એક નાનો અને સાંકડો ભાગ છે.
તેની છત અગ્ર કોરોઇડ પ્લેક્સસની બનેલી હોય છે અને તળિયું હાયપોથેલેમસનું બનેલું હોય છે.
પાઈનલ ગ્રંથિ પૃષ્ઠ બાજુએ અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ઇન્ફન્ડીબ્યુલમ પર વક્ષ બાજુએ આવેલી હોય છે.
ડાયેન્સફાલૉનની અંદરની ગુહાને ડાયોસીલ (diocoel) અથવા ત્રીજી વેન્ટ્રિકલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $Corpus \text{ callosum}$ એ ચેતાતંતુઓનો એક જાડો પટ્ટો છે જે સસ્તન પ્રાણીઓમાં, જેમાં ઉંદરનો પણ સમાવેશ થાય છે, મગજના બે ગોળાર્ધને જોડે છે, જે બંને બાજુઓ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારની મંજૂરી આપે છે.

(A) લંબમજ્જામાં આવેલું એક વિશિષ્ટ ચેતા કેન્દ્ર સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર $(ANS)$ દ્વારા હૃદયના કાર્યનું નિયમન કરી શકે છે. લંબમજ્જાને હૃદયનું કેન્દ્ર (Cardiac centre) કહેવામાં આવે છે.

(A) માનવ મગજ શરીરના આદેશ અને નિયંત્રણ તંત્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવા,શારીરિક કાર્યોનું નિયમન કરવા અને ઐચ્છિક તેમજ અનૈચ્છિક હલનચલનનું સંકલન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(D) સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર શરીરના અનૈચ્છિક કાર્યો જેવા કે પરિસ્ટાલિસિસ,પાચન અને ઉત્સર્જનનું નિયમન કરે છે. યાદશક્તિ અને શિક્ષણ એ ઉચ્ચ કક્ષાના જ્ઞાનાત્મક કાર્યો છે જે અગ્રમગજના બૃહદમસ્તિષ્ક (cerebrum) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનો ભાગ છે.

(C) કરોડરજ્જુની ચેતાઓ કરોડરજ્જુ (ગ્રે મેટર) માંથી બહાર આવે છે.
સસલામાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓની કુલ $37$ જોડ હોય છે.
જ્યારે મનુષ્યમાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓની $31$ જોડ જોવા મળે છે.

(B) Arbor vitae (લેટિનમાં "જીવનનું વૃક્ષ") એ અનુમસ્તિષ્ક (cerebellar) વ્હાઇટ મેટર છે, જે તેના શાખાયુક્ત, વૃક્ષ જેવા દેખાવને કારણે આ નામથી ઓળખાય છે.
તે બંને અનુમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધમાં હાજર હોય છે.
તે માયેલિનેટેડ ચેતાક્ષો (myelinated axons) નું બનેલું છે જે સંવેદનાત્મક અને મોટર માહિતીને અનુમસ્તિષ્ક સુધી લાવે છે અને ત્યાંથી લઈ જાય છે.

(C) $Diencephalon$ એ અગ્ર મગજનો એક નાનો,અયુગ્મ અને મધ્યસ્થ ચોરસ ભાગ છે. તેની પૃષ્ઠ દીવાલ જેને $epithalamus$ કહેવાય છે અને તેની ઉપર આવેલી $pia-arachnoid$ મેટર અત્યંત રુધિરકેશિકામય આંતરિક ગડીઓ અથવા તંતુઓ બનાવે છે જે $diocoel$ માં અંતર્વલિત થાય છે. આ પૃષ્ઠ દીવાલને અગ્ર $choroid$ $plexus$ કહેવામાં આવે છે. આ $plexus$ ની રુધિરકેશિકાઓમાંથી પ્લાઝ્મા પ્રવાહીનો અમુક જથ્થો સતત બહાર નીકળે છે જે $Cerebrospinal$ $fluid$ $(CSF)$ બનાવે છે.

(A) મનુષ્યમાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓની $31$ જોડીઓ હોય છે. જેમાં $8$ જોડી ગ્રીવા ચેતાઓ,$12$ જોડી ઉરસ ચેતાઓ,$5$ જોડી કટિ ચેતાઓ,$5$ જોડી ત્રિકાસ્થિ ચેતાઓ અને $1$ જોડી અનુત્રિકાસ્થિ ચેતાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ગ્રીવા કશેરુકાઓ એ ગળાના ભાગમાં આવેલી અસ્થિઓ છે. મનુષ્ય સહિત લગભગ તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં ગ્રીવા કશેરુકાઓની સંખ્યા ગળાની લંબાઈને ધ્યાનમાં લીધા વિના હંમેશા $7$ હોય છે.

(B) બૃહદ મસ્તિષ્ક (Cerebrum) એ માનવ મગજનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.
તે એક ઊંડી ખાંચ દ્વારા લંબવર્તી રીતે બે ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે,જેને ડાબા અને જમણા મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ બંને ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓના એક માર્ગ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને $Corpus \ callosum$ કહેવામાં આવે છે.

(C) મગજ આપણા શરીરની કમાન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવા,સ્વૈચ્છિક હલનચલનનું નિયંત્રણ,શરીરનું સંતુલન,મહત્વપૂર્ણ અનૈચ્છિક અંગોનું કાર્ય,તાપમાનનું નિયમન,ભૂખ અને તરસ,દૈનિક લય (circadian rhythms),અનેક અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓની પ્રવૃત્તિઓ અને માનવીય વર્તણૂક માટે જવાબદાર છે. તેથી,મગજ એ આપણા શરીરનું મુખ્ય માહિતી પ્રક્રિયા કરતું અંગ છે.

(D) મજ્જા,જેને મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મગજના થડ (brainstem) નો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં ઘણા સ્વાયત્ત નિયંત્રણ કેન્દ્રો હોય છે જે જીવનની આવશ્યક ક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે. ખાસ કરીને,મજ્જામાં એવા કેન્દ્રો હોય છે જે શ્વસન,હૃદય-વાહિની સંબંધિત પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયાઓ અને જઠરના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ કરે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) એસોસિએશન એરિયા એ મસ્તિષ્ક બાહ્યકના મોટા પ્રદેશો છે જેનું કાર્ય સંવેદી કે પ્રેરક હોતું નથી.
આ વિસ્તારો આંતર-સંવેદી જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.

(C) કપાલ ચેતાઓ મગજમાંથી ઉદ્ભવે છે. આ ચેતાઓ પ્રેરક (motor),સંવેદી (sensory) અને મિશ્ર પ્રકારની હોય છે.
એબ્ડ્યુસન્સ ($VI^{th}$ કપાલ ચેતા) એ સંપૂર્ણપણે પ્રેરક ચેતા છે. તે મગજમાંથી આંખના લેટરલ રેક્ટસ સ્નાયુ સુધી પ્રેરક આવેગ લઈ જાય છે,જે આંખના ડોળાને બહારની તરફ ફેરવવા માટે જવાબદાર છે.
વેગસ $(X^{th})$,ફેસિયલ $(VII^{th})$ અને ટ્રાઇજેમિનલ $(V^{th})$ ચેતાઓ મિશ્ર કપાલ ચેતાઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સંવેદી અને પ્રેરક બંને કાર્યો કરે છે.

(B) માનવ મગજ ખોપરી દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત હોય છે. ખોપરીની અંદર,મગજ મસ્તિષ્ક આવરણો (Cranial meninges) દ્વારા આવરિત હોય છે,જે ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે: બહારનું સ્તર જેને દ્રઢતાન (Duramater) કહેવાય છે,ખૂબ જ પાતળું મધ્ય સ્તર જેને તંતુમય આવરણ (Arachnoid) કહેવાય છે અને અંદરનું સ્તર જેને મૃદુતાન (Piamater) કહેવાય છે.

(C) સસલાના મધ્યમગજ $(mesencephalon)$ માં બે જોડ ગોળાકાર દ્રષ્ટિપિંડો આવેલા હોય છે,જેને $Corpora$ $quadrigemina$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પિંડો પિનિયલ ગ્રંથિની પાછળના ભાગે પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલા હોય છે. આ દ્રષ્ટિપિંડો મુખ્યત્વે દ્રશ્ય અને શ્રાવ્ય સંવેદનાઓ માટે પરાવર્તી કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) બૃહદ મસ્તિષ્ક (Cerebrum) એ સૌથી મોટા કદના એક જોડ ખંડોનું બનેલું છે જેને મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ કહેવામાં આવે છે.
આ ગોળાર્ધ મગજના કુલ વજનના $80 \%$ જેટલો ભાગ ધરાવે છે.
બૃહદ મસ્તિષ્ક શરીરની તમામ સ્વૈચ્છિક ક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે.
તે સ્મૃતિ,ઈચ્છાશક્તિ,બુદ્ધિ,તર્ક અને શીખવાની પ્રક્રિયાનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

(C) અગ્રમગજ,જેને $Prosencephalon$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે માનવ મગજનો સૌથી મોટો ભાગ બનાવે છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: ઘ્રાણપિંડો (olfactory lobes),બૃહદમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ (cerebrum) અને ડાયેન્સફાલૉન.
તેથી,અગ્રમગજ બૃહદમસ્તિષ્ક અને ડાયેન્સફાલૉનમાં વિકસે છે.

(C) ઘ્રાણ સંબંધી બાહ્યક (Olfactory cortex),જે ગંધની સંવેદના માટે જવાબદાર છે,તે માનવ મગજના શંખક ખંડ (Temporal lobe) માં આવેલું હોય છે.

(A) મનુષ્યના મગજનો મુખ્ય ભાગ બૃહદ મસ્તિષ્ક (Cerebrum) બનાવે છે. એક ઊંડી ખાંચ બૃહદ મસ્તિષ્કને લંબવત રીતે બે ભાગોમાં વિભાજિત કરે છે,જેને ડાબું અને જમણું મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ કહેવામાં આવે છે.
મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને આવરતા કોષોના સ્તરને સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ કહેવામાં આવે છે,જે ચેતાકોષોના કોષકાયોની હાજરીને કારણે ધૂસર દ્રવ્ય (Grey matter) તરીકે ઓળખાય છે.
મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનો અંદરનો ભાગ માયલિન શીથથી આવરિત અક્ષતંતુઓનો બનેલો હોય છે,જે તેને અપારદર્શક સફેદ દેખાવ આપે છે; તેથી,તેને શ્વેત દ્રવ્ય (White matter) કહેવામાં આવે છે.

(C) બ્રેઈન સ્ટેમ (મગજનો સ્ટેમ) એ એવી રચનાઓ માટેનો સામૂહિક શબ્દ છે જે બૃહદ મસ્તિષ્કને કરોડરજ્જુ સાથે જોડે છે.
તે મધ્ય મગજ,પોન્સ અને લંબમજ્જા (medulla oblongata) નો બનેલો છે.
મધ્ય મગજ એ અગ્ર મગજના થેલેમસ/હાયપોથેલેમસ અને પશ્ચ મગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું છે.
પશ્ચ મગજમાં પોન્સ,અનુમસ્તિષ્ક અને લંબમજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,મધ્ય મગજ અને પશ્ચ મગજ (ખાસ કરીને પોન્સ અને લંબમજ્જા) સાથે મળીને બ્રેઈન સ્ટેમ બનાવે છે.

(B) $Valve \text{ } of \text{ } Vieussens$ (જેને સુપિરિયર મેડ્યુલરી વેલમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શ્વેત દ્રવ્યનું એક પાતળું અને પારદર્શક પડ છે, જે મધ્યમસ્તિષ્કના $corpora \text{ } quadrigemina$ (ચાર દ્રષ્ટિપિંડો) ને અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) સાથે જોડે છે.

(C) $Hippocampus$ એ મગજની એક મહત્વપૂર્ણ રચના છે જે ટૂંકા ગાળાની સ્મૃતિ (working memory) માંથી માહિતીને લાંબા ગાળાની સ્મૃતિમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર છે.
તે ટેમ્પોરલ લોબમાં આવેલું છે અને તેના વળાંકવાળા આકારને કારણે તેનું નામ ગ્રીક શબ્દ 'સીહોર્સ' (seahorse) પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
$Hippocampus$ ને નુકસાન થવાથી નવી લાંબા ગાળાની સ્મૃતિઓ બનાવવાની ક્ષમતા પર અસર પડે છે.

(D) મધ્યમગજ અગ્રમગજના થેલેમસ/હાયપોથેલેમસ અને પશ્ચમગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ નામની એક નલિકા મધ્યમગજમાંથી પસાર થાય છે.
મધ્યમગજનો પૃષ્ઠ ભાગ ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગો (ખંડો) ધરાવે છે જેને કોર્પોરા ક્વાડ્રિજેમિના કહેવામાં આવે છે.
આમ,ત્રણેય વિધાનો $(I), (II)$ અને $(III)$ સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) મનુષ્યમાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓની કુલ $31$ જોડ હોય છે.
તેમને કરોડસ્તંભના જે ભાગમાંથી તે બહાર નીકળે છે તેના આધારે પાંચ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ગ્રીવા ચેતાઓ (Cervical nerves): $8$ જોડ
$2$. ઉરસ ચેતાઓ (Thoracic nerves): $12$ જોડ
$3$. કટિ ચેતાઓ (Lumbar nerves): $5$ જોડ
$4$. ત્રિક ચેતાઓ (Sacral nerves): $5$ જોડ
$5$. અનુત્રિક ચેતાઓ (Coccygeal nerves): $1$ જોડ
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $8$ ગ્રીવા,$12$ ઉરસ,$5$ કટિ,$5$ ત્રિક અને $1$ અનુત્રિક જોડ છે.

(B) અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum) બે પાર્શ્વ અનુમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનું બનેલું છે. અનુમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનો આડછેદ ગ્રે અને વ્હાઇટ મેટરની શાખાયુક્ત વૃક્ષ જેવી ગોઠવણી દર્શાવે છે જેને આર્બર વાઇટી (arbor vitae) કહેવામાં આવે છે.
તે મગજનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ભાગ છે.
તે શરીરની સ્થિતિનું નિયંત્રણ,સ્નાયુઓના ટોન જાળવવા,સ્વૈચ્છિક સ્નાયુબદ્ધ પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન અને શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(A) દારૂનું સેવન મુખ્યત્વે મગજના $Cerebellum$ (અનુમસ્તિષ્ક) ભાગને અસર કરે છે.
આ ભાગ શરીરનું સંતુલન,મુદ્રા અને સ્નાયુબદ્ધ સંકલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે આલ્કોહોલ $Cerebellum$ માં દખલ કરે છે,ત્યારે તેના પરિણામે ચાલવામાં અસ્થિરતા,સ્નાયુબદ્ધ સંકલનનો અભાવ અને શારીરિક નિયંત્રણ ગુમાવવું જેવી અસરો જોવા મળે છે,જે વાહન ચલાવવા જેવી પ્રવૃત્તિઓને ગંભીર રીતે અસર કરે છે.

(A) મેનિન્જીસ એ સંયોજક પેશીના આવરણો છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનું રક્ષણ કરે છે.
તે ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે:
$1$. દ્રઢતાનતા (Duramater): સૌથી બહારનું,મજબૂત તંતુમય સ્તર.
$2$. તાનતાલિકા (Arachnoid): વચ્ચેનું,જાળા જેવું સ્તર.
$3$. મૃદુતાનતા (Piamater): સૌથી અંદરનું,નાજુક સ્તર જે મગજની પેશીના સીધા સંપર્કમાં હોય છે.
તેથી,બહારથી અંદર તરફનો ક્રમ દ્રઢતાનતા $\rightarrow$ તાનતાલિકા $\rightarrow$ મૃદુતાનતા છે.

(D) સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ (મગજનું બાહ્યક) માં મોટર વિસ્તારો,સંવેદનાત્મક વિસ્તારો અને એવા મોટા પ્રદેશો હોય છે જે સ્પષ્ટપણે સંવેદનાત્મક કે મોટર કાર્ય કરતા નથી. આ પ્રદેશોને એસોસિએશન વિસ્તારો કહેવામાં આવે છે. આ વિસ્તારો આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.

(D) અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum), જેને $ \text{'નાનું મગજ'} $ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ખૂબ જ વિકસિત રચના છે જે મગજના કુલ દળના આશરે $ 1/8 $ ભાગ જેટલું હોય છે.
તે પશ્ચ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધની નીચે અને લંબમજ્જા (medulla) ની ઉપર આવેલું છે. તે મગજનો બીજો સૌથી મોટો ભાગ છે.
અનુમસ્તિષ્કના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. બૃહદ મસ્તિષ્ક (cerebrum) દ્વારા શરૂ કરાયેલ ઐચ્છિક હલનચલનનું સંકલન કરવું.
$2$. સ્નાયુઓના ટોનનું નિયમન કરવું.
$3$. શરીરની સ્થિતિ, અભિમુખતા અને સંતુલન જાળવવું.
આ તમામ કાર્યો અનુમસ્તિષ્ક દ્વારા કરવામાં આવતા હોવાથી, સાચો જવાબ $ D $ છે.

(D) મગજ એ આદેશ અને નિયંત્રણ પ્રણાલી તરીકે કાર્ય કરે છે અને તે ઐચ્છિક હલનચલન, શરીરનું સંતુલન, જીવનજરૂરી અનૈચ્છિક અંગોની કાર્યપદ્ધતિ $(e.g., \text{ફેફસાં, હૃદય, કિડની, વગેરે})$, તાપમાનનું નિયમન, ભૂખ અને તરસ, આપણા શરીરના દૈનિક $(24 \text{ કલાક})$ લય, વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓની પ્રવૃત્તિઓ અને માનવીય વર્તણૂકનું નિયંત્રણ કરે છે.
તે દ્રષ્ટિ, શ્રવણ, વાણી, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, લાગણીઓ અને વિચારોની પ્રક્રિયા માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

(C) સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ એ મસ્તિષ્કનો બાહ્ય સ્તર છે,જે ગ્રે મેટર (grey matter) નો બનેલો છે. આ સ્તર ખૂબ જ ગડીઓ ધરાવે છે જે સલ્સી (sulci) અને ગાયરી (gyri) બનાવે છે,જે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
સેરેબ્રલ ગોળાર્ધનો આંતરિક ભાગ વ્હાઇટ મેટર (white matter) નો બનેલો છે,જે માયલિન આવરણ ધરાવતા ચેતાતંતુઓનો બનેલો હોય છે.
સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સમાં મોટર વિસ્તારો,સંવેદી વિસ્તારો અને એવા મોટા વિસ્તારો હોય છે જે સંવેદી કે મોટર બંનેમાંથી એક પણ નથી; તેમને સહાયક વિસ્તારો (association areas) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાનો $(I), (II)$ અને $(IV)$ સાચા છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,$midbrain$ (મધ્ય મગજ) ની પૃષ્ઠ સપાટી પર ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગો હોય છે જેને સામૂહિક રીતે $corpora$ $quadrigemina$ કહેવામાં આવે છે.
આમાં બે $superior$ $colliculi$ અને બે $inferior$ $colliculi$ નો સમાવેશ થાય છે.
$superior$ $colliculi$ એ દ્રષ્ટિના પ્રતિબિંબ (visual reflexes) પર પ્રક્રિયા કરવા અને દ્રશ્ય માહિતીનું સંકલન કરવા માટે જવાબદાર પ્રાથમિક કેન્દ્રો છે.

(B) ઉભયજીવીઓ,જેમ કે દેડકા,માં $10$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે.
તેની સામે,સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમ કે સસલા,માં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે.
$11$ મી (એક્સેસરી) અને $12$ મી (હાઈપોગ્લોસલ) મસ્તિષ્ક ચેતાઓ સસ્તન પ્રાણીઓમાં હાજર હોય છે પરંતુ ઉભયજીવીઓમાં ગેરહાજર હોય છે.

(A) અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum) એ પશ્ચમગજનો એક ભાગ છે જે ખોપરીના પાછળના ભાગમાં આવેલો છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વૈચ્છિક સ્નાયુઓના હલનચલનનું સંકલન કરવાનું અને શરીરનું સંતુલન,સ્થિરતા અને મુદ્રા જાળવી રાખવાનું છે. ઘ્રાણ સંબંધી કાર્યો ઘ્રાણ ચેતાકંદ (olfactory bulb) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,અને દ્રષ્ટિ સંબંધી કાર્યો મુખ્યત્વે બૃહદમસ્તિષ્કના પશ્ચકપાલ ખંડ (occipital lobe) માં પ્રક્રિયા પામે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) $Diencephalon$ એ અગ્રમગજનો એક ભાગ છે જે પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહાને આવરે છે,જેને $Diocoel$ અથવા $Third$ $ventricle$ (ત્રીજી વેન્ટ્રિકલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) માનવ મગજની શરીરરચનાના આધારે:
$A$ એ ફ્રન્ટલ લોબ (અગ્ર મગજનો ભાગ) દર્શાવે છે.
$B$ એ ટેમ્પોરલ લોબ દર્શાવે છે.
$C$ એ સેરેબેલમ (અનુમસ્તિષ્ક) દર્શાવે છે.
$D$ એ મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (લંબમજ્જા) દર્શાવે છે.
$E$ એ પેરિએટલ લોબ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-$ ફ્રન્ટલ લોબ,$B-$ ટેમ્પોરલ લોબ,$C-$ સેરેબેલમ,$D-$ મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા,$E-$ પેરિએટલ લોબ છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: મગજનો મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (લંબમજ્જા) કરોડરજ્જુ સાથે જોડાયેલ છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: મેડ્યુલામાં એવા કેન્દ્રો હોય છે જે શ્વસન,હૃદય-રુધિરવાહિનીના પરાવર્તી ક્રિયાઓ અને જઠરના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ કરે છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: સેરેબ્રમ (પ્રમસ્તિષ્ક) (સેરેબેલમ નહીં) ની સપાટી અત્યંત ગૂંચળાદાર હોય છે,જેમાં સલ્સી અને ગાયરી હોય છે જે વધુ ચેતાકોષો માટે વધારાની જગ્યા પૂરી પાડે છે. સેરેબેલમની સપાટી પર ફોલિયા નામની ખાંચો અને ઉપસેલા ભાગો હોય છે.

(C) આપેલ મસ્તિષ્ક ચેતાઓના કાર્યોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $I.$ હાઈપોગ્લોસલ ચેતા: તે એક પ્રેરક ચેતા છે જે જીભના સ્નાયુઓનું નિયંત્રણ કરે છે। 'સાંભળવું અને સંતુલન' કાર્ય ખોટું છે (આ વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતાનું કાર્ય છે)।
$2$. $II.$ ગ્લોસોફેરિન્જિયલ ચેતા: તે ગળવાની ક્રિયા અને લાળના સ્ત્રાવમાં સામેલ છે। 'ગ્રસની,સ્વરપેટી,ગરદન અને ખભાનું હલનચલન' કાર્ય ખોટું છે (આ એક્સેસરી ચેતાનું કાર્ય છે)।
$3$. $III.$ પેથેટિક (ટ્રોક્લિયર) ચેતા: તે સુપિરિયર ઓબ્લિક સ્નાયુને નિયંત્રિત કરે છે,જે નેત્રગોલકના પરિભ્રમણમાં મદદ કરે છે। આ સાચું છે।
$4$. $IV.$ ઓક્યુલોમોટર ચેતા: તે નેત્રગોલકના મોટાભાગના બાહ્ય સ્નાયુઓને નિયંત્રિત કરે છે,જે તેના હલનચલનમાં મદદ કરે છે। આ સાચું છે।
તેથી,$III$ અને $IV$ સાચી રીતે જોડાયેલા છે।

(A) સાચો વિકલ્પ $A$ ($I$ સિવાયના તમામ) છે.
લિમ્બિક સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસની સાથે,જાતીય વર્તણૂકના નિયમન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (દા.ત.,ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણામાં સામેલ છે.
તાપમાનનું નિયમન મુખ્યત્વે હાયપોથેલેમસ દ્વારા થાય છે,લિમ્બિક સિસ્ટમ દ્વારા નહીં.
સ્મૃતિ પણ લિમ્બિક સિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલી છે,ખાસ કરીને હિપ્પોકેમ્પસ,જે આ સિસ્ટમનો એક મુખ્ય ભાગ છે.

(B) $A-$ ડ્યુરા મેટર: તે સૌથી બહારનું આવરણ છે. તે જાડું,મજબૂત અને મગજની ખોપરીની અંદરની સપાટી સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$B-$ એરેકનોઇડ મેમ્બ્રેન: તે મધ્યનું આવરણ છે. તે પાતળું અને અવાહક (રુધિરવાહિનીઓ વગરનું) હોય છે.
$C-$ પાયા મેટર: તે સૌથી અંદરનું આવરણ છે. તે ખૂબ જ પાતળું,અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે અને મગજની સપાટી સાથે નજીકથી જોડાયેલું હોય છે.

(A) $A-$ અગ્ર મગજ,$B-$ મગજસ્તંભ,$C-$ કોર્પસ કેલોસમ,$D-$ સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ.
અગ્ર મગજ એ બૃહદ મસ્તિષ્ક,થેલેમસ અને હાયપોથેલેમસનું બનેલું છે.
મધ્ય મગજ,પોન્સ અને લંબમજ્જા (medulla) સામૂહિક રીતે મગજસ્તંભ બનાવે છે.
બૃહદ મસ્તિષ્ક આયામ રીતે બે ગોળાર્ધમાં વિભાજિત થયેલું છે.
આ ગોળાર્ધો ચેતાતંતુઓના પટ્ટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને કોર્પસ કેલોસમ કહેવાય છે.
સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ એ એક નળી છે જે મધ્ય મગજમાંથી પસાર થાય છે.