Central Neural System Questions in Gujarati

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A.$ પોન્સ: મગજના વિવિધ ભાગોને જોડે છે $(III)$.
$B.$ હાયપોથેલેમસ: તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો હોય છે જે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે $(IV)$.
$C.$ મેડ્યુલા: શ્વસન અને જઠરના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ કરે છે $(II)$.
$D.$ અનુમસ્તિષ્ક: ચેતાકોષો માટે વધારાની જગ્યા પૂરી પાડે છે અને શરીરનું સંતુલન અને મુદ્રાનું નિયમન કરે છે $(I)$.
આમ,સાચો ક્રમ $A-III, B-IV, C-II, D-I$ છે.

(B) સાચો જવાબ વિકલ્પ $B$ છે કારણ કે વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.
માનવ મગજમાં,એક ઊંડી ખાંચ પ્રમસ્તિષ્કને લંબાઈની દિશામાં બે ભાગોમાં વિભાજિત કરે છે,જેને ડાબા અને જમણા મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ કહેવામાં આવે છે. મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓના એક માર્ગ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને કોર્પસ કેલોસમ કહેવાય છે.
મગજસ્તંભના ત્રણ મુખ્ય ભાગો છે: મધ્ય મગજ,પોન્સ અને મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા.
પ્રમસ્તિષ્ક એ અગ્ર મગજનો ભાગ છે જે મગજસ્તંભ બનાવતું નથી.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.

(B) મગજ ત્રણ સ્તરના સંયોજક પેશીઓ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને મસ્તિષ્ક આવરણ (cranial meninges) કહેવામાં આવે છે.
$1$. સૌથી બહારનું સ્તર $Dura$ \text{ mater} (દ્રઢતાનતા) છે, જે એક મજબૂત અને તંતુમય પટલ છે.
$2$. મધ્યનું સ્તર $Arachnoid$ \text{ mater} (તંતુતાનતા) છે, જે પાતળી અને જાળા જેવી રચના છે.
$3$. સૌથી અંદરનું સ્તર $Pia$ \text{ mater} (મૃદુતાનતા) છે, જે મગજની પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે.
તેથી, સૌથી બહારનું આવરણ $Dura$ \text{ mater} છે.

(D) $\text{થેલેમસ}$ એ અગ્ર મગજની એક મુખ્ય રચના છે જે સંવેદનાત્મક અને પ્રેરક સંકેતો માટે રિલે સ્ટેશન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે શરીરના વિવિધ ભાગોમાંથી સંવેદનાત્મક માહિતી મેળવે છે અને તેને મસ્તિષ્ક બાહ્યકના યોગ્ય ભાગોમાં મોકલે છે.
વધુમાં, તે ચેતના, ઊંઘ અને સતર્કતાને નિયંત્રિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) મગજના બાહ્યક (cerebral cortex) માં મોટા વિસ્તારો હોય છે જે સ્પષ્ટપણે સંવેદનાત્મક કે પ્રેરક (motor) કાર્ય કરતા નથી. આ વિસ્તારોને એસોસિએશન એરિયા કહેવામાં આવે છે.
એસોસિએશન એરિયા આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણ,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) બ્રેઈન સ્ટેમ (મગજનો સ્ટેમ) એ મગજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે સેરેબ્રમ (મગજનો મુખ્ય ભાગ) ને કરોડરજ્જુ સાથે જોડે છે.
તે ત્રણ મુખ્ય ભાગોનો બનેલો છે: મધ્ય મગજ (midbrain),પોન્સ (pons) અને મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (medulla oblongata).
તે રિલે સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરીને ઉચ્ચ મગજના કેન્દ્રો અને કરોડરજ્જુ વચ્ચે ચેતા આવેગોના વહન માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે,જેનાથી વિવિધ અનૈચ્છિક કાર્યોનું સંકલન થાય છે.

(B) માનવ મગજમાં,સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ (બાહ્યક) ચેતાકોષના કોષકાયોનું બનેલું હોય છે અને તેના ભૂખરા દેખાવને કારણે તેને ગ્રે મેટર (ભૂખરું દ્રવ્ય) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,સેરેબ્રલ મેડ્યુલા (આંતરિક ભાગ) માયલિનયુક્ત અક્ષતંતુઓનો બનેલો હોય છે,જે માયલિન આવરણની હાજરીને કારણે સફેદ દેખાય છે; તેથી તેને વ્હાઇટ મેટર (શ્વેત દ્રવ્ય) કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ ગ્રે મેટર છે,મેડ્યુલા નહીં.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે ચેતાકોષના કોષકાયો સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સમાં કેન્દ્રિત હોય છે,સેરેબ્રલ મેડ્યુલામાં નહીં.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે પોન્સ એ મગજના સ્ટેમ (brainstem) નો ભાગ છે, જે મધ્ય મગજની નીચે અને મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટાની ઉપર આવેલું છે, અને તે સેરેબ્રમ દ્વારા આવરી લેવાયેલ નથી. સેરેબ્રમ ડાયેન્સફાલોન અને મધ્ય મગજને આવરે છે, પરંતુ પોન્સને નહીં.
કારણ $(R)$ પણ ખોટું છે કારણ કે પોન્સમાં એવા માર્ગો (tracts) હોય છે જે મગજના વિવિધ ભાગોને જોડે છે, પરંતુ તે સંવેદી અને પ્રેરક સંકેતો માટેનું 'મુખ્ય' સંકલન કેન્દ્ર નથી; થેલેમસ અને સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ મુખ્ય સંકલન અને સંકલિત કાર્યો કરે છે. તેથી, બંને વિધાનો ખોટા છે.

(C) $Corpus \text{ } callosum$ એ માયલિનેટેડ ચેતાતંતુઓની બનેલી એક મોટી, $C$-આકારની રચના છે.
તે ડાબા અને જમણા મગજના ગોળાર્ધને જોડે છે, જે તેમની વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારની સુવિધા આપે છે.
માયલિનેટેડ ચેતાતંતુઓ સફેદ રંગના દેખાય છે, તેથી જ આ રચનાને ઘણીવાર શ્વેત દ્રવ્ય (white matter) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Hippocampus$ અને $Amygdala$ જેવા અન્ય વિકલ્પો લિમ્બિક સિસ્ટમનો ભાગ છે અને તે મુખ્યત્વે ગ્રે મેટર (કોષકાય) ના બનેલા હોય છે.

(A) અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચમસ્તિષ્કનો એક ભાગ છે જે સંતુલન અને શરીરની સ્થિતિ જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
તેની સપાટી અત્યંત ગૂંચવણભરી હોય છે,જેને 'આર્બર વાઇટી' અથવા 'સેરેબેલર ફોલિયા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે અનુમસ્તિષ્કના બાહ્યક (cortex) ની સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
આ વધેલું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સપાટ સપાટીની તુલનામાં ઘણા વધારે ચેતાકોષોને સમાવવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેથી,ગૂંચવણભરી સપાટી એ એક રચનાત્મક અનુકૂલન છે જે વધુ ચેતાકોષો માટે વધારાની જગ્યા પૂરી પાડે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) બૃહદ મસ્તિષ્ક $Thalamus$ (થેલેમસ) નામની રચનાની આસપાસ વીંટળાયેલું હોય છે.
$Thalamus$ એ સંવેદી અને પ્રેરક સંકેતો માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
તે એક રિલે સ્ટેશન તરીકે કાર્ય કરે છે જે સંવેદી માહિતી પર પ્રક્રિયા કરે છે અને તેને મસ્તિષ્ક બાહ્યક (cerebral cortex) સુધી પહોંચાડે છે.

(C) લિમ્બિક સિસ્ટમ (અથવા લિમ્બિક લોબ) એ થેલેમસની બંને બાજુએ અને મગજના મધ્ય ટેમ્પોરલ લોબની નીચે આવેલી રચનાઓનો એક જટિલ સમૂહ છે.
તે મુખ્યત્વે જાતીય વર્તણૂક,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ડર અને ગુસ્સો) અને પ્રેરણાના નિયમન સાથે સંકળાયેલ છે.
તે ગંધ પારખવાની શક્તિ (olfaction) અને લાંબા ગાળાની યાદશક્તિ બનાવવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) મગજના બાહ્યક (cerebral cortex) માં મોટા વિસ્તારો આવેલા હોય છે જે સ્પષ્ટ રીતે સંવેદનાત્મક કે પ્રેરક (motor) કાર્ય કરતા નથી. આ વિસ્તારોને એસોસિએશન વિસ્તારો કહેવામાં આવે છે.
એસોસિએશન વિસ્તારો આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણ,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.
લાગણી અને જાતીય વર્તન મુખ્યત્વે લિમ્બિક સિસ્ટમ (ખાસ કરીને એમીગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસ) અને હાયપોથેલેમસ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,મગજના બાહ્યકના એસોસિએશન વિસ્તારો દ્વારા નહીં.

(D) વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે મગજના ગોળાર્ધનો બાહ્ય ભાગ સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ છે,જે ગ્રે મેટર (ચેતાકોષોના કોષકાય) નો બનેલો છે,વ્હાઇટ મેટર (માયલિનયુક્ત ચેતાતંતુઓ) નો નહીં.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે હાયપોથેલેમસમાં શરીરનું તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયમન કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેથી,વિધાન-$I$ ખોટું છે અને વિધાન-$II$ સાચું છે.

(B) વિધાન-$I$ ખોટું છે. અનુમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ 'સેરેબેલર વર્મિસ' દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જ્યારે બૃહદ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓના પટ્ટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને કોર્પસ કેલોસમ કહેવાય છે.
વિધાન-$II$ ખોટું છે. મગજસ્તંભ મધ્યમગજ,પોન્સ અને લંબમજ્જાનો બનેલો છે. જોકે મધ્યમગજ મગજસ્તંભનો ભાગ છે,પરંતુ અનુમસ્તિષ્ક (પશ્વમગજનો મુખ્ય ભાગ) મગજસ્તંભનો ભાગ ગણાતો નથી.
તેથી,બંને વિધાનો ખોટા છે.

(A) મગજસ્તંભ (brain stem) એ મધ્યમસ્તિષ્ક,પોન્સ અને લંબમજ્જા (medulla oblongata) દ્વારા બને છે. અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચમસ્તિષ્કનો ભાગ છે પરંતુ તે મગજસ્તંભમાં સમાવિષ્ટ નથી. તેથી,વિધાન સાચું છે.
અનુમસ્તિષ્કની સપાટી ખૂબ જ ગૂંચવણભરી (folia) હોય છે જેથી તેમાં મોટી સંખ્યામાં ચેતાકોષો સમાઈ શકે,જે સ્નાયુબદ્ધ પ્રવૃત્તિઓના સંકલન અને સંતુલન જાળવવા માટે જરૂરી છે. તેથી,કારણ પણ સાચું છે.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે શા માટે મગજસ્તંભમાં અનુમસ્તિષ્કનો સમાવેશ થતો નથી. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(C) મગજને ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અગ્રમગજ,મધ્યમગજ અને પશ્ચમગજ.
પશ્ચમગજ એ સેતુ (Pons),અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum) અને લંબમજ્જા (Medulla oblongata) નો બનેલો છે.
લંબમજ્જા એ મગજનો સૌથી નીચેનો ભાગ છે,જે મગજને કરોડરજ્જુ સાથે જોડે છે.
તેમાં શ્વસન,હૃદય-રુધિરવાહિનીના પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયાઓ અને જઠરના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ટેલેન્સેફાલૉન: તે બૃહદ મસ્તિષ્ક $(d)$ ને સંદર્ભિત કરે છે.
$2$. રાઈનેન્સેફાલૉન: તે મુખ્યત્વે ઘ્રાણ પિંડ $(a)$ સાથે સંકળાયેલ છે.
$3$. મેસેન્સેફાલૉન: તેમાં ક્રુરા સેરેબ્રી અને કોર્પોરા ક્વાડ્રિજેમિના $(c)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$4$. મેટેન્સેફાલૉન: તેમાં અનુમસ્તિષ્ક અને પોન્સ વેરોલી $(b)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-d, 2-a, 3-c, 4-b$ છે.

(B) ચેતાતંત્રમાં,અક્ષતંતુઓના સમૂહને તેના સ્થાનના આધારે અલગ-અલગ નામથી ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે અક્ષતંતુઓનો સમૂહ પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર $(PNS)$ માં આવેલો હોય,ત્યારે તેને ચેતા કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે અક્ષતંતુઓનો સમૂહ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ માં આવેલો હોય,ત્યારે તેને ચેતા માર્ગ (nerve tract) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$CNS$ ની અંદર અક્ષતંતુઓના સમૂહ માટેનો સાચો શબ્દ ચેતા માર્ગ છે.

(C) સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ની વિશિષ્ટ ઘનતા આશરે $1.005$ હોય છે.
$CSF$ એ મગજ અને કરોડરજ્જુમાં જોવા મળતું સ્પષ્ટ,રંગહીન શારીરિક પ્રવાહી છે.
તે કોરોઇડ પ્લેક્સસ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેનું બંધારણ રક્ત પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું હોય છે,જેના કારણે તેની વિશિષ્ટ ઘનતા પાણીની ઘનતાની ખૂબ નજીક રહે છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે કરોડરજ્જુના પાછળના ભાગમાં રહેલા ચેતાઓના સમૂહને $Cauda$ $equina$ કહેવામાં આવે છે.
- વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે કરોડરજ્જુ કરોડસ્તંભની ચેતા નલિકા (neural canal) માં આવેલી હોય છે,મધ્યસ્થ નલિકામાં નહીં.
- વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે કરોડરજ્જુમાં કેન્દ્રમાં 'સેન્ટ્રલ કેનાલ' હોય છે,જે એક નાની પ્રવાહીથી ભરેલી જગ્યા છે,જ્યારે 'ન્યુરલ કેનાલ' એ કરોડસ્તંભની સંપૂર્ણ પોલાણ માટે વપરાતો શબ્દ છે.
- વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે કરોડરજ્જુની અંદરની તરફ પતંગિયા આકારનો વિસ્તાર રાખોડી દ્રવ્ય (grey matter) ધરાવે છે,શ્વેત દ્રવ્ય નહીં.

(C) i. $Corpora$ $quadrigemina$ અને $crura$ $cerebri$ મધ્યમસ્તિષ્ક (midbrain) માં આવેલા છે.
ii. $Arbor$ $vitae$ એ અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) નો ભાગ છે.
iii. $Corpus$ $striatum$ એ બૃહદમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધની અંદર આવેલી એક સબકોર્ટિકલ રચના છે.

(D) Ramus communicans (ખાસ કરીને શ્વેત Ramus communicans) કરોડરજ્જુની ચેતાને સહાનુભૂતિશીલ (sympathetic) ટ્રંક સાથે જોડે છે. તેમાં પૂર્વ-ગેન્ગ્લિઓનિક આંતરઅંગ પ્રેરક (સ્વાયત્ત) ચેતાતંતુઓ હોય છે જે કરોડરજ્જુના $T1$ થી $L2$ અથવા $L3$ ખંડોમાંથી ઉદ્ભવે છે. આ તંતુઓ સહાનુભૂતિશીલ ગેન્ગ્લિયા સુધી સંકેતો પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.

(D) ન્યુરોગ્લિયલ કોષો એ ચેતાતંત્રના સહાયક કોષો છે.
$CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) માં એસ્ટ્રોસાઇટ્સ,ઓલિગોડેન્ડ્રોસાઇટ્સ,માઇક્રોગ્લિયા અને એપેન્ડાઇમલ કોષોનો સમાવેશ થાય છે.
સેટેલાઇટ કોષો $PNS$ (પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર) માં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ ગેંગલિયામાં ચેતાકોષોના કોષકાયને ઘેરી લે છે.
તેથી,સેટેલાઇટ કોષો $CNS$ માં જોવા મળતા નથી.

(B) દસમી મસ્તિષ્ક ચેતા,જેને $Vagus$ ચેતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદય,ફેફસાં,સ્વરપેટી (larynx),કંઠનળી (pharynx),શ્વાસનળી (trachea) અને પાચનમાર્ગ (જઠર અને સ્વાદુપિંડ સહિત) જેવા વિવિધ અંગોને પેરાસિમ્પેથેટિક ચેતાતંત્ર પૂરું પાડે છે.
લાળ ગ્રંથિઓને મુખ્યત્વે ગ્લોસોફેરિન્જિયલ ચેતા ($IX$ મસ્તિષ્ક ચેતા) અને ફેસિયલ ચેતા ($VII$ મસ્તિષ્ક ચેતા) દ્વારા ચેતાતંત્ર પૂરું પાડવામાં આવે છે,$Vagus$ ચેતા દ્વારા નહીં.
તેથી,લાળ ગ્રંથિ એ સાચો જવાબ છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ માં પરંપરાગત લસિકા ડ્રેનેજ સિસ્ટમનો અભાવ હોય છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: જોકે $CSF$ એ બાહ્યકોષીય પ્રવાહી છે,તે મુખ્યત્વે મગજના ક્ષેપકોના કોરોઇડ પ્લેક્સસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. મૃદુતાન (pia mater) પોતે $CSF$ નો સ્ત્રાવ કરતું નથી. તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.

(B) કપાલ ચેતાઓ નીચે મુજબ ઓળખાય છે:
$1$. $10$ મી કપાલ ચેતા વેગસ ચેતા છે, જેને ન્યુમોગેસ્ટ્રિક ચેતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે ફેફસાં અને જઠરને ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે.
$2$. $8$ મી કપાલ ચેતા વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા છે, જેને ઐતિહાસિક રીતે ઓડિટરી (શ્રવણ) ચેતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. $5$ મી કપાલ ચેતા ટ્રાઇજેમિનલ ચેતા છે, જેને સામાન્ય રીતે ડેન્ટિસ્ટ્સ નર્વ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે દાંત અને ચહેરાને સંવેદનાત્મક ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે.
તેથી, $i = \text{વેગસ}$, $ii = \text{ઓડિટરી}$, અને $iii = \text{ટ્રાઇજેમિનલ}$. સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. અગ્ર મગજખંડમાં બ્રોકાનું ક્ષેત્ર આવેલું છે,જે વાણીના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે $(i-d)$.
$ii$. પાર્શ્વ મગજખંડ સોમેટોસેન્સરી પ્રોસેસિંગ સાથે સંકળાયેલ છે,જેમાં સ્વાદ માટેના સ્વાદગ્રાહીઓનો સમાવેશ થાય છે $(ii-a)$.
$iii$. શંખક મગજખંડ શ્રવણ પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલ છે અને તેમાં ઘ્રાણગ્રાહીઓ આવેલા હોય છે $(iii-b)$.
$iv$. પશ્ચ મગજખંડ મુખ્યત્વે દ્રષ્ટિની સંવેદના માટે જવાબદાર છે $(iv-c)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $i-d, ii-a, iii-b, iv-c$ છે.

(D) મસ્તિષ્ક ચેતાઓ તેમના કાર્યના આધારે સંવેદી,પ્રેરક (motor) અથવા મિશ્ર પ્રકારની હોય છે. સંવેદી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ તે છે જે સંવેદી અંગોમાંથી મગજ સુધી માહિતી પહોંચાડે છે. મુખ્ય સંવેદી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. $I$ (ઘ્રાણ ચેતા - Olfactory): સંવેદી (ગંધ)
$2$. $II$ (દ્રષ્ટિ ચેતા - Optic): સંવેદી (દ્રષ્ટિ)
$3$. $VIII$ (વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર/શ્રવણ ચેતા - Vestibulocochlear): સંવેદી (સાંભળવું અને સંતુલન)

મસ્તિષ્ક ચેતા	પ્રકાર
$I$. ઘ્રાણ (Olfactory)	સંવેદી
$II$. દ્રષ્ટિ (Optic)	સંવેદી
$III$. ઓક્યુલોમોટર	પ્રેરક
$VII$. ફેસિયલ	મિશ્ર
$VIII$. વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર	સંવેદી
$X$. વેગસ	મિશ્ર
$XI$. એક્સેસરી	પ્રેરક

તેથી,$I, II$ અને $VIII$ નું જૂથ સંપૂર્ણપણે સંવેદી ચેતાઓનું બનેલું છે.

(B) મગજમાં ઘણી આંતરિક જોડાયેલી ગુહાઓ હોય છે જેને વેન્ટ્રિકલ્સ કહેવામાં આવે છે,જે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ થી ભરેલી હોય છે.
$1$. લેટરલ વેન્ટ્રિકલ્સ સેરેબ્રલ ગોળાર્ધમાં આવેલા હોય છે.
$2$. ત્રીજો વેન્ટ્રિકલ $(diocoel)$ ડાયેન્સફાલોનમાં આવેલો હોય છે.
$3$. ચોથો વેન્ટ્રિકલ $(metacoel)$ એ પશ્ચમગજમાં આવેલી ગુહા છે,જે ખાસ કરીને મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા અને પોન્સ/સેરેબેલમ દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
તેથી,મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા દ્વારા ઘેરાયેલી ગુહા $metacoel$ (ચોથો વેન્ટ્રિકલ) છે.

(B) $\text{લિમ્બિક}$ $\text{સિસ્ટમ}$ એ થેલેમસની બંને બાજુએ અને સેરેબ્રમના મેડિયલ ટેમ્પોરલ લોબની નીચે આવેલી રચનાઓનો એક જટિલ સમૂહ છે. તે મુખ્યત્વે આપણા ભાવનાત્મક જીવન માટે જવાબદાર છે અને યાદશક્તિ બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. તે મગજના આદિમ ભાગો (જેમ કે હાયપોથેલેમસ અને બ્રેઈનસ્ટેમ) અને વધુ વિકસિત સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ વચ્ચે સેતુ અથવા જોડાણ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે મગજના વિવિધ પ્રદેશો વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારને સરળ બનાવે છે.

(B) $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) ત્રણ મસ્તિષ્ક આવરણો (meninges) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે: $Dura$ $mater$ (દ્રઢતાન - સૌથી બહારનું),$Arachnoid$ $mater$ (જાલતાન - મધ્યનું),અને $Pia$ $mater$ (મૃદુતાન - સૌથી અંદરનું).
$Pia$ $mater$ એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે મગજ અને કરોડરજ્જુના પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે.
તે ખૂબ જ નાજુક,પાતળું અને અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત પટલ છે,જેનો અર્થ છે કે તે રુધિરવાહિનીઓથી સમૃદ્ધ છે જે ચેતા પેશીઓને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
તેથી,$Pia$ $mater$ નું સાચું વર્ણન એ છે કે તે સૌથી અંદરનું,નાજુક અને રુધિરવાહિનીયુક્ત પટલ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓના પટ્ટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને $Corpus \ callosum$ કહેવાય છે.
$(b)$ થાયરોઇડ ગ્રંથિના બે ખંડો સંયોજક પેશીના પાતળા પડ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને $Isthmus$ કહેવાય છે.
$(c)$ બે અનુમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ જે રચના દ્વારા જોડાયેલા હોય છે તેને $Vermis$ કહેવાય છે.
$(d)$ બે થેલેમી જે રચના દ્વારા જોડાયેલા હોય છે તેને $Habenular \ commissure$ કહેવાય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)$ છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: લિમ્બિક સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને,જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં સામેલ છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: રેટિક્યુલર એક્ટિવેટિંગ સિસ્ટમ $(RAS)$ એ બ્રેઈનસ્ટેમમાં (માત્ર ડાયેન્સફાલોનમાં નહીં) સ્થિત ચેતાકોષોનું એક નેટવર્ક છે જે જાગૃતિ અને ઊંઘ-જાગવાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે. જોકે તે સેરેબ્રમ સુધી સંવેદનાત્મક આવેગો માટે રિલે સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે,પરંતુ તે ખાસ કરીને ઘ્રાણ (ગંધ) સંબંધિત આવેગોને બાકાત રાખે છે,જે થેલેમસને બાયપાસ કરીને સીધા ઘ્રાણ સંબંધી કોર્ટેક્સમાં જાય છે.

(B) લિમ્બિક સિસ્ટમ એ મગજમાં ઊંડે આવેલી એક જટિલ રચના છે,જેમાં મુખ્યત્વે સેરેબ્રલ ગોળાર્ધના આંતરિક ભાગો જેવા કે એમીગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસ,તેમજ હાયપોથેલેમસ અને થેલેમસનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે તે લિમ્બિક સિસ્ટમના ઘટકોની સચોટ યાદી આપે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે લિમ્બિક સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને,જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) ની અભિવ્યક્તિ,પ્રેરણા અને યાદશક્તિના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) લિમ્બિક સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસની સાથે,જાતીય વર્તણૂક,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં સામેલ છે. તેથી,વિધાન-$I$ સાચું છે.
લિમ્બિક સિસ્ટમ મુખ્યત્વે બૃહદ મસ્તિષ્કના આંતરિક ભાગો,જેમ કે એમીગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસ,અને હાયપોથેલેમસ દ્વારા બનેલી છે. તેમાં પોન્સ વેરોલી કે અનુમસ્તિષ્કનો સમાવેશ થતો નથી. તેથી,વિધાન-$II$ ખોટું છે.

(C) સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ એ મગજ અને કરોડરજ્જુમાં જોવા મળતું સ્પષ્ટ,રંગહીન શારીરિક પ્રવાહી છે.
તેના મુખ્ય કાર્યોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. રક્ષણ: તે આંચકા શોષક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે મગજ અને કરોડરજ્જુને યાંત્રિક ઈજાઓથી બચાવે છે.
$2$. હોમિયોસ્ટેસિસ: તે રક્ત અને ચેતા પેશીઓ વચ્ચે પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
$3$. દબાણનું નિયમન: તે મગજની અંદરનું દબાણ સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે.
$4$. ઉત્પ્લાવકતા: તે મગજને ઉત્પ્લાવકતા પ્રદાન કરે છે,જેનાથી તેનું અસરકારક વજન ઘટે છે.
ન્યુરોટ્રાન્સમીટરનું રિસેપ્ટર સાથે જોડાણ એ સાયનેપ્ટિક ક્લેફ્ટમાં થતી પ્રક્રિયા છે,જે $CSF$ નું કાર્ય નથી.

(D) માનવ મગજની $III$ વેન્ટ્રિકલ (ડાયેન્સફાલિક વેન્ટ્રિકલ) એ $IV$ વેન્ટ્રિકલ (જે પશ્ચમગજમાં આવેલી છે) સાથે એક સાંકડી નળી દ્વારા જોડાયેલ છે જેને સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ અથવા $duct$ $of$ $Sylvius$ (સિલ્વિયસની નળી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. $foramen$ $of$ $Monro$ એ પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સને $III$ વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે.
$2$. $duct$ $of$ $Sylvius$ એ $III$ વેન્ટ્રિકલને $IV$ વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે.
$3$. $foramen$ $of$ $Magendie$ એ $IV$ વેન્ટ્રિકલની છત પર આવેલું એક છિદ્ર છે જે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહીને સબએરેકનોઇડ અવકાશમાં પ્રવેશવા દે છે.
$4$. $duct$ $of$ $Bellini$ એ કિડની (સંગ્રહ નલિકાઓ) સાથે સંબંધિત છે,મગજ સાથે નહીં.

(D) $\text{કોર્પોરા } \theta \text{ext{ } } \text{ક્વાડ્રિજેમિના}$ એ મધ્યમગજ (midbrain) ના પૃષ્ઠ ભાગ પર આવેલા ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગો (ખંડો) છે.
તેમાં બે શ્રેષ્ઠ કોલિક્યુલી (superior colliculi) અને બે નિમ્ન કોલિક્યુલી (inferior colliculi) નો સમાવેશ થાય છે.
શ્રેષ્ઠ કોલિક્યુલી દ્રશ્ય પરાવર્તી ક્રિયાઓ (visual reflexes) માટે જવાબદાર છે, જ્યારે નિમ્ન કોલિક્યુલી શ્રાવ્ય પરાવર્તી ક્રિયાઓ (auditory reflexes) માટે જવાબદાર છે.
તેઓ સાથે મળીને દ્રશ્ય અને શ્રાવ્ય ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં માથા અને આંખની હિલચાલનું સંકલન કરે છે.

(C) $Medulla \text{ } oblongata$ (લંબમજ્જા) એ પશ્ચમસ્તિષ્કનો એક ભાગ છે જે અનેક અનૈચ્છિક મહત્વપૂર્ણ કાર્યો માટે નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં ખાંસી, છીંક, ગળવું, ઉલટી અને લાળ ઝરવી જેવી વિવિધ પરાવર્તી ક્રિયાઓના કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
આ પરાવર્તી ક્રિયાઓ શ્વસન માર્ગના રક્ષણ અને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) માનવ પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર મસ્તિષ્ક ચેતાઓ અને કરોડરજ્જુની ચેતાઓનું બનેલું છે.
મસ્તિષ્ક ચેતાઓ મગજમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તે $12$ જોડ હોય છે.
કરોડરજ્જુની ચેતાઓ કરોડરજ્જુમાંથી ઉદ્ભવે છે અને મનુષ્યમાં તેની સંખ્યા $31$ જોડ છે.
આ $31$ જોડને નીચે મુજબ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $8$ ગ્રીવા (cervical), $12$ ઉરસ (thoracic), $5$ કટિ (lumbar), $5$ ત્રિક (sacral) અને $1$ અનુત્રિક (coccygeal) જોડ.

(A) કોર્પસ કેલોસમ એ ચેતાતંતુઓનો (શ્વેત દ્રવ્યના માર્ગો) એક જાડો પટ્ટો છે જે મગજના બે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડે છે.
તે ડાબા અને જમણા ગોળાર્ધ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારની સુવિધા આપે છે,જે સંવેદનાત્મક,મોટર અને જ્ઞાનાત્મક માહિતીના સંકલન માટે જરૂરી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) મગજને ચાર મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: ફ્રન્ટલ,પેરિએટલ,ટેમ્પોરલ અને ઓસિપિટલ લોબ.
$1$. ટેમ્પોરલ લોબ મુખ્યત્વે શ્રવણ માહિતી (સાંભળવું) અને ગંધ (olfaction) તથા સ્વાદ (gustation) ના અર્થઘટન સાથે સંકળાયેલ છે.
$2$. પેરિએટલ લોબ સોમેટોસેન્સરી માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે,જેમાં સ્પર્શ,પીડા,તાપમાન અને દબાણ જેવી સંવેદનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. તેથી,દબાણની સંવેદના એ પેરિએટલ લોબનું કાર્ય છે,ટેમ્પોરલ લોબનું નહીં.
$4$. આમ,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) સહાનુભૂતિશીલ ચેતાતંત્ર એ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર $(ANS)$ નો એક ભાગ છે.
તેમાં કરોડરજ્જુની બંને બાજુએ આવેલા સહાનુભૂતિશીલ ચેતાકંદોની સાંકળ હોય છે.
માનવ શરીરમાં સામાન્ય રીતે સહાનુભૂતિશીલ ચેતાકંદોની $22$ જોડ હોય છે,જે સહાનુભૂતિશીલ ટ્રંક બનાવે છે.
આ ચેતાકંદો રમી કોમ્યુનિકન્ટ્સ દ્વારા કરોડરજ્જુની ચેતાઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે.

(C) ઓક્યુલોમોટર એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે એક ચાલક ચેતા (motor nerve) છે જે આંખના સ્નાયુઓના હલનચલન માટે જવાબદાર છે. જ્યારે ઓપ્ટિક,ઓલફેક્ટરી અને ઓડિટરી ચેતાઓ મુખ્યત્વે સંવેદી ચેતાઓ (sensory nerves) છે જે અનુક્રમે દ્રષ્ટિ,ગંધ અને શ્રવણ સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા: તેમાં શ્વસન,હૃદયના ધબકારા અને જઠરના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તેથી,$1-r$.
$2$. હાયપોથેલેમસ: તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસને નિયંત્રિત કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તેથી,$2-p$.
$3$. સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ: તે પ્રેરક કાર્યો (Motor functions),સંવેદનાઓ અને જટિલ જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે. તેથી,$3-s$.
$4$. લિમ્બિક સિસ્ટમ: તે જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં સામેલ છે. તે ગંધ પારખવાની શક્તિ (olfaction) સાથે પણ સંકળાયેલ છે. તેથી,$4-q$.
આમ,સાચો ક્રમ $1-r, 2-p, 3-s, 4-q$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. બૃહદ મસ્તિષ્ક (Cerebrum) માનવ મગજનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.
$2$. એક ઊંડી ખાંચ બૃહદ મસ્તિષ્કને લંબવર્તી રીતે બે ભાગમાં વિભાજિત કરે છે,જેને ડાબા અને જમણા બૃહદ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ (Cerebral hemispheres) કહેવામાં આવે છે.
$3$. આ બંને બૃહદ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓના એક પટ્ટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને કોર્પસ કેલોસમ કહેવાય છે,જે તેમની વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારની સુવિધા આપે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
માનવ મગજને ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અગ્ર મગજ,મધ્ય મગજ અને પશ્વ મગજ.
મધ્ય મગજ એ અગ્ર મગજના થેલેમસ/હાયપોથેલેમસ અને પશ્વ મગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
મધ્ય મગજનો પૃષ્ઠ ભાગ મુખ્યત્વે ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગો (ખંડો) ધરાવે છે,જેને કોર્પોરા ક્વાડ્રિજેમિના કહેવામાં આવે છે.

(B) મધ્ય મગજ,પોન્સ,લંબમજ્જા.
બ્રેઈન સ્ટેમ (મગજનો સ્ટેમ) ત્રણ મુખ્ય રચનાઓનો બનેલો છે: મધ્ય મગજ,પોન્સ અને લંબમજ્જા.
બ્રેઈન સ્ટેમ મગજ અને કરોડરજ્જુ વચ્ચે જોડાણ બનાવે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. બૃહદ મસ્તિષ્ક: તે બુદ્ધિ,સ્મૃતિ અને ચેતનાનું કેન્દ્ર છે $(s)$.
$B$. અનુમસ્તિષ્ક: તે શરીરની સ્થિતિ અને સંતુલન જાળવે છે $(t)$.
$C$. હાયપોથેલેમસ: તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસનું નિયંત્રણ કરતા કેન્દ્રો હોય છે અને તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયંત્રણ કરે છે $(p)$.
$D$. મધ્ય મગજ: તેમાં દ્રષ્ટિ અને શ્રવણના પરાવર્તી કેન્દ્રો આવેલા હોય છે $(q)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-s, B-t, C-p, D-q$ છે.