Introduction Questions in Gujarati

(B) કોબ્રાનું ઝેર અત્યંત ઘાતક હોય છે. તેમાં ન્યુરોટોક્સિન હોય છે જે મુખ્યત્વે ચેતાતંત્ર પર હુમલો કરે છે. આ ઝેર ચેતા કેન્દ્રોને અસર કરે છે,જેના કારણે સ્નાયુઓ,ખાસ કરીને શ્વસન સ્નાયુઓ લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે,જે શ્વસન નિષ્ફળતામાં પરિણમી શકે છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં ચેતાતંત્રનો અભાવ હોય છે,જે પ્રાણીઓમાં ઝડપી સંદેશાવ્યવહાર અને સંકલન માટે જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે. તેની સામે,વનસ્પતિઓમાં કોષદીવાલ,વાહક પેશીતંત્ર (જલવાહક અને અન્નવાહક) અને અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર તેમની રચનાત્મક અને દેહધાર્મિક આયોજનના ભાગરૂપે હાજર હોય છે.

(A) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન સંપૂર્ણ ચેતાતંત્ર,જેમાં ચેતાકોષોનો સમાવેશ થાય છે,તે બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) ઉત્તેજનાની રજૂઆત અને પ્રતિભાવની શરૂઆત વચ્ચેના ન્યૂનતમ સમયના અંતરાલને $Reaction \ time$ (પ્રતિક્રિયા સમય) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આ એક શારીરિક માપદંડ છે જે દર્શાવે છે કે સજીવ કેટલી ઝડપથી માહિતી પર પ્રક્રિયા કરી શકે છે અને બાહ્ય ઉત્તેજનાનો પ્રતિભાવ આપી શકે છે.

(C) કોઈપણ પેશી કે સજીવમાં શારીરિક પ્રતિભાવ મેળવવા માટે ઉત્તેજના જે ન્યૂનતમ સમયગાળા માટે આપવી જરૂરી છે,તેને $Presentation \ time$ (પ્રસ્તુતિ સમય) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો ઉત્તેજના આ સમયગાળા કરતા ઓછા સમય માટે આપવામાં આવે,તો ઉત્તેજનાની તીવ્રતા ગમે તેટલી હોય તો પણ કોઈ પ્રતિભાવ જોવા મળતો નથી.

(B) ન્યુરોટ્રોપિક વિટામિન્સ એવા વિટામિન્સ છે જે ચેતાતંત્રની જાળવણી અને કાર્યમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
વિટામિન $B_1$ (થાયમિન),વિટામિન $B_6$ (પાયરિડોક્સિન) અને વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલામિન) ને સામૂહિક રીતે ન્યુરોટ્રોપિક વિટામિન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ચેતા આવેગના વહન,માયલિન શીથના સંશ્લેષણ અને ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના ઉત્પાદન માટે આવશ્યક છે.
આ વિટામિન્સની ઉણપ ઘણીવાર પેરિફેરલ ન્યુરોપથી અથવા જ્ઞાનાત્મક ક્ષતિ જેવી ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓ તરફ દોરી જાય છે.

(D) પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં,જેમાં દેડકાનો પણ સમાવેશ થાય છે,ચેતાતંત્રનું નિર્માણ બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી થાય છે. ખાસ કરીને,ચેતા નલિકા (neural tube) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) બનાવે છે. ચેતા શિખર કોષો (neural crest cells) એ બાહ્ય ગર્ભસ્તરના કોષોનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ છે જે વિકાસ દરમિયાન ચેતા નલિકાથી અલગ થઈને સ્થળાંતર કરે છે. આ કોષો અનુકંપી ચેતાતંત્રની ગાંઠો,એડ્રિનલ મેડ્યુલા અને પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રની સંવેદી ગાંઠો સહિત વિવિધ રચનાઓનું નિર્માણ કરે છે. તેથી,આ ગાંઠોનું સાચું ઉદ્ભવ સ્થાન ચેતા શિખર કોષો છે.

(D) ત્વચીય ઉત્તેજનાઓ,જેવી કે પીડા,સ્પર્શ,દબાણ અને તાપમાન,સંવેદી ચેતાકોષોના છેડા પર આવેલા વિશિષ્ટ ગ્રાહકો દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
આ સંવેદી ચેતાકોષો ત્યારબાદ આ માહિતીને પ્રક્રિયા માટે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર સુધી પહોંચાડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ સંવેદી ચેતા છે.

(B) કન્ડિશન્ડ રિફ્લેક્સ (શરતી પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયા) પર પાયાનું કાર્ય રશિયન શરીરવિજ્ઞાની ઇવાન પાવલોવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
$1906$ માં,કૂતરાઓ પરના તેમના પ્રખ્યાત પ્રયોગો દ્વારા,તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે શરતી પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયાઓ પ્રાણીઓના વર્તનને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે.
તેમણે સાબિત કર્યું કે જન્મજાત પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયા (જેમ કે ખોરાકને જોઈને લાળ ટપકવી) ને વારંવારના જોડાણ દ્વારા તટસ્થ ઉત્તેજના (જેમ કે ઘંટડીનો અવાજ) સાથે જોડી શકાય છે,જે શરતી પ્રતિભાવ તરફ દોરી જાય છે.

(B) ઉત્તેજનાના પ્રકારની સમજણ (જેમ કે પ્રકાશ,અવાજ,સ્પર્શ) તે ચોક્કસ માર્ગ પર આધાર રાખે છે જેના દ્વારા ચેતા આવેગ મગજ સુધી પહોંચે છે.
દરેક સંવેદનાત્મક ગ્રાહી એક ચોક્કસ પ્રકારની ઉત્તેજનાને પ્રતિભાવ આપવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
જ્યારે કોઈ ગ્રાહી ઉત્તેજિત થાય છે,ત્યારે તે એક સમર્પિત ચેતા માર્ગ દ્વારા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ના ચોક્કસ ભાગમાં આવેગ મોકલે છે.
તેથી,મગજ ઉત્તેજનાનું અર્થઘટન ગ્રાહી અંગ સાથેના ચોક્કસ જોડાણ અને સંકેત પ્રાપ્ત કરનાર મગજના વિસ્તારના આધારે કરે છે,નહીં કે આવેગના સ્વરૂપના આધારે,જે મૂળભૂત રીતે તમામ ઉત્તેજનાઓ માટે સમાન (ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલ) હોય છે.

(B) ગ્રાહકો એ વિશિષ્ટ કોષો અથવા ચેતાના છેડા છે જે ઉત્તેજનાને પારખે છે.
$1$. $Tangoreceptors$ સ્પર્શ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
$2$. $Algesireceptors$ (જેને $Nociceptors$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વિશિષ્ટ ગ્રાહકો છે જે પીડા પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
$3$. $Frigidoreceptors$ ઠંડી પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
$4$. $Rheoreceptors$ પાણી અથવા હવાના પ્રવાહ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સંવેદનાત્મક ગ્રાહીઓનું વર્ગીકરણ ઉત્તેજનાના સ્ત્રોતને આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. $Interoceptors$ (અથવા વિસેરોસેપ્ટર્સ) એ શરીરના આંતરિક અંગો જેવા કે જઠર,આંતરડા અને રુધિરવાહિનીઓમાં આવેલા ગ્રાહીઓ છે. તેઓ પેટમાં દુખાવો,દબાણ અથવા રાસાયણિક ફેરફારો જેવી આંતરિક શારીરિક સ્થિતિઓને પારખે છે.
$2$. $Exteroceptors$ બાહ્ય પર્યાવરણમાંથી મળતી ઉત્તેજનાને પારખે છે (દા.ત.,સ્પર્શ કે તાપમાન માટે ત્વચાના ગ્રાહીઓ).
$3$. $Proprioceptors$ શરીરની સ્થિતિ અને હલનચલન વિશે માહિતી આપે છે (દા.ત.,સ્નાયુ તંતુઓ).
$4$. $Teloreceptors$ દૂરથી આવતી ઉત્તેજનાને પારખે છે (દા.ત.,દ્રષ્ટિ માટે આંખો,સાંભળવા માટે કાન).
તેથી,પેટમાં દુખાવાની સંવેદના $Interoceptors$ દ્વારા અનુભવાય છે.

(D) . પ્રોપ્રિઓસેપ્ટર્સ એ વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક ગ્રાહકો છે જે સ્નાયુઓ,કંડરા (tendons) અને સાંધાઓમાં આવેલા હોય છે. તેઓ શરીરના અંગોની સ્થિતિ,હલનચલન અને દિશા વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે,જે અસરકારક રીતે શરીરના આંતરિક વાતાવરણમાં મુદ્રા અને યાંત્રિક સ્થિતિને લગતા ફેરફારોને પારખે છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
ઇન્ટરોસેપ્ટર્સ એ સંવેદનાત્મક ગ્રાહીઓ છે જે શરીરની અંદરથી આવતા ઉત્તેજનો જેવા કે ભૂખ,તરસ,રુધિરનું દબાણ અને રુધિરમાં થતા રાસાયણિક ફેરફારોને પારખે છે.
પ્રોપ્રિયોસેપ્ટર્સ શરીરની સ્થિતિ અને હલનચલનમાં થતા ફેરફારોને પારખે છે.
ટેન્ગો-રિસેપ્ટર્સ સ્પર્શ માટેના ગ્રાહીઓ છે.
અલ્જેસી-રિસેપ્ટર્સ પીડા માટેના ગ્રાહીઓ છે.
તેથી,ભૂખ અને તરસ જેવી આંતરિક શારીરિક સ્થિતિઓ સાથે સંબંધિત ઉત્તેજનો ઇન્ટરોસેપ્ટર્સ દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે.

(A) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ત્રણ ગર્ભસ્તરો રચાય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm).
$1$. બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) ચેતાતંત્ર (મગજ,કરોડરજ્જુ અને ચેતાઓ સહિત),ત્વચાનું અધિચ્છદ અને સંબંધિત રચનાઓને જન્મ આપે છે.
$2$. મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) સ્નાયુઓ,હાડકાં,રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને ઉત્સર્જન તંત્રને જન્મ આપે છે.
$3$. અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm) પાચન માર્ગ અને શ્વસનતંત્રના અધિચ્છદીય આવરણને જન્મ આપે છે.
તેથી,મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) માંથી વિકસે છે.

(B) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ન્યુર્યુલેશન (neurulation) નામની પ્રક્રિયા થાય છે જેમાં બાહ્યસ્તર (ectoderm) વિભેદિત થઈને ચેતાતકતી (neural plate) બનાવે છે.
આ ચેતાતકતી ત્યારબાદ વળીને ચેતાનલિકા (neural tube) બનાવે છે,જેમાંથી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) નો વિકાસ થાય છે.
તેથી,પૃષ્ઠવંશીઓમાં સમગ્ર ચેતાતંત્ર બાહ્યસ્તર (ectoderm) માંથી ઉતરી આવે છે.

(A) ચેતા નલિકા એ ચેતા નળીનો એક ભાગ છે,જેમાંથી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) નો વિકાસ થાય છે. ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન ન્યુર્યુલેશન (neurulation) ની પ્રક્રિયામાં સમગ્ર ચેતાતંત્રનું નિર્માણ $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર) માંથી થાય છે.

(A) બુદ્ધિઆંક $(I.Q.)$ નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$I.Q. = \frac{\text{માનસિક ઉંમર}}{\text{વાસ્તવિક ઉંમર}} \times 100$
આપેલ છે:
માનસિક ઉંમર = $14$ વર્ષ
વાસ્તવિક ઉંમર = $10$ વર્ષ
ગણતરી:
$I.Q. = \frac{14}{10} \times 100 = 1.4 \times 100 = 140$
તેથી,બાળકની $I.Q.$ $140$ છે.

(D) ઇન્ટેલિજન્સ ક્વોશન્ટ $(I.Q.)$ એ વ્યક્તિની તર્ક ક્ષમતાનું માપ છે.
તેની ગણતરી માનસિક વય $(M.A.)$ ને કાલાનુક્રમિક વય $(C.A.)$ વડે ભાગીને અને પરિણામને $100$ વડે ગુણીને કરવામાં આવે છે.
સૂત્ર આ મુજબ છે:
$I.Q. = \frac{\text{Mental age}}{\text{Chronological age}} \times 100$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સ્વપ્ન જોવાની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે નિદ્રાના $REM$ (Rapid Eye Movement) તબક્કા સાથે સંકળાયેલી છે.
$REM$ નિદ્રા દરમિયાન,મગજની પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે,જે જાગૃત અવસ્થા જેવી હોય છે,તેથી જ મોટાભાગના સ્પષ્ટ સ્વપ્નો આ તબક્કા દરમિયાન આવે છે.

(A) સાયકાયટ્રી (માનસિક રોગ ચિકિત્સા) એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે માનસિક,ભાવનાત્મક અને વર્તણૂકીય વિકૃતિઓના નિદાન,સારવાર અને નિવારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. મનોવિજ્ઞાન એ મન અને વર્તનના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે,જ્યારે સાયકાયટ્રી એ ખાસ કરીને માનસિક સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિઓના ક્લિનિકલ વ્યવસ્થાપન માટે સમર્પિત તબીબી ક્ષેત્ર છે.

(A) મસ્તિષ્ક ચેતાઓ (Cranial nerves) એ $12$ જોડ ચેતાઓનો સમૂહ છે જે સીધી મગજમાંથી નીકળે છે.
તેમને મગજમાં તેમના સ્થાનના આધારે આગળથી પાછળના ક્રમમાં નંબર આપવામાં આવે છે.
$I$: ઘ્રાણ ચેતા (Olfactory nerve) - ગંધ પારખવા માટે.
$II$: દૃષ્ટિ ચેતા (Optic nerve) - દ્રષ્ટિ માટે.
$III$: અક્ષીય ચાલક ચેતા (Oculomotor nerve) - આંખના હલનચલન માટે.
$IV$: ટ્રોક્લિયર ચેતા (Trochlear nerve) - આંખના હલનચલન માટે.
તેથી,ઘ્રાણ ચેતા એ $I$ મી મસ્તિષ્ક ચેતા છે.

(C) સંવેદી ગ્રાહીઓનું વર્ગીકરણ તેઓ જે ઉત્તેજના મેળવે છે તેના સ્ત્રોતના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. બાહ્યગ્રાહી (Exteroceptors) એવા ગ્રાહીઓ છે જે બાહ્ય પર્યાવરણમાંથી ઉત્તેજના મેળવે છે,જેમ કે પ્રકાશ (આંખ),અવાજ (કાન),સ્પર્શ અને તાપમાન.
$2$. અંતઃગ્રાહી (Interoceptors) શરીરની અંદરથી ઉત્તેજના મેળવે છે,જેમ કે બ્લડ પ્રેશર અથવા આંતરિક રાસાયણિક ફેરફારો.
$3$. આંખ અને કાન બહારની દુનિયામાંથી માહિતી મેળવતા હોવાથી,તેમને બાહ્યગ્રાહી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) ચેતાવિષકારક પદાર્થો એવા રસાયણો છે જે ચેતાતંત્ર માટે ઝેરી હોય છે.
તેઓ ચેતાકોષો,ચેતોપાગમ (synapses) અથવા ચેતાપ્રેષકો (neurotransmitters) ના સામાન્ય કાર્યમાં દખલ કરે છે.
આ પદાર્થો મગજ,કરોડરજ્જુ અથવા પરિઘવર્તી ચેતાઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે,જેનાથી ચેતાતંત્ર પ્રભાવિત થાય છે.

(A) માનવ શરીરમાં કાર્યાત્મક પ્રવૃત્તિઓના ઝડપી સંકલન માટે ચેતાતંત્ર જવાબદાર છે.
તે શરીરના વિવિધ ભાગો વચ્ચે ઝડપથી સંકેતો મોકલવા માટે વિદ્યુત આવેગોનો ઉપયોગ કરે છે,જે ઉત્તેજના સામે તાત્કાલિક પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેની સરખામણીમાં,અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર રાસાયણિક સંદેશાવાહકો (અંતઃસ્ત્રાવો) નો ઉપયોગ કરે છે જે ચેતાતંત્રની તુલનામાં ધીમી ગતિએ કાર્ય કરે છે.
તેથી,ચેતાતંત્ર શારીરિક સંકલન માટે સૌથી ઝડપી પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે.

(A) $Hydra$ માં,ચેતાકીય આયોજન ખૂબ જ સરળ હોય છે અને તે ચેતાકોષોના જાળા (network of neurons) નું બનેલું હોય છે.
ઉચ્ચ કક્ષાના પ્રાણીઓથી વિપરીત,$Hydra$ માં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ કે પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર $(PNS)$ હોતું નથી.
ચેતાકોષો સમગ્ર શરીરમાં ફેલાયેલા હોય છે,જે એક ચેતા જાળ (nerve net) બનાવે છે જે ઉત્તેજના સામે પ્રતિભાવોનું સંકલન કરે છે.

(B) $\text{ચેતાતંત્ર}$ શરીરમાં માહિતીના ઝડપી પ્રસારણ માટે જવાબદાર છે。
તે ચેતાકોષો દ્વારા સંકેતો પહોંચાડવા માટે વિદ્યુત આવેગ (action potentials) અને રાસાયણિક ન્યુરોટ્રાન્સમીટરનો ઉપયોગ કરે છે, જે ઉત્તેજના સામે લગભગ ત્વરિત પ્રતિભાવ આપવા માટે સક્ષમ બનાવે છે。
તેની સરખામણીમાં, અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર (હોર્મોનલ સંદેશાવ્યવહાર) ઘણું ધીમું છે કારણ કે તે હોર્મોન્સને લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચાડવા માટે રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર આધાર રાખે છે。
તેથી, $\text{ચેતાતંત્ર}$ સંદેશાવ્યવહારનું સૌથી ઝડપી માધ્યમ પૂરું પાડે છે。

(B) પ્રાણીઓમાં ચેતાકીય આયોજન ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન જટિલતા તરફ વધતું જોવા મળે છે.
$1$. નિમ્ન કક્ષાના અપૃષ્ઠવંશીઓમાં (જેમ કે કોષ્ઠાંત્રી સમુદાય),ચેતાકીય આયોજન ખૂબ જ સરળ હોય છે અને તે ચેતાઓના જાળા સ્વરૂપે હોય છે.
$2$. કીટકોમાં,ચેતાતંત્ર વધુ સારી રીતે આયોજિત હોય છે; તેમની પાસે મગજની સાથે ચેતાકંદો અને ચેતાપેશીઓ હોય છે.
$3$. પૃષ્ઠવંશીઓમાં,ચેતાતંત્ર સૌથી વધુ વિકસિત હોય છે,જેમાં જટિલ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) અને પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,જટિલતાના વધતા ક્રમમાં સાચો ક્રમ છે: નિમ્ન કક્ષાના અપૃષ્ઠવંશીઓ $\rightarrow$ કીટકો $\rightarrow$ પૃષ્ઠવંશીઓ.

(D) ચેતાતંત્ર મુખ્યત્વે બે ગુણધર્મો ધરાવે છે: ઉત્તેજનાશીલતા (Excitability) અને વાહકતા (Conductivity).
$1$. ઉત્તેજનાશીલતા: આ ચેતાકોષોની ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં વિદ્યુત આવેગ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે.
$2$. વાહકતા: આ ચેતાકોષોની આ વિદ્યુત આવેગોને અક્ષતંતુ (axon) દ્વારા અન્ય ચેતાકોષો અથવા અસરકારક અંગો સુધી પહોંચાડવાની ક્ષમતા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે મનુષ્યો પાસે એક જટિલ ચેતાતંત્ર છે જે તેમને વિવિધ પર્યાવરણીય ઉત્તેજનાઓને અનુભવવા અને પ્રતિભાવ આપવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે સંવેદનાંગો ચોક્કસ પ્રકારની ઉત્તેજનાઓ (જેમ કે પ્રકાશ,અવાજ,રસાયણો) પારખવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે,પરંતુ તેઓ પર્યાવરણમાં થતા 'તમામ' પ્રકારના ફેરફારોને પારખી શકતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યો કુદરતી રીતે અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશ,ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગ અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્રોને પારખી શકતા નથી,જે પર્યાવરણીય ફેરફારો છે જે અન્ય કેટલાક સજીવો અનુભવી શકે છે.

(B) $Hydra$ (હાઈડ્રા) માં ચેતાતંત્ર ચેતાકોષોના જાળા (network) દ્વારા બનેલું હોય છે.
ઉચ્ચ કક્ષાના પ્રાણીઓની તુલનામાં આ ખૂબ જ સરળ ચેતાતંત્ર ગણાય છે.
કીટકોમાં મગજ અને ચેતાકંદો (ganglia) સાથે વધુ જટિલ તંત્ર હોય છે.
દેડકા અને મનુષ્યમાં અત્યંત વિકસિત મધ્યસ્થ અને પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Hydra$ સૌથી સરળ ચેતાતંત્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(N/A) સજીવોમાં, હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખવા માટે અંગો અને અંગતંત્રોના કાર્યોનું સંકલન થવું આવશ્યક છે.
બે કે તેથી વધુ અંગો સંકલનની પ્રક્રિયા દ્વારા એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરે છે અને એકબીજાના કાર્યોને પૂરક બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, શારીરિક કસરત દરમિયાન શ્વસન દર, હૃદયના ધબકારા અને રુધિરાભિસરણ વધે છે. જ્યારે શારીરિક કસરત બંધ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આ તમામ અંગોની પ્રવૃત્તિઓ ધીમે ધીમે તેમની સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછી આવે છે.
આમ, શારીરિક કસરત દરમિયાન સ્નાયુઓ, ફેફસાં, હૃદય, રક્તવાહિનીઓ, મૂત્રપિંડ અને અન્ય અંગોના કાર્યોનું સંકલન થાય છે.
મનુષ્યમાં, તમામ શારીરિક પ્રવૃત્તિઓનું સંયુક્ત રીતે સંકલન અને નિયમન $\text{ચેતાતંત્ર}$ (Nervous System) અને $\text{અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર}$ (Endocrine System) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ચેતાતંત્રનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ $\text{ચેતાકોષ}$ (Neuron) છે.
ચેતાતંત્ર ઝડપી સંકલન માટે એક સંગઠિત નેટવર્ક પૂરું પાડે છે, જ્યારે અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા રાસાયણિક સંકલન પૂરું પાડે છે.

(N/A) ઉચ્ચકક્ષાના સજીવોમાં ચેતાતંત્ર ત્રણ મૂળભૂત કાર્યો કરે છે:
$(i)$ તે બાહ્ય અને આંતરિક વાતાવરણમાંથી સંવેદી ઉત્તેજનાઓ ચેતાઓ દ્વારા ગ્રહણ કરે છે અને તેને મગજ સુધી પહોંચાડે છે.
$(ii)$ મગજ આ ઉત્તેજનાઓમાંથી મળેલી માહિતીનું વિશ્લેષણ અને અર્થઘટન કરે છે.
$(iii)$ મગજ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલી પ્રતિક્રિયાઓને ઉર્મિવેગ (nerve impulses) સ્વરૂપે શરીરના ચોક્કસ ભાગો અથવા કોષો તરફ વહન કરે છે જેથી યોગ્ય પ્રતિચાર આપી શકાય.

(N/A) ચેતાતંત્ર અંગો વચ્ચે બિંદુ-થી-બિંદુ ઝડપી સંકલન પૂરું પાડે છે. ચેતાકીય સંકલન ઝડપી હોય છે પરંતુ ટૂંકા ગાળા માટે હોય છે.
જેમ કે ચેતાતંતુઓ શરીરના તમામ કોષોમાં વિસ્તરેલા હોતા નથી અને કોષીય કાર્યોનું સતત નિયમન કરવાની જરૂર હોય છે,તેથી એક ખાસ પ્રકારના સંકલન અને નિયમનની જરૂર પડે છે. આ કાર્ય અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર સંયુક્ત રીતે શરીરમાં શારીરિક કાર્યોનું સંકલન અને નિયમન કરે છે.

(A) વિધાન સાચું છે: $Hydra$ માં ચેતાકોષો હાજર હોય છે જે જોડાઈને ચેતાજાળ બનાવે છે,પરંતુ આ ચેતાકોષો મગજ બનાવવા માટે વ્યવસ્થિત હોતા નથી.
કારણ પણ સાચું છે: $Hydra$ માં ચેતાકોષો અપોલર (apolar) હોય છે (જેમાં સ્પષ્ટ અક્ષતંતુ કે શિખાતંતુ હોતા નથી). આ અપોલર ચેતાકોષો એકબીજા સાથે જોડાઈને એક વિસ્તૃત ચેતાજાળ બનાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(B) ચેતાકીય સંકલન ચેતા આવેગો દ્વારા થાય છે,જે ખૂબ ઝડપથી વહન પામે છે,પરિણામે મળતો પ્રતિચાર ઝડપી અને ટૂંકા સમય માટેનો હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,રાસાયણિક સંકલન અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે,જે રુધિર દ્વારા લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચે છે,પરિણામે મળતો પ્રતિચાર ધીમો અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવો હોય છે.

(D) ચેતાતંત્ર ત્રણ મૂળભૂત કાર્યો કરે છે:
$(i)$ સંવેદનાત્મક ઇનપુટ: તે બાહ્ય અને આંતરિક વાતાવરણમાંથી સંવેદનાત્મક આવેગો મેળવે છે અને તેને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર સુધી પહોંચાડે છે.
$(ii)$ સંકલન: મગજ અને કરોડરજ્જુ ઉત્તેજનાના પ્રકારનું વિશ્લેષણ કરે છે અને માહિતી પર પ્રક્રિયા કરે છે.
$(iii)$ પ્રેરક આઉટપુટ: ઉત્તેજનાના આધારે,પ્રતિભાવો ચેતા આવેગોના સ્વરૂપમાં શરીરના વિવિધ ભાગો,સ્નાયુઓ અથવા ગ્રંથીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે જેથી ક્રિયા શરૂ થઈ શકે.

(B) માનવ શરીરને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા અને બાહ્ય ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિક્રિયા આપવા માટે સચોટ નિયમન અને સંકલનની જરૂર હોય છે.
$1$. $\text{ચેતાતંત્ર}$ $(IV)$ વિદ્યુત આવેગો દ્વારા અંગો વચ્ચે ઝડપી સંકલન પૂરું પાડે છે.
$2$. $\text{અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર}$ $(II)$ અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા રાસાયણિક સંકલન પૂરું પાડે છે,જે લાંબા ગાળા સુધી શારીરિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
$3$. જ્યારે પાચનતંત્ર,ઉત્સર્જન તંત્ર અને પ્રજનન તંત્ર જેવા અન્ય તંત્રો ચોક્કસ મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે,ત્યારે શરીરની એકંદર સંકલન અને નિયમન માટે મુખ્યત્વે ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ $(II, IV)$ છે.

(A) ચેતાતંતુઓ ધ્રુવીભૂત પટલ (polarized membrane) ધરાવે છે,જેના કારણે તેઓ ઉત્તેજનાને પારખી શકે છે અને સક્રિય અવસ્થામાં પ્રવેશી શકે છે. આ ગુણધર્મને ઉત્તેજનશીલતા (Excitability/Irritability) કહેવામાં આવે છે.

(A) ચેતાતંત્રનો ઉત્ક્રાંતિનો ક્રમ પ્રાણીઓના શરીરના આયોજનની જટિલતાને અનુસરે છે:
$1$. $Porifera$ (વાદળી) સૌથી આદિમ બહુકોષીય પ્રાણીઓ છે અને તેમાં ચેતાતંત્રનો અભાવ હોય છે $(d)$.
$2$. $Cnidaria$ (દા.ત.,$Hydra$) માં સૌપ્રથમ પ્રસરિત ચેતાતંત્ર જોવા મળે છે $(b)$.
$3$. આગળની ઉત્ક્રાંતિમાં ચેતાકંદો (ganglia) નું નિર્માણ થયું,જે ચેતાકોષોના સમૂહ છે $(c)$.
$4$. અંતે,ઉચ્ચ અપૃષ્ઠવંશીઓ અને પૃષ્ઠવંશીઓમાં કેન્દ્રીય ચેતાતંત્રનો વિકાસ થયો $(a)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(d), (b), (c), (a)$ છે.