Central Neural System Questions in Gujarati

(C) $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) એ માહિતીના પ્રક્રિયા અને નિયંત્રણનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.
$CNS$ અને $PNS$ (પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર) મળીને ચેતાતંત્રની રચના કરે છે.
સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર એ $PNS$ નો એક ભાગ છે જે $CNS$ માંથી આવેગને શરીરના અનૈચ્છિક અંગો અને સરળ સ્નાયુઓ સુધી પહોંચાડે છે.
સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રને વધુમાં અનુકંપી ચેતાતંત્ર અને પરાનુકંપી ચેતાતંત્રમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) મસ્તિષ્કાવરણ એ ત્રણ રક્ષણાત્મક પડ છે જે મગજ અને કરોડરજ્જુને આવરે છે.
$1$. $\text{દ્રઢતાન}$ $(Duramater)$ એ સૌથી બહારનું, મજબૂત અને તંતુમય પડ છે।
$2$. $\text{મધ્યતાન}$ $(Arachnoid mater)$ એ વચ્ચેનું, જાળા જેવું પડ છે।
$3$. $\text{મૃદુતાન}$ $(Piamater)$ એ સૌથી અંદરનું, નાજુક પડ છે જે મગજની પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે અને મગજના આકારને અનુસરે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે।

(A) અગ્રમગજમાં બૃહદમસ્તિષ્ક (cerebrum),થેલેમસ અને હાયપોથેલેમસનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. બૃહદમસ્તિષ્કમાં એસોસિએશન એરિયા હોય છે જે આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.
$2$. કોર્પસ કેલોસમ એ ચેતાતંતુઓનો પટ્ટો છે જે બે બૃહદમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડે છે.
$3$. હાયપોથેલેમસ થેલેમસના પાયા પર સ્થિત છે અને શરીરનું તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાને નિયંત્રિત કરે છે.
$4$. અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum) એ પશ્ચમગજ (hindbrain) નો ભાગ છે,અગ્રમગજનો નહીં. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) મસ્તિષ્ક બાહ્યક (Cerebral cortex) ત્રણ મુખ્ય વિસ્તારોનું બનેલું છે:
$(a)$ સંવેદી વિસ્તારો (Sensory areas)
$(b)$ પ્રેરક વિસ્તારો (Motor areas)
$(c)$ એસોસિએશન એરિયા (સહસંબંધિત વિસ્તારો).
એસોસિએશન એરિયા એ મસ્તિષ્ક બાહ્યકના એવા મોટા વિસ્તારો છે જેનું કાર્ય સ્પષ્ટ રીતે સંવેદી કે પ્રેરક હોતું નથી. તેઓ આંતર-સંવેદી જોડાણ,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.

(C) મગજના બાહ્યક (cerebral cortex) ના એસોસિએશન એરિયા આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. જાતીય વર્તણૂકનું નિયમન મુખ્યત્વે લિમ્બિક સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમાં એમીગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસ જેવી રચનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) લિમ્બિક સિસ્ટમ,જેને લિમ્બિક લોબ પણ કહેવામાં આવે છે,તે થેલેમસની બંને બાજુએ આવેલી રચનાઓનો એક જટિલ સમૂહ છે. તે મુખ્યત્વે એમીગડાલા,હિપ્પોકેમ્પસ,હાયપોથેલેમસ અને સેપ્ટલ ન્યુક્લી તથા સિંગ્યુલેટ ગાયરસ જેવી સંકળાયેલી રચનાઓનું બનેલું છે. તે ભાવનાત્મક પ્રતિભાવો,સ્મૃતિ અને પ્રેરણાના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) મધ્ય મગજ એ અગ્ર મગજના થેલેમસ અને પશ્ચ મગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું હોય છે. તે શ્રાવ્ય અને દ્રશ્ય માહિતી માટે રિલે સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) મધ્ય મગજમાં કોઈ વેન્ટ્રિકલ (ખંડ) હોતું નથી. તેના બદલે,તેમાં એક સાંકડી નલિકા હોય છે જેને સેરેબ્રલ એક્વિડક્ટ અથવા આઈટર (iter) કહેવામાં આવે છે.
આ નલિકા $III^{rd}$ વેન્ટ્રિકલ (અગ્ર મગજ) ને $IV^{th}$ વેન્ટ્રિકલ (પશ્ચ મગજ) સાથે જોડે છે.

(B) $Inferior$ $\text{colliculi}$ (અધઃ કોલિક્યુલી) મધ્યમગજની પૃષ્ઠ દીવાલ પર નીચેના બે ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગ તરીકે હાજર હોય છે.
તેઓ કાનમાંથી શ્રવણ સંવેદનાઓ મેળવે છે અને માથાના સ્નાયુઓ સાથે સંકલન સાધીને શ્રવણ પરાવર્તી ક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે, જેમ કે અવાજના સ્ત્રોત તરફ માથું ફેરવવું.

(B) લિમ્બિક સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને,જાતીય વર્તણૂક,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ,ડર અને પ્રેરણા) અને પ્રેરણાના નિયંત્રણમાં સામેલ છે.
લિમ્બિક સિસ્ટમની અંદર,એમિગડાલા ખાસ કરીને ભાવનાત્મક પ્રતિભાવો,ખાસ કરીને આક્રમકતા,ક્રોધ અને ડરની યાદશક્તિને પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે. તે ભાવનાત્મક નિયમન માટેના કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) પેરાસીલ (પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ) અને ડાયોસીલ (ત્રીજો વેન્ટ્રિકલ) ફોરામેન ઓફ મનરો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જેને ઇન્ટરવેન્ટ્રિક્યુલર ફોરામેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. પેરાસીલ: મગજના ગોળાર્ધમાં આવેલા પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સનો નિર્દેશ કરે છે.
$2$. ડાયોસીલ: ડાયેન્સફાલનમાં આવેલા ત્રીજા વેન્ટ્રિકલનો નિર્દેશ કરે છે.
$3$. ફોરામેન ઓફ મનરો: આ સાંકડી નળી સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ને પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સમાંથી ત્રીજા વેન્ટ્રિકલમાં વહેવા દે છે.

(C) કોરોઇડ પ્લેક્સસ એ મગજના વેન્ટ્રિકલ્સમાં આવેલી રુધિરવાહિનીઓ અને એપિન્ડાયમલ કોષોનું એક જાળું છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય મસ્તિષ્ક-મેરુજળ $(CSF)$ ઉત્પન્ન કરવાનું છે,જે મગજ અને કરોડરજ્જુને આંચકા સામે રક્ષણ આપે છે,પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે અને નકામા પદાર્થોનો નિકાલ કરે છે.

(C) અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) માં જોવા મળતી શાખાયુક્ત, વૃક્ષ જેવી રચનાને $Arbor \text{ } vitae$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે શ્વેત દ્રવ્ય (myelinated axons) અને તેની ફરતે આવેલા ભૂખરા દ્રવ્ય (neuronal cell bodies) ની ગોઠવણી દ્વારા બને છે, જે વૃક્ષ જેવી વિશિષ્ટ શાખાયુક્ત ભાત બનાવે છે.

(C) ઉલટીનું કેન્દ્ર મગજના લંબમજ્જા (medulla oblongata) ભાગમાં આવેલા ચેતાકોષોનો સમૂહ છે. તે જઠરાંત્રિય માર્ગ અને કીમોરિસેપ્ટર ટ્રિગર ઝોન સહિત શરીરના વિવિધ ભાગોમાંથી સંકેતો મેળવીને ઉલટીની જટિલ પરાવર્તી ક્રિયાનું સંકલન કરે છે.

(B) કરોડરજ્જુના સાંકડા અને નીચેના છેડાને $Conus terminalis$ કહેવામાં આવે છે.
$Filum terminale$ એ મૃદુતાન (pia mater) નો બનેલો તંતુમય ભાગ છે જે $Conus terminalis$ થી શરૂ થઈને અનુત્રિકાસ્થિ (coccyx) સુધી લંબાય છે.
$Cauda equina$ એ કરોડરજ્જુના નીચેના ભાગમાંથી નીકળતા કરોડરજ્જુના ચેતામૂળોનો સમૂહ છે, જે $Conus terminalis$ ની નીચે કરોડસ્તંભની નળીમાં જોવા મળે છે.
$Funiculus$ એ કરોડરજ્જુમાં આવેલા શ્વેત દ્રવ્યના સ્તંભોને દર્શાવે છે.

(B) ટ્રાઇજેમિનલ ચેતા ($V^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા) ચાવવાના સ્નાયુઓ (જડબાના સ્નાયુઓ) ના હલનચલન માટે જવાબદાર છે.
આ ચેતાના કાર્ય ગુમાવવાને કારણે જડબાના સ્નાયુઓનું લકવો થાય છે,જેના પરિણામે વ્યક્તિ યોગ્ય રીતે ચાવી શકતી નથી.

(C) મસ્તિષ્ક ચેતાઓને તેમના કાર્યના આધારે સંવેદી,પ્રેરક અને મિશ્ર ચેતાઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. સંવેદી ચેતાઓ: આ ચેતાઓ મગજ સુધી સંવેદી માહિતી લઈ જાય છે (દા.ત.,$I$ - ઓલફેક્ટરી,$II$ - ઓપ્ટિક,$VIII$ - ઓડિટરી).
$2$. પ્રેરક ચેતાઓ: આ ચેતાઓ મગજમાંથી સ્નાયુઓ અથવા ગ્રંથીઓ સુધી પ્રેરક આદેશો લઈ જાય છે (દા.ત.,$III$ - ઓક્યુલોમોટર,$IV$ - ટ્રોક્લિયર,$VI$ - એબ્ડ્યુસન્સ,$XI$ - એક્સેસરી,$XII$ - હાઈપોગ્લોસલ).
$3$. મિશ્ર ચેતાઓ: આ ચેતાઓમાં સંવેદી અને પ્રેરક બંને તંતુઓ હોય છે (દા.ત.,$V$ - ટ્રાઇજેમિનલ,$VII$ - ફેશિયલ,$IX$ - ગ્લોસોફેરિન્જિયલ,$X$ - વેગસ).
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ટ્રાઇજેમિનલ ચેતા $(V)$ એ મિશ્ર ચેતા છે,જેનો અર્થ છે કે તે સંવેદી અને પ્રેરક બંને છે.

(D) ટ્રોક્લિયર $(IV)$ ચેતા એ માનવ શરીરની સૌથી નાની મસ્તિષ્ક ચેતા છે. તે એક ચાલક ચેતા (motor nerve) છે જે આંખના સુપિરિયર ઓબ્લિક સ્નાયુને ઉત્તેજિત કરે છે. તેની સરખામણીમાં,વેગસ $(X)$ ચેતા એ સૌથી મોટી મસ્તિષ્ક ચેતા છે.

(B) મનુષ્યમાં મસ્તિષ્ક ચેતાઓ તેમના મગજમાંથી ઉદ્ભવના આધારે ક્રમબદ્ધ કરવામાં આવે છે. ચોથી મસ્તિષ્ક ચેતા એ ટ્રોક્લિયર ચેતા છે,જે આંખના સુપિરિયર ઓબ્લિક સ્નાયુને ઉત્તેજિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

એબ્ડ્યુસન્સ	$VI^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા
ટ્રોક્લિયર	$IV^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા
ઓડિટરી	$VIII^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા
ઓક્યુલોમોટર	$III^{rd}$ મસ્તિષ્ક ચેતા

(A) મનુષ્યમાં કરોડરજ્જુમાંથી $31$ જોડ કરોડરજ્જુની ચેતાઓ નીકળે છે.
આ ચેતાઓ કરોડસ્તંભના પ્રદેશોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $8$ સર્વાઇકલ, $12$ થોરાસિક, $5$ લમ્બર, $5$ સેક્રલ અને $1$ કોક્સિજિયલ જોડ.
તેથી, કરોડરજ્જુની ચેતાઓની કુલ સંખ્યા $31$ જોડ છે, જે કુલ $62$ ચેતાઓ થાય છે.

(A) દારૂનું સેવન એ વ્યક્તિની દારૂ પીવાની નિયમિત આદત પરની નિર્ભરતા છે.
દારૂ મુખ્યત્વે $Cerebellum$ (અનુમસ્તિષ્ક) ને અસર કરે છે,જે શરીરનું સંતુલન,મુદ્રા અને સ્નાયુઓના સંકલન માટે જવાબદાર મગજનો ભાગ છે.
જ્યારે દારૂને કારણે $Cerebellum$ ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે,ત્યારે વ્યક્તિ સ્નાયુઓનું સંકલન ગુમાવે છે,જેના પરિણામે તે અસંતુલિત રીતે ચાલે છે અને અસ્પષ્ટ બોલે છે.

(N/A) મગજને ઢાંકતા ત્રણ રક્ષણાત્મક આવરણોને કપાલના આવરણો (cranial meninges) કહેવામાં આવે છે:
$(1)$ દ્રઢતાન (Dura mater): સૌથી બહારનું,મજબૂત અને તંતુમય સ્તર.
$(2)$ મધ્યતાન (Arachnoid mater): મધ્યનું,પાતળું અને જાળા જેવું સ્તર.
$(3)$ મૃદુતાન (Pia mater): સૌથી અંદરનું,નાજુક સ્તર જે મગજના પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે.

(C) માનવ મગજને ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$(a)$ અગ્ર મગજ (Forebrain)
$(b)$ મધ્ય મગજ (Midbrain)
$(c)$ પશ્ચ મગજ (Hindbrain)

(A) અગ્રમગજ (prosencephalon) એ મગજનો આગળનો ભાગ છે.
તે મુખ્ય ત્રણ પ્રદેશોનું બનેલું છે:
$(i)$ બૃહદ મસ્તિષ્ક (Cerebrum): મગજનો સૌથી મોટો ભાગ જે વિચાર અને સ્મૃતિ જેવી ઉચ્ચ ક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
$(ii)$ થેલેમસ (Thalamus): સંવેદનાત્મક અને પ્રેરક સંકેતો માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર.
$(iii)$ હાયપોથેલેમસ (Hypothalamus): થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલું છે,તે શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસની લાગણીનું નિયંત્રણ કરે છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.

(B) મગજના બાહ્યક (Cerebral cortex) ને તેના રાખોડી દેખાવને કારણે ગ્રે મેટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં ચેતાકોષોના કોષકાય (cell bodies),શિખાતંતુઓ (dendrites) અને અ-માયલિનેટેડ અક્ષતંતુઓ (unmyelinated axons) મોટી સંખ્યામાં હોય છે,જે તેને લાક્ષણિક રાખોડી રંગ આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,મગજનો આંતરિક ભાગ માયલિનેટેડ અક્ષતંતુઓનો બનેલો હોય છે,જે સફેદ દેખાય છે અને તેને વ્હાઇટ મેટર (White matter) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) મસ્તિષ્ક બાહ્યક (cerebral cortex) માં પ્રેરક વિસ્તારો,સંવેદી વિસ્તારો અને એવા મોટા વિસ્તારો આવેલા હોય છે જે કાર્યની દ્રષ્ટિએ સ્પષ્ટ રીતે સંવેદી કે પ્રેરક હોતા નથી. આ વિસ્તારોને એસોસિએશન એરિયા (સહયોગી વિસ્તારો) કહેવામાં આવે છે. તેઓ આંતર-સંવેદી જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવી જટિલ ક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.

(B) ચેતામાર્ગોના તંતુઓ માયલિન શીથ (myelin sheath) થી આવરિત હોય છે,જે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનો આંતરિક ભાગ બનાવે છે.
આ માયલિનયુક્ત તંતુઓ આ સ્તરને અપારદર્શક સફેદ દેખાવ આપે છે,તેથી તેને શ્વેત દ્રવ્ય (white matter) કહેવામાં આવે છે.

(B) મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધના આંતરિક ભાગો અને એમીગડાલા,હિપ્પોકેમ્પસ વગેરે જેવા સંકળાયેલ ઊંડા બંધારણોનો સમૂહ એક જટિલ રચના બનાવે છે જેને લિમ્બિક સિસ્ટમ કહેવામાં આવે છે.
આ સિસ્ટમ,હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને,જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં સામેલ છે.

(B) બ્રેઈન સ્ટેમ એ મગજનો દાંડી જેવો ભાગ છે જે બૃહદ મસ્તિષ્કને કરોડરજ્જુ સાથે જોડે છે.
તે મધ્ય મગજ,પોન્સ અને લંબમજ્જા (medulla oblongata) દ્વારા બને છે.
પોન્સ અને લંબમજ્જા એ પશ્ચ મગજના ભાગો હોવાથી,બ્રેઈન સ્ટેમ સામૂહિક રીતે મધ્ય મગજ અને પશ્ચ મગજ દ્વારા રચાય છે.

(B) મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (લંબમજ્જા) એ મગજના સ્ટેમનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં ઘણા સ્વાયત્ત કેન્દ્રો હોય છે જે અનૈચ્છિક જીવન-નિર્વાહક કાર્યોનું નિયમન કરે છે. ખાસ કરીને,તેમાં શ્વસન,હૃદય-રુધિરવાહિનીના પરાવર્તી ક્રિયાઓ (જેમ કે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર) અને જઠરના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.

(B) માનવ ચેતાતંત્ર બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે: મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ અને પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર $(PNS)$.
મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ માં મગજ અને કરોડરજ્જુનો સમાવેશ થાય છે અને તે માહિતીના પ્રક્રિયાકરણ અને નિયંત્રણનું મુખ્ય સ્થાન છે.
પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર $(PNS)$ માં શરીરની તમામ ચેતાઓનો સમાવેશ થાય છે જે $CNS$ (મગજ અને કરોડરજ્જુ) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) મસ્તિષ્ક આવરણો ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે:
$1$. $P$. અંત:તાનિકા (Pia mater): તે સૌથી અંદરનું સ્તર છે,જે પાતળું અને પુષ્કળ રુધિરકેશિકાઓયુક્ત હોય છે.
$2$. $Q$. મધ્યતાનિકા (Arachnoid mater): તે મધ્યનું સ્તર છે,જે પાતળું,પારદર્શક અને રુધિરકેશિકાવિહિન હોય છે.
$3$. $R$. બાહ્યતાનિકા (Dura mater): તે સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે જાડું અને મજબૂત હોય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(P-I), (Q-II), (R-III)$ છે.

(B) માનવ મગજને શરીરરચના અને કાર્યની દ્રષ્ટિએ મુખ્ય $3$ ભાગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$1$. અગ્ર મગજ (Forebrain)
$2$. મધ્ય મગજ (Midbrain)
$3$. પશ્ચ મગજ (Hindbrain)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) માનવ મગજના આપેલા આયામ છેદમાં:
$1$. $P$ એ થેલેમસ દર્શાવે છે,જે સંવેદી અને પ્રેરક સંકેતો માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
$2$. $Q$ એ સેતુ (Pons) દર્શાવે છે,જે મગજસ્તંભનો ભાગ છે અને તેમાં મગજના વિવિધ ભાગોને જોડતા તંતુઓનો સમૂહ હોય છે.
$3$. $R$ એ કેલોસમકાય (Corpus callosum) દર્શાવે છે,જે ચેતાતંતુઓનો પટ્ટો છે જે બે બૃહદ્ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધોને જોડે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $P$: થેલેમસ,$Q$: સેતુ,$R$: કેલોસમકાય છે.

(A) માનવ મગજને ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અગ્રમગજ,મધ્યમગજ અને પશ્ચમગજ.
$1$. અગ્રમગજમાં બૃહદ મસ્તિષ્ક,થેલેમસ અને હાયપોથેલેમસનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. મધ્યમગજ એ અગ્રમગજને પશ્ચમગજ સાથે જોડે છે.
$3$. પશ્ચમગજમાં પોન્સ,લંબમજ્જા અને અનુમસ્તિષ્કનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચમગજનો ભાગ છે,અગ્રમગજનો નહીં.

(B) માનવ મગજ બે બૃહદમસ્તિક ગોળાર્ધ ધરાવે છે,ડાબું અને જમણું. આ બંને ગોળાર્ધ ચેતાતંતુઓની એક મોટી પટ્ટી દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને $Corpus \ callosum$ (કોર્પસ કેલોસમ) કહેવામાં આવે છે. આ રચના બંને ગોળાર્ધ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર અને સંકલન કરવામાં મદદ કરે છે. $Corpus \ luteum$ (કોર્પસ લ્યુટીયમ) અને $Corpus \ albicans$ (કોર્પસ આલ્બિકેન્સ) એ માદા પ્રજનન તંત્ર,ખાસ કરીને અંડપિંડ સાથે સંબંધિત રચનાઓ છે.

(A) બૃહદ્ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ કોષોના એક સ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે જેને મસ્તિષ્ક બાહ્યક (Cerebral cortex) કહે છે.
તે ભૂખરા દ્રવ્ય (grey matter) નું બનેલું હોય છે,જે તેને ભૂખરો દેખાવ આપે છે.
મસ્તિષ્ક બાહ્યકમાં પ્રેરક વિસ્તારો,સંવેદી વિસ્તારો અને મોટા વિસ્તારો હોય છે જે સ્પષ્ટ રીતે સંવેદી કે પ્રેરક હોતા નથી,જેને સહનિયમનકારી વિસ્તારો (association areas) કહે છે.

(D) મસ્તિષ્ક બાહ્યકમાં એવા મોટા વિસ્તારો હોય છે જે સ્પષ્ટપણે સંવેદી કે પ્રેરક (motor) કાર્ય કરતા નથી. આ વિસ્તારોને સંગઠન વિસ્તારો કહેવામાં આવે છે.
આ વિસ્તારો આંતર-સંવેદી સંગઠનો,યાદશક્તિ અને વાતચીત જેવી જટિલ પ્રક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સંગઠન વિસ્તારોના કાર્યો છે.

(A) મસ્તિષ્ક બાહ્યક (cerebral cortex) એ બૃહદ મસ્તિષ્કનું બહારનું સ્તર છે. તેમાં ચેતાકોષોના કોષકાય (cell bodies) આવેલા હોય છે, જે તેને ભૂખરો દેખાવ આપે છે. તેથી, તેને સામાન્ય રીતે ભૂખરું દ્રવ્ય $ (\text{grey matter}) $ કહેવામાં આવે છે.

(D) મસ્તિષ્ક બાહ્યક એ બૃહદ મસ્તિષ્કનું બહારનું સ્તર છે,જે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે અત્યંત ગડીમય હોય છે. તેમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના કાર્યાત્મક વિસ્તારો આવેલા હોય છે:
$1$. પ્રેરક વિસ્તારો (Motor areas): આ વિસ્તારો સ્વૈચ્છિક સ્નાયુઓના હલનચલનનું નિયંત્રણ કરે છે.
$2$. સંવેદી વિસ્તારો (Sensory areas): આ વિસ્તારો શરીરના વિવિધ ભાગોમાંથી આવતી સંવેદી માહિતી મેળવે છે અને તેનું પ્રક્રિયાકરણ કરે છે.
$3$. સંગઠન વિસ્તારો (Association areas): આ મોટા વિસ્તારો છે જે સ્પષ્ટ રીતે સંવેદી કે પ્રેરક કાર્ય કરતા નથી. તેઓ આંતર-સંવેદી જોડાણ,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.

(C) બૃહદ્ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ બહારના સ્તર,જેને મસ્તિષ્ક બાહ્યક (cerebral cortex) કહે છે,અને અંદરના સ્તરનો બનેલો હોય છે. મસ્તિષ્ક બાહ્યક ભૂખરા દ્રવ્યનો બનેલો હોય છે (ચેતાકોષના કોષકાયોની સાંદ્રતાને કારણે),જ્યારે બૃહદ્ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનો અંદરનો ભાગ માયલિન આવરણ ધરાવતા ચેતાક્ષોનો બનેલો હોય છે. માયલિન એક ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે જે સફેદ દેખાય છે,તેથી આ અંદરના પ્રદેશને શ્વેત દ્રવ્ય (white matter) કહેવામાં આવે છે.

(B) $Thalamus$ એ અગ્રમગજ $(Forebrain)$ (ખાસ કરીને $Diencephalon$) ની એક મુખ્ય રચના છે.
તે સંવેદી અને પ્રેરક સંદેશાઓ માટે મુખ્ય સહનિયમન કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે માહિતીને $Cerebral$ બાહ્યક સુધી પહોંચાડે છે.
તે બૃહદ્ મસ્તિષ્ક $(Cerebrum)$ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
જોકે,$Thalamus$ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરતું નથી; મગજમાં $Pituitary$ ગ્રંથિ અને $Hypothalamus$ એ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવી ઘટકો છે. તેથી,તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે વર્તે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) બૃહદ્ મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધના અંદરના ભાગો અને એમિગડાલા તથા હિપ્પોકેમ્પસ જેવી ઊંડી સંરચનાઓનો સમૂહ મળીને એક જટિલ રચના બનાવે છે,જેને લિંબિક ખંડ અથવા લિંબિક તંત્ર કહે છે.
તે જાતીય વર્તણૂક,આવેગપૂર્ણ પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં ભાગ લે છે.
તેથી,લિંબિક તંત્રમાં એમિગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસનો સમાવેશ થાય છે.

(B) મસ્તિષ્ક સ્તંભ એ મગજનો પશ્ચ ભાગ છે જે બૃહદ મસ્તિષ્કને કરોડરજ્જુ સાથે જોડે છે.
તે મધ્યમગજ,સેતુ (Pons) અને લંબમજ્જા (Medulla oblongata) દ્વારા બનેલો છે.
સેતુ અને લંબમજ્જા એ પશ્ચમગજના ભાગો હોવાથી,મસ્તિષ્ક સ્તંભ મધ્યમગજ અને પશ્ચમગજ (અનુમસ્તિષ્ક સિવાય) નો બનેલો છે.

(B) લિંબિક તંત્ર એ મગજમાં આવેલી રચનાઓનો એક જટિલ સમૂહ છે. તે બૃહદ્ મસ્તિષ્કના અંદરના ભાગો,જેવા કે એમીગડાલા અને હિપ્પોકેમ્પસ,અને તેની સાથે હાયપોથેલેમસનો બનેલો છે. આ રચનાઓ સાથે મળીને જાતીય વર્તણૂક,લાગણીની પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાનું નિયમન કરે છે.

(A) મધ્યમગજ એ અગ્રમગજના થેલેમસ/હાયપોથેલેમસ અને પશ્ચમગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું હોય છે. મધ્યમગજમાંથી મસ્તિષ્ક જલનલિકા (Cerebral aqueduct) પસાર થાય છે. આ નલિકા ત્રીજી ગુહા (ડાયેન્સફાલોનમાં) ને ચોથી ગુહા (પશ્ચમગજમાં) સાથે જોડે છે,જે મસ્તિષ્ક-મેરુજળ $(CSF)$ ના વહન માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.

(A) મધ્યમગજ એ અગ્રમગજના થેલેમસ/હાયપોથેલેમસ અને પશ્ચમગજના પોન્સની વચ્ચે આવેલું છે. મધ્યમગજમાંથી મસ્તિષ્ક જલમાર્ગ (cerebral aqueduct) પસાર થાય છે. મધ્યમગજનો પૃષ્ઠ ભાગ મુખ્યત્વે ચાર ઉપસેલા ગોળકો ધરાવે છે જેને ચતુષ્કાય ખંડો (corpora quadrigemina) કહે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) લંબમજ્જા એ પશ્ચમગજનો ભાગ છે,અગ્રમગજનો નહીં. તેમાં શ્વસન,હૃદયને લગતી પરાવર્તિત ક્રિયાઓ અને જઠરના સ્ત્રાવોનું નિયંત્રણ કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તે મગજને કરોડરજ્જુ સાથે પણ જોડે છે.

(A) સેતુ (પોન્સ) એ પશ્ચમગજનો એક ભાગ છે જે લંબમજ્જાની ઉપર આવેલો છે.
તેમાં એવા પથ તંતુઓ (fiber tracts) હોય છે જે એક સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે અને મગજના વિવિધ વિસ્તારો,જેમ કે બૃહદ મસ્તિષ્ક બાહ્યક અને અનુમસ્તિષ્કને એકબીજા સાથે જોડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે કારણ કે લિમ્બિક સિસ્ટમ અને હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને જાતીય વર્તણૂક,ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ,ભય વગેરેની અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે.
વિકલ્પ $A$,$C$,અને $D$ ખોટા છે કારણ કે:
$1$. કોર્પોરા ક્વાડ્રિજેમિના એ મધ્ય મગજનો ભાગ છે જે ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગોનો બનેલો છે.
$2$. કોર્પસ કેલોસમ એ ચેતાતંતુઓનો પટ્ટો છે જે જમણા અને ડાબા મગજના ગોળાર્ધને જોડે છે.
$3$. થેલેમસ એ અગ્ર મગજમાં સંવેદનાત્મક અને મોટર સિગ્નલિંગ માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
$4$. મધ્ય મગજ,પોન્સ અને મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટા સાથે મળીને બ્રેઈન સ્ટેમ (મગજનું થડ) બનાવે છે.