Disorders of the Excretory System Questions in Gujarati

(B) પેશાબમાં કીટોન બોડીઝની હાજરીને કીટોન્યુરિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે શરીર ગ્લુકોઝને બદલે ઉર્જા માટે ચરબીનું વિઘટન કરે છે ત્યારે કીટોન બોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે, જે ત્યારે થાય છે જ્યારે ઇન્સ્યુલિન અપૂરતું હોય અથવા શરીર ગ્લુકોઝનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકતું ન હોય.
આ સ્થિતિ $Diabetes \text{ } mellitus$ (મધુપ્રમેહ) નું મુખ્ય લક્ષણ છે, કારણ કે ઇન્સ્યુલિનના અભાવને લીધે ગ્લુકોઝ કોષોમાં પ્રવેશી શકતું નથી, જેના કારણે શરીર ચરબીના ચયાપચય પર આધાર રાખવા મજબૂર બને છે.
ગ્લાયકોસુરિયા એટલે પેશાબમાં ગ્લુકોઝની હાજરી, યુરેમિયા એટલે રક્તમાં યુરિયાનો ભરાવો, અને કિડની ફેલ્યોર એટલે મૂત્રપિંડની કાર્યક્ષમતા ગુમાવવી.

(D) ગ્લોમેરુલોનેફ્રાઇટિસ એ એવી સ્થિતિ છે જે મૂત્રપિંડના ગ્લોમેરુલીમાં સોજો આવવા દ્વારા લાક્ષણિક છે.
રીનલ કેલ્ક્યુલી એટલે મૂત્રપિંડની અંદર પથરી અથવા સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્ઝેલેટ્સ) નો અદ્રાવ્ય જથ્થો બનવો.
ગ્લાયકોસુરિયા એટલે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી,જે ડાયાબિટીસ મેલિટસનું સૂચક છે.
યુરેમિયા એટલે મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતાને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થવો.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) મૂત્રપિંડ દ્વારા મૂત્ર ઉત્પન્ન કરવામાં નિષ્ફળતાની સ્થિતિને $Anuria$ (એન્યુરિયા) કહેવામાં આવે છે.
$Anuria$ એટલે કે મૂત્રપિંડ દ્વારા મૂત્રનું ઉત્પાદન ન થવું,જે સામાન્ય રીતે દિવસ દરમિયાન $100 \ mL$ કરતા ઓછું મૂત્ર ઉત્સર્જન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$Deamination$ (ડીએમીનેશન) એ એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે.
$Atrophy$ (એટ્રોફી) એટલે અંગ કે પેશીનું કદ ઘટવું અથવા ક્ષીણ થવું.

(D) લાંબા સમય સુધી ઉપવાસ દરમિયાન,શરીર તેના ગ્લાયકોજનના સંગ્રહને વાપરી નાખે છે અને ઉર્જા મેળવવા માટે સંગ્રહિત એડિપોઝ પેશી (ચરબી) નું વિઘટન કરવાનું શરૂ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા ફેટી એસિડ્સના ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે,જેનું યકૃતમાં ચયાપચય થઈને કીટોન બોડીઝ (જેમ કે એસીટોએસીટેટ,બીટા-હાઈડ્રોક્સીબ્યુટાયરેટ અને એસીટોન) બને છે.
જેમ જેમ લોહીમાં આ કીટોન બોડીઝનું પ્રમાણ વધે છે (કીટોસિસ),તેમ તેમ તે પેશાબ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે,જેને કીટોન્યુરિયા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પેશાબમાં કીટોન્સનું અસાધારણ પ્રમાણ હોવું એ લાંબા સમય સુધી ઉપવાસ અથવા ભૂખમરાનું લાક્ષણિક ચિહ્ન છે.

$(A)$ ગ્લાયકોસુરિયા એટલે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી, જે ડાયાબિટીસ મેલિટસનું સામાન્ય લક્ષણ છે. તેથી, $a-iv$.
$(b)$ ગાઉટ એ સાંધાઓમાં યુરિક એસિડના સ્ફટિકો જમા થવાને કારણે થાય છે, જે સોજો અને પીડા તરફ દોરી જાય છે. તેથી, $b-i$.
$(c)$ રીનલ કેલ્ક્યુલી એ મૂત્રપિંડમાં બનેલા સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્સાલેટ્સ) ના પથરી અથવા જથ્થા છે. તેથી, $c-ii$.
$(d)$ ગ્લોમેર્યુલર નેફ્રાઈટિસ એ મૂત્રપિંડના ગ્લોમેર્યુલાઈમાં થતો સોજો છે. તેથી, $d-iii$.
તેથી, સાચી જોડ $a-iv, b-i, c-ii, d-iii$ છે。

(C) હિમોડાયાલિસિસ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેનો ઉપયોગ કિડની નિષ્ફળ જાય ત્યારે રુધિરમાંથી યુરિયા જેવા નકામા પદાર્થોને દૂર કરવા માટે થાય છે. જો કે,તે કુદરતી કિડનીના કાર્યનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ નથી.
$1$. કુદરતી કિડની 'એરિથ્રોપોએટિન' નામનું અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અસ્થિમજ્જાને $RBC$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. કૃત્રિમ કિડની આ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી,જેના પરિણામે $RBC$ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો (એનિમિયા) થાય છે.
$2$. કુદરતી કિડની વિટામિન $D$ ના સક્રિયકરણ માટે જવાબદાર છે,જે જઠરાંત્રિય માર્ગમાંથી કેલ્શિયમ આયનોના શોષણ માટે જરૂરી છે. કાર્યરત કિડનીના અભાવમાં,આ સક્રિયકરણ ખોરવાય છે,જેના કારણે કેલ્શિયમના શોષણમાં ઘટાડો થાય છે.
$3$. હિમોડાયાલિસિસ ખાસ કરીને રુધિરમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો અને વધારાના પોટેશિયમ આયનોને દૂર કરવા માટે રચાયેલ છે; તેથી,વિકલ્પો $(a)$ અને $(b)$ ખોટા છે કારણ કે આ મુખ્ય કાર્યો છે જે મશીન સફળતાપૂર્વક કરે છે.
આમ,$(c)$ અને $(d)$ એ લાંબા ગાળાની કિડની નિષ્ફળતાના સાચા પરિણામો છે જે હિમોડાયાલિસિસ દ્વારા સંપૂર્ણપણે સુધારી શકાતા નથી.

(A) જે દર્દીઓ મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા (renal failure) થી પીડાય છે,તેમના રુધિરમાં યુરિયાનું સ્તર અસામાન્ય રીતે વધી જાય છે,જેને યુરેમિયા કહેવામાં આવે છે.
યુરેમિક દર્દીઓમાં,હિમોડાયાલિસિસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાંથી યુરિયા જેવા એકઠા થયેલા નાઈટ્રોજનયુક્ત નકામા પદાર્થોને દૂર કરવા માટે કૃત્રિમ મૂત્રપિંડ (artificial kidney) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
હિમોડાયાલિસિસ ક્ષતિગ્રસ્ત મૂત્રપિંડ દ્વારા ફિલ્ટર ન થઈ શકતા ઝેરી યુરિયાને અસરકારક રીતે દૂર કરે છે,તેથી તે જીવન રક્ષક પ્રક્રિયા તરીકે કાર્ય કરે છે અને આવા દર્દીઓનું આયુષ્ય વધારે છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) વાસોપ્રેસિન,જેને એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ એ વાસોપ્રેસિનની ઉણપ (અલ્પસ્ત્રાવ) ને કારણે થતી વિકૃતિ છે,તેના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે નહીં.
$ADH$ ના અભાવને કારણે,કિડની પાણીનું અસરકારક રીતે પુનઃશોષણ કરી શકતી નથી,જેના પરિણામે મોટા પ્રમાણમાં મંદ મૂત્રનો ત્યાગ થાય છે (પોલ્યુરિયા).
પાણીના આ અતિશય નુકસાનને કારણે નિર્જલીકરણ થાય છે,જેનાથી વ્યક્તિને ખૂબ તરસ લાગે છે (પોલિડિપ્સિયા).
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(D) વેસોપ્રેસિન,જેને એન્ટી-ડાયયુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મૂત્રપિંડના દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકાઓ,સંગ્રહણ નલિકાઓ અને સંગ્રહણ નળીઓમાંથી પાણીના પુનઃશોષણમાં વધારો કરીને મૂત્રના કદમાં ઘટાડો કરે છે.
$ADH$ ના સ્ત્રાવમાં નિષ્ફળતાને કારણે ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ થાય છે,જે વધુ માત્રામાં મંદ મૂત્રના ઉત્સર્જન દ્વારા લાક્ષણિક છે,ડાયાબિટીસ મેલિટસ નહીં.
ડાયાબિટીસ મેલિટસ સ્વાદુપિંડના આઇલેટ્સમાંથી ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવની ઉણપ અથવા નિષ્ફળતાને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે અને મૂત્રમાં ગ્લુકોઝ જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે કારણ કે $ADH$ ની ઉણપથી થતી સ્થિતિ ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ છે,ડાયાબિટીસ મેલિટસ નથી.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે $ADH$ પાણીના પુનઃશોષણમાં વધારો કરીને મૂત્રના કદમાં ઘટાડો કરે છે,મૂત્રના કદમાં વધારો કરતું નથી.

(A) ડાયાલિસિસ પ્રવાહીને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ અને અન્ય દ્રાવ્યોની દ્રષ્ટિએ રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ બનાવવામાં આવે છે.
જો કે,તેમાં યુરિયા,ક્રિએટિનાઇન અને યુરિક એસિડ જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો અભાવ હોય છે.
આ સાંદ્રતા ઢાળને કારણે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો દર્દીના રુધિરમાંથી અર્ધપારગમ્ય પટલ દ્વારા ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં પ્રસરણ પામે છે.

(A) - $Uremia$ (યુરેમિયા): રુધિરમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધી જવું તેને $Uremia$ કહે છે. તે અત્યંત હાનિકારક છે અને મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા તરફ દોરી શકે છે.
- $Renal$ $failure$ (મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા): મૂત્રપિંડની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થવો,જેના કારણે ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયા ખોરવાય છે. તેના કારણોમાં ચેપ,નલિકાઓમાં ઈજા,બેક્ટેરિયલ ઝેર અને દવાઓની આડઅસરનો સમાવેશ થાય છે.
- $Hemodialysis$ (હિમોડાયાલિસિસ): $Uremia$ ના દર્દીઓમાં,હિમોડાયાલિસિસ દ્વારા યુરિયા દૂર કરી શકાય છે. હિમોડાયાલાઈઝર (કૃત્રિમ મૂત્રપિંડ) નો ઉપયોગ રુધિરને ગાળવા માટે થાય છે.
- રુધિરને ધમનીમાંથી બહાર કાઢી,તેમાં $heparin$ જેવા પ્રતિ-સ્કંદક ઉમેરીને ડાયાલિસિસ યુનિટમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે.
- આ યુનિટમાં એક ગૂંચળાદાર સેલોફેન ટ્યુબ હોય છે જે ડાયાલિસિસ પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી હોય છે. આ પ્રવાહીનું બંધારણ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા સિવાય રુધિરરસ (plasma) જેવું જ હોય છે.
- સેલોફેન પટલ સાંદ્રતા ઢાળના આધારે અણુઓને પસાર થવા દે છે. નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો પ્રવાહીમાં બહાર નીકળી જાય છે,જેથી રુધિર શુદ્ધ થાય છે.
- શુદ્ધ થયેલ રુધિરને એન્ટી-હેપેરિન ઉમેરીને શિરા દ્વારા શરીરમાં પાછું મોકલવામાં આવે છે.
- $Kidney$ $Stone$ (મૂત્રપિંડની પથરી): મૂત્રપિંડમાં સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્ઝેલેટ્સ) ના અદ્રાવ્ય જથ્થાનું નિર્માણ. તે મૂત્રમાર્ગમાં અવરોધ પેદા કરે છે,જેનાથી પીઠમાં તીવ્ર દુખાવો થાય છે. પથરી મૂત્રાશયમાં પ્રવેશતા અસહ્ય દુખાવો થાય છે. તેને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.
- $Nephritis$ (નેફ્રાઈટીસ): મૂત્રપિંડના પેલ્વિસ,આંતરકોષીય પેશીઓ અને કેલિસીસમાં સોજો આવવો,જે સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયલ ચેપને કારણે થાય છે. લક્ષણોમાં પેશાબ કરતી વખતે બળતરા,પીઠનો દુખાવો અને વારંવાર પેશાબ થવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(B) નેફ્રાઇટિસ એ મૂત્રપિંડના પેલ્વિસ (renal pelvis),આંતરકોષીય પેશીઓ અને કેલિસીસની બળતરા છે,જે સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયલ ચેપને કારણે થાય છે.
બેક્ટેરિયા મૂત્રવાહિની (ureter) દ્વારા મૂત્રપિંડમાં પ્રવેશ કરે છે.
આ ચેપ મૂત્રપિંડની કાઉન્ટર-કરન્ટ ક્રિયાવિધિને ખોરવે છે.
આ રોગના મુખ્ય લક્ષણોમાં પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થવી,પીઠના ભાગે (કમરમાં) દુખાવો થવો અને વારંવાર પેશાબ આવવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(LIVER) જ્યારે યકૃતમાં ચેપ લાગે છે,ત્યારે તે કમળો (jaundice) તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે. કમળામાં,પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલિરુબિન) લોહીમાં જમા થાય છે,જેના કારણે ત્વચા અને આંખોનો સફેદ ભાગ પીળો થઈ જાય છે. તેથી,સાચો અંગ યકૃત છે.

(N/A) $(1)$ પરસેવાની ગ્રંથિઓ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચામાં જોવા મળે છે. તેનો સ્ત્રાવ પાણી,ક્ષાર,ખનિજો,યુરિયા,લેક્ટિક એસિડ અને એમિનો એસિડની અલ્પ માત્રા ધરાવે છે,જે પરસેવા સ્વરૂપે ત્વચા દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
$(2)$ રુધિરમાં યુરિયાનું પ્રમાણ અતિશય વધી જવાની સ્થિતિને યુરેમિયા કહેવામાં આવે છે.

(N/A) ગ્લાયકોસુરિયા: આ સ્થિતિમાં મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી જોવા મળે છે. આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે $Diabetes \ mellitus$ (મધુપ્રમેહ) ના દર્દીઓમાં જોવા મળે છે,જ્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર મૂત્રપિંડની ક્ષમતા કરતા વધી જાય છે.
કીટોનુરિયા: આ સ્થિતિમાં મૂત્રમાં કીટોન પદાર્થોની હાજરી જોવા મળે છે. આ સ્થિતિ ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે શરીર ઉર્જા મેળવવા માટે ચરબીનું વિઘટન કરે છે,જે ઘણીવાર લાંબા સમયના ઉપવાસ,ભૂખમરો અથવા અનિયંત્રિત $Diabetes \ mellitus$ દરમિયાન જોવા મળે છે.

(N/A) $(1)$ હેમેટુરિયા (Hematuria): આ સ્થિતિમાં પેશાબમાં રુધિર અથવા રુધિરના કોષો હાજર હોય છે.
$(2)$ આલ્બ્યુમિન્યુરિયા (Albuminuria): આ સ્થિતિમાં પેશાબમાં આલ્બ્યુમિન પ્રોટીન જોવા મળે છે. તે સામાન્ય રીતે નેફ્રાઇટિસ (મૂત્રપિંડનો સોજો) રોગમાં જોવા મળે છે.

(N/A) અત્યંત મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતાના સુધારા માટે $Kidney$ $transplantation$ (મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણ) ની સલાહ આપવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દાતા પાસેથી એક કાર્યક્ષમ મૂત્રપિંડ લેવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે નજીકના સંબંધી હોય છે,જેથી પ્રાપ્તકર્તાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા તેને નકારવાની શક્યતાઓ ન્યૂનતમ રહે.
દાતાના મૂત્રપિંડને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા પ્રાપ્તકર્તાના શરીરમાં પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે,જ્યાં તે રુધિરને ગાળવાનું અને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવાનું કાર્ય સંભાળે છે,આમ નિષ્ફળ ગયેલા મૂત્રપિંડનું સ્થાન લે છે.

(N/A) હિમોડાયાલિસિસ યુનિટને કૃત્રિમ કિડની કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે માનવ કિડની જેવું જ મૂળભૂત કાર્ય કરે છે,જે રુધિરમાંથી ચયાપચયની નકામી પેદાશોને દૂર કરવાનું છે.
$1$. કિડની નિષ્ફળતાના દર્દીઓમાં,કિડની રુધિરમાંથી યુરિયા જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને ફિલ્ટર કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
$2$. હિમોડાયાલિસિસ મશીન ડાયાલિસિસ પ્રવાહીનો ઉપયોગ કરે છે જેનું ઓસ્મોટિક દબાણ રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો હોતો નથી.
$3$. ધમનીમાંથી રુધિરને ડાયાલિઝરમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે,જ્યાં તે ડાયાલિસિસ પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી સેલોફેન ટ્યુબમાંથી વહે છે.
$4$. સાંદ્રતાના તફાવતને કારણે,નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો રુધિરમાંથી ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં પ્રસરણ પામે છે.
$5$. ત્યારબાદ શુદ્ધ થયેલું રુધિર શિરા દ્વારા શરીરમાં પાછું મોકલવામાં આવે છે.
આમ,આ મશીન કિડનીની ગાળણ પ્રક્રિયાની નકલ કરતું હોવાથી તેને કૃત્રિમ કિડની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $(1)$ મૂત્રપિંડની પથરી (renal calculi) મુખ્યત્વે કૅલ્શિયમ ઑક્ઝલેટના સ્ફટિકોથી બનેલી હોય છે.
$(2)$ એમિનો ઍસિડમાંથી એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ દૂર કરીને કિટો ઍસિડ અને એમોનિયા બનાવવાની પ્રક્રિયાને ડિએમિનેશન કહેવામાં આવે છે.

(D) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ એક ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે (હાઈપરગ્લાયસેમિયા) થાય છે.
જ્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર મૂત્રપિંડની મર્યાદા (renal threshold) કરતા વધી જાય છે,ત્યારે ગ્લુકોઝ મૂત્ર દ્વારા બહાર નીકળે છે,જેને ગ્લાયકોસ્યુરિયા કહેવાય છે.
વધુમાં,કોષો ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતા ન હોવાથી,શરીર ચરબીનું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે લોહીમાં કીટોન બોડીઝ જમા થાય છે અને તે મૂત્રમાં ઉત્સર્જિત થાય છે,જેને કીટોન્યુરિયા કહેવાય છે.
તેથી,મૂત્રમાં કીટોન્યુરિયા અને ગ્લાયકોસ્યુરિયાની હાજરી ડાયાબિટીસ મેલિટસ સૂચવે છે.

(C) $Diabetes$ $Mellitus$ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે થાય છે $(Hyperglycemia)$.
જ્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર મૂત્રપિંડની ક્ષમતા (renal threshold) કરતા વધી જાય છે,ત્યારે ગ્લુકોઝ મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે,જેને $Glycosuria$ કહેવાય છે.
વધુમાં,કોષો ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતા ન હોવાથી,શરીર ઉર્જા મેળવવા માટે ચરબીનું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે કીટોન બોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે,જે મૂત્રમાં જોવા મળે છે,જેને $Ketonuria$ કહેવાય છે.
તેથી,મૂત્રમાં $Glycosuria$ અને $Ketonuria$ ની હાજરી એ $Diabetes$ $Mellitus$ નું નિદાન સૂચવે છે.

(C) બેનેડિક્ટના દ્રાવણમાં $CuSO_{4}$,$Na_{2}CO_{3}$ અને સોડિયમ સાઇટ્રેટ હોય છે.
આ એક સંકીર્ણ બનાવે છે,જે $Cu(II)$ આયનોની સાંદ્રતાને એટલી હદે ઘટાડે છે કે તે અદ્રાવ્ય $Cu(OH)_{2}$ ના અવક્ષેપન થવા દેતું નથી.
બેનેડિક્ટનું દ્રાવણ ફેહલિંગના દ્રાવણ કરતા વધુ સ્થિર છે અને પેશાબમાં હાજર યુરિક એસિડ જેવા પદાર્થોથી પ્રભાવિત થતું નથી.
તેથી,ડાયાબિટીસના દર્દીઓના પેશાબમાં ગ્લુકોઝની હાજરી તપાસવા માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(D) વિલ્સનનો રોગ એ માનવ શરીરમાં કોપર (તાંબા) ના અસામાન્ય ચયાપચયને કારણે થતી આનુવંશિક વિકૃતિ છે.
તે યકૃત,મગજ અને કિડની જેવા મહત્વના અંગોમાં કોપરના અતિશય સંચય તરફ દોરી જાય છે અને તે પેશાબમાં પણ ઉત્સર્જિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) એન્યુરિયા એ એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જે મૂત્રપિંડ દ્વારા મૂત્ર બનાવવાની નિષ્ફળતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. સામાન્ય રીતે તેને દિવસ દરમિયાન $100 \ mL$ થી ઓછા મૂત્રના નિકાલ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ મૂત્રપિંડ દ્વારા મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવાને કારણે થાય છે.

(B) મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝની અસામાન્ય રીતે ઊંચી સાંદ્રતાની હાજરીને $Ketonuria$ (કીટોન્યુરિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે શરીર ગ્લુકોઝને બદલે ઊર્જા મેળવવા માટે ચરબીનું વિઘટન કરે છે, જે અનિયંત્રિત $Diabetes \text{ } mellitus$ (મધુપ્રમેહ) અથવા લાંબા સમયના ઉપવાસ દરમિયાન સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.

(D) મૂત્ર નિર્માણ દરમિયાન, ક્ષારો અને અન્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો ગાળણમાં ઓગળી જાય છે અને મૂત્ર તરીકે મૂત્રપિંડમાંથી બહાર નીકળે છે.
જો કે, કેટલીકવાર અમુક ક્ષારો, ખાસ કરીને $Calcium \text{ oxalate}$, ઓગળતા નથી અને સ્ફટિકો બનાવે છે જેને મૂત્રપિંડની પથરી કહેવામાં આવે છે.
આ સ્ફટિકો એકઠા થઈ શકે છે અને મૂત્રપિંડમાંથી મૂત્રના પ્રવાહને અવરોધી શકે છે.

(D) જ્યારે મૂત્રપિંડ સંપૂર્ણપણે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ જાય અને કાર્ય કરવાનું બંધ કરી દે,ત્યારે દર્દીને ઘણીવાર હિમોડાયાલિસિસ (કૃત્રિમ મૂત્રપિંડ દ્વારા સારવાર) આપવામાં આવે છે.
હિમોડાયાલિસિસ એ પસંદગીયુક્ત પ્રવેશશીલ પટલનો ઉપયોગ કરીને રુધિરમાંથી અમુક નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો (જેમ કે યુરિયા,યુરિક એસિડ,ક્રિએટિનાઈન વગેરે) ને અલગ કરવાની પ્રક્રિયા છે.

(D) રીનલ કેલ્ક્યુલી,જેને સામાન્ય રીતે કિડની સ્ટોન્સ (પથરી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્ઝેલેટ્સ,ફોસ્ફેટ્સ અથવા યુરિક એસિડ) નો અદ્રાવ્ય જથ્થો છે જે કિડનીની અંદર બને છે.

(B) મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થઈ શકે છે. આ સ્થિતિને યુરેમિયા કહેવામાં આવે છે,જે ખૂબ જ હાનિકારક છે અને તેનાથી મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા (kidney failure) થઈ શકે છે. આવા દર્દીઓમાં,હિમોડાયાલિસિસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા યુરિયાને દૂર કરી શકાય છે.

(B) મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થઈ શકે છે,જેને યુરેમિયા કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિ અત્યંત હાનિકારક છે અને તેનાથી મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા (kidney failure) થઈ શકે છે.
આવા દર્દીઓમાં,હિમોડાયાલિસિસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાંથી યુરિયા દૂર કરી શકાય છે.

(D) પેશાબનું વિશ્લેષણ ઘણી ચયાપચયની વિકૃતિઓ તેમજ કિડનીની ખામીઓના ક્લિનિકલ નિદાનમાં મદદ કરે છે.
ડાયાબિટીસ મેલિટસના કિસ્સામાં,શરીર ગ્લુકોઝનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકતું નથી,જેના કારણે લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધી જાય છે (હાયપરગ્લાયકેમિયા).
જ્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર રેનલ થ્રેશોલ્ડ કરતા વધી જાય છે,ત્યારે ગ્લુકોઝ પેશાબમાં ઉત્સર્જિત થાય છે,જેને ગ્લાયકોસુરિયા કહેવામાં આવે છે.
વધુમાં,પૂરતા પ્રમાણમાં ગ્લુકોઝના ઉપયોગના અભાવે ઉર્જા માટે ચરબીના વિઘટનને કારણે,કીટોન બોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે અને પેશાબમાં ઉત્સર્જિત થાય છે,જેને કીટોનુરિયા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પેશાબમાં ગ્લુકોઝ અને કીટોન બોડીઝ બંનેની હાજરી ડાયાબિટીસ મેલિટસના નિદાન સૂચકાંકો છે.

(B) નેફ્રાઈટીસ એ મૂત્રપિંડની બળતરાની સ્થિતિ છે. તે સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયલ ચેપ દ્વારા થાય છે,ખાસ કરીને $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા. આ ચેપને કારણે નેફ્રોન્સમાં,ખાસ કરીને ગ્લોમેર્યુલસમાં સોજો આવે છે,જે લોહીમાંથી નકામા પદાર્થોને અસરકારક રીતે ફિલ્ટર કરવાની મૂત્રપિંડની ક્ષમતાને નબળી પાડે છે.

(C) ગ્લોમેર્યુલોનેફ્રાઇટિસ એ એક તબીબી સ્થિતિ છે જે મૂત્રપિંડના ગ્લોમેર્યુલસમાં થતા સોજા (દાહ) દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તેમાં ઘણીવાર મૂત્રપિંડની અંદરના સૂક્ષ્મ ગાળકોને નુકસાન થાય છે,જેના પરિણામે પેશાબમાં લોહી અથવા પ્રોટીન જોવા મળી શકે છે.

(B) હિમોડાયાલિઝર,જેને કૃત્રિમ કિડની તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતાના કિસ્સામાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રુધિરને અનુકૂળ ધમનીમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે,તેમાં હેપરિન જેવા પ્રતિસ્કંદક (anticoagulant) ઉમેરવામાં આવે છે અને ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં ડૂબેલી ગૂંચળાદાર સેલોફેન ટ્યુબમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
ડાયાલિસિસ પ્રવાહીનું અભિસરણ દબાણ રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,સિવાય કે તેમાં નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોતા નથી.
આ નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો સાદા પ્રસરણ દ્વારા સેલોફેન પટલમાંથી ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં બહાર નીકળી જાય છે.
ત્યારબાદ શુદ્ધ થયેલા રુધિરમાં એન્ટી-હેપરિન ઉમેરવામાં આવે છે અને તેને શિરા દ્વારા શરીરમાં પાછું પમ્પ કરવામાં આવે છે.

(D) જ્યારે પેશીઓમાંથી વધારાનું પાણી ગુમાવાય છે અને કિડની દ્વારા તેનું પુનઃસ્થાપન થતું નથી,ત્યારે કોષબાહ્ય પ્રવાહી કોષરસની સાપેક્ષમાં હાઈપરટોનિક (વધુ સાંદ્ર) બની જાય છે. આસૃતિ (osmosis) ની પ્રક્રિયાને કારણે,પાણી કોષોમાંથી બહાર નીકળીને કોષબાહ્ય અવકાશમાં જાય છે. પાણીના આ નુકસાનને કારણે કોષો તેમની સ્ફીતતા ગુમાવે છે,જેના પરિણામે તેઓ સંકોચાઈ જાય છે અને અંતે મૃત્યુ પામે છે.

(C) હિમોડાયાલિસિસની પ્રક્રિયા ચોક્કસ ક્રમમાં થાય છે:
$1.$ સૌ પ્રથમ,રુધિરને અનુકૂળ ધમનીમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે અને ગંઠાઈ જતું અટકાવવા માટે $heparin$ જેવું પ્રતિસ્કંદક ઉમેરવામાં આવે છે $(I)$.
$2.$ ત્યારબાદ આ રુધિરને ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં ડૂબેલી ગૂંચળાદાર છિદ્રાળુ સેલોફેન નળીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે $(III)$.
$3.$ આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સાંદ્રતા ઢાળને કારણે રુધિરમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં દૂર થાય છે $(II)$.
$4.$ અંતે,શુદ્ધ થયેલા રુધિરમાં એન્ટિ-હેપરિન ઉમેરવામાં આવે છે જેથી તેની ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા પાછી આવે અને તેને શિરા દ્વારા શરીરમાં પાછું મોકલવામાં આવે છે $(IV)$.
આમ,સાચો ક્રમ $I \rightarrow III \rightarrow II \rightarrow IV$ છે.

(D) $I.$ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન એ તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતાના સુધારા માટેની અંતિમ પદ્ધતિ છે.
$II.$ યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા અસ્વીકારની શક્યતાઓને ઘટાડવા માટે દાતા પાસેથી,પ્રાધાન્યમાં નજીકના સંબંધી પાસેથી,કાર્યરત કિડનીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$III.$ સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ નો ઉપયોગ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટના દર્દીઓમાં અંગ અસ્વીકારને રોકવા માટે ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
$IV.$ હિમોડાયાલિસિસ દરમિયાન,રુધિરને ધમનીમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે અને હિપેરિન જેવા એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ ઉમેર્યા પછી ડાયાલિઝરમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે. પ્રક્રિયા પછી,સામાન્ય ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે એન્ટિ-હિપેરિન ઉમેરીને રુધિરને શિરા દ્વારા શરીરમાં પાછું પમ્પ કરવામાં આવે છે. આમ,તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં પ્લાઝ્માના તમામ ઘટકો હોય છે,સિવાય કે $Urea$ જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો.
આનું કારણ એ છે કે ડાયાલિસિસનો હેતુ રુધિરમાંથી $Urea$ અને અન્ય ઝેરી નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને દૂર કરવાનો છે.
જો ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં $Urea$ હાજર હોય,તો સાંદ્રતા ઢાળના અભાવને કારણે તે રુધિરમાંથી બહાર નીકળી શકશે નહીં.
$NaCl$,$Glucose$ અને $Amino \; acids$ જેવા અન્ય પદાર્થો ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં રુધિર જેવી જ સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે જેથી શરીરમાંથી તેમનો વ્યય અટકાવી શકાય.

(A) યુરેમિયા: રુધિરમાં યુરિયાના સંચયની સ્થિતિ,જે ઘણીવાર કિડનીની નિષ્ફળતાને કારણે થાય છે.
ડાયયુરેસિસ: મૂત્રના ઉત્પાદન અને ઉત્સર્જનમાં વધારો થવાની સ્થિતિ.
ગ્લાયકોસુરિયા: મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી,જે સામાન્ય રીતે ડાયાબિટીસ મેલિટસ સાથે સંકળાયેલ છે.
હેમેટુરિયા: મૂત્રમાં રુધિર કોષોની હાજરી.

(A) $Diabetes \text{ } mellitus$ માં, ઇન્સ્યુલિનના અભાવ અથવા તેની ઉણપને કારણે ગ્લુકોઝના ચયાપચયમાં અસંતુલન સર્જાય છે, જેના પરિણામે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝનો ત્યાગ (ગ્લાયકોસુરિયા) થાય છે.
કોષોની અંદર ગ્લુકોઝની ઉણપને કારણે, શરીર ઉર્જા મેળવવા માટે ચરબી અને પ્રોટીનનું જળવિભાજન કરે છે, જે કીટોન બોડીઝના નિર્માણ અને સંગ્રહ તરફ દોરી જાય છે (કીટોનુરિયા).
તેથી, મૂત્રમાં ગ્લુકોઝ અને કીટોન બોડીઝ બંનેની હાજરી એ $Diabetes \text{ } mellitus$ નું નિદાન સૂચક છે.

(A) હિમેટુરિયા એ એક તબીબી સ્થિતિ છે જે મૂત્રમાં રક્તકણો $(RBCs)$ ની હાજરી દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ સ્થિતિ ઘણીવાર મૂત્રમાર્ગમાં ચેપ,કિડનીની પથરી અથવા સોજા જેવી સમસ્યાઓ સૂચવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ મૂત્રમાં રુધિરની હાજરી છે.

(B) ગાઉટ એ એક ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે સાંધાઓમાં યુરિક એસિડના સ્ફટિકોના જમા થવા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. યુરિક એસિડ એ પ્યુરિન ચયાપચયની અંતિમ નીપજ છે. જ્યારે પ્યુરિનનું વધુ પડતું વિઘટન થાય અથવા તેનો યોગ્ય રીતે નિકાલ ન થાય,ત્યારે રુધિરમાં યુરિક એસિડનું સ્તર વધે છે (હાયપરયુરીસેમિયા),જેના પરિણામે સાંધાઓમાં સ્ફટિકો બને છે,જે સોજો અને સંધિવા પ્રેરે છે.

(B) હિમોડાયાલિસિસ યુનિટમાં એક ગૂંચળાદાર સેલોફેન ટ્યુબ હોય છે જે ડાયાલિસિસ પ્રવાહી નામના પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી હોય છે.
આ પ્રવાહીનું બંધારણ રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,સિવાય કે તેમાં નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોતા નથી.
આ સાંદ્રતા ઢાળને કારણે દર્દીના રુધિરમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો પ્રસરણ દ્વારા ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં બહાર નીકળી જાય છે.

(N/A) કિડનીની નિષ્ફળતા,જેને રીનલ ફેલ્યોર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,ત્યારે થાય છે જ્યારે કિડની લોહીમાંથી નકામા પદાર્થોને અસરકારક રીતે ફિલ્ટર કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
તેના સામાન્ય કારણોમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ચેપ: ગંભીર બેક્ટેરિયલ અથવા વાયરલ ચેપ કિડનીના પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
$2$. ઈજા: શારીરિક આઘાત અથવા રીનલ ટ્યુબ્યુલ્સ (મૂત્રપિંડ નલિકાઓ) ને થતું નુકસાન.
$3$. ઝેરી પદાર્થો: બેક્ટેરિયલ ઝેર અથવા ભારે ધાતુઓના સંપર્કમાં આવવું.
$4$. દવાઓની આડઅસર: કેટલીક દવાઓ નેફ્રોટોક્સિસિટીનું કારણ બની શકે છે,જેનાથી કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. ગ્લાયકોસુરિયા: મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી $(IV)$.
$Q$. કીટોન્યુરિયા: મૂત્રમાં કીટોનકણોની હાજરી $(I)$.
$R$. હીમેટ્યુરિયા: મૂત્રમાં રુધિરની હાજરી $(III)$.
$S$. યુરેમિયા: રુધિરમાં યુરિયાની હાજરી $(II)$.
તેથી, સાચી જોડ $(P-IV), (Q-I), (R-III), (S-II)$ છે.

(C) રુધિરમાં યુરિયાના ભરાવાને $Uremia$ (યુરેમિયા) કહેવામાં આવે છે.
$1$. $Hematuria$ (હિમેટયુરિયા) એટલે મૂત્રમાં રુધિરની હાજરી.
$2$. $Glycosuria$ (ગ્લાયકોસુરિયા) એટલે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી.
$3$. $Uremia$ (યુરેમિયા) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયા જમા થાય છે.
$4$. $Ketonuria$ (કીટોન્યુરિયા) એટલે મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝની હાજરી.

(A) મૂત્રમાં રુધિરની હાજરીને તબીબી ભાષામાં $Hematuria$ (હિમેટયુરિયા) કહેવામાં આવે છે.
$Glycosuria$ (ગ્લાયકોસુરિયા) એટલે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી,જે ઘણીવાર ડાયાબિટીસ મેલિટસનું લક્ષણ છે.
$Uremia$ (યુરેમિયા) એટલે મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતાને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થવો.
$Ketonuria$ (કીટોન્યુરિયા) એટલે મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝની હાજરી,જે ઘણીવાર ભૂખમરો અથવા અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસમાં જોવા મળે છે.

(B) મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા ધરાવતા દર્દીઓમાં રુધિરમાંથી વધારાનું યુરિયા દૂર કરવા માટે હિમોડાયાલિસિસની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દર્દીના રુધિરને ધમનીમાંથી બહાર કાઢીને એક ડાયાલાઈઝિંગ એકમમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે,જેને કૃત્રિમ મૂત્રપિંડ કહે છે.
આ એકમમાં ગૂંચળાદાર સેલોફેન નળી હોય છે જે ડાયાલાઈઝિંગ પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી હોય છે,જેનું બંધારણ રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોતા નથી.

(C) ગ્લોમેરુલોનેફ્રાઈટિસ એ એવી સ્થિતિ છે જે મૂત્રપિંડના રુધિરકેશિકાગુચ્છ (Glomeruli) ના સોજા દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$1$. રિનલ કેલક્યુલી એ મૂત્રપિંડમાં બનતા પથરી જેવા પદાર્થો છે.
$2$. મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા એટલે મૂત્રપિંડના કાર્યમાં ઘટાડો થવો.
$3$. યુરેમિયા એટલે મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધવું.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) રિનલ કેલક્યુલી,જેને મૂત્રપિંડની પથરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવી સ્થિતિ છે જેમાં મૂત્રપિંડની અંદર સ્ફટિકમય ક્ષારો (જેમ કે કેલ્શિયમ ઓક્ઝેલેટ) નો અદ્રાવ્ય સમૂહ બને છે.
મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા એટલે મૂત્રપિંડની કાર્યક્ષમતા ગુમાવવી.
ગ્લોમેરુલોનેફ્રાઈટિસ એ મૂત્રપિંડના ગ્લોમેરુલીમાં થતો સોજો છે.
યુરેમિયા એ મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થવો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.