Excretory waste products Questions in Gujarati

(C) અળસિયાના ઉત્સર્ગ પદાર્થોમાં મુખ્યત્વે યુરિયા (આશરે $50$%),એમોનિયા (આશરે $40$%) અને ક્રિએટિનાઇનનું અલ્પ પ્રમાણ હોય છે. તેથી,યુરિયાને મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ માનવામાં આવે છે.

(C) મોટાભાગના સ્થળજ સંધિપાદો,ખાસ કરીને કીટકોનું મુખ્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય યુરિક એસિડ છે.
આ સજીવોને યુરિકોટેલિક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો નિકાલ ગોળી અથવા પેસ્ટ સ્વરૂપે ખૂબ જ ઓછા પાણીના વ્યય સાથે કરે છે,જે સ્થળજ વાતાવરણમાં પાણીના સંરક્ષણ માટેનું એક અનુકૂલન છે.

(C) કીટકો સ્થળજ પ્રાણીઓ છે જેમને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની જરૂર હોય છે.
તેઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો નિકાલ યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં કરે છે,જે સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે ખૂબ જ ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે.
તેથી,કીટકોને યુરિકોટેલિક સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) મીઠા પાણીની અસ્થિમત્સ્ય એવા માધ્યમમાં રહે છે જે તેમના શરીરના પ્રવાહી કરતા અલ્પપરાસરી (hypotonic) હોય છે.
આસૃતિ (osmosis) ને કારણે,પાણી સતત તેમના ઝાલર અને ત્વચા દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
પાણીનું સંતુલન જાળવવા અને તેમના શરીરના પ્રવાહીને વધુ મંદ થતા અટકાવવા માટે,તેઓ મોટી માત્રામાં મંદ (હાઈપોટોનિક) મૂત્રનો ત્યાગ કરે છે.
તેઓ આયનોના નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે તેમના ઝાલર દ્વારા સક્રિયપણે ક્ષારોનું શોષણ પણ કરે છે.

(C) દેડકો $Ureotelic$ (યુરિયોટેલિક) છે કારણ કે તેનો મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ યુરિયા છે.
જે પ્રાણીઓ તેમના મુખ્ય ચયાપચયના કચરા તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે તેમને $Ureotelic$ પ્રાણીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) પક્ષીઓ ઉડવા માટે હલકા વજનના હોવા જરૂરી છે.
મૂત્રાશયમાં પ્રવાહી મૂત્રનો સંગ્રહ કરવાથી વધારાનું વજન વધે અને ગુરુત્વાકર્ષણનું કેન્દ્ર બદલાય,જે ઉડતી વખતે તેમના સંતુલનને બગાડે છે.
વધુમાં,પક્ષીઓ તેમનો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો મુખ્યત્વે યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે,જે અર્ધ-ઘન અથવા ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે,તેથી પ્રવાહી મૂત્રનો સંગ્રહ કરવા માટે મૂત્રાશયની જરૂર રહેતી નથી.

(A) દેડકાનું મુખ્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય યુરિયા છે.
જે પ્રાણીઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે તેમને યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,દેડકો એ યુરિયોટેલિક પ્રાણી છે.

(D) ટેડપોલ અવસ્થામાં,મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય $Ammonia$ $(NH_3)$ છે.
ટેડપોલ જલીય હોવાથી,તેઓ પ્રસરણ દ્વારા તેમની ત્વચા અને ઝાલર દ્વારા આસપાસના પાણીમાં $Ammonia$ નો સરળતાથી નિકાલ કરી શકે છે.
કાયાંતરણ પછી,પુખ્ત દેડકા જમીન પર રહેવા માટે અનુકૂલિત થાય છે અને પાણી બચાવવા માટે મુખ્યત્વે $Urea$ સ્વરૂપે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો ઉત્સર્જિત કરે છે.

(C) ડિએમિનેશન એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે મુખ્યત્વે યકૃતમાં થાય છે. તેમાં એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$ દૂર કરવામાં આવે છે. શરીર વધારાના એમિનો એસિડનો સંગ્રહ કરી શકતું નથી,તેથી યકૃત ડિએમિનેશન દ્વારા તેનું વિઘટન કરે છે. એમિનો ગ્રુપનું એમોનિયામાં રૂપાંતર થાય છે,જે ત્યારબાદ યુરિયા ચક્ર દ્વારા યુરિયામાં ફેરવાય છે,જ્યારે બાકી રહેલા કાર્બન માળખાનો ઉપયોગ ઉર્જા ઉત્પાદન અથવા ગ્લુકોઝના સંશ્લેષણ માટે થાય છે. તેથી,વધારાના એમિનો એસિડનો ઉપયોગ કરવા માટે ડિએમિનેશન આવશ્યક છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. માનવ શરીરમાં વધારાના એમિનો એસિડનો સંગ્રહ થતો નથી. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (ગ્લાયકોજન તરીકે) અથવા ચરબી (એડિપોઝ પેશી તરીકે) થી વિપરીત,એમિનો એસિડ શરીરમાં સંગ્રહિત થઈ શકતા નથી. વધારાના એમિનો એસિડ યકૃતમાં 'ડીએમિનેશન' (deamination) નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જ્યાં એમિનો જૂથને દૂર કરવામાં આવે છે અને કિડની દ્વારા ઉત્સર્જન માટે યુરિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,જ્યારે બાકીના કાર્બન માળખાનો ઉપયોગ ઊર્જા માટે અથવા ગ્લુકોઝ કે ચરબીમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે થાય છે.

(B) બિલિરુબિન એ નારંગી-પીળા રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે જે હિમોગ્લોબિનના વિઘટનની મુખ્ય અંતિમ નીપજોમાંની એક છે.
જ્યારે રક્તકણોનો નાશ થાય છે,ત્યારે હિમોગ્લોબિનનું યકૃત અને બરોળમાં વિઘટન થાય છે.
હિમ ભાગનું રૂપાંતર બિલીવર્ડિનમાં અને ત્યારબાદ બિલિરુબિનમાં થાય છે,જે પછી પિત્ત (bile) માં નકામા પદાર્થ તરીકે ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) યકૃત એ ઓર્નિથિન ચક્ર (યુરિયા ચક્ર) માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જ્યાં એમિનો એસિડના ચયાપચયની ઝેરી આડપેદાશ એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર થાય છે.
યકૃત યુરિયાનું સંશ્લેષણ કરતું હોવાથી,યકૃત શિરા દ્વારા યકૃતમાંથી બહાર નીકળીને હૃદય તરફ જતા રુધિરમાં,યકૃતમાં પ્રવેશતા રુધિરની તુલનામાં યુરિયાની સાંદ્રતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ યુરિયા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
યકૃત નિવાહિકા શિરા પાચનમાર્ગમાંથી રુધિરને યકૃત સુધી લઈ જાય છે,જેમાં આંતરડામાંથી શોષાયેલા એમિનો એસિડ અને ગ્લુકોઝ જેવા પોષક તત્વો વધુ હોય છે.
યકૃત એ યુરિયા ચક્ર માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જ્યાં એમોનિયા (પ્રોટીન ચયાપચયની ઝેરી આડપેદાશ) નું યુરિયામાં રૂપાંતર થાય છે.
તેથી,યકૃતમાંથી બહાર નીકળતી યકૃત શિરાના રુધિરમાં,યકૃતમાં પ્રવેશતા યકૃત નિવાહિકા શિરાના રુધિરની સરખામણીમાં યુરિયાનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે.

(C) મનુષ્યમાં યુરિક એસિડના મુખ્ય સ્ત્રોત પ્યુરીન્સ છે. એડેનાઈન અને ગ્વાનાઈન જેવા પ્યુરીન્સનું ચયાપચય થઈને ઝેન્થિન બને છે,જેનું આગળ ઓક્સિડેશન થઈને યુરિક એસિડ બને છે.
$Adenine \to Xanthine \to Uric\ acid$

(C) યુરિકોટેલિઝમ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
યુરિક એસિડ પ્રમાણમાં ઓછું ઝેરી છે અને તે ખૂબ જ ઓછા પાણીના વ્યય સાથે ગોળી અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત થાય છે.
આ પક્ષીઓ,સરીસૃપો અને કીટકો જેવા સ્થળજ પ્રાણીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિ અનુકૂલન છે,જેઓ એવા વાતાવરણમાં રહે છે જ્યાં પાણીની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત હોય છે.
તેથી,યુરિકોટેલિઝમ એ મુખ્યત્વે પાણીના સંરક્ષણની એક પદ્ધતિ છે.

(A) $Ornithine$ ચક્ર એ યુરિયા નિર્માણની એક ચક્રીય પ્રક્રિયા છે જે યકૃત કોષોના કણાભસૂત્ર (mitochondria) અને કોષરસમાં થાય છે. આ પ્રક્રિયાનો અભ્યાસ $Krebs$ અને $Henseleit$ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. તેથી,મનુષ્યમાં યુરિયાના ઉત્પાદન માટે યકૃત મુખ્ય અંગ છે.

(C) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વધુ પ્રમાણમાં પ્રોટીનનું સેવન કરે છે,ત્યારે વધારાના એમિનો એસિડનું યકૃતમાં ડીએમિનેશન (deamination) થાય છે.
ડીએમિનેશન એ એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે,જેના પરિણામે એમોનિયા $(NH_3)$ બને છે.
એમોનિયા ઝેરી હોવાથી,યકૃતમાં યુરિયા ચક્ર દ્વારા તેનું યુરિયામાં રૂપાંતર થાય છે.
તેથી,વધારાના પ્રોટીનના ચયાપચયને કારણે નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો,મુખ્યત્વે યુરિયા અને યુરિક એસિડનું ઉત્સર્જન વધે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
યુરિયાનું સંશ્લેષણ યકૃતમાં એમિનો એસિડના ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે યુરિયા ચક્ર (ઓર્નિથિન ચક્ર) દ્વારા થાય છે.
યકૃત એ યુરિયા ઉત્પાદનનું મુખ્ય સ્થાન હોવાથી,યકૃત શિરા દ્વારા યકૃતમાંથી બહાર નીકળતા રુધિરમાં શરીરની અન્ય કોઈપણ રુધિરવાહિનીની તુલનામાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે.
જોકે મૂત્રપિંડ ધમની ઉત્સર્જન માટે મૂત્રપિંડ સુધી યુરિયા લઈ જાય છે,પરંતુ યુરિયાનું સાંદ્રતા યકૃતમાં તેના સંશ્લેષણ પછી તરત જ સૌથી વધુ હોય છે.

(A) ઉત્સર્જન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ તેના શરીરમાંથી ચયાપચયની નકામી નીપજો અને અન્ય ઝેરી પદાર્થોનો નિકાલ કરે છે.
તે ખાસ કરીને એવા પદાર્થોને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે જે શરીર માટે હવે ઉપયોગી નથી અથવા જે વધુ પડતા પ્રમાણમાં હાજર છે,જેમ કે નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરો (યુરિયા,યુરિક એસિડ,એમોનિયા),વધારાના ક્ષાર અને પાણી.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચી વ્યાખ્યા છે.

(D) ડીએમિનેશન (deamination) પ્રક્રિયામાં એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે એમોનિયા અને કીટો એસિડ બને છે. આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે યકૃતમાં થાય છે. ત્યારબાદ,ઉત્પન્ન થયેલ એમોનિયા યુરિયા ચક્ર દ્વારા યુરિયામાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પણ યકૃતમાં જ થાય છે.

(A) યુરિયોટેલિઝમ એ ઉત્સર્જનનો એક પ્રકાર છે જેમાં મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ યુરિયા હોય છે. જે પ્રાણીઓ યુરિયોટેલિઝમ દર્શાવે છે તેમને યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે. મનુષ્ય અને અન્ય તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં ઉત્સર્જનની આ મુખ્ય પદ્ધતિ છે.

(B) માનવ શરીરમાં,યકૃત વધારાના એમિનો એસિડને 'ડીએમિનેશન' (deamination) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં એમિનો જૂથ $(-NH_2)$ દૂર કરવામાં આવે છે.
આ એમોનિયા $(NH_3)$ અત્યંત ઝેરી હોય છે અને યકૃતમાં યુરિયા ચક્ર (ઓર્નિથિન ચક્ર) દ્વારા યુરિયા $(CO(NH_2)_2)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,યુરિયા મુખ્યત્વે એમિનો એસિડના વિઘટન (catabolism) માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. એમોનિયા $(NH_3)$ અત્યંત ઝેરી છે કારણ કે તે પ્રબળ બેઝ છે અને તે શરીરના પ્રવાહીના $pH$ માં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરી શકે છે.
ઝેરી અસરને રોકવા માટે,સજીવોએ કાં તો એમોનિયાને યુરિયા અથવા યુરિક એસિડ જેવા ઓછા ઝેરી સ્વરૂપોમાં રૂપાંતરિત કરવું પડે છે,અથવા તેને તરત જ શરીરમાંથી બહાર કાઢવું પડે છે.
તેની વધુ પડતી ઝેરી અસરને કારણે,તેના ઉત્સર્જન માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે,તેથી જ તે મુખ્યત્વે જલીય સજીવો દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મોટાભાગના સરીસૃપો,જેમાં જલીય સરીસૃપોનો પણ સમાવેશ થાય છે,તે યુરિયોટેલિક હોય છે.
યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ તે છે જે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો મુખ્યત્વે યુરિયાના સ્વરૂપમાં નિકાલ કરે છે.
જોકે કેટલીક જલીય માછલીઓ એમોનોટેલિક હોય છે,પરંતુ સરીસૃપો (જેમ કે દરિયાઈ કાચબા) સામાન્ય રીતે પાણીના સંરક્ષણ માટે અથવા ચયાપચયના અનુકૂલન તરીકે યુરિયાનો ઉત્સર્ગ કરે છે.

(D) નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો એ ચયાપચયની આડપેદાશો છે જેમાં નાઈટ્રોજન હોય છે.
ક્રિએટિનાઈન એ સ્નાયુઓમાં ક્રિએટાઈન ફોસ્ફેટના વિઘટનથી બનતી નીપજ છે અને તે મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
ક્રિએટાઈન એ એક નાઈટ્રોજનયુક્ત કાર્બનિક એસિડ છે જે પૃષ્ઠવંશીઓમાં કુદરતી રીતે જોવા મળે છે અને કોષોને ઊર્જા પૂરી પાડવામાં મદદ કરે છે.
ગ્વાનિન એ ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) માં જોવા મળતો નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઝ છે,અને તેના ચયાપચયના પરિણામે યુરિક એસિડ જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો બને છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પદાર્થો નાઈટ્રોજનયુક્ત ચયાપચય અને ઉત્સર્જન સાથે સંબંધિત છે.

(A) મનુષ્યમાં,યુરિક એસિડ એ પ્યુરીન ચયાપચયની અંતિમ નીપજ છે.
પ્યુરીન્સ (એડેનાઈન અને ગ્વાનાઈન) ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓની શ્રેણી દ્વારા વિઘટિત થઈને યુરિક એસિડ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ શરીરમાંથી ઉત્સર્જિત થાય છે.

(B) જે પ્રાણીઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો મુખ્યત્વે યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ત્યાગ કરે છે,તેમને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
યુરિક એસિડનો ત્યાગ ગોળી કે પેસ્ટના સ્વરૂપમાં થાય છે,જેમાં પાણીનો વ્યય ન્યૂનતમ હોય છે.
સ્થળજ સરીસૃપો (જેમ કે ગરોળી અને સાપ),પક્ષીઓ અને મોટાભાગના કીટકો યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ગરોળી અને કાગડો યુરિકોટેલિક છે.

(A) દરિયાઈ ટેલિઓસ્ટ્સ (માછલીઓ) તેમના પેશીઓમાં ઓસ્મોલાઈટ તરીકે ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન ઓક્સાઈડ $(TMAO)$ ધરાવે છે.
માછલીના મૃત્યુ પછી,બેક્ટેરિયલ વિઘટન (સડવાની પ્રક્રિયા) ને કારણે $TMAO$ નું ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન $(N(CH_3)_3)$ માં રૂપાંતર થાય છે.
આ સંયોજન અત્યંત બાષ્પશીલ છે અને તે સડતી દરિયાઈ માછલીઓ સાથે સંકળાયેલી લાક્ષણિક તીવ્ર દુર્ગંધ માટે જવાબદાર છે.

(D) પ્રોટીન ચયાપચયમાં એમિનો એસિડનું વિઘટન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરો ઉત્પન્ન થાય છે.
એમોનિયા $(NH_3)$ એ ઉત્પન્ન થતો મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરો છે.
ઘણા સજીવોમાં,ઝેરી અસર ઘટાડવા માટે યુરિયા ચક્ર દ્વારા એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર થાય છે.
ક્રિએટિનાઇન એ સ્નાયુઓમાં ક્રિએટાઇન ફોસ્ફેટના વિઘટનમાંથી મેળવેલ અન્ય એક નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરો છે,જે પ્રોટીન ચયાપચયનું પણ એક ઉત્પાદન છે.
તેથી,યુરિયા,એમોનિયા અને ક્રિએટિનાઇન એ પ્રોટીન ચયાપચય સાથે સંકળાયેલ યોગ્ય ચયાપચયિક કચરો છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$. મનુષ્યો યુરિયોટેલિક છે કારણ કે તેઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે.
$B$. પક્ષીઓ યુરિકોટેલિક છે કારણ કે તેઓ પાણી બચાવવા માટે યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરે છે.
$C$. ગરોળીઓ યુરિકોટેલિક છે કારણ કે તેઓ પણ યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરે છે.
$D$. વ્હેલ સસ્તન પ્રાણીઓ છે અને તેથી તેઓ યુરિયોટેલિક છે,એમોનોટેલિક નથી. આમ,'વ્હેલ - એમોનોટેલિક' વિધાન ખોટું છે.

(A) યુરિકોટેલિઝમ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે પાણીના સંરક્ષણ માટેનું અનુકૂલન છે,કારણ કે યુરિક એસિડ સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે ખૂબ જ ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે.
જે સજીવો યુરિકોટેલિઝમ દર્શાવે છે તેમાં પક્ષીઓ,જમીન પર રહેતા સરીસૃપો અને કીટકોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પક્ષીઓ,જમીન પરના ગોકળગાય,કીટકો અને ઘણા સરીસૃપો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો નિકાલ યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં કરે છે,જે ગોળીઓ અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં હોય છે અને તેમાં પાણીનો વ્યય ન્યૂનતમ થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને યુરિકોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પક્ષીઓ અને સરીસૃપોનો ઉત્સર્ગ કચરો યુરિક એસિડ છે.

(A) જે પ્રાણીઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે તેમને યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવોમાં,એમિનો એસિડના ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી એમોનિયાને યકૃતમાં યુરિયા ચક્ર દ્વારા યુરિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ આ યુરિયા રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને ઉત્સર્જન માટે મૂત્રપિંડ દ્વારા ગળવામાં આવે છે.
ઉદાહરણોમાં સસ્તન પ્રાણીઓ,ઘણા સ્થળજ ઉભયજીવીઓ અને દરિયાઈ માછલીઓનો સમાવેશ થાય છે.

(B) $1$. પ્રાણીઓને તેમના મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગદ્રવ્યના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: એમોનોટેલિક (એમોનિયા),યુરિયોટેલિક (યુરિયા) અને યુરિકોટેલિક (યુરિક એસિડ).
$2$. પોપટ,વંદો અને ગરોળી એ યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પાણી બચાવવા માટે નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરાને મુખ્યત્વે યુરિક એસિડ તરીકે ઉત્સર્જિત કરે છે.
$3$. ગાય,દેડકો અને સિંહ મુખ્યત્વે યુરિયોટેલિક છે (જોકે દેડકા ડિંભ અવસ્થામાં એમોનોટેલિક હોય છે,પરંતુ પુખ્ત અવસ્થામાં તેઓ યુરિયોટેલિક હોય છે).
$4$. હાથી યુરિયોટેલિક છે,જ્યારે દરિયાઈ ઘોડો એમોનોટેલિક છે.
$5$. વીંછી યુરિકોટેલિક છે,અળસિયું એમોનોટેલિક/યુરિયોટેલિક છે અને શાર્ક યુરિયોટેલિક છે.
$6$. તેથી,વિકલ્પ $B$ યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓને યોગ્ય રીતે ઓળખાવે છે.

(A) $CO_2$ અને $H_2O$ એ ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ દ્વારા ખોરાકના સંપૂર્ણ જારક ઓક્સિડેશનના અંતિમ ઉત્પાદનો છે.
$CO_2$ એ ચયાપચયની સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી,હાનિકારક અને સાર્વત્રિક ઉત્સર્ગ પેદાશ છે કારણ કે તે શ્વસન દરમિયાન દરેક કોષમાં ઉત્પન્ન થાય છે અને એસિડોસિસને રોકવા માટે તેને સતત શરીરમાંથી દૂર કરવી જરૂરી છે.

(A) $Hydra$ નો મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ એમોનિયા છે.
$Hydra$ માં કોઈ વિશિષ્ટ ઉત્સર્જન અંગો હોતા નથી. તેથી,નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થોનો નિકાલ સીધી રીતે શરીરની સપાટી (કોષરસ પટલ) દ્વારા પ્રસરણની પ્રક્રિયા દ્વારા આસપાસના પાણીમાં થાય છે.

(C) ઓર્નિથિન ચક્ર (જેને યુરિયા ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) યકૃતમાં થાય છે.
આ એક ચયાપચયનો માર્ગ છે જે ઝેરી એમોનિયા $(NH_3)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ને યુરિયામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,આ ચક્ર રુધિરમાંથી $NH_3$ અને $CO_2$ ને અસરકારક રીતે દૂર કરે છે જેથી યુરિયાનું સંશ્લેષણ થાય છે,જે ત્યારબાદ મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) યકૃત એ $Ornithine$ ચક્ર (જેને $Urea$ ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જ્યાં એમિનો એસિડના ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા ઝેરી $Ammonia$ $(NH_3)$ ને ઓછા ઝેરી $Urea$ માં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
જો યકૃતને દૂર કરવામાં આવે,તો $Ornithine$ ચક્ર કાર્ય કરી શકતું નથી,જેના પરિણામે રુધિરમાં $Ammonia$ નો ભરાવો થાય છે,જે શરીર માટે અત્યંત ઝેરી છે.

(A) સજીવો તેમના દ્વારા ઉત્સર્જિત નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાના પ્રકારના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. એમોનોટેલિક સજીવો એમોનિયાનું ઉત્સર્જન કરે છે,જે અત્યંત ઝેરી છે અને તેને ઉત્સર્જન માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે (દા.ત.,ઘણી અસ્થિ મત્સ્ય,જલીય ઉભયજીવી).
$2$. યુરિયોટેલિક સજીવો યુરિયાનું ઉત્સર્જન કરે છે,જે એમોનિયા કરતા ઓછું ઝેરી છે અને તેને ઉત્સર્જન માટે મધ્યમ માત્રામાં પાણીની જરૂર પડે છે (દા.ત.,સસ્તન પ્રાણીઓ,સ્થળજ ઉભયજીવી અને દરિયાઈ માછલીઓ).
$3$. યુરિકોટેલિક સજીવો યુરિક એસિડનું ઉત્સર્જન કરે છે,જે સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને તેને ઉત્સર્જન માટે ન્યૂનતમ પાણીની જરૂર પડે છે (દા.ત.,સરીસૃપ,પક્ષીઓ,જમીન પરના ગોકળગાય અને કીટકો).
મનુષ્યો મુખ્યત્વે તેમના નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે,તેથી મનુષ્યો યુરિયોટેલિક છે.

(A) યુરિયોટેલિઝમ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને યુરિયાના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જન કરવાની પ્રક્રિયા છે.
જે પ્રાણીઓ યુરિયાનું ઉત્સર્જન કરે છે તેમને યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
સસ્તન પ્રાણીઓ,ઘણા સ્થળજ ઉભયજીવીઓ અને દરિયાઈ માછલીઓ યુરિયોટેલિક સજીવોના ઉદાહરણો છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સસ્તન પ્રાણીઓ યુરિયોટેલિક છે.

(A) પ્રાણીઓને તેમના નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના આધારે એમોનોટેલિક,યુરિયોટેલિક અથવા યુરિકોટેલિકમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. ટેડપોલ એ દેડકા અને ટોડ જેવા ઉભયજીવી પ્રાણીઓની ડિંભ અવસ્થા છે. તેઓ જલીય વાતાવરણમાં રહે છે અને એમોનોટેલિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ મુખ્યત્વે એમોનિયા તરીકે નાઈટ્રોજનનો ત્યાગ કરે છે.
$2$. પુખ્ત દેડકા અને ટોડ જમીન પર અથવા જમીન-પાણી બંનેમાં રહે છે અને તે યુરિયોટેલિક છે,એટલે કે તેઓ યુરિયા તરીકે નાઈટ્રોજનનો ત્યાગ કરે છે.
$3$. ઈલાસ્મોબ્રાન્ચ માછલીઓ (શાર્ક જેવી કાસ્થિમત્સ્ય) પણ યુરિયોટેલિક છે,કારણ કે તેઓ આસૃતિ સંતુલન જાળવવા માટે તેમના રુધિરમાં યુરિયા જાળવી રાખે છે.
તેથી,ટેડપોલ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે એમોનિયાનો ત્યાગ કરે છે,યુરિયાનો નહીં.

(D) . $Elasmobranch$ માછલીઓ (જેમ કે શાર્ક અને રે) તેમની આસપાસના દરિયાઈ પાણીની સાપેક્ષમાં હાયપરટોનિસિટી જાળવવા માટે તેમના રુધિરમાં યુરિયાનું ઉચ્ચ પ્રમાણ જાળવી રાખે છે. આ અનુકૂલન તેમને દરિયાઈ વાતાવરણમાં આસૃતિ (osmosis) દ્વારા પાણીનો વ્યય અટકાવવામાં મદદ કરે છે.

(C) જલીય સજીવો,જેમ કે મોટાભાગની અસ્થિ મત્સ્ય,જલીય ઉભયજીવીઓ અને જલીય કીટકો,એમોનોટેલિક હોય છે.
એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે.
આ સજીવો જલીય પર્યાવરણમાં રહેતા હોવાથી જ્યાં પાણી સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે,તેઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને એમોનિયાના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે,જે પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.

(D) એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે. તેથી,તે એવા જલીય પ્રાણીઓમાં મુખ્ય ઉત્સર્ગ પદાર્થ છે જેમને પાણી સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. મીઠા પાણીની માછલીઓ એમોનોટેલિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે એમોનિયાનો ત્યાગ કરે છે. તેનાથી વિપરીત,ઊંટ,વ્હેલ અને પોરપોઈઝ જેવા સસ્તન પ્રાણીઓ યુરિયોટેલિક હોય છે,જે પાણીના સંરક્ષણ માટે યુરિયાનો ઉત્સર્ગ કરે છે.

(A) સસલા સહિતના જમીન પર રહેતા સસ્તન પ્રાણીઓ યુરિયોટેલિક સજીવો છે.
તેઓ પાણીની બચત કરવા માટે તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે.
એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે વધુ પાણીની જરૂર પડે છે,જે જલીય પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
યુરિક એસિડ પક્ષીઓ અને સરીસૃપો દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે જેથી પાણીનો વ્યય ઘટાડી શકાય.
તેથી,સાચો જવાબ યુરિયા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન ઓક્સાઈડ $(TMO)$ એ અમુક દરિયાઈ ટેલિઓસ્ટ્સ,મૃદુકાય અને ક્રસ્ટેશિયન્સ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતો નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ છે.
$TMO$ એમોનિયામાંથી નીચે મુજબની ચયાપચયની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે:
$\text{એમોનિયા} \xrightarrow{\text{મિથાઈલેશન}} \text{ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન} \xrightarrow{\text{ઓક્સિડેશન}} \text{ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન ઓક્સાઈડ } (TMO)$.

(D) $NH_3$ (એમોનિયા) અત્યંત ઝેરી છે અને તેને શરીરમાંથી બહાર કાઢવા માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે. તેથી,જે પ્રાણીઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે એમોનિયાનો ઉત્સર્ગ કરે છે તે સામાન્ય રીતે જલજ સજીવો હોય છે,કારણ કે તેમની પાસે એમોનિયાને મંદ કરવા અને બહાર કાઢવા માટે સતત પાણી ઉપલબ્ધ હોય છે.

(B) ટેડપોલ (દેડકાના ડિંભ) માં,નાઇટ્રોજન ચયાપચયની અંતિમ નીપજ એમોનિયા છે,જે પાણીમાં પ્રસરણ દ્વારા સરળતાથી દૂર થાય છે.
જોકે,કાયાંતરણ પછી,દેડકો તેના મોટાભાગના નાઇટ્રોજનનો ઉત્સર્ગ યુરિયાના સ્વરૂપમાં કરે છે અને માત્ર થોડી માત્રામાં એમોનિયા તરીકે કરે છે.

(A) જે પ્રાણીઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે તેમને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
યુરિક એસિડ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનું સૌથી ઓછું ઝેરી સ્વરૂપ છે અને તેના નિકાલ માટે ખૂબ ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે.
આ અનુકૂલન શુષ્ક અથવા સૂકા વાતાવરણમાં જીવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
યુરિકોટેલિક સજીવોના ઉદાહરણોમાં પક્ષીઓ,જમીન પર રહેતા ગોકળગાય,કીટકો અને ગરોળી જેવા ઘણા સરીસૃપોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પક્ષીઓ અને ગરોળી એ સાચા ઉદાહરણો છે.