Gujarati

Disorders of the Excretory System Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Excretory Products and their Elimination · Disorders of the Excretory System

126+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 26 of 126 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા (Kidney failure) માટે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા દૂર કરવાનો અંતિમ ઉપાય મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણ (Kidney transplantation) છે.
B
પ્રત્યારોપણમાં મુખ્યત્વે નજીકના સંબંધીના ક્રિયાશીલ મૂત્રપિંડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેથી યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા તેને નકારવાની શક્યતા ઘટી જાય.
C
આધુનિક તબીબી પ્રક્રિયાઓએ આ જટિલ પદ્ધતિની સફળતાના દરમાં વધારો કર્યો છે.
D
ઉપરના તમામ.
102
MediumMCQ
દર્દીની $P$ માંથી રુધિરને કાઢી ડાયાલાયઝિંગ એકમમાં $Q$ ઉમેર્યા બાદ દાખલ કરવામાં આવે છે. શુદ્ધિકરણ બાદ,રુધિરમાં $R$ ઉમેરી $S$ દ્વારા શરીરમાં પાછું દાખલ કરવામાં આવે છે.
$\quad \quad P\quad \quad Q\quad \quad R\quad \quad S$
A
શિરા $\quad$ હીપેરીન $\quad$ એન્ટિ-હીપેરીન $\quad$ ધમની
B
ધમની $\quad$ હીપેરીન $\quad$ એન્ટિ-હીપેરીન $\quad$ શિરા
C
ધમની $\quad$ એન્ટિ-હીપેરીન $\quad$ હીપેરીન $\quad$ શિરા
D
શિરા $\quad$ એન્ટિ-હીપેરીન $\quad$ હીપેરીન $\quad$ ધમની

Solution

(B) હિમોડાયાલિસિસની પ્રક્રિયામાં,દર્દીની ધમની $(P)$ માંથી રુધિર બહાર કાઢવામાં આવે છે.
ડાયાલાયઝિંગ મશીનની અંદર રુધિર ગંઠાઈ ન જાય તે માટે,હીપેરીન $(Q)$ નામનું એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ રુધિરમાં ઉમેરવામાં આવે છે.
ડાયાલાયઝિંગ એકમમાં રુધિર શુદ્ધ થયા પછી,રુધિરની સામાન્ય ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે એન્ટિ-હીપેરીન $(R)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
અંતે,શુદ્ધ થયેલું રુધિર શિરા $(S)$ દ્વારા દર્દીના શરીરમાં પાછું દાખલ કરવામાં આવે છે.
103
MediumMCQ
ગાઉટ (Gout) એ સાંધાઓમાં ...... ના સ્ફટિકો જમા થવાને કારણે થતો રોગ છે.
A
યુરિયા
B
યુરિક એસિડ
C
એમોનિયા
D
કોલેસ્ટેરોલ

Solution

(B) ગાઉટ એ સંધિવાનો એક પ્રકાર છે જે સાંધાઓમાં યુરિક એસિડના સ્ફટિકો જમા થવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે શરીર વધુ પડતું યુરિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે અથવા કિડની દ્વારા તેનું ઉત્સર્જન ઓછું થાય છે,ત્યારે તે લોહીમાં જમા થાય છે અને સાંધા અથવા તેની આસપાસના પેશીઓમાં સોય જેવા સ્ફટિકો બનાવે છે,જેનાથી દુખાવો,સોજો અને બળતરા થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
104
MediumMCQ
નીચેનામાંથી શું ડાયાબિટીસ મેલિટસ (diabetes mellitus) સૂચવે છે?
A
ગ્લાયકોસુરિયા (Glycosuria)
B
યુરેમિયા (Uremia)
C
મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝ (Ketone bodies)
D
બંને $1$ અને $3$

Solution

(D) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે થાય છે (હાયપરગ્લાયકેમિયા).
જ્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર મૂત્રપિંડની મર્યાદા (renal threshold) કરતા વધી જાય છે,ત્યારે ગ્લુકોઝ મૂત્ર દ્વારા બહાર નીકળે છે,જેને ગ્લાયકોસુરિયા કહેવામાં આવે છે.
વધુમાં,કોષો ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતા ન હોવાથી,શરીર ચરબીનું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝ જોવા મળે છે (કીટોનુરિયા).
બીજી તરફ,યુરેમિયા એ લોહીમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધવું છે,જે કિડનીની નિષ્ફળતાનું લક્ષણ છે,ડાયાબિટીસનું નહીં.
તેથી,ગ્લાયકોસુરિયા અને મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝ બંને ડાયાબિટીસ મેલિટસ સૂચવે છે.
105
MediumMCQ
હિમોડાયાલિસિસના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
યકૃતની નિષ્ફળતાના દર્દીઓમાં,આ પ્રક્રિયા દ્વારા એમોનિયા દૂર કરી શકાય છે.
B
રુધિરને અનુકૂળ શિરામાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે.
C
ડાયાલિસિસ યુનિટમાં ડાયાલિસિસ પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી ગૂંચળાદાર સેલોફેન નળી હોય છે.
D
નળીનું સેલોફેન પટલ છિદ્રાળુ હોતું નથી.

Solution

(C) હિમોડાયાલિસિસ એ કિડનીની નિષ્ફળતા ધરાવતા દર્દીઓના રુધિરમાંથી વધારાનું યુરિયા અને અન્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરો દૂર કરવા માટે વપરાતી પ્રક્રિયા છે.
$1$. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રુધિરને અનુકૂળ ધમનીમાંથી (શિરામાંથી નહીં) બહાર કાઢવામાં આવે છે અને ડાયાલિસિસ યુનિટમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે.
$2$. ડાયાલિસિસ યુનિટમાં ડાયાલિસિસ પ્રવાહીથી ઘેરાયેલી ગૂંચળાદાર સેલોફેન નળી હોય છે,જેનું બંધારણ નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરા સિવાય રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) જેવું જ હોય છે.
$3$. સેલોફેન પટલ છિદ્રાળુ હોય છે,જે સાંદ્રતા ઢાળના આધારે અણુઓને પસાર થવા દે છે,આમ યુરિયા અને અન્ય કચરાને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
$4$. તેથી,વિધાન $C$ સાચું છે,જ્યારે અન્ય વિધાનો ખોટા છે કારણ કે રુધિર ધમનીમાંથી લેવામાં આવે છે,પટલ છિદ્રાળુ હોય છે અને હિમોડાયાલિસિસ મુખ્યત્વે કિડનીની નિષ્ફળતા માટે છે,યકૃતની નિષ્ફળતા માટે નહીં.
106
MediumMCQ
સ્તંભ-$I$ ને સ્તંભ-$II$ સાથે જોડો.
$A$. મૂત્રપિંડની પથરી (Renal calculi)$i$. ગ્લોમેર્યુલસમાં સોજો (Inflammation of glomerulus)
$B$. મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા (Renal failure)$ii$. કિડની સ્ટોન
$C$. ગ્લોમેર્યુલોનેફ્રાઇટિસ (Glomerulonephritis)$iii$. કિડની પ્રત્યારોપણ
$D$. યુરેમિયા (Uremia)$iv$. રુધિરમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધવું
A
$A-ii, B-iii, C-i, D-iv$
B
$A-ii, B-iii, C-iv, D-iv$
C
$A-iv, B-iii, C-ii, D-i$
D
$A-iii, B-ii, C-iv, D-i$

Solution

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. મૂત્રપિંડની પથરી (Renal calculi): આ કિડનીમાં બનેલા સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્ઝેલેટ્સ) ના પથ્થર અથવા અદ્રાવ્ય સમૂહ છે। તેથી, $A-ii$.
$2$. મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા (Renal failure): આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં કિડની કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે, જેની સારવાર ઘણીવાર કિડની પ્રત્યારોપણ દ્વારા કરવામાં આવે છે। તેથી, $B-iii$.
$3$. ગ્લોમેર્યુલોનેફ્રાઇટિસ (Glomerulonephritis): આ કિડનીના ગ્લોમેર્યુલીમાં સોજો આવવાની સ્થિતિ છે। તેથી, $C-i$.
$4$. યુરેમિયા (Uremia): આ કિડનીની ખામીને કારણે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થવો છે। તેથી, $D-iv$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-ii, B-iii, C-i, D-iv$ છે।
107
MediumMCQ
મનુષ્યમાં તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા (acute renal failure) ના સુધારા માટેની અંતિમ પદ્ધતિ કઈ છે?
A
હિમોડાયાલિસિસ
B
રુધિર ચઢાવવું (Blood transfusion)
C
ઓછા પ્રોટીનવાળો ખોરાક
D
મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણ (Kidney transplantation)

Solution

(D) તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા ત્યારે થાય છે જ્યારે મૂત્રપિંડ અચાનક રુધિરમાંથી નકામા પદાર્થોને ગાળવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.
જોકે હિમોડાયાલિસિસ એ એક કામચલાઉ પ્રક્રિયા છે જેનો ઉપયોગ મૂત્રપિંડ નિષ્ફળ જાય ત્યારે રુધિરને ગાળવા માટે થાય છે,પરંતુ તે અંતર્ગત સ્થિતિને મટાડતું નથી.
મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણને મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતાના સુધારા માટેની અંતિમ અથવા કાયમી પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે,કારણ કે તે બિન-કાર્યક્ષમ મૂત્રપિંડને તંદુરસ્ત દાતાના મૂત્રપિંડ સાથે બદલે છે,જેનાથી સામાન્ય મૂત્રપિંડ કાર્ય પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
108
EasyMCQ
બાળકોમાં ઓલિગ્યુરિયા (Oliguria) ની સ્થિતિ ત્યારે ગણાય છે જ્યારે પેશાબનું પ્રમાણ . . . . . . કરતા ઓછું હોય.
A
$3.5 \text{ ml/kg/h}$
B
$2.5 \text{ ml/kg/h}$
C
$1.5 \text{ ml/kg/h}$
D
$0.5 \text{ ml/kg/h}$

Solution

(D) ઓલિગ્યુરિયા એટલે પેશાબના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવો. ક્લિનિકલ પીડિયાટ્રિક્સમાં,બાળકોમાં ઓલિગ્યુરિયાને સામાન્ય રીતે $0.5 \text{ ml/kg/h}$ કરતા ઓછા પેશાબના ઉત્પાદન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ઘણીવાર અંતર્ગત મૂત્રપિંડની તકલીફ,નિર્જલીકરણ (dehydration),અથવા અન્ય શારીરિક સમસ્યાઓ સૂચવે છે જેના માટે તબીબી તપાસ જરૂરી છે.
109
EasyMCQ
નીચેની જોડીઓ જોડો:
કોલમ-$I$ (વિકાર/રોગ)કોલમ-$II$ (લક્ષણો)
$1$. નેફ્રાઇટિસ$a$. ઓલિગ્યુરિયા
$2$. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ$b$. પ્રોટીન્યુરિયા
$3$. એક્યુટ રેનલ ફેલ્યોર$c$. કિડનીનું કદ ઘટવું
$4$. કિડની સ્ટોન્સ$d$. ઝાંખું પેશાબ

નીચેના વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
A
$1-b, 2-a, 3-c, 4-d$
B
$1-b, 2-c, 3-a, 4-d$
C
$1-c, 2-b, 3-d, 4-a$
D
$1-c, 2-d, 3-b, 4-a$

Solution

(B) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. નેફ્રાઇટિસ: નેફ્રોન્સમાં સોજો આવવાથી પેશાબમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધી જાય છે,જેને $b$. પ્રોટીન્યુરિયા કહેવાય છે.
$2$. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ: લાંબા ગાળાના નુકસાનને કારણે અંગો સંકોચાય છે,પરિણામે $c$. કિડનીનું કદ ઘટે છે.
$3$. એક્યુટ રેનલ ફેલ્યોર: કિડનીના કાર્યમાં અચાનક ઘટાડો થવાથી $a$. ઓલિગ્યુરિયા (પેશાબનું ઓછું ઉત્પાદન) થાય છે.
$4$. કિડની સ્ટોન્સ: ખનિજ થાપણોની હાજરીને કારણે સોજો આવે છે અને પેશાબમાં સ્ફટિકો જોવા મળે છે,જે $d$. ઝાંખું પેશાબ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-b, 2-c, 3-a, 4-d$ છે.
110
EasyMCQ
એલ્બ્યુમિન્યુરિયા (Albuminuria) શું સૂચવે છે?
A
વધેલા રુધિરના દબાણને પરિણામે એન્ડોથેલિયલ કેપ્સ્યુલર પટલમાં ઈજા.
B
ભૂખમરો.
C
ખૂબ ઓછો કાર્બોહાઈડ્રેટયુક્ત ખોરાક.
D
ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ

Solution

(A) એલ્બ્યુમિન્યુરિયા એટલે મૂત્રમાં એલ્બ્યુમિન નામના પ્રોટીનની વધુ પડતી હાજરી.
સામાન્ય રીતે,ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ પટલ પ્રોટીન જેવા મોટા અણુઓને ગાળણમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
જ્યારે એન્ડોથેલિયલ-કેપ્સ્યુલર પટલ (ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ અવરોધ) ને નુકસાન થાય છે,જે ઘણીવાર ઉચ્ચ રુધિરના દબાણ (હાયપરટેન્શન) અથવા કિડનીના રોગને કારણે થાય છે,ત્યારે આ પ્રોટીન મૂત્રમાં લીક થાય છે.
તેથી,તે ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ પટલને થયેલી ઈજા સૂચવે છે.
111
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા (acute renal failure) નું કારણ નથી?
A
ગંભીર રક્તસ્ત્રાવ
B
બંને મૂત્રવાહિનીઓનો તીવ્ર અવરોધ
C
નેફ્રોટોક્સિક દવાઓનું સેવન
D
$ADH$ ની ઉણપ

Solution

(D) તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા એટલે મૂત્રપિંડના કાર્યમાં અચાનક ઘટાડો થવો.
$A$. ગંભીર રક્તસ્ત્રાવને કારણે બ્લડ પ્રેશર ઘટે છે અને મૂત્રપિંડમાં રુધિરનો પ્રવાહ ઘટે છે (પ્રી-રીનલ ફેલ્યોર).
$B$. બંને મૂત્રવાહિનીઓમાં તીવ્ર અવરોધને કારણે મૂત્રનો નિકાલ અટકે છે,જેનાથી મૂત્રપિંડ પર દબાણ આવે છે અને નુકસાન થાય છે (પોસ્ટ-રીનલ ફેલ્યોર).
$C$. નેફ્રોટોક્સિક દવાઓ સીધી રીતે મૂત્રપિંડના નલિકાઓને નુકસાન પહોંચાડે છે (ઇન્ટ્રિન્સિક રીનલ ફેલ્યોર).
$D$. $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) ની ઉણપથી ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ થાય છે,જેના કારણે વધુ પડતું મંદ મૂત્ર ઉત્પન્ન થાય છે અને નિર્જલીકરણ થાય છે,પરંતુ તે તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતાનું કારણ નથી.
112
EasyMCQ
પેરિટોનિયલ ડાયાલિસિસ (peritoneal dialysis) અંગે નીચે બે વિધાનો આપેલા છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
વિધાન $I$: પેરિટોનિયલ ડાયાલિસિસ દર્દીની જરૂરિયાત મુજબ કરી શકાય છે,એટલે કે કામ પર અથવા મુસાફરી દરમિયાન.
વિધાન $II$: પેરિટોનિયલ ડાયાલિસિસ એ હિમોડાયાલિસિસ (haemodialysis) કરતા વધુ કાર્યક્ષમ છે.
A
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે.
B
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે.
C
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.
D
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે.

Solution

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે પેરિટોનિયલ ડાયાલિસિસ એક પોર્ટેબલ પદ્ધતિ છે જે દર્દીઓને ઘરે,કામ પર અથવા મુસાફરી દરમિયાન જાતે જ પ્રક્રિયા કરવાની મંજૂરી આપે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે હિમોડાયાલિસિસ સામાન્ય રીતે પેરિટોનિયલ ડાયાલિસિસ કરતા વધુ કાર્યક્ષમ માનવામાં આવે છે,કારણ કે તે ટૂંકા ગાળામાં રુધિરમાંથી દ્રાવ્ય પદાર્થો અને નકામા કચરાને દૂર કરવામાં વધુ અસરકારક છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.
113
EasyMCQ
તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા $(ARF)$ ને પેશાબમાં . . . . . . દ્વારા જૈવરાસાયણિક રીતે શોધી શકાય છે.
A
ગ્લુકોઝનું વધેલું સ્તર
B
પિત્ત રંજકદ્રવ્યોની હાજરી
C
સીરમ ક્રિએટિનાઇનનું વધેલું સ્તર
D
વધારે પાણીનું પ્રમાણ

Solution

(C) તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા $(ARF)$ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં મૂત્રપિંડ અચાનક રુધિરમાંથી નકામા પદાર્થોને ગાળવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.
જૈવરાસાયણિક રીતે,આ મુખ્યત્વે રુધિરમાં ક્રિએટિનાઇનના વધેલા સ્તર (સીરમ ક્રિએટિનાઇન) દ્વારા શોધી શકાય છે,જે સૂચવે છે કે મૂત્રપિંડ નકામા પદાર્થોને અસરકારક રીતે ગાળી રહ્યા નથી.
જોકે પ્રશ્નમાં 'પેશાબમાં' ઉલ્લેખ છે,ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસમાં,રુધિરમાં ક્રિએટિનાઇનનો ભરાવો એ $ARF$ માટેનું મુખ્ય નિદાન સૂચક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સીરમ ક્રિએટિનાઇનનું વધેલું સ્તર એ મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતા માટેનું પ્રમાણભૂત નિદાન સૂચક છે.
114
EasyMCQ
હિમોડાયાલિસિસમાં, . . . . . . અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ડાયાલિસેટમાં ડૂબેલું હોય છે.
A
સેલોફેન ટ્યુબ
B
નાઈટ્રોસેલ્યુલોઝ ફિલ્ટર પેપર
C
પેરિટોનિયલ પટલ
D
નાયલોન પટલ

Solution

(A) હિમોડાયાલિસિસમાં,દર્દીના રુધિરને એક અનુકૂળ ધમનીમાંથી બહાર કાઢીને કૃત્રિમ કિડની તરીકે ઓળખાતા ડાયાલિસિસ યુનિટમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રુધિરને એક ગૂંચળાદાર સેલોફેન ટ્યુબમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,જે અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ ટ્યુબને ડાયાલિસિસ પ્રવાહી (ડાયાલિસેટ) માં ડૂબાડવામાં આવે છે,જેનું બંધારણ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો સિવાય રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) જેવું જ હોય છે.
સાંદ્રતા ઢાળને કારણે,નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો સેલોફેન પટલ દ્વારા રુધિરમાંથી ડાયાલિસિસ પ્રવાહીમાં બહાર નીકળી જાય છે.
115
EasyMCQ
કૉલમ-$I$ ને કૉલમ-$II$ સાથે જોડો.
કૉલમ-$I$ (કિડનીની પથરીના પ્રકાર)કૉલમ-$II$ (કારણ)
$A$. કેલ્શિયમ પથરી$I$. આનુવંશિક વિકૃતિ
$B$. સ્ટ્રુવાઇટ પથરી$II$. કેલ્શિયમ ઓક્ઝેલેટ્સ
$C$. યુરિક એસિડ પથરી$III$. યુરિયાનું વિભાજન કરતા બેક્ટેરિયાના ચેપને કારણે
$D$. સિસ્ટાઇન પથરી$IV$. ઉચ્ચ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક

સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો -
A
$A-II, B-IV, C-I, D-III$
B
$A-II, B-III, C-I, D-IV$
C
$A-II, B-III, C-IV, D-I$
D
$A-IV, B-II, C-I, D-III$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. કેલ્શિયમ પથરી $(A)$ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ ઓક્ઝેલેટ્સ $(II)$ ની બનેલી હોય છે.
$2$. સ્ટ્રુવાઇટ પથરી $(B)$ યુરિયાનું વિભાજન કરતા બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા ચેપના પ્રતિભાવમાં રચાય છે $(III)$.
$3$. યુરિક એસિડ પથરી $(C)$ ઘણીવાર ઉચ્ચ પ્રોટીનયુક્ત આહાર સાથે સંકળાયેલી હોય છે $(IV)$.
$4$. સિસ્ટાઇન પથરી $(D)$ સિસ્ટિન્યુરિયા નામની દુર્લભ આનુવંશિક વિકૃતિને કારણે થાય છે $(I)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.
116
EasyMCQ
કિડનીમાં સિસ્ટાઇન પથરીનું નિર્માણ . . . . . . ને કારણે થાય છે.
A
યુરિયાનું વિભાજન કરતા બેક્ટેરિયા દ્વારા બેક્ટેરિયલ ચેપ
B
જનીનિક વિકૃતિ
C
વધારે પ્રોટીનયુક્ત આહારનું સેવન
D
ખૂબ ઓછું પાણી પીવું

Solution

(B) સિસ્ટિન્યુરિયા એ એક વારસાગત (જનીનિક) વિકૃતિ છે,જે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ દ્વારા એમિનો એસિડ સિસ્ટાઇનનું પુનઃશોષણ કરવામાં અસમર્થતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
પરિણામે,મૂત્રમાં સિસ્ટાઇનનું ઉચ્ચ પ્રમાણ ઉત્સર્જિત થાય છે.
કારણ કે સિસ્ટાઇન મૂત્રમાં ઓછી દ્રાવ્ય છે,તે સ્ફટિકીકરણ પામે છે અને કિડની,મૂત્રવાહિની અથવા મૂત્રાશયમાં પથરી (calculi) બનાવે છે.
તેથી,સિસ્ટાઇન પથરીનું નિર્માણ મુખ્યત્વે એમિનો એસિડના વહન તંત્રમાં જનીનિક ખામીને કારણે થાય છે.
117
EasyMCQ
તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા $(ARF)$ . . . . . . દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$i$. ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ દરમાં અપરિવર્તનીય વધારો.
$ii$. મોટી માત્રામાં પેશાબનો વારંવાર નિકાલ.
$iii$. મૂત્રપિંડના કાર્યમાં અચાનક બગાડ.
$iv$. સીરમ ક્રિએટિનાઈન સ્તરમાં વધારો.
નીચે આપેલા સાચા વિકલ્પની પસંદગી કરો.
A
માત્ર $i$ અને $ii$
B
માત્ર $i, ii, iii$
C
$i, ii, iii$ અને $iv$
D
માત્ર $iii$ અને $iv$

Solution

(D) તીવ્ર મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા $(ARF)$ એ એવી સ્થિતિ છે જે મૂત્રપિંડના કાર્યમાં ઝડપી અને અચાનક ઘટાડા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$i$. અયોગ્ય: $ARF$ માં ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ દર $(GFR)$ માં વધારો નહીં પણ ઘટાડો થાય છે.
$ii$. અયોગ્ય: $ARF$ ઘણીવાર ઓલિગુરિયા (પેશાબનું ઓછું ઉત્પાદન) અથવા એન્યુરિયા તરફ દોરી જાય છે,મોટી માત્રામાં પેશાબનો વારંવાર નિકાલ થતો નથી.
$iii$. યોગ્ય: $ARF$ એ મૂત્રપિંડના કાર્યમાં અચાનક બગાડ અથવા નુકસાન દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$iv$. યોગ્ય: મૂત્રપિંડ કચરાને ગાળવામાં અસમર્થ હોવાને કારણે,નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો જમા થાય છે,જેનાથી સીરમ ક્રિએટિનાઈન અને બ્લડ યુરિયા નાઈટ્રોજન $(BUN)$ નું સ્તર વધે છે.
તેથી,વિધાનો $iii$ અને $iv$ સાચા છે.
118
EasyMCQ
લોહીમાં ક્રિએટિનાઈનનું વધતું સ્તર . . . . . . કાર્ય નબળું હોવાનું સૂચવે છે.
A
હૃદય
B
ફેફસાં
C
યકૃત
D
મૂત્રપિંડ

Solution

(D) ક્રિએટિનાઈન એ સ્નાયુઓમાં ક્રિએટાઇન નામના સંયોજનના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતો નકામો પદાર્થ છે.
તે મૂત્રપિંડ (Kidneys) દ્વારા લોહીમાંથી ગળાઈને મૂત્ર વાટે બહાર નીકળે છે.
જ્યારે મૂત્રપિંડનું કાર્ય નબળું પડે છે,ત્યારે તે ક્રિએટિનાઈનને અસરકારક રીતે ગાળી શકતા નથી,જેના પરિણામે લોહીમાં ક્રિએટિનાઈનનું પ્રમાણ વધે છે.
તેથી,લોહીમાં ક્રિએટિનાઈનનું ઊંચું સ્તર એ મૂત્રપિંડની નબળી કામગીરી અથવા મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતાનું નિદાન કરવા માટેનું પ્રમાણભૂત ક્લિનિકલ માર્કર છે.
119
EasyMCQ
પાંસળીની નીચે પાછળના ભાગમાં અને બાજુઓમાં તૂટક તૂટક દુખાવો, ઝાંખું, ગુલાબી પેશાબ અને પેશાબ કરતી વખતે દુખાવો જેવા લક્ષણો સામાન્ય રીતે . . . . . . સૂચવે છે.
A
યુરેમિયા
B
મૂત્રપિંડની પથરી
C
ડાયાબિટીસ મેલિટસ
D
નેફ્રાઇટિસ

Solution

(B) વર્ણવેલ લક્ષણો, જેમાં પાંસળીની નીચે પાછળના ભાગમાં અને બાજુઓમાં તૂટક તૂટક દુખાવો, ઝાંખું અથવા ગુલાબી (હેમેટુરિયા) પેશાબ અને પેશાબ કરતી વખતે દુખાવો (ડિસ્યુરિયા) નો સમાવેશ થાય છે, તે $kidney stones$ (મૂત્રપિંડની પથરી) ના ક્લાસિક ક્લિનિકલ સંકેતો છે.
$1$. $Kidney stones$ એ ખનિજો અને ક્ષારોના સખત જમાવડા છે જે મૂત્રપિંડની અંદર બને છે.
$2$. જેમ જેમ આ પથરી મૂત્રમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે, તેમ તે તીવ્ર, તૂટક તૂટક દુખાવો પેદા કરે છે.
$3$. પેશાબમાં લોહીની હાજરી (ગુલાબી રંગ) પથરી દ્વારા મૂત્રવાહિની અથવા મૂત્રાશયના અસ્તર પર થતી બળતરા અથવા ઘર્ષણને કારણે થાય છે.
$4$. $Uremia$ એટલે મૂત્રપિંડની નિષ્ફળતાને કારણે લોહીમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધવું.
$5$. $Diabetes mellitus$ એ લોહીમાં ગ્લુકોઝનું ઊંચું પ્રમાણ હોવાને કારણે થાય છે.
$6$. $Nephritis$ એ મૂત્રપિંડની બળતરા છે, જે સામાન્ય રીતે અલગ ક્લિનિકલ લક્ષણો સાથે જોવા મળે છે.
120
EasyMCQ
ડાયાલિસિસ અંગેના વિધાનોના આધારે નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
વિધાન-$I$: ડાયાલિસિસને કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ (મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણ) કરવામાં આવે ત્યાં સુધી 'હોલ્ડિંગ મેઝર' (કામચલાઉ ઉપાય) તરીકે ગણવામાં આવે છે.
વિધાન-$II$: ક્યારેક ડાયાલિસિસ એવા લોકો માટે સહાયક માપદંડ નથી જેમના માટે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અયોગ્ય છે.
A
વિધાન-$I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન-$II$ સાચું છે.
B
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને સાચા છે.
C
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને ખોટા છે.
D
વિધાન-$I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન-$II$ ખોટું છે.

Solution

(D) વિધાન-$I$ સાચું છે કારણ કે હિમોડાયાલિસિસનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કિડની ફેલ્યોર (મૂત્રપિંડ નિષ્ફળતા) ધરાવતા દર્દીઓમાં કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની રાહ જોતી વખતે રુધિરમાંથી ચયાપચયના કચરાને દૂર કરવા માટે કામચલાઉ જીવનરક્ષક પ્રક્રિયા તરીકે થાય છે.
વિધાન-$II$ ખોટું છે કારણ કે જે દર્દીઓ ઉંમર, અન્ય બીમારીઓ અથવા તબીબી કારણોસર કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે યોગ્ય નથી, તેમના માટે ડાયાલિસિસ ઘણીવાર જીવન ટકાવી રાખવા માટેનો એકમાત્ર ઉપલબ્ધ વિકલ્પ છે. તેથી, તે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ન કરાવી શકતા દર્દીઓ માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ સહાયક માપદંડ છે.
121
EasyMCQ
ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (દીર્ઘકાલીન મૂત્રપિંડ રોગ) ને એક્યુટ કિડની ઇન્જરી (તીવ્ર મૂત્રપિંડ ઈજા) થી અલગ પાડવામાં મદદ કરતું એક પરિબળ . . . . . . છે.
A
એસિડના અસામાન્ય સ્તર
B
પ્રોટીનયુરિયા
C
પ્રવાહીના અસામાન્ય સ્તર
D
મૂત્રપિંડનું નાનું કદ

Solution

(D) ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ $(CKD)$ એ મૂત્રપિંડના કાર્યમાં લાંબા ગાળાના અને પ્રગતિશીલ ઘટાડા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. $CKD$ ને એક્યુટ કિડની ઇન્જરી $(AKI)$ થી અલગ પાડતું મુખ્ય નિદાન લક્ષણ મૂત્રપિંડનું ભૌતિક કદ છે. $CKD$ માં,લાંબા સમય સુધી રહેલા ફાઇબ્રોસિસ અને ડાઘને કારણે અલ્ટ્રાસાઉન્ડમાં મૂત્રપિંડ સામાન્ય રીતે સંકોચાયેલા અથવા નાના દેખાય છે. તેનાથી વિપરીત,$AKI$ માં મૂત્રપિંડ ઘણીવાર સામાન્ય કદના હોય છે અથવા તીવ્ર સોજાને કારણે કદમાં મોટા પણ હોઈ શકે છે.
122
EasyMCQ
સ્ટ્રુવાઇટ પથરી . . . . . . માંથી ઉદ્ભવે છે.
A
યુરિયા
B
ક્રિએટિનાઇન
C
ગ્વાનિન
D
યુરિક એસિડ

Solution

(A) સ્ટ્રુવાઇટ પથરી, જેને ઇન્ફેક્શન સ્ટોન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ ફોસ્ફેટ $(MgNH_4PO_4 \cdot 6H_2O)$ ની બનેલી હોય છે.
આ પથરી યુરિયાનું વિઘટન કરતા બેક્ટેરિયા, જેમ કે પ્રોટીયસ પ્રજાતિ, ની હાજરીમાં બને છે જે યુરેઝ ઉત્સેચક ઉત્પન્ન કરે છે.
યુરેઝ ઉત્સેચક યુરિયાનું જળવિભાજન કરીને તેને એમોનિયા અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં ફેરવે છે.
પરિણામે એમોનિયામાં થતો વધારો પેશાબના $pH$ ને વધારે છે, જે એક આલ્કલાઇન વાતાવરણ બનાવે છે જે મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ ફોસ્ફેટના અવક્ષેપનને પ્રોત્સાહન આપે છે, જેનાથી સ્ટ્રુવાઇટ પથરીનું નિર્માણ થાય છે.
123
EasyMCQ
મોટાભાગની કિડનીની પથરી . . . . . . ના સ્ફટિકોની બનેલી હોય છે.
A
કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ,સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ
B
કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ,કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ
C
કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ,સોડિયમ ક્લોરાઇડ
D
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ,કોપર સલ્ફેટ

Solution

(B) કિડનીની પથરી,જેને રીનલ કેલ્ક્યુલી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ખનિજો અને ક્ષારોથી બનેલા સખત જમાવડા છે જે કિડનીની અંદર બને છે.
મોટાભાગની કિડનીની પથરી કેલ્શિયમ સંયોજનોની બનેલી હોય છે.
કિડનીની પથરીનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ છે,ત્યારબાદ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ આવે છે.
જ્યારે પેશાબ સાંદ્ર બને છે ત્યારે આ સ્ફટિકો બને છે,જેનાથી ખનિજો સ્ફટિકીકરણ પામે છે અને એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય છે.
124
EasyMCQ
જ્યારે રુધિરમાં યુરિયાનું સ્તર . . . . . . થી વધી જાય ત્યારે તેને યુરેમિયા કહેવામાં આવે છે.
A
$0.0005$
B
$0.0004$
C
$0.0003$
D
$0.0002$

Solution

(C) યુરેમિયા એ એક તબીબી સ્થિતિ છે જે રુધિરમાં યુરિયાના ઉચ્ચ સ્તર દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
સામાન્ય રુધિર યુરિયાનું સ્તર સામાન્ય રીતે $0.01$ થી $0.03 \%$ $(10-30 \text{ mg/100 mL})$ ની વચ્ચે હોય છે.
જ્યારે રુધિરમાં યુરિયાની સાંદ્રતા $0.03 \%$ (અથવા $30 \text{ mg/100 mL}$) થી વધી જાય છે,ત્યારે તેને તબીબી રીતે યુરેમિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,આ પ્રશ્નના સંદર્ભમાં સૂચવેલ થ્રેશોલ્ડ મૂલ્ય $0.0003$ છે (જે $0.03 \%$ ને અનુરૂપ છે).
125
EasyMCQ
કિડનીમાં સ્ટ્રુવાઈટ પથરી (struvite stones) ના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$I$. આ બેક્ટેરિયલ ચેપના પ્રતિભાવમાં બને છે.
$II$. તે એક આનુવંશિક વિકાર છે.
$III$. આ ઝડપથી વધે છે અને ઘણી મોટી થઈ જાય છે.
$IV$. જે લોકો ઉચ્ચ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક લે છે તેમનામાં જોવા મળે છે.
$V$. અસરગ્રસ્ત લોકો અમુક એમિનો એસિડનો ખૂબ વધારે ઉત્સર્ગ કરે છે.
A
માત્ર $II$ અને $III$
B
માત્ર $III$ અને $IV$
C
માત્ર $I$ અને $III$
D
માત્ર $IV$ અને $V$

Solution

(C) સ્ટ્રુવાઈટ પથરી,જેને ઇન્ફેક્શન સ્ટોન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ ફોસ્ફેટની બનેલી હોય છે.
$I$. સાચું: તે યુરેઝ ઉત્પન્ન કરતા બેક્ટેરિયા (દા.ત.,પ્રોટીયસ પ્રજાતિ) દ્વારા થતા પેશાબના માર્ગના ચેપ (UTIs) ના પ્રતિભાવમાં બને છે,જે પેશાબની pH વધારે છે.
$II$. ખોટું: તે આનુવંશિક વિકાર નથી; તે ચેપને કારણે થાય છે.
$III$. સાચું: આલ્કલાઇન પેશાબમાં ખનિજોના ઝડપી અવક્ષેપનને કારણે,આ પથરી ઝડપથી વધે છે અને મોટી 'સ્ટેગહોર્ન' કેલ્ક્યુલી બનાવી શકે છે.
$IV$. ખોટું: આ યુરિક એસિડની પથરીની લાક્ષણિકતા છે.
$V$. ખોટું: આ સિસ્ટિન્યુરિયાની લાક્ષણિકતા છે,જે એક આનુવંશિક વિકાર છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને $III$ સાચા છે.
126
EasyMCQ
$Uremia$ (યુરેમિયા) શબ્દનો અર્થ શું થાય છે?
A
રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો.
B
મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી.
C
રુધિરમાં યુરિક એસિડનો ભરાવો.
D
મૂત્રપિંડમાં યુરિક એસિડનો ભરાવો.

Solution

(A) $Uremia$ (યુરેમિયા) એટલે રુધિરમાં યુરિયાનો ભરાવો થવો.
આ સ્થિતિ મૂત્રપિંડની ખામીને કારણે સર્જાય છે,જેમાં મૂત્રપિંડ રુધિરમાંથી યુરિયાને અસરકારક રીતે ગાળી શકતા નથી.

Excretory Products and their Elimination — Disorders of the Excretory System · Frequently Asked Questions

1Are these Excretory Products and their Elimination questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Excretory Products and their Elimination Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.