Nutrition and Nutritional requirement Questions in Gujarati

(C) ભૂખમરો એ આવશ્યક પોષક તત્વો અને ઉર્જાના સેવનના અભાવને કારણે ઉદ્ભવતી અતિશય ભૂખની સ્થિતિ છે.
જ્યારે વ્યક્તિ દ્વારા લેવામાં આવતો ખોરાક શરીરની ચયાપચયની ઉર્જાની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે અપૂરતો હોય છે,ત્યારે શરીર ટકી રહેવા માટે તેના પોતાના સંગ્રહિત અનામત (જેમ કે ગ્લાયકોજેન,ચરબી અને અંતે પ્રોટીન) નું વિઘટન કરવાનું શરૂ કરે છે.
તેથી,જ્યારે કોઈ માણસ જે ખોરાક લે છે તે ઉર્જાના વ્યય અથવા શરીરની ચયાપચયની માંગને પૂર્ણ કરતો નથી,ત્યારે તેને ભૂખ્યો ગણવામાં આવે છે.

(D) સંતુલિત આહાર એટલે એવો આહાર જેમાં શરીરના યોગ્ય કાર્ય માટે જરૂરી તમામ આવશ્યક પોષક તત્વો યોગ્ય પ્રમાણમાં હોય.
આ આવશ્યક પોષક તત્વોમાં કાર્બોદિત,ચરબી,પ્રોટીન,ખનિજો,વિટામિન્સ,આહારના રેસા (roughage) અને પાણીનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સૌથી વ્યાપક અને સાચો જવાબ છે.

(C) સંતુલિત આહાર એટલે એવો આહાર જેમાં કાર્બોદિત,ચરબી,પ્રોટીન,વિટામિન,ખનિજો અને પાણીનું યોગ્ય પ્રમાણ હોય જે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે.
પ્રમાણભૂત પોષણ માર્ગદર્શિકા મુજબ,કાર્બોદિત ઉર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે અને તે આહારનો સૌથી મોટો હિસ્સો હોવો જોઈએ,જે સામાન્ય રીતે કુલ કેલરીના આશરે $60\%$ અથવા $3/5$ જેટલો હોય છે.
પ્રોટીન વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે જરૂરી છે અને તે સામાન્ય રીતે આહારના આશરે $20\%$ અથવા $1/5$ જેટલો ભાગ બનાવે છે.
ચરબી પણ ઉર્જા અને કોષની રચના માટે જરૂરી છે,જે આહારના બાકીના $20\%$ અથવા $1/5$ ભાગ જેટલી હોય છે.
તેથી,સાચો ગુણોત્તર $1/5$ પ્રોટીન,$1/5$ ચરબી અને $3/5$ કાર્બોદિત છે.

(A) એક સરેરાશ પુખ્ત પુરુષને તેના બેઝલ મેટાબોલિક રેટ અને દૈનિક શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ જાળવી રાખવા માટે દરરોજ આશરે $2900-3000$ Kcal ઉર્જાની જરૂર હોય છે.
સરખામણીમાં,લગભગ $15$ વર્ષના બાળકને આશરે $2500$ Kcal અને $4-6$ વર્ષના શિશુને દરરોજ આશરે $1500$ Kcal ની જરૂર હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સરેરાશ પુરુષ માટે $2900$ Kcal એ સૌથી યોગ્ય મૂલ્ય છે.

(A) સ્ત્રી માટે સરેરાશ ઉર્જાની જરૂરિયાત સામાન્ય રીતે પુરુષ કરતા ઓછી હોય છે. આ મુખ્યત્વે શરીરના બંધારણમાં રહેલા તફાવતને કારણે છે,ખાસ કરીને કારણ કે પુરુષોમાં સ્ત્રીઓની તુલનામાં સ્નાયુઓનું પ્રમાણ વધુ અને શરીરની ચરબીનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. સ્નાયુ પેશીઓ એડિપોઝ પેશીઓ (ચરબી) કરતા વધુ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય હોવાથી,પુરુષોમાં સામાન્ય રીતે બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ વધારે હોય છે. તેથી,સમાન ઉંમર અને પ્રવૃત્તિના સ્તર ધરાવતી વ્યક્તિઓ માટે,સ્ત્રીની દૈનિક કેલરીની જરૂરિયાત પુરુષ કરતા ઓછી હોય છે.

(A) બેરી-બેરી એ થાઈમીન (વિટામિન $B_1$) ની ઉણપને કારણે થતો પોષણ સંબંધી વિકાર છે. આ વિધાન $2$ છે.
તે સામાન્ય રીતે એવી વસ્તીમાં જોવા મળે છે જ્યાં મુખ્ય આહાર પોલિશ કરેલા ચોખા હોય છે,કારણ કે ચોખાને પોલિશ કરવાની પ્રક્રિયામાં ચોખાના દાણાનું બહારનું પડ દૂર થઈ જાય છે જેમાં થાઈમીન હોય છે. આ વિધાન $4$ છે.
બેરી-બેરીના ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં ન્યુરાઈટિસ (ચેતામાં સોજો),સ્નાયુઓનો ક્ષય,લકવો,ઓડેમા (સોજો),માનસિક મૂંઝવણ અને હૃદયની નિષ્ફળતા તરફ દોરી જતી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ગૂંચવણોનો સમાવેશ થાય છે. આ વિધાન $5$ છે.
વિધાન $1$ સબ-સહારન આફ્રિકામાં પ્રચલિત રોગનું વર્ણન કરે છે,અને વિધાન $3$ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ (જેમ કે ક્વાશિયોરકર અથવા મેરાસ્મસ) નું વર્ણન કરે છે,બેરી-બેરીનું નહીં.
તેથી,સાચો વિધાનોનો સમૂહ $2, 4$ અને $5$ છે.

(D) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ક્વાશિયોરકર ગંભીર પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે.
$(b)$ એનિમિયા સામાન્ય રીતે આયર્નની ઉણપને કારણે થાય છે.
$(c)$ ડર્મેટાઇટિસ બાયોટિન (વિટામિન $B_7$) ની ઉણપને કારણે થઈ શકે છે.
$(d)$ મેરાસ્મસ પ્રોટીન અને કુલ કેલરી બંનેની ઉણપને કારણે થાય છે (ઘણીવાર પાયરિડોક્સિનની ઉણપ સાથે સંકળાયેલ છે).
$(e)$ રક્તસ્ત્રાવની સમસ્યાઓ વિટામિન $K$ (મેનાડાયોન) ની ઉણપ સાથે સંકળાયેલ છે.
આ જોડીઓ મુજબ:
$(a)-(r)$
$(b)-(p)$
$(c)-(t)$
$(d)-(s)$
$(e)-(q)$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) વિટામિન $K$ ને એન્ટિહેમરેજિક વિટામિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે યકૃતમાં રક્ત ગંઠાઈ જવા માટેના પરિબળોના સંશ્લેષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ રક્ત ગંઠાઈ જવા માટેના પરિબળો રક્તના ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,જે ઈજા પછી વધુ પડતા રક્તસ્ત્રાવને અટકાવે છે.

(B) ખાણકામ કરતા કામદારો તેમનો મોટાભાગનો સમય જમીનની અંદર,સીધા સૂર્યપ્રકાશથી દૂર વિતાવે છે.
માનવ ત્વચામાં $Vitamin \ D$ ના સંશ્લેષણ માટે સૂર્યપ્રકાશ આવશ્યક છે.
$Vitamin \ D$ ની ઉણપને કારણે હાડકાં નરમ પડે છે,જે પુખ્ત વયના લોકોમાં $Osteomalacia$ અને બાળકોમાં $Rickets$ તરીકે ઓળખાય છે.
તેથી,ખાણકામ કરતા કામદારોને $Osteomalacia$ થવાની સંભાવના સૌથી વધુ છે.

(B) વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ત્વચા અને સંયોજક પેશીઓમાં મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે.
તે નવી પેશીઓના નિર્માણ અને ક્ષતિગ્રસ્ત ત્વચાના સમારકામમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી ઘા રૂઝાવવાની પ્રક્રિયામાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.

(D) ક્વાશિયોરકર એ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણનો એક પ્રકાર છે જે આહારમાં પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે $1$ થી $5$ વર્ષની વયના બાળકોમાં જોવા મળે છે.
તે ઘણીવાર સોજા (edema),અટકેલો વિકાસ અને ત્વચામાં ફેરફાર જેવા લક્ષણો સાથે સંકળાયેલું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) . રાઈબોફ્લેવિન (વિટામિન $B_2$) ની ઉણપથી ચીલોસિસ (cheilosis) થાય છે,જે મુખના ખૂણાઓમાં સોજો અને તિરાડો પડવા દ્વારા લાક્ષણિક છે. રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા ધીમી થવી તે વિટામિન $K$ ની ઉણપને કારણે થાય છે.

(D) . પેલેગ્રા એ નિકોટિનામાઈડ (વિટામિન $B_3$),જેને નિયાસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની ઉણપથી થતો રોગ છે.
તે સામાન્ય રીતે ટ્રિપ્ટોફનનું ઓછું પ્રમાણ ધરાવતો ખોરાક લેતી વસ્તીમાં જોવા મળે છે.
પેલેગ્રાના મુખ્ય લક્ષણોને ઘણીવાર '$3D$' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે: ડર્મેટાઇટિસ (હાથ અને પગ પર જાડી,રંજકદ્રવ્યયુક્ત અને ભીંગડાવાળી ત્વચા),ઝાડા અને ઉન્માદ (ડિમેન્શિયા).
સોજાવાળા હોઠ (cheilosis) અને ચીડિયાપણું પણ આ સ્થિતિના સામાન્ય ક્લિનિકલ લક્ષણો છે.

(A) $Kwashiorkor$ એ પોષણની ઉણપથી થતો રોગ છે જે પ્રોટીનની ગંભીર ઉણપ ધરાવતા આહારને કારણે થાય છે.
તે મુખ્યત્વે વિકાસશીલ દેશોના બાળકોને અસર કરે છે જ્યાં આહાર સ્ટાર્ચયુક્ત ખોરાક પર આધારિત હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ અપૂરતું હોય છે.
તેથી,તે કુપોષણનો એક પ્રકાર છે.

(C) મધ મુખ્યત્વે કાર્બોદિતો (મુખ્યત્વે ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) નું બનેલું હોય છે.
$1$ ગ્રામ કાર્બોદિત આશરે $4$ kcal ઉર્જા આપે છે.
તેથી,$2.1$ ગ્રામ મધ $2.1 \times 4 = 8.4$ kcal ઉર્જા આપે છે.
જોકે,મધના કેલરી મૂલ્ય અંગેના પ્રમાણિત જૈવિક પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,એવું નોંધવામાં આવે છે કે $100$ ગ્રામ મધ આશરે $300-320$ kcal ઉર્જા આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોના આધારે,પ્રશ્નના આધાર અથવા વિકલ્પોમાં વિસંગતતા જણાય છે,કારણ કે કોઈ પણ વિકલ્પ પ્રમાણિત ગણતરી સાથે મેળ ખાતો નથી.

(D) પોષણ એટલે એવી પ્રક્રિયા જેના દ્વારા સજીવો ખોરાક મેળવે છે અથવા તેનું સંશ્લેષણ કરે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (પ્રકાશસંશ્લેષણ,અવશોષણ અને અંતઃગ્રહણ) એ પોષણના જાણીતા પ્રકારો અથવા પ્રક્રિયાઓ છે.
$D$ (વિઘટકો) એ સજીવોનો એક સમૂહ છે (જેમ કે ફૂગ અને બેક્ટેરિયા) જે મૃત કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરીને પોષક તત્વો મેળવે છે,તે પોતે પોષણનો પ્રકાર નથી.
તેથી,વિઘટકો એ પોષણનો પ્રકાર નથી.

(C) પોષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો ઉર્જા અને પોષક તત્વો મેળવે છે. પોષણના પ્રકારો સજીવો ખોરાક કેવી રીતે મેળવે છે તેના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. $\text{અંતઃગ્રહણ}$ (Ingestion) એ પોષણનો એક ચોક્કસ પ્રકાર (પ્રાણીસમ પોષણ - Holozoic nutrition) છે, જેમાં સજીવ જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોને શરીરની અંદર લે છે. જ્યારે $\text{ઉત્પાદકો}$, $\text{ઉપભોક્તાઓ}$ અને $\text{વિઘટકો}$ એ નિવસનતંત્રમાં પોષક સ્તરો અથવા કાર્યાત્મક ભૂમિકાઓ છે, પોષણના પ્રકારો નથી.

(A) ભારતમાં,શાકાહારીઓ માટે કઠોળ એ વનસ્પતિજન્ય પ્રોટીનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. કઠોળ જેવા કે દાળ,ચણા અને વટાણા માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી આવશ્યક એમિનો એસિડ પૂરા પાડે છે. બટાકા અને ડાંગર મુખ્યત્વે કાર્બોદિતના સ્ત્રોત છે,જ્યારે શાકાહારી વ્યક્તિ માંસનું સેવન કરતી નથી.

(C) પ્રોટીનની ઉણપને કારણે $Kwashiorkor$ (કવોશિયોરકોર) નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.
આ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણનો એક પ્રકાર છે જે સોજો (edema),ફેટી ઇન્ફિલ્ટ્રેટ્સ સાથે યકૃતનું વિસ્તરણ અને ત્વચામાં ફેરફારો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$Rickets$ (રિકેટ્સ) એ $Vitamin D$,$Calcium$ અથવા $Phosphate$ ની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Scurvy$ (સ્કર્વી) એ $Vitamin C$ ની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Carotenemia$ (કેરોટીનેમિયા) એ લોહીમાં કેરોટીનની વધુ પડતી હાજરી છે,જે સામાન્ય રીતે કેરોટીનયુક્ત ખોરાકના વધુ પડતા સેવનને કારણે થાય છે.

(A) કવોશિયોરકોર એ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણનું એક ગંભીર સ્વરૂપ છે. તે મુખ્યત્વે આહારમાં પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે,ભલે કુલ કેલરીનું પ્રમાણ પૂરતું હોય. તે સામાન્ય રીતે વિકાસશીલ દેશોના બાળકોમાં જોવા મળે છે,જેમને માતાના દૂધમાંથી છોડાવ્યા પછી એવો આહાર આપવામાં આવે છે જેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું પ્રમાણ વધુ હોય પરંતુ પ્રોટીનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય.

(D) દૂધ,ઇંડા અને બ્રેડ પ્રોટીન,ચરબી અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સથી ભરપૂર હોય છે,પરંતુ તેમાં વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ)નું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.
વિટામિન $C$ મુખ્યત્વે તાજા ફળો અને શાકભાજીમાં જોવા મળે છે.
વિટામિન $C$ ની ઉણપથી 'સ્કર્વી' નામનો રોગ થાય છે,જેમાં પેઢામાંથી લોહી નીકળવું,ઘા રૂઝાવામાં વિલંબ થવો અને સંયોજક પેશીઓ નબળી પડવી જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
તેથી,જો માત્ર દૂધ,ઇંડા અને બ્રેડનો ખોરાક લેવામાં આવે,તો વિટામિન $C$ ની ઉણપને કારણે વ્યક્તિને સ્કર્વી રોગ થઈ શકે છે.

(C) પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ થવો એ $Vitamin C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપનું સામાન્ય લક્ષણ છે,જેને 'સ્કર્વી' રોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $Vitamin C$ એ કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે રક્તવાહિનીઓ અને પેઢાના પેશીઓની મજબૂતી જાળવી રાખે છે. લીંબુ,નારંગી અને આમળા જેવા ખાટાં ફળો $Vitamin C$ ના સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. તેથી,આ ઉણપને કારણે થતા પેઢાના રક્તસ્ત્રાવની સારવાર માટે લીંબુનું સેવન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

(C) પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ $(PEM)$ બાળકોમાં બે મુખ્ય વિકૃતિઓનું કારણ બને છે: $Marasmus$ (મેરાસ્મસ) અને $Kwashiorkor$ (ક્વોરશિઓકૉર).
$Kwashiorkor$ ખાસ કરીને માત્ર પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે,જ્યારે $Marasmus$ પ્રોટીન અને કુલ ખોરાકની કેલરી બંનેની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Rickets$ (રિકેટ્સ) વિટામિન $D$ ની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Scurvy$ (સ્કર્વી) વિટામિન $C$ ની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Carotenemia$ (કેરોટિનેમિઆ) કેરોટીનયુક્ત ખોરાકના વધુ પડતા સેવનને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ક્વોશિઓકૉર એ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ $(PEM)$ નો એક પ્રકાર છે જે આહારમાં પ્રોટીનની ગંભીર ઉણપને કારણે થાય છે.
માંસ,કઠોળ,દૂધ અને ઇંડા એ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પ્રોટીનના સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે.
તેથી,ક્વોશિઓકૉરથી પીડાતી વ્યક્તિને શરીરમાં પ્રોટીનનું સંતુલન જાળવવા માટે આ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકનું સેવન વધારવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(C) રિકેટ્સ એ બાળકોમાં હાડકાના વિકાસને અસર કરતી સ્થિતિ છે,જેના કારણે હાડકાં નરમ અને નબળાં પડી જાય છે,જે હાડપિંજરની વિકૃતિઓ તરફ દોરી શકે છે.
તે મુખ્યત્વે વિટામિન $D$ ની ઉણપને કારણે થાય છે,જે આહારમાંથી કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
પૂરતા પ્રમાણમાં વિટામિન $D$ વગર,શરીર આ ખનિજોનું યોગ્ય સ્તર જાળવી શકતું નથી,જેના પરિણામે હાડકાંનું ખનિજીકરણ (mineralization) ખોરવાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) આ ઉણપના રોગો ચોક્કસ વિટામિન્સની અછતને કારણે થાય છે:
$1$. બેરી-બેરી વિટામિન $B_1$ (થાયામિન) ની ઉણપથી થાય છે.
$2$. સ્કર્વી વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપથી થાય છે.
$3$. રિકેટ્સ વિટામિન $D$ (કેલ્સિફેરોલ) ની ઉણપથી થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $B, C$ અને $D$ છે.

(A) લાંબા સમયના ઉપવાસ દરમિયાન,શરીર સૌપ્રથમ રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર જાળવી રાખવા માટે યકૃતમાં સંગ્રહિત ગ્લાયકોજનનો ઉપયોગ કરે છે (ગ્લાયકોજીનોલિસિસ). એકવાર ગ્લાયકોજનનો સંગ્રહ વપરાઈ જાય,પછી શરીર ઊર્જા મેળવવા માટે લિપોલિસિસ દ્વારા મેદપેશી (adipose tissue) માં સંગ્રહિત ચરબીનું વિઘટન કરવાનું શરૂ કરે છે. તેથી,ઉપવાસ દરમિયાન યકૃત અને મેદપેશી એ સંગ્રહિત ઊર્જાના મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(D) પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ $(PEM)$ દુષ્કાળ,દુકાળ અને રાજકીય અસ્થિરતા દરમિયાન વસ્તીના મોટા ભાગને અસર કરી શકે છે.
$1$. ક્વોશિઓકૉર એ પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે જેમાં કેલરીની ઉણપ હોતી નથી.
$2$. મરાસ્મસ એ પ્રોટીન અને કેલરી બંનેની ઉણપને કારણે થાય છે.
આમ,બંને સ્થિતિઓ પ્રોટીનની ઉણપ સાથે સંબંધિત હોવાથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(C) કેરાટોમેલેશિયા એ આંખની એક ગંભીર સ્થિતિ છે જે વિટામિન $A$ ની તીવ્ર ઉણપને કારણે થાય છે.
તેમાં કોર્નિયા નરમ અને ઝાંખું પડી જાય છે,જે જો સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો અંધાપો લાવી શકે છે.
વિટામિન $A$ અધિચ્છદીય પેશીઓના સ્વાસ્થ્યને જાળવવા અને રેટિનાના યોગ્ય કાર્ય માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) બેરી-બેરી એ વિટામિન $B_1$ (જેને થાઈમીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની ઉણપથી થતો રોગ છે.
તે પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર અને હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્રને અસર કરે છે.
વિટામિન $B_1$ કાર્બોદિતોના ચયાપચય અને ચેતાઓના યોગ્ય કાર્ય માટે આવશ્યક છે.
વિટામિન $B_2$ (રાઈબોફ્લેવિન) ની ઉણપથી એરાઈબોફ્લેવિનોસિસ થાય છે.
વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામીન) ની ઉણપથી પર્નિસિયસ એનિમિયા થાય છે.
વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપથી સ્કર્વી રોગ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સ્કર્વી એ આહારમાં વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપને કારણે થતો પોષણ સંબંધી રોગ છે.
વિટામિન $C$ એ કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ત્વચા,કાસ્થિ,દાંત,હાડકાં અને રુધિરવાહિનીઓના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદ કરતું પ્રોટીન છે.
તેના લક્ષણોમાં પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ,નબળાઈ,થાક અને ઘા રૂઝાવવામાં વિલંબનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) એ કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ત્વચા અને સંયોજક પેશીઓમાં મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે.
તે નવી પેશીઓના નિર્માણ અને ક્ષતિગ્રસ્ત ત્વચાના સમારકામમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી ઘા રુઝાવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
વિટામિન $C$ ની ઉણપને કારણે ઘા રુઝાવાની ક્ષમતા ઘટે છે અને સ્કર્વી જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.

(C) રતાંધળાપણું,જેને નિક્ટાલોપિયા (nyctalopia) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિને ઓછા પ્રકાશમાં અથવા અંધારામાં જોવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
વિટામિન $A$ એ રેટિનાના દંડ કોષો (rod cells) માં જોવા મળતા રોડોપ્સિન નામના રંજકદ્રવ્યના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે,જે ઓછા પ્રકાશમાં જોવાની ક્ષમતા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,વિટામિન $A$ ની ઉણપ દંડ કોષોના કાર્યને નબળું પાડે છે,જેના પરિણામે રતાંધળાપણું થાય છે.

(C) તંદુરસ્ત,મજબૂત અને લાંબુ જીવન જીવવા માટે સમતોલ આહાર અનિવાર્ય છે. સમતોલ આહારમાં શરીરના યોગ્ય કાર્ય માટે જરૂરી તમામ પોષક તત્વો જેવા કે કાર્બોદિત,પ્રોટીન,ચરબી,વિટામિન્સ,ખનિજ ક્ષારો અને આહારના રેસાઓ યોગ્ય પ્રમાણમાં હોય છે. તેથી,તંદુરસ્ત જીવન માટે સમતોલ આહાર ખૂબ જ જરૂરી છે.

(A) નિકોટિનિક એસિડ,જેને નિયાસિન અથવા વિટામિન $B_3$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક આવશ્યક પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે.
નિયાસિનની ઉણપથી પેલાગ્રા નામનો રોગ થાય છે.
પેલાગ્રાને '$3$ Ds' દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે: ડર્મેટાઇટિસ (ત્વચાનો સોજો),ડાયેરિયા (ઝાડા) અને ડિમેન્શિયા (માનસિક અસ્થિરતા).
તેનાથી વિપરીત,રિકેટ્સ વિટામિન $D$ ની ઉણપથી,સ્કર્વી વિટામિન $C$ ની ઉણપથી અને બેરી-બેરી વિટામિન $B_1$ (થાયમિન) ની ઉણપથી થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. સ્કરવી એ વિટામિન $C$ ની ઉણપથી થાય છે.
$2$. રિકેટ્સ એ વિટામિન $D$ ની ઉણપથી થાય છે.
$3$. રતાંધળાપણું અને ઝેરોફથેલ્મિયા એ વિટામિન $A$ ની ઉણપથી થાય છે.
$4$. બેરીબેરી એ વિટામિન $B_1$ (થાયમિન) ની ઉણપથી થાય છે,વિટામિન $K$ ની નહીં. વિટામિન $K$ ની ઉણપથી રુધિર જામવાની પ્રક્રિયામાં ખલેલ પહોંચે છે.

(A) $Vitamin-A$ (રેટિનોલ) દ્રષ્ટિ,રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને ત્વચાના સ્વાસ્થ્ય માટે આવશ્યક છે. ગાજર $\beta-carotene$ થી ભરપૂર હોય છે,જેને માનવ શરીર $Vitamin-A$ માં રૂપાંતરિત કરે છે. તેથી,ગાજરને $Vitamin-A$ નો ઉત્તમ આહાર સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.

(D) કાર્બોદિત એ માનવ શરીર માટે ઉર્જાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ચોખા એ મુખ્ય ખોરાક છે જે સ્ટાર્ચથી ભરપૂર હોય છે,જે એક જટિલ કાર્બોદિત છે. માંસ મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને ચરબીનો સ્ત્રોત છે. ચણા પ્રોટીન અને ફાઈબરનો સારો સ્ત્રોત છે. ગાજર વિટામિન્સ,ખાસ કરીને વિટામિન $A$ થી ભરપૂર હોય છે. તેથી,કાર્બોદિતના પૂરતા પુરવઠા માટે ચોખા શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત છે.

(A) પ્રાણીઓની ઊર્જાની જરૂરિયાત અને ખોરાકમાં રહેલી ઊર્જાને ઉષ્મા ઊર્જાના માપ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, કારણ કે ઉષ્મા એ તમામ ઊર્જાનું અંતિમ સ્વરૂપ છે. તેને સામાન્ય રીતે કેલરી $(cal)$ અથવા જૂલ $(J)$ માં માપવામાં આવે છે. આ ઊર્જાનું પ્રમાણ હંમેશા ઓછું હોવાથી, તેને કિલોકેલરી $(kcal)$ અથવા કિલોજૂલ $(kJ)$ માં દર્શાવવું સામાન્ય છે. એક કિલોકેલરી એટલે $1 \text{ kg}$ પાણીનું તાપમાન $1^{\circ}C$ વધારવા માટે જરૂરી ઉષ્મા ઊર્જા. સામાન્ય મનુષ્યને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અને શારીરિક કાર્ય જાળવી રાખવા માટે દિવસ દરમિયાન આશરે $2500 \text{ kcal}$ ની જરૂર હોય છે.

(A) મરાસ્મસ એ પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ $(PEM)$ નો એક પ્રકાર છે.
તે પ્રોટીન અને કુલ ખોરાકની કેલરી બંનેની ઉણપને કારણે થાય છે.
તે સામાન્ય રીતે એક વર્ષથી ઓછી ઉંમરના શિશુઓમાં જોવા મળે છે.
આ સ્થિતિમાં,શરીરમાં સ્નાયુઓનો ગંભીર ક્ષય,અંગોનું પાતળા થવું અને ત્વચા સૂકી અને કરચલીવાળી થઈ જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) વિટામિન-$K$ યકૃતમાં રુધિર ગંઠાઈ જવા માટેના કારકો જેવા કે પ્રોથ્રોમ્બિન અને કારકો $VII$,$IX$,અને $X$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
જ્યારે વિટામિન-$K$ ની ઉણપ હોય છે,ત્યારે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા ખોરવાય છે,જેના પરિણામે ઈજાગ્રસ્ત ભાગમાંથી સતત રુધિર વહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) રતાંધળાપણું,જેને $nyctalopia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવી સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિને ઓછાં પ્રકાશમાં અથવા અંધારામાં જોવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
વિટામિન $A$ એ રેટિનાના દંડ કોષો (rod cells) માં જોવા મળતા $rhodopsin$ નામના રંજકદ્રવ્યના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે,જે ઝાંખા પ્રકાશમાં દ્રષ્ટિ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સ્કર્વી એ આહારમાં વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપથી થતો રોગ છે.
વિટામિન $C$ એ કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે સંયોજક પેશીઓમાં રહેલું એક બંધારણીય પ્રોટીન છે.
તેની ઉણપને કારણે પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ,ત્વચા પર ડાઘ અને ઘા રૂઝાવવામાં વિલંબ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(B) ક્વોશિયોરકોર એ પ્રોટીન-ઊર્જા કુપોષણનો એક ગંભીર પ્રકાર છે,જે એડીમા (શરીરના ભાગોમાં સોજો),ત્વચામાં ફેરફાર જેવા કે રંજકદ્રવ્ય જમા થવા અને સોજો (inflammation) દ્વારા લાક્ષણિક છે.
આ રોગ આહારમાં પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે.
તેના લક્ષણોમાં હોઠનો સોજો,હાથ અને પગની ત્વચા પર રંજકદ્રવ્ય જમા થવા અને પેશીઓમાં સામાન્ય સોજો જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $Vitamin \ D$ ની ઉણપને કારણે કેલ્શિયમનું શોષણ ઘટે છે,જે હાડકાના ખનિજીકરણને અસર કરે છે.
બાળકોમાં,આ ઉણપને કારણે $Rickets$ (સુક્તાન) થાય છે,જેમાં હાડકાં નરમ અને નબળાં પડી જાય છે.
પુખ્ત વયના લોકોમાં,આ જ ઉણપ $Osteomalacia$ (અસ્થિમૃદુતા) તરફ દોરી જાય છે,જે એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં હાડકાં નરમ અને બરડ બની જાય છે,જેનાથી ફ્રેક્ચર થવાનું જોખમ વધે છે.
$Beriberi$ એ $Vitamin \ B1$ $(Thiamine)$ ની ઉણપથી થાય છે.
$Scurvy$ એ $Vitamin \ C$ $(Ascorbic \ acid)$ ની ઉણપથી થાય છે.

(B) ઉનાળાના મહિનાઓ દરમિયાન,સામાન્ય રીતે વધુ માત્રામાં ચરબીનું સેવન કરવાનું ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
$1$. ચરબી ઉર્જાથી ભરપૂર હોય છે અને તેના ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં ઘણી બધી ચયાપચયની ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે,જે શરીરનું તાપમાન વધારી શકે છે.
$2$. ગરમ હવામાનમાં વધુ ચરબીયુક્ત ખોરાક લેવાથી સુસ્તી અને પાચનમાં અગવડતા થઈ શકે છે.
$3$. આની સામે,વિટામિન્સ અને ખનીજક્ષારો શરીરનું જળ સંતુલન અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન જાળવવા માટે જરૂરી છે,અને પ્રોટીન પેશીઓના સમારકામ માટે જરૂરી છે,જોકે તેનું સેવન મધ્યમ માત્રામાં કરવું જોઈએ.

(A) $Thiamine$ ને $Vitamin$ $B_1$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$Thiamine$ ની ઉણપથી બેરી-બેરી નામનો રોગ થાય છે,જે પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર અને હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્રને અસર કરે છે.
રિકેટ્સ $Vitamin$ $D$ ની ઉણપથી થાય છે.
સ્કર્વી $Vitamin$ $C$ ની ઉણપથી થાય છે.
પેલાગ્રા $Vitamin$ $B_3$ $(Niacin)$ ની ઉણપથી થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) આપેલ જોડકાઓનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. વિટામિન $C$ ની ઉણપથી સ્કર્વી થાય છે. (સાચું)
$2$. વિટામિન $B_2$ (રાઈબોફ્લેવિન) ની ઉણપથી કીલોસિસ અને ગ્લોસાઈટિસ થાય છે,જ્યારે પેલાગ્રા વિટામિન $B_3$ (નિયાસિન) ની ઉણપથી થાય છે. (ખોટું)
$3$. વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) ની ઉણપથી પર્નિશિયસ એનીમિયા થાય છે. (સાચું)
$4$. વિટામિન $B_6$ (પાયરિડોક્સિન) ની ઉણપથી ત્વચાનો સોજો અને આંચકી આવે છે,જ્યારે બેરી-બેરી વિટામિન $B_1$ (થાયમિન) ની ઉણપથી થાય છે. (ખોટું)
નોંધ: પ્રશ્નમાં કયું જોડકું સાચું નથી તે પૂછવામાં આવ્યું છે,તેથી $B$ અને $D$ બંને ખોટા છે.

(A) વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) એ રેટિનાના સળીયા જેવા કોષો (rod cells) માં જોવા મળતા રોડોપ્સિન નામના રંજકદ્રવ્યના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે,જે ઓછી પ્રકાશની સ્થિતિમાં દ્રષ્ટિ માટે જવાબદાર છે.
વિટામિન $A$ ની ઉણપને કારણે રતાંધળાપણું (night blindness) નામની સ્થિતિ સર્જાય છે,જેમાં વ્યક્તિને ઝાંખા પ્રકાશમાં અથવા રાત્રે જોવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
સ્કર્વી એ વિટામિન $C$ ની ઉણપથી થાય છે.
બેરી-બેરી એ વિટામિન $B_1$ (થાયામિન) ની ઉણપથી થાય છે.
રિકેટ્સ એ વિટામિન $D$ ની ઉણપથી થાય છે.

(A) ક્વોશિઓકૉર એ ગંભીર પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણનો એક પ્રકાર છે. તે ખાસ કરીને આહારમાં પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે,ભલે કુલ કેલરીનું પ્રમાણ પૂરતું હોય. આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે બાળકોમાં જોવા મળે છે અને તેના કારણે સોજા (edema),અટકેલો વિકાસ અને ત્વચામાં ફેરફાર જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.